Leśmian, Bolesław Eliasz Kowalska, Dorota Ginalska, Agnieszka Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Dwudziestolecie międzywojenne Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/napoj-cienisty-eliasz http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=7405 Bolesław Leśmian, Napój cienisty, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa 1936 Domena publiczna - Bolesław Leśmian zm. 1937 2008 xml text text 2009-03-23 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1165.jpg Nice shiny roses, Takashi(aes256)@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1165 Bolesław Leśmian Napój cienisty Eliasz pisownia łączna/rozdzielna: napoły > na poły; nawprost > na wprost; naoślep > na oślep; niema > nie ma; nawksroś > na wksroś; napewno > na pewno pisownia joty: Eljasz > Eliasz fleksja: swem > swym itp.; rozwartemi > rozwartymi; mię > mnie interpunkcja: Świat i zaświat i dusza > Świat i zaświat, i dusza; i w wargach i w oczach > i w wargach, i w oczach Adamowi Szczerbowskiemu, w imię/ wspólnej wiary w zwycięstwo sztuki nad/ rozpanoszoną zmorą szarego człowieka. Rozstanie, Wiatr, PorwanieStrójPodróż, LotWziął go wicher i uniósł na ognistym wozie./ Leciał rozzuchwalony w powietrzu i w grozie,/ Płaszcz swój zrzucił na ziemię, by z wyżyn rozstania/ Płaszczem ziemi dosięgnąć na znak pożegnania. I odtąd już go nigdy na ziemi nie było. ŚwiatłoWszechświat stał mu się błędną wokół bezmogiłą./ Ledwo skrzyć się nadążył rozbłyskaniec boży,/ By światłem zmuskać stada zdziczałych bezdroży./ NieboW twarz go biły obłoków wzburzone jaśminy,/ Wóz miotał w byle wieczność ognia rozprószyny,/ A on patrzył w to tylko, co w dal się rozwidnia,/ I, górując --- dołując, mknął, jak śród białydnia!/ Jęczała Nieskończoność, kół miażdżona złością,/ A gwiazdy rozpaczały nad Nieskończonością! PtakZezem spojrzał na Wenus, w jej śmigłe zaświaty,/ Gdzie się gęstwił do lotu ptak żywcem liściaty,/ Co zaledwo się różnił od dębów i sosen/ I tą właśnie różnicą leciał w sen --- pierwosen./ Prażywicznych wybroczyn leśne ustoiny/ Wywiały czad istnienia w pobliża męt siny,/ I mroki, woń ożywczą węsząc bezrozumnie,/ Zaroiły się wokół wroniście i tłumnie. A prorok przetarł oczy i przynaglił biegu. Rozpędzony na zawsze w tę noc bez noclegu/ Saturn, niebem zdyszany, dniał w nurtach ciemnoty/ I biegł ścieżką domyślną --- niepochwycień złoty./ I Jowisz jak tęczowa przewinął się plucha,/ I Neptun jak cienista przemknął zawierucha, ---/ A wóz boży, płomienie rozchyżywszy czujne,/ Minął słońca podwójne i słońca potrójne/ I brnął w gąszcz, gdzie z nicością zmieszane na poły,/ Włóczą się niedowcieleń pełzliwe męcioły. Tu właśnie samo z siebie wyłonione Śnisko,/ Mgłami się ocierając o wieczność pobliską,/ Lęgło w chorym przezroczu jadowitą chatę/ Z oknami rozwartymi na śmierci poświatę,/ A niczyje i nikim nie będące ciało/ Do jej progów omylnym łbem się przyśniwało,/ By wygoić ich kurzem od dołu do góry/ Rozjątrzoną bezdomność chciwej szczęścia skóry. Tu tkwiły włóczyzmory, w swym konaniu zwinne,/ Pstrocinami złych ślepi migotliwie czynne,/ Strawione zaraźliwym liszajem niebytu,/ A łase na ułomną podobiznę świtu.../ Tu mgławice dłużyły rąk wyłudę białą/ W schłon próżni, gdzie się dotąd nic jeszcze nie stało,/ Strzęp świata, zdruzganego na prochy w przestworzu,/ Bławatkował zadumą o świetlącym zbożu... Ale prorok, w tęsknoty zapodziany trudzie,/ Nie zważał na to rojne w niebiosach bezludzie/ Upojony tchem mgławic, zwycięsko rozpędny,/ Wsparty o krawędź wozu, a sam --- nadkrawędny Ścigał bezkres i piersią czuł radość pościgu./ A gwiazdy, drobniejące za nim w okamigu,/ I światy, co we wprawnym kołują obłędzie,/ I to życie, co pragnie trwać zawsze i wszędzie,/ I ziemskiego pobytu krzątliwa śródzielność,/ Świat i zaświat, i dusza --- śmierć i nieśmiertelność, ---/ Wszystko zbladło, zmarniało w wyżynnym wspomnieniu./ Jak sen, co śnić się nie chce, a śni się wbrew chceniu. Anioł, ŚmierćA właśnie uwikłany w czepliwym obłoku/ Trup anioła przelatał z bielmem śmierci w oku./ Dziwny zdał się w pobliżu ogrom tego ciała/ I małość pustej śmierci, co w nim wciąż malała./ Skrzydłami się w pozgonny żal nad sobą śnieżył,/ Co raz wyżej ulatał --- co raz wyżej nie żył! Bóg, Stworzenie, Obraz świataProrokStąd już blisko do Boga! Już Eliasz zobaczył,/ Jak Bóg Smugą świetlistą w chmurze się zaznaczył./ Oczom była dostępna tej Smugi połowa,/ Resztę, blednąc, zgadywał, a Bóg rzekł te słowa:/ --- «Chcę ci wyznać to, czego nie wyznam nikomu./ Świat mój mija się ze mną! Źle mi w moim domu!