Kasprowicz, Jan Na Wzgórzu Śmierci Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Dramat Dramat niesceniczny Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/na-wzgorzu-smierci http://polona.pl/item/494421/3/ Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów 1898 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-12-31 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/437.jpg Forms in Brown, Black and White / 20100207.7D.02904 / SML, See-ming Lee 李思明 SML@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/437 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/na-wzgorzu-smierci.pdf ISBN-978-83-288-0338-1 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/na-wzgorzu-smierci.html ISBN-978-83-288-1387-8 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/na-wzgorzu-smierci.txt ISBN-978-83-288-2342-6 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/na-wzgorzu-smierci.epub ISBN-978-83-288-3334-0 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/na-wzgorzu-smierci.mobi ISBN-978-83-288-4420-9 ISBN application/x-mobipocket-ebook DD.WL-S Jan Kasprowicz Na Wzgórzu Śmierci Wzgórze Śmierci. Noc księżycowa, później świt i dzień i znowu noc. Dusza, Raj, Szatan, WygnanieDUSZA WYGNANA Z RAJU Świat cały drzemie ---/ Świat cały śpi.../ Olbrzymie cienie kładą się na ziemię,/ Nad którą księżyc świeci nieruchomy,/ Jakby umarły.../ Niebios ogromy/ Ciężko się sparły/ Na sennych, mrocznych pochyłościach globu./ O jakże smutno mi!/ O jak mi tęskno, samotno i smutno!/ Lucyferze! Lucyferze!/ Drogi kochanku mój!/ Z tobą wieczyste zawarłam przymierze ---/ Czy mnie opuszczasz?Na to sine płótno/ Mojego lica rozlej barwy świeże ---/ Tchów ciepłych zdrój!/ Luby wybrańcze mój,/ Czemu nie spieszysz do swojej wybranej,/ Do swojej duszy?.../ Cicho... to nie ty! O kamienne łany/ Uderza echo ludzkich stóp.../ Kto śmie przychodzić na ten życia grób?/ Kto ze śmiertelnych waży się w tej głuszy/ Szeleścić włosem, rozwianym u czoła,/ Trupiego wzgórza nieskłóconą ciszę/ Zakłócać swoim oddechem?/ Fałdami płaszcza rozbudzać dokoła/ Zamęt w powietrzu, jakiego nie słyszę/ Nigdy w tym miejscu?.. Ja się boję ludzi,/ Bo ile razy kto z poddanych śmierci/ Zajdzie mi drogę, przeklina wnet chwilę,/ W której spełniony był grzech pierworodny/ W Raju straconym... SZYMON Z KYRENY Jesteśmy na wzgórzu ---/ Tu krzyż ten stanie. ALETHEJ Me wnętrze się łudzi,/ Że chociaż gotów już haniebny wyrok,/ Krwią Niewinnego ludzkość się nie splami. Los, Obraz świata, ŻydSZYMON Z KYRENY Ty, przyjacielu, jeśli jeszcze wierzysz,/ Wątpiąc o wszystkim, wierzysz, że nad wszystkim/ Jest przeznaczenie, któremu podlegał/ Nawet twój Jowisz... Dla mnie, żydowina,/ Inne pisano prawo, ale to ci mówię,/ Że życie Jego upadło już z włoska./ Rano spoglądać będą nasze oczy,/ Jeśli przed świtem nie zgasną z boleści,/ Jak na to wzgórze motłoch Go przywiedzie ---/ I ten obdarty i ten co w szkarłatach:/ Tak stać się musi... Grzech, Kondycja ludzka, WążPrzyczyna tej śmierci/ Nie w dni dzisiejszych strasznym leży łonie.../ Wyrokowano o niej przy pogrzebie/ Ludzkiego szczęścia, przed wiekami, w Raju,/ Gdy za poszeptem węża--kusiciela/ Niewinna nagość, z drzewa świadomości/ Zerwawszy owoc, zmieniła się w ciało,/ Piękne, nęcące marmurami kształtów,/ Świeżością barwy i wonią, co zmysły/ Nasze tumani, ale w którym mieszka/ Grzech... GŁOS DUSZY WYGNANEJ Z RAJU Lucyferze! ALETHEJ Słyszysz? coś tu woła. SZYMON Z KYRENY Nie! to złudzenie... Do rana daleko.../ Śpi jeszcze wokół cały świat, śpi jeszcze.../ W sam czas się zbudzi, aby --- spełnić zbrodnię./ Zresztą, zbyt od nas odległy ten motłoch,/ Ażeby jego warczenie dotarło/ Do tej wyżyny... ALETHEJ Przysiągłbym, drogi, że o moje ucho/ Jak gdyby dziwny jakiś szept uderzył,/ Który me kości przebiegł dreszczem... Nieraz/ Wstrząsa tak nami szelest zeschłych liści,/ Opadających w jesieni... SZYMON Z KYRENY To złuda./ GotycyzmOgród oliwny daleko za nami.../ Naokół cisza, jak przed wielką burzą;/ Wiatr o konary nie trąca.../ Bywa, gad jakiś w trawie się poruszy,/ Lub ptak się spłoszy w krzewinie i wówczas/ Człek zamyślony gotów się przerazić.../ Lecz na tym wzgórzu martwe tylko głazy,/ Ni źdźbła zieleni; nawet mech najmniejszy/ Skał tych nie upstrzył; żmija nie ma żeru,/ A z trupich czaszek, które tu spotykasz,/ Uszło już dawno robactwo, wyssawszy/ Wszystkie z nich soki. ALETHEJ Może... SZYMON Z KYRENY Czybyś wątpił/ O tym, co widzisz własnymi oczyma?/ Tak! tak! szczególni z was ludzie!... Wątpieniem/ Wypędziliście już bogów z Olimpu,/ A na ich miejscu stawiacie --- wątpienie. ALETHEJ Nie!... Do tej chwili czuję oddech głosu.../ Jest tu ktoś trzeci między mną a tobą.../ Znów... GŁOS DUSZY WYGNANEJ Z RAJU Lucyferze! dlaczego śród ludzi/ Zostawiasz duszę, gdzie jej tak samotno/ I tak jej smutno...?! SZYMON Z KYRENY Prawdziwie... W powietrzu,/ Cichym, miesięczną dyszącym zadumą,/ Niby jęk zadrgał... Widać, niezupełnie/ Gwar ucichł w mieście... Widać, wrzask motłochu/ Na sowich skrzydłach dolatuje nawet/ Do szczytów Śmierci... U bram Jeruzalem/ Porozkładały się tłumy, przybyłe/ Na święto Paschy... Pewnie wielbłądnicy/ Strzegą swych zwierząt, by się nie rozbiegły.../ A może miasto już przed świtem wstaje,/ By się nie spóźnić w drogę na to wzgórze./ Tak... tak! ciekawość chodzi po zaułkach/ I niecierpliwość, dwie siostry rodzone,/ Dla których noc ta w tysiąc lat się zmienia ---/ Tak się nie mogą doczekać poranku:/ Ofiar grzechu, ciężki na Golgotę/ Krzyż dźwigająca, to dla nich igrzysko/ Nad igrzyskami... ALETHEJ Filozof, Obraz świata, SamobójstwoNędzny świat! Zaiste!/ Dla filozofa, co by go chciał zbawić,/ A, mając oko jaśniejsze od innych,/ Spoglądać musi, jak się coraz bardziej/ Wszystko rozpada pod grzybem podłości,/ Najlepiej ciemię przyozdobić w róże,/ Wychylić miarę cypryjskiego wina,/ Objąć rękami obnażone uda/ Ciepłej Laidy i potem w rozkosznym/ Zapamiętaniu rozciąć sobie żyły. SZYMON Z KYRENY Bóg, Chrystus, Grzech, Kondycja ludzka, Obraz świata, PrzemianaMądrość rozpaczy... Oto jakim jesteś ---/ Jakimi wszyscy jesteśmy, co w sercu/ Mamy uczciwość, a nie mamy woli,/ By tę uczciwość ubrać w stal i śmiało/ Na bój wyruszyć... Ale ja ci mówię,/ Że czas nadchodzi wielkich zmian. Nie będzie/ Muzyką linii krągła Kallipygoskrągła Kallipygos (gr. kallos: piękny, pyge: pośladki) --- jeden z przydomków Afrodyty oraz jedno z kanonicznych przedstawień bogini oglądającej się do tyłu na swoje pośladki; Afrodyta Kallipygos znaczy dosł. Pięknotyła, o pięknych pośladkach./ Przygłuszać mocy w szlachetnym człowieku,/ Że zamiast walić żelaznym taranem/ W przybytek grzechu, którego jest świadom/ I który chciałby uprzątnąć ze świata,/ Rzuca się w jego objęcia, pijany,/ I czołem bijąc swej własnej słabości,/ Ginie, choć prawo miał zostać zwycięzcą./ Wiesz, Aletheju: Któryś z waszych mędrców/ Uczył, że wszystko jest z ognia... Nie umiem/ Tego--ć wyłożyć, ale jedno widzę:/ Że z ognistego krzaka znów przemawia/ Bóg do nas, ludzi, i że od płomieni/ Głosu bożego cały świat się pali,/ Ażeby miejsca ustąpić lepszemu.../ Stanąłem dzisiaj, zmieszawszy się z tłumem,/ Na szarych stopniach, wiodących do kaźni/ Synedrjonu... Przed bramą ciemnicy/ Usadowili na błazeńskim krześle/ Jednego z nędznych i marnych, o którym/ Nigdy by ludzki nie przypuścił rozum,/ Że stać się może groźnym królów tronom,/ Że może ręką, słabą, bladą ręką,/ Tjary strącać z głów arcykapłanów,/ Że na puch zetrze metal cielców złotych/ I tak na cztery rozwieje go wiatry/ Swym tchem, iż wszystek ślad od razu zginie/ Kształtu i treści tych bożyszcz.. Posłuchaj:/ Pluli Mu w oczy, żelazną prawicą/ Żołdak Mu ciężkie wymierzał policzki,/ A na ciemiona stalowymi pręty/ Tak z cierni zwity wtłaczali djadem,/ Że Mu po twarzy krew strugami ciekła,/ Na pierś spadając wklęsłą i na chwiejne,/ Żałość budzące kolana i stopy./ Okryty błotem, krwią i plwocinami,/ Siedział ten biedny syn cieśli, pokorny,/ Prawie bezkształtny dla oka, jak kupa/ Gliny, na której zaledwie zostały/ Roztarte znaki rzeźbiarskiego palca./ A jednak czułem --- może z przywidzenia/ Udręczonego niepewnością mózgu,/ Co będzie z światem i co będzie z nami,/ Jeśli to wszystko, co z śmiechem szyderczym ---/ Czelnieczelnie --- nadmiernie śmiało, bezczelnie. istocie człowieczeństwa przeczy,/ Bezmiernym pływać będzie lewiatanem/ Po niezmierzonym oceanie życia/ Na hańbę niebios i ziemi: być może ---,/ Lecz obojętnym jest to mnie i tobie,/ Skąd i dlaczego? --- dosyć ci, że czułem,/ Iż w tym Człowieku jest nie łotr, lecz zbawca/ Iż On tym krzakiem ognistym, iż płomień,/ Który Zeń idzie, towarzysząc głosom/ Bożej wszechmocy, wypełnia ogromy/ I przez stulecia sięga swym językiem.../ Czułem, że prawdą były Jego słowa/ O rozwalonej świątyni i przezeń/ Pobudowanej na nowo... Posłuchaj:/ Czułem, że motłoch, który Mu urągał/ Nie dziś, to jutro, nie jutro, to kiedyś/ Upadnie przed Nim, tak, jak ja o mało/ Że nie upadłem w obliczu siepaczy/ Kaifaszowych przed uroczną mocą,/ Co spod przymkniętej biła mu powieki./ Czułem, iż On to usunie ten przedział/ Co w dłoń Kaina wcisnął miecz na Abla,/ Że On do Raju otworzy znów drogę/ Wypędzonemu Adamowi... Czułem,/ Że przepowiednią On jest i pragnieniem,/ Nieugaszonym żarem i tęsknotą/ I snem i jawą ludzkiego dążenia,/ Co nieustannie, z wiedzą i bezwiednie,/ Zwraca swe oczy ku skrytym, zawartym,/ Przez Cherubina żarliwie strzeżonym/ Utraconego polanom Ogrodu.../ Umrze, bo --- musi!.. Śmierć zwycięzcą śmierci./ Nad Adamową wzniesie się mogiłą/ Krzyż, znamię hańby, co się w chwałę zmienia,/ Krzyż, znamię śmierci, co się zmienia w życie.../ W tym miejscu grób jest pierwszego człowieka,/ Grób, który odtąd przestaje być grobem... ALETHEJ Bracie Szymonie! podaj dłoń! spójrz w oczy/ Swemu druhowi i powiedz: tyś moim,/ Jak ja ci powiem, żem jest twój... Miodowy/ Słów twoich posmak. Nie ma tej harmonii/ Ani w przegięciach boskiego