/ Mogłem niegdyś przymusić nicość jeszcze młodą/ Do uśmiechu w mrok inny! Mrok nie był przeszkodą.../ Gdybym dał inny rozkaz, innych snów narzędzie,/ Czy byłoby inaczej, niż jest i niż będzie?»... --- «Śniłem o tym --- rzekł prorok. I posłuszny słowu ---/ Śniłem» --- powtórzył ciszej, a Bóg mówił znowu:/ --- «Życiem tworzył! Tak, właśnie! Nieodparte życie!/ Na gwiazdach, na dnie jezior, na pagórów szczycie,/ W lwich paszczękach, w kłach wężów i w snu pozawzroczach,/ W jamach krecich, w łzach ludzkich, i w wargach, i w oczach,/ Nawet w miazgach padliny, w tumanach bez treści/ Jeszcze coś się mocuje, krząta i szeleści!/ Cóżem jeszcze mógł czynić? Jaką wybrać drogę?/ To --- wszystko. Twór skończony. Nic nad to nie mogę!» I głos rozległ się echem i zamilkł niebawem./ Eliasz głosu Bożego słuchał mimopławem,/ Ale biegu nie zwalniał. --- «Smugo! --- szepnął --- Smugo!/ Niech Cię z chmur tym imieniem wygarniam niedługo,/ Nim zgaśniesz!... A, gdy zgaśniesz, znowu powiem: Boże!/ Nie wiem, gdzie Twoje brzegi, a gdzie moje morze?/ Lecz wiem, żem policzony pomiędzy Twe ptaki:/ Chcę lecieć w Twoją przyszłość! O, daj mi lot taki!» Zaiskrzyła się Smuga --- i mrok bez oporu/ Przyjął skrę... Coś błysnęło w pamięciach przestworu,/ Lecz nastała ta cisza, co nic nie pamięta./ Słychać było, jak czas się po gwiazdach wałęta... I rzekł Bóg: --- «Chciałbym ciebie zachować zazdrośnie/ Mym niebiosom --- Spójrz! Wszechświat ma się już ku wiośnie!» Eliasz z wozu wynurzył swą pierś i urwiście/ Zwisł nad głębią i dłonie wprzód rozwiał, jak liście,/ I tak trwał, niby nagła mroków uroślina,/ Co pnączem swego ciała w bezmiary się wspina,/ I, wargami zmacawszy chłód gwiezdnych przezroczy,/ Do Boga wzwyż i na wprost mówił w cztery oczy:/ --- «Tak, mogło być inaczej! Słowa śmiesznie złote/ Dla zbłagania ciemności! Chcę iść w tę Innotę,/ Chcę być tam, gdzieś nie bywał! Chcę walczyć sam na sam!/ Niech czuję, że zwyciężam, lub wiem, że wygasam!/ Chcę wzburzoną swodobą przekroczyć mą dolę!/ Puść mnie tam --- w bezbożyznę! Puść --- na wolną wolę!/ Postroń wszystko, co było! Nie poskąp mi lotu! Już --- z Tobą!... Już --- bez Ciebie!... Nie żądaj powrotu!»/ Smuga zgasła, i Eliasz wziął jej Zmrok za zgodę./ Wiatr pobruździł głąb nieba, jak jeziorną wodę,/ A on pędził na oślep i Zgasłą ominął./ Koniec świataŚmierć bohaterska, BezsilnośćWolny, Bogu zbyteczny --- sam teraz popłynął/ Wyżej i niebezpieczniej w ten zmierzch ponadniebny,/ Gdzie już nie ma stworzenia i Bóg --- niepotrzebny! Wszechświat skończył się... W oczach, niby gwiazd utrata,/ Utkwiła mu ta nagła skończoność wszechświata./ Zmógł się z lotem ostatnią swych pragnień bezsiłą. I odtąd już go nigdy w wszechświecie nie było. Wóz się zachwiał. Skry jego, niby ślepie wilcze,/ Lśniły, przejrzawszy na wksroś zamysły tubylcze./ I spełniło się... Eliasz czuł przez jedną chwilę,/ Że spełniło się właśnie... I czuł tylko tyle.../ Pochłonęła go drętwa i pilna Ciszyzna./ Wiedział, że Bóg --- daleko, --- że nic mu nie wyzna./ Dreszcz lęku w nim zanikał raz jeszcze --- raz jeszcze, ---/ I wstrząsnęły nim obce ciału przeciwdreszcze./ Czekał, do jakich mroków pierś chętną dołoni?/ Dłoń wyciągnął w niewiedzę... Lecz minął czas dłoni!/ Rozwarł oczy... Czas oczu minął niepochwytnie!/ Już nie było błękitu, więc trwał bezbłękitnie./ Dróg nie było, więc drogi na pewno nie zmylił,/ I z wozu gasnącego w bezświat się wychylił,/ By stwierdzić jasnowidztwem ostatniego tchnienia/ Możliwość innej jawy, niż jawa Istnienia!