Apolla,/ Gdy z łukiem czyha napiętym, ni w białych,/ W twardym, a jednak przemiękkym marmurze/ Wykutych kształtach naszej Kallipygi./ Zmarły już bóstwa na naszym Olimpie,/ Brzegi Peneju już się dziś nie roją/ Zróżowionymi postaciami najadnajady --- w mit. gr. nimfy, opiekunki wód lądowych; obok nerejd, boginek morskich, wśród których najbardziej znaną była Tetyda, matka Achillesa.,/ W lasach Diana nie wyprawia harców,/ Zostały tylko rzeźbione kamienie,/ Które do Rzymu uwozi zwycięski/ Złodziej i zbójca... Bóg, Kondycja ludzka, ReligiaTak! Prawda! Wątpieniem/ Postrącaliśmy swoich dawnych bogów,/ By na ich miejsce postawić --- wątpienie./ Ono dziś berłem potrząsa nad światem,/ A takie jego dzisiaj królowanie,/ Że świat ten z karbów już wyszedł: nie wiedziećnie wiedzieć --- tu: nie wiadomo.,/ Jak i którędy i dokąd? Ślepota/ Cel zasłoniła przed oczami ludzi,/ Chromość im weszła w kolana i stopy,/ Że kroku naprzód ustąpić nie mogą./ Nawet błagalnych rąk już nie podniosą,/ Bo ich ramiona dotknęła bezwładność.../ A zresztą --- po co i do kogo? W górze,/ Jak i na dole głucha śmierć... ŚmierćŚmierć, mówisz,/ Zwycięzcą śmierci? Nie rozumiem tego,/ Bo mnie się zdaje, że tylko słoneczne/ I pełne życie może iść ze skutkiem/ W zapasy z śmiercią... Nie rozumiem także,/ Choć i mnie gnało na szczyt tego wzgórza,/ Skądże tak prosty, skąd tak zwykły człowiek/ Miałby posiadać boską moc przemiany./ Prześladowanie oraz skon męczeński/ Czar wywierają na dusze szlachetnych.../ Chociaż przyznaję, że im bliższą chwila,/ W której, jak łotra, przypną go do krzyża,/ Tym coraz większy i mnie lęk ogarnia,/ Jakbym miał skonać z nim razem... A może/ I to jest złuda... ZwątpienieWątpienie tak moje/ Przeżarło kości, że chyba już nigdzie/ Nie znajdę kuli, o którą bym wsparty/ Mógł przejść przez życie bez szwanku.../ Dziś wątpię,/ Czy me współczucie i mój lęk są prawdą./ Dla człeka złem jest największym wątpienie. SZYMON Z KYRENY Wątpienie zniknie z ziemi... GŁOS DUSZY WYGNANEJ Z RAJU Lucyferze! ALETHEJ Dziwnie... w tej chwili znów mnie strach ogarnął. SZYMON Z KYRENY Gotycyzm, Kondycja ludzka, TrupTrąciłeś nogą jakąś czaszkę. ALETHEJ Czaszkę?/ Nigdym się nie bał kawała skorupy,/ Zlepionej z gliny. Rażą mnie jedynie/ Brzydota pustych jam ocznych i szczerby/ W pożółkłej szczęce; wstrętem mnie napełnia/ Zapach zgnilizny, która szwy rozsadza/ Słabej pokrywy człowieczego mózgu.../ W tym coś innego: doznaję uczucia,/ Jakby w tej chwili przejmował mą duszę/ Głęboki przestrach ginącego świata.../ Powiedz mi, bracie: Co nas tu przywiodło? SZYMON Z KYRENY Nie wiem... W istocie, sam się teraz dziwię,/ Po cośmy przyszli na ten szczyt... w tej porze.../ Pełni byliśmy rozmowy o śmierci/ Tego Człowieka i zanim się spostrzegł/ Rozum, już nogi wyprzedziły szybkość/ Zastanowienia... Jest prawda w twych słowach:/ Prześladowanie oraz skon męczeński/ Czar wywierają na dusze... Golgota/ Niezrozumiałą ma potęgę... Krzyża/ Nie ustawili jeszcze dla jednego,/ A na jej wzgórzu już siada bezwiednie/ I nieświadoma swej tragicznej siły/ Smętna tęsknica innych dusz... Golgota/ Jest, widzisz, grobem pierwszego człowieka/ I będzie grobem ostatniego... ALETHEJ Raj, Grzech, ŚmierćStrasznym/ Dla nas wątpienie... Ale nie straszniejszą--ż/ Ta jedna pewność, jeśli --- jest pewnością?../ Według twej wiary było na początku/ Jedynie życie, lecz śmierci nie było./ Przyszła dopiero wówczas, kiedy w tamtym/ Powstała żądza poznania, co dobre,/ A zaś co złe jest... Miecz to sprawiedliwy,/ Który swym ostrzem płomiennym wypędził/ Z Raju to życie! --- GŁOS DUSZY WYGNANEJ Z RAJU Gdzieżeś, Lucyferze?/ Cierpię! Gdzie jesteś? Jęków mych nie słyszysz?/ Bezwładna jestem --- ALETHEJ Można przekląć chwilę/ Tej świadomości! Przez nią dziś umiera/ Niegodną śmiercią ów Człowiek. A słuchaj:/ Gdyby to jeszcze można kosztem śmierci/ Posiąść tę wielką, upragnioną pewność,/ Że to, co dla nas dobrem się wydaje,/ Jest nim naprawdę, a nie złem... Ohydnym/ Stał się los świata przez ów grzech, spełniony/ W Raju --- Dusza, SzatanGŁOS DUSZY WYGNANEJ Z RAJU Gdzież jesteś, jasny Lucyferze?/ Nieprzemożoną masz władzę nade mną ---/ Nad twoją duszą,/ Nad twoją biedną i wygnaną duszą!/ Ona bez twego skinienia,/ Bez światła ócz twych, bez dźwięku twych szeptów/ Staje się niemą, ślepą, nieruchomą.../ A jeśli mówi, to na to, by jęczeć,/ A jeżlitak jest w jpg; można spr. z innym wydaniem. widzi, to na to, by błądzić,/ Jeśli się ruszy, to na to, by padać.../ Ognistym mieczem znów mnie anioł smaga,/ A mnie się zdaje, że to z twojej ręki/ Te krwawe razy... Ach! gdzie jesteś? GŁOS Z DALA Idę!... ALETHEJ Chodźmy... na tchórza zmienia mnie ta góra.../ Chrystus, Dobro, Zło, Ofiara, Szatan, Kondycja ludzka, ZwątpienieA ten twój rabi --- posiada on pewność,/ Że dobrem jest to, za co tak haniebną/ Ma zginąć śmiercią? SZYMON Z KYRENY Posiada. ALETHEJ Odpowiedz:/ A ty masz pewność? SZYMON Z KYRENY Mam --- LUCYFER Jestem! SZYMON Z KYRENY To znaczy ---/ Tak mi się zdaje... Jeszcze przed chwileczką/ Byłbym był przysiągł... a teraz... ja nie wiem.../ Chodźmy... ty wątpisz... i twoje wątpienie/ Wzrok mi przesłania na wieczystą prawdę.../ A może... widzisz... człek jest zawsze tchórzem.../ Najodważniejszy jest tchórzem... Golgota ---/ Ukrzyżowanie, które ma się spełnić.../ O tak... Golgota jest niezrozumiałą.../ Ciągnie... i widzisz, człek wie, że to dobre,/ Za co chce umrzeć, a gdy jest na szczycie,/ To, by nie umrzeć, powiada: nie warto ---/ Bo nie wiadomo, azali jest dobre.../ Lecz człek wie... drogi przyjacielu... idźmy.../ Podaj mi ramię, widzisz, silny byłem,/ A jestem słaby... ALETHEJ Chcesz się na wątpieniu/ Oprzeć, mój druhu?... SZYMON Z KYRENY Nie! człek wie, mój druhu,/ Że to jest dobre... A może on nie wie?... ALETHEJ Dla człeka złem jest największym wątpienie:/ Najodważniejszych na tchórzów przemienia,/ A tak znienacka przychodzi i z chwilą./ Gdy go się najmniej spodziewasz... W powietrzu/ Pełno jest tego wątpienia... Nieznane/ I niewidzialne przywołują moce/ Ono wątpienie ku tobie --- a głosem,/ Który, choć ludzkie nie słyszy go ucho,/ Napełnia lękiem twe wnętrze... Najstraszniej,/ Gdy masz świadomość tej niszczącej siły,/ A nie masz władzy, by ją zgnieść, boś zwątpił/ O możliwości tej władzy... LUCYFER Tak! idźcie!/ Idźcie naprzeciw: brzask już niedaleki,/ Brzask, który dla was gorszy jest od nocy./ Wasi ojcowie, wasze matki, siostry/ I wasi bracia wstają już z legowisk,/ Ażeby w porę stanąć do szeregu,/ Co na to miejsce Go przywiedzie... Patrzaj:/ Mieli odwagę wejść na wzgórze śmierci,/ Lecz schodzą z niego bez odwagi... Duszo!/ Jeden z nich moim, drugi nim się staje/ I będzie moim, tak jak ty, o duszo,/ Na wieki wieków jesteś moją... Dusza, Szatan, ChrystusDUSZA WYGNANA Z RAJU Luby,/ Najdroższy, słodki, wierny Lucyferze,/ Wierną masz we mnie kochankę! Przez ciebie/ Czuję dopiero, że jestem!... Przy tobie/ Czuję, że światło dane jest mym oczom/ I że ruchomość dana jest mym stopom,/ Że moc jest dana mojemu głosowi,/ By się rozdzielał na dźwięki wyrazów/ I aby dźwięki te łączył w harmonię/ Wielkiego hymnu: Kocham cię na wieki! LUCYFER Duszo! DUSZA WYGNANA Z RAJU Tysiącem lat niewysłowienie/ Strasznych męczarni zdała mi się chwila ---/ Ta jedna chwila, kiedy me wołania/ Bez echa brzmiały w miesięcznym okręgu,/ Budząc li przestrach u ludzi... Tysiącem/ Długich, tak długich lat, że snać wiecznością/ Był mi rok każdy, wydała się chwila,/ Ta jedna chwila, gdzie zbrakło ramienia,/ Abym się mogła na nim oprzeć, biedna/ I nieświadoma, na jaką ścieżynę/ Skierować kroki i --- nie paść... KochanekTysiącem/ Długich, tak długich lat, że lat tych długość/ Tysiąc--by razy opasała wszechświat,/ Łącząc księżyce wszystkie, wszystkie słońca,/ Wszystkich tych globów lśniące miriadymiriady --- niezliczona liczba, mnóstwo.,/ Wydała mi się ta chwila, ta jedna/ Jedyna chwila, gdy mi ust zabrakło,/ Do których teraz przyciskam swe wargi.../ Piję z nich napój rozkoszy, jedyny,/ Żywotność prawdy mający w swych kroplach,/ Wonny, przesłodki ten napój!... Tysiącem/ Długich, tak długich lat, że w porównanie/ Mogłaby z nimi pójść jedynie krótkość/ Nieprzeliczonych tysiącleci szczęścia,/ Które w objęciach twoich, o mój luby,/ Najdroższy, słodki, wierny Lucyferze,/ Znikomą tylko wydaje się chwilą.../ Niedobry, płochy kochanku! dlaczego/ Tak opuściłeś swą duszę?... Tak! całuj!/ Pieść! pieść! Nad dreszcz ten nie ma nic słodszego!/ W nim zapomnienie --- w tym dreszczu najsłodszym ---,/ Że przez nas poszedł lęk pomiędzy ludzi,/ Ach! złorzeczących twej duszy!... Pieść! Całuj/ I nie opuszczaj duszy, wiecznie twojej!/ Pieść!... pieść!... tak!... całuj!... Niech po moich biodrach/ Spływa twa ręka!... Niech na mojej piersi/ Spoczywa róża twoich ust, od ogni/ Nienasyconej miłości czerwona,/ Niewyczerpanej słodyczy wilgotną/ Rosą zroszona, rozchylona róża.../ Luby, najdroższy, słodki Lucyferze!/ Nie było ciebie i lęk przyszedł na mnie,/ Tak, lęk --- śmiertelnych... Dlaczego--ś, niedobry,/ Płochy kochanku, zostawił na pastwę/ Lęku twą duszę? lęku, który zdał się/ Trwać tysiąclecia? LUCYFER Byłem z Nim... W ciemnicy,/ W którą wtrącono tysiąclecia... DUSZA WYGNANA Z RAJU Z kimże? LUCYFER Z Tym, co ma zginąć na tym wzgórzu... Myśli,/ Że świat wybawi od lęku... Demonem/ Zbrodni mnie nazwał, siebie synem bożym.../ Mówił, że moją wydrze mi kochankę,/ Mą lubą, drogą, moją wierną duszę ---/ Przez śmierć ją wydrze... DUSZA WYGNANA Z RAJU Nigdy! nigdy! nigdy! LUCYFER Duszo, czy wierzysz we mnie? DUSZA WYGNANA Z RAJU Wierzę. LUCYFER Słuchaj:/ Do boju ze mną stanął znowu Tamten --- DUSZA WYGNANA Z RAJU Który mnie kazał aniołowi swemu/ Wypędzić z Raju --- LUCYFER A mnie zamknął wrota/ Swojego nieba, gdy, świadom swej siły,/ Nie chciałem sługą być u Jego tronu,/ A tylko równy panować przy równym.../ I cóż? czy zniszczył swojego rywala/ Nie! nie! zdarł z niego tylko suknię białą/ Swoich pokornych aniołów; w jej miejscu/ Krwawi się na mnie ciemnopurpurowy/ Płaszcz, godło władzy królewskiej. Z płomiennym/ Berłem pochodni w męskiej, twardej dłoni/ Przebiegam odtąd cały krąg i w serca/ Ludzi wybranych wlewam światłość swoją,/ Iżby nie byli stadem wobec Niego/ I nie wierzyli w Jego moc, co mocy/ Nie miała tyle, by zgnieść przeciwnika,/ By mu odebrać nieśmiertelność... ,,Jestem!"/ Grzech, Obraz świata, Kondycja ludzka, BógMówię do ludzi wybranych: ,,Patrzajcie,/ Jakim jest świat ten, który Jego wszechmoc,/ Sławiona przez was, stworzyła!" A jeśli/ Powie z nich który: ,,Dobrym, doskonałym/ W formie i treści był ten świat, gdy wyszedł/ Z rąk Jego twórczych, a tylko przez grzech twój/ Stał się nikczemnym, kruchym i bezkształtnym",/ Wnet mu odkrzyknę: ,,Czemu Ten wszechmocny,/ Ten wszechrozumny, wszechwiedny, wszechdobry/ Do tego grzechu dopuścił?" Tym jednym/ Zmiatam pytaniem budowę ich wiary./ A gdy się znajdą ludzie między nimi,/ Którzy w Tamtego wierzą przyrzeczenia,/ Że trzeba śmierci najlepszych, by zbawić/ Świat ten od śmierci, między czerń ich wiodę/ I każę patrzeć, jak mrą ci najlepsi,/ I tak powiadam: ,,Tylu ich umarło,/ A spójrzcie tylko na ten tłum, ulepion/ Ręką Tamtego!"... I odtąd/ W ich ciemnym, smutnym, łzą zalanym wnętrzu/ Rozpoczyna się moje królowanie:/ Wielki ogarnia ich niepokój... ,,Jak to?/ Więc nie ma szczęścia?" pytają z rozpaczą;/ ,,Nie ma zbawienia? Nie ma już spokoju?"/ ,,Jest" wnet odszepnę... ,,Jest we mnie, jest w wierze,/ Iż tak zostanie do końca, iż wszystko/ Do końca zostać tak musi.. Jest szczęście/ W tej z owej wiary urodzonej wiedzy,/ Że człek ma tylko do wyboru jedno:/ Ukochać rozkosz, która wypłynęła/ Z tego, co Tamten kazał nazwać grzechem.../ A gdy nastąpi przesyt wyczerpania,/ Tak im powiadam: ,,Ze mnie idzie rozkosz,/ Która jest wszystkim wszystkiego na świecie!/ Tamtego wińcie! On was tak ulepił,/ Że nie możecie zażywać do końca/ Mojej rozkoszy, co się stała dla was/ Wszystkim wszystkiego!"... I złorzeczą. DUSZA WYGNANA Z RAJU Straszny--ś! LUCYFER Duszo, w uściskach moich nie ma szczęścia? DUSZA WYGNANA Z RAJU O luby, słodki, drogi Lucyferze! LUCYFER I Tamten, gniewny, że Mu świat wydarłem,/ Wszczął ze mną walkę na nowo; obudził/ Jednego z dobrych i rzekł: Synu boży,/ Umrzyj, byś zbawił duszę, którą Szatan/ Więzi przy sobie. DUSZA WYGNANA Z RAJU Drogi mój kochanku! LUCYFER O duszo moja: wierzysz we mnie? DUSZA WYGNANA Z RAJU Wierzę, LUCYFER Byłem u niego w kaźni, w ciemnej kaźni,/ W którą wtrącono tysiąclecia... ,,Tamten/ W pomrok cię wtrącił!" powiadam. DUSZA WYGNANA Z RAJU Uwierzył? LUCYFER Na szczyt olbrzymi wziąłem jego ducha:/ ,,Spójrz"! tak wyrzeknę --- ,,wszystkie te królestwa/ Rzucę--ć pod nogi, wszystkie te bogactwa,/ Które są matką i ojcem rozkoszy,/ Tylko się ukorz przede mną! ulegnij! DUSZA WYGNANA Z RAJU Uległ?... czy uległ?... Powiedz, Lucyferze,/ Czy On mocniejszy od ciebie?... LUCYFER ,,Na krzyżu/ Niech giną łotry! ja cię na królewskim/ Posadzę tronie... tam miejsce dla ciebie!/ Twej strasznej śmierci czerń ta nie jest godną.../ Tamten jest słabszy ode mnie... Twa boleść,/ Twoje męczeństwo nie zbawi"... DUSZA WYGNANA Z RAJU Usłuchał? LUCYFER Idzie umierać... Patrzaj.. Tłum już mętną/ Wylał się falą z bram Jerusalemu.../ Świt już nad nami, a On między tłumem/ Kroczy wgłąb mroków... Chodź naprzeciw niego,/ Zmieszaj się z czernią... DUSZA WYGNANA Z RAJU A więc On się oparł/ Twojej potędze?... LUCYFER W Ogrodzie Oliwnym/ Prosił Tamtego, ażeby mu odjął/ Kielich goryczy, ale potem, cichy,/ Wypił go do dna... DUSZA WYGNANA Z RAJU Kielicha rozkoszy/ Z rąk twych nie przyjął? On jeden... On jeden.../ I idzie konać cichy i spokojny.../ Idzie umierać, aby świat wybawić/ Od tego lęku, który powstał z grzechu,/ A który czułam przed chwilą... Ty lękiem/ Więzisz przy sobie mnie, duszę... W rozkoszy/ Z tobą lęk tylko przycicha, nie ginie --- --- --- ŻydTŁUM Ehej! ehej --- --- CHÓR PATRIOTÓW Miriam w bęben uderzyła,/ Izraelski skacz narodzie --- --- --- DUSZA WYGNANA Z RAJU On lęk chce wygnać z okręgu... On idzie/ Umierać za mnie... On ma wiarę... LUCYFER Duszo! --- Ciało, Kobieta, Miłość, Pożądanie, UpadekCHÓR NIERZĄDNIC W Baalchazor stado lwów/ Hej! wywlokło z legowiska/ Jedną lwicę! hej!.../ Ogień w ślepiach im się jarzy,/ Sierść podnosi się na krzyżach/ I falują tłuste boki:/ Śmiech rozpiera dwie boginie/ Afrodis i AstorethAfrodis i Astoreth --- Afrodyta, w mit. gr. bogini miłości oraz Astarte (lub: Asztarte), fenicka, kananejska i asyryjska bogini miłości, płodności, nocy (władczyni księżyca i gwiazd), bogini matka, ale też bogini wojny. --- --- --- ŚMIECH Z TŁUMU Hahahahaha! --- --- CHÓR NIERZĄDNIC Hej, za łono się chwytają/ Rozbawione dwie boginie ---/ Afrodis i Astoreth!/ W nagie uda głośno klaszczą,/ Po kolanach biją dłonią,/ Aż im grzbiet się w kabłąk gnie,/ Lub wypręża, niby struna.../ Nie wytrzyma jedna lwica/ Jurnej mocy stada lwów! --- --- GŁOS Z TŁUMU Hahahahaha! Salomon nie stworzył/ Piękniejszej pieśni... Hahahahaha! --- CHÓR NIERZĄDNIC Oczy bielmem jej zachodzą,/ Na kłach wargi już stężały,/ Żar rozkoszy uszedł precz.../ Śmiech rozpiera dwie boginie/ Afrodis i Astoreth;/ Pijmy! pijmy! pijmy!/ Tańczmy i śpiewajmy!/ Hu! ha!... JEDNA Z NIERZĄDNIC Nie jedno stado, ale pięć wytrzymam ---/ Pięć po dwadzieścia... uciechę mieć będą/ Afrodis i Astoreth... INNA NIERZĄDNICA Achitofelu! widziałeś piękniejszą?/ Takie ramiona?? taką pierś?? --- ---/ Precz, szmato!/ Osłaniająca przed okiem kochanka/ Alabastrową boskość tego biodra!/ Droższy mi kupi jedwab Achitofel,/ Żywszą to ciało odzieje purpurą,/ Gdy swą lubieżność do syta nakarmi/ Jego widokiem, gdy się oszołomi/ Do syta jego zapachem... GŁOS Z TŁUMU Ahola!/ Najcudowniejsza z --- ulicznic!... Patrzajcie,/ Naga stanęła przed nami!... INNY GŁOS Od Rzymian/ Nauczyła się bachanckich podrygów.../ Evoe Bacche! Evoe!... Ahola,/ A gdzież twa siostra AholibaPatrz Ezechiela Rozdz. XVIII.odnośnik do Biblii niezgodny z naszą konwencją; czy zasada nietykalności przypisów dotyczy także takich przypadków?? AHOLA Zdechła!/ Nie wytrzymała stada lwów...Śmieją się/ PieniądzAfrodis i Astoreth! ACHITOFEL A ty za ile się pośmiejesz? AHOLA Bratku!/ Wylicz trzydzieści srebrników... Za dużo?/ Bogów sprzedają dziś za taką cenę – A czym bóg taki wobec mnie? INNA Z NIERZĄDNIC, CHAMUTAL Ej rabi!/ Nie miałeś złota, masz błoto! JEDEN Z ŻYDÓW Chamutal!/ Córko proroka, mówię--ć, nie pluj w studnię,/ Z której ci czerpać przychodzi!... CHAMUTAL Z tej studni?/ Nigdy na sobie całej sukni nie miał,/ A chciał zjeść chleba, musiał iść na żebry.../ Zresztą: spójrz tylko na Niego! gdzież taki/ Może być studnią?... I na śmierć się wlecze.../ Na zawsze dla nas stracony --- choć prawda,/ Czysty był zawsze, jak woda Jordanu --- --- --- AHOLA Achitofelu!... GŁOS JEDNEJ Z DALSZYCH GRUP Łapać rzezimieszka!/ Ręką mi sięgnął do sakwy... Krzyż jeszcze/ Czwarty postawić... O tam, zginął w tłumie.../ Moje pieniądze!... STRAGANIARZE Galban! nard! z Arabii/ Drogie wonności! --- --- --- ACHITOFEL Trzydzieści srebrników? AHOLA I krużę wina dla dodania ognia/ I krużę wina, aby moc wróciła.../ Rozkosz, wiesz o tym, pożera nam jędrność,/ Wysusza ciało --- trzeba je odświeżać. ACHITOFEL Drogo się ważysz... AHOLA E! Czyż mam być lichsza/ Od tego chłystka, który się powiesił,/ Wziąwszy trzydzieści srebrników?... Sznur pereł/ Dasz mi, by jego opalowa białość/ Śćmiła na szyi czerwoność całunków/ I ślad twych zębów lubieżnych... Kochany,/ Słodki, jedyny, drogi, czarujący,/ Przemożny, szczodry, boski ulubieńcze/ Boskiej Astarty, z tobą mi umierać ---/ Nie! żyć noc całą w objęciach... ACHITOFEL Kosztowny,/ Bardzo kosztowny to nocleg... AHOLA Co? idziesz?/ Może chcesz uwieść swą rodzoną siostrę?/ Pełno dziś Tamar i Amnonów... Skąpiec!/ Woli swe ziarno, z którego mógł drugi/ Wyrosnąć Mojżesz i naród z niewoli/ Wywieść egipskiej, rzucić Molochowi.../ Wiesz, że Onana pożarł ogień żywy! STRAGANIARZE Świeże daktyle! świeże, świeże figi! AHOLA Z tobą, Eljaba, będzie tańszy handel. ELEJABA Madjanita jestem, ty Żydówka.../ Zakon... AHOLA Dziś nie ma zakonu... Moabczyk/ Czy Amorejczyk, Filistyn czy kupiec/ Z Tyru to jedno... Greczyn czy Rzymianin ---/ To wszystko jedno... byle dobrze płacił.../ Ezechielów już nie ma... Prorocy/ Czasów dzisiejszych sami swoje córki/ Na targ prowadzą... A więc dziś wieczorem... ELJABA Gdzie? AHOLA Pod Syonem na prawo... Trzy kroki/ Od głównej bramy, wiodącej do wnętrza/ Salomonowej świątyni... Zadatek? ELJABA Masz go!... AHOLA Hu! heach! śmieją się boginie ---/ Afrodis i Astoreth! --- --- --- HandelJEDEN Z HANDLARZY Tak Jazyjelu! mówię, żeś oszukał/ Mnie, przyjaciela swojego... DRUGI HANDLARZ Oszukał?/ Niech ja się trądem obsypię w tej chwili,/ Jeślim ja ciebie oszukał... Ty złodziej!/ Wart był twój towar --- niech mnie Pan Bóg skarze ---/ Pół worka miedzi.../ Ten rabi powrozem/ Wygnał mnie, Ezrę, z przedsionka kościoła,/ Kiedym miał zrobić interes... Ty szachraj,/ Ty chcesz mi zepsuć interes --- na ciebie/ Nie ma powroza --- --- --- PIERWSZY HANDLARZ A niech mnie pokręci!/ Niech moją babkę, mą żonę, me dzieci/ I moje wnuki i wnuki mych wnuków/ Wielka choroba nawiedzi...!/ Co jest?... mój towar? mój towar jest taki,/ Jakiego oczy twoje --- niech oślepną,/ Niech one słońca nie widzą, niech żołdak/ Króla Heroda napluje w twe oczy,/ Jak patrz! tam pluje w oczy tego rabi ---/ Niech twoje oczy zgasną na tym krzyżu,/ Który On dźwiga, jeśli twoje oczy/ Widziały kiedy taki towar... Słuchaj ---/ Ty złodziej! --- Słuchaj: u mnie jest niedużo/ Tego towaru --- --- --- GŁOS Z TŁUMU Uryja! Uryja!/ Pocoś tu przyszedł?... Marne widowisko!/ Idź! idź! strzeż swego ogrodu! U progu/ Wąż tam przykucnął, gotów skusić Ewę! JEDEN Z ŻYDÓW Kto ci dał prawo podglądać pod płoty/ Mego zwierzyńca?... Pilnuj własnej bramy,/ Jeżeli jeszcze zda ci się pilnować ---/ Wszakże otwarta na oścież... Wiadomo,/ Że wchodzi do niej całe Jeruzalem... DRUGI ŻYD Ty mnie obraził!... Jutro mi odpowiesz/ Tam! przed Piłatem... TRZECI ŻYD I! i! dajcie spokój.../ Nie ma już prawa na tej judzkiej ziemi,/ Odkąd Piłaty myją sobie ręce... DRUGI ŻYD O, prawda, prawda, wielka, święta prawda --- --- ---/ Nie pójdziem bronić czci przed trybunały,/ A na kułaki szkoda naszych grzbietów ---/ Dla twego --- proga i dla mojej --- bramy.../ On tylko, widzisz, ma tę wytrzymałość:/ Pod kułakami, patrz! znowu upada --- --- ---/ A wstań--że, wstańże, judzki królu! wstańże,/ Synu Dawidów!... Podnieść go!.../ We troje / Sznury zwijają.../ Smagaj go!... Jest jeszcze/ Białość na plecach... Na włos, na pół włosa!/ Smagaj, niech krew je zaleje do reszty,/ A ja --- umywam ręce!... Haha! haha! CHÓR PATRIOTÓW Miriam w bęben uderzyła,/ Izraelski skacz narodzie!/ Faraona zbrojna siła ---/ Koń i jezdny --- w gorzkiej wodzie:/ Wroga naszych Ojców, Boże!/ Pochłonęło wielkie morze... Miriam w bęben niech uderzy,/ Niech do tańca naród stanie!/ Na libańskiej dziś rubieży/ Każesz rosnąć cedrom, Panie:/ Krzyż dla zdrajcy z tego drzewa!/ Tańcz narodzie, Miriam śpiewa STRAGANIARZE Przędze sydońskie! Kosztowne obiodrza!/ Naramiennice!.../ Handel! handel! handel! Dusza, Kłamstwo, Miłość, Prawda, SzatanLUCYFER Przytul się, duszo!... DUSZA WYGNANA Z RAJU To grzech pierworodny/ Takim szaleństwem dotknął ludzi...Zgroza!/ Gdzież jest zbawienie?... LUCYFER We mnie... Drżysz?... Odejdźmy... DUSZA WYGNANA Z RAJU Nie! nie! Za grzech ów niech do dna wychylę/ Kielich goryczy... LUCYFER Tak, jak On w Oliwnym/ Pił go Ogrodzie?!... Odwrócę od ciebie/ Ten znak upadku rozumu i woli.../ Kto nie chce pić go, nie pije... Czyż warto/ Dla takiej tłuszczy... Przytul się, ma duszo! DUSZA WYGNANA Z RAJU Zimnyś!... LUCYFER Me zimno jest ciepłem. DUSZA WYGNANA Z RAJU Nie! kłamiesz!/ Od Niego, czuję, idzie ciepło... LUCYFER Duszo!/ Czyż zimnem było me ciepło, gdyś w Raju/ Mdlała z rozkoszy przy boku kochanka,/ Kiedy tą ręką odsłaniał twym oczom/ Urodę twojej nagości?... Pamiętasz?/ Wdzięczna, że bogów dałem ci świadomość/ Piękna i dobra i prawdy, pieściłaś/ Oczy twojego anioła!... Pamiętasz?/ Wargi rozwarte, płomienne, błyszczące,/ Lepkie od płynu miłosnej słodyczy,/ Do jego drżącej przykładałaś wargi/ I przytulając swe biało--różowe,/ A jak pierś globów harmonijne członki/ Do jego ciała, które dreszcz przebiegał ---/ Dreszcz nad dreszczami --- szeptałaś poszeptem/ Drzew i strumieni: ,,O piękny! o dobry!/ O mój wieczysty! o mój nieskończony!/ O mój prawdziwy!... Przez ciebie wiem dzisiaj/ To, co jest wiedzą; przez ciebie poznałam/ Co jest poznaniem: że piękno w tych liniach/ I tych przegięciach, w tej pełni i barwie/ Mojego ciała, a dobro i prawda/ W najrozkoszniejszym spoczynku przy tobie!"/ Pamiętasz?... słońce zachodziło wówczas --- DUSZA WYGNANA Z RAJU Dla mnie!... Obmierzły mi uściski twoje! LUCYFER Duszo! Tamtego wiń, że tworząc ciebie,/ Wlał w twoją krużę zaczątek przesytu.../ Że nasza miłość, nasza wielka miłość --- DUSZA WYGNANA Z RAJU Przed chwiląś widział, czym się miłość staje/ Dzięki grzechowi naszemu: kałużą/ Bezecnych targów, w której człek się wala/ Jak zwierz...O, pięknem i dobrem On tylko!/ On tylko prawdą! On tylko miłością ---/ Czystą i świętą!... Patrz! śród orgii życia/ Idzie ta Prawda, Dobro, Piękno, Miłość/ Cicho, pokornie, w wzgardzie, w pośmiewisku ---/ Dla mnie tak idzie! dla mnie i przeze mnie!/ O Lucyferze zdradziecki! O kłamco,/ Któryś przez wieki kłamał!... LUCYFER Duszo! duszo!/ Nie wierzysz we mnie? DUSZA WYGNANA Z RAJU Nie wierzę!... nie wierzę! LUCYFER Na pastwę tłumu cię zostawiam! --- --- --- GŁOS Z TŁUMU Puśćcie! --- --- --- CHÓR PATRIOTÓW Miriam w bęben uderzyła,/ Na Libanie cedrę ścięto,/ Wyciosano krzyż --- --- --- CHÓR NIERZĄDNIC Śmieją się/ Afrodis i Astoreth!... GŁOS Z TŁUMU Puśćcie! DRUGI GŁOS Zatrzymać tam falę! ścisk taki,/ Że się podusim... TRZECI GŁOS Dziecko mi zgnieciecie!... PIERWSZY GŁOS Z TŁUMU Puśćcie! --- --- --- Bogactwo, Chrystus, KobietaJEDEN Z ŻYDÓW Niewiasto! gdzie się pchasz? NIEWIASTA Do Niego!.../ On to ze ziemi mnie podniósł, przy uczcie/ Siedząc z możnymi u Faryzeusza!/ On mi na włosy położył Swą rękę,/ On mi łzy otarł, On mi rzekł: ,,Niewiasto!/ Odejdź w spokoju! Pan z tobą!" --- gdy tamci/ Jawnogrzesznicą mnie lżyli... O Święty! JEDEN Z ŻYDÓW Któż to jest? Powiedz! INNY ŻYD Niewiasta!... A stój--że!/ Stój--że, szalona dziewczyno!Śmierć pewna/ Dla Jego uczniuczni --- dziś popr. uczniów. i Jego przyjaciół:/ Zdrajca cesarza i swego plemienia!/ Nie żal ci twojej urody?... Tych pięknych/ Nie żal bisiorów? tych pereł, tych drogich,/ Widzę, kamieni, którymi swe włosy/ Poprzeplatałaś, którymi ta szyja/ I te ramiona obsypane? NIEWIASTA Macie!/ Bierzcie to wszystko!... On moim bogactwem,/ Choć sam tak biedny, że płakać--by nad Nim/ Można przez wieki i jeszcze za mało/ Łez, by opłakać tę jego niedolę.../ Znowu upada... O, wielki mocarzu!/ Podniosłeś z ziemi taki ciężar grzechu ---/ W Faryzeusza domu mnie podniosłeś,/ A teraz nie masz już siły, by krzyż ten/ Ku swoim katom odwrócić i zmiażdżyć/ Ten --- ród człowieczy !... SZYMON Z KYRENY Mario! Powstań z ziemi! NIEWIASTA To ty, Szymonie? SZYMON Z KYRENY Jeśli--ć życie drogie,/ Milcz! wstań! NIEWIASTA Nie kocham już życia! Czym życie?/ Niczym jest życie, kiedy Takich wiodą/ Na śmierć haniebną... Czyż nie ma człowieka/ Co by mu pomógł dźwigać krzyż? SZYMON Z KYRENY Niewiasto!/ Ja mu pomogę... Drogi przyjacielu,/ Weź ją pod swoją opiekę... Jej trzeba/ Żyć, a nie ginąć.. W jej sercu jest wiara,/ Którą ma Tamten... NIEWIASTA A ty się nie boisz? SZYMON Z KYRENY Żydowin jestem, ale obywatel/ Rzymski --- --- --- ALETHEJ Szymonie, a czy On nie wątpi? SZYMON Z KYRENY Patrz! wstał z upadku, zwrócił się ku tłumom/ I błogosławi. Bieda, Bogactwo, Chrystus, Koniec świataON O ludu mój! ludu! SZYMON Z KYRENY Szedłem za Tobą! Daj mi krzyż Swój dźwigać. ON Wytrwasz? JEDEN Z UCZONYCH ŻYDÓW Z Kyreny Szymon, magnat wielki,/ Wziął szubienicę na swe barki. NudaDRUGI Z UCZONYCH ŻYDÓW Modą/ Dziś u paniczów bratać się z łotrami../ Bisiorbisior --- drogocenna, delikatna tkanina używana przez władców i dostojników. i jedwab już im się opatrzył,/ Z nudów o łachman idą się ocierać. TRZECI Z UCZONYCH ŻYDÓW Pragną przyspieszyć koniec świata... Wszystkim/ Przecież wiadomo, iż na krótko przedtem,/ Zanim Archanioł zabrzmi nad doliną/ Jozafatową, nastąpi zrównanie/ Wszystkiego z wszystkim: łachmana z bisiorem,/ Przędzy konopnej z jedwabiem. PIERWSZY Z UCZONYCH ŻYDÓW Tak... Cóż to?/ Tłum się uciszył... Nawet straganiarze/ Zmilkli... INNY Z UCZONYCH ŻYDÓW Tak... Cóż to?!... Przyszedł już na miejsce.../ Sąd/ Pierwszy z uczonych Żydów./ Cicho... To pretor czyta wyrok... Idźmy/ Bliżej... INNY Z UCZONYCH ŻYDÓW Już skończył... Teraz Annasz mówi. ARCYKAPŁAN ANNASZ Ludu żydowski! ARCYKAPŁAN KAJFASZ U mnie jest pierwszeństwo ---/ Arcykapłanem jestem i twym świekremświekr --- tu: teść; wyraz już w czasach Kasprowicza najwyraźniej wychodził z użycia i został tu użyty nieprawidłowo, ponieważ w staropolszczyźnie teść i teściowa oznaczali rodziców żony, zaś świekr i świekra rodziców męża.... ANNASZ Głos twój jest chwiejny, popękany, głuchy,/ Jak odgłos garnka stłuczonego. GŁOS Z TŁUMU Kajfasz!/ Niech do nas Kajfasz się ozwie! KAJFASZ Przez ciebie/ Pycha przemawia. SZYMON Z KYRENY Kłócą się o zaszczyt/ Spełnienia zbrodni... Annasz tu zwycięży:/ Młodszy, więc bardziej oddany Rzymianom. GŁOSY Z TŁUMU Kajfasz! INNE GŁOSY Nie! Annasz! arcykapłan Annasz! ANNASZ Pretor --- on jeden niech tutaj rozstrzyga.../ Wyrokuj, panie, kto ma dziś pierwszeństwo:/ Kajfasz czy Annasz, najwierniejszy sługa/ Sług cesarzowych. PRETOR Niech Annasz ogłosi/ Wolę cesarza... Ucisz się, motłochu!/ Cesarz przemawia... ANNASZ Narodzie wybrany!/ Ludu żydowski!.. Rzymski prokurator/ Na śmierć wam wydał zdrajcę i bluźniercę,/ Ale raz jeszcze przeze mnie obwieszcza,/ Że, jeśli taka będzie wasza wola,/ Jeśli w tym zbrodniu winy nie znajdziecie,/ Albo do serca wkradnie wam się głupia,/ Niewczesna litość, znamię ludzi słabych,/ Wówczas mu każe zdjąć błazeński wieniec/ I tę parodię królewskiego płaszcza/ I na swobodę wypuści zaprzańcazaprzaniec --- ten, który zaparł się wiary, pochodzenia etc.; synonim zdrajcy./ I burzyciela świątyni i wroga/ Wszelkich porządków, bez których, jak glina/ Źle wysuszona, świat ten by się rozpadł --- TŁUM Na szubienicę! ANNASZ --- A zaś na tym drzewie,/ Które od wieków uważane bywa/ Za drzewo hańby, za drzewo niestartej/ Nigdy sromoty, każe rozpiąć członki/ Którego z dzikich mężobójcówmężobójca --- zabójca.... Wielką/ Prokuratora jest łaska: wraz z wami/ Wie Poncki Piłat, iż nad mężobójcę/ Większym zbrodniarzem ten oto buntownik,/ Jednak rzeknijcie, a cofnie swój wyrok... GŁOS Z TŁUMU Niech na tym krzyżu Nazyrejczyk skona! INNY GŁOS Z TŁUMU Tak! On jest gorszy, niźli mężobójca!/ Jego ukrzyżuj!... On, nędzny syn cieśli,/ Królem się mienił żydowskim. INNE GŁOSY Z TŁUMU Nie chcemy/ Królów żydowskich, gdy wielki Rzymianin/ Władnie nad nami --- KAJFASZ Podła czerń... GŁOS Z TŁUMU On bunty/ Pragnąłby wszczynać, a nam trza spokoju,/ Aby szedł handel... INNY GŁOS Dobrze nam handlować/ Ze Rzymianami... Kupcy z nich na wszystko --- INNY GŁOS Na wasze żony i na wasze córki ---/ Płacą sowicie... INNY GŁOS Ukrzyżuj!... Syony/ Chciał nam rozwalać, a budować nowe!/ Chciał równać ludzi, aby wszyscy byli/ Jak on --- parobek! A zaś od początku/ Świata tak było i będzie do końca,/ Że jeden służy, a drugi panuje!.../ Nam dobrze służyć, wam dobrze panować ---/ Nie chcemy zmiany... INNY A kto nam urzędy/ Będzie rozdawał?... Kto nas po ramieniu/ Jutro poklepie: ,,Witaj, wierny Sofar!/ Bądź zdrów, Menachem... Otwarte są dla was/ Bramy rzymskiego pałacu" --- --- --- INNY Kto powie:/ ,,Przyjdźcie na ucztę!"... Eleazar tylko/ Nie jadł z synami... To był czas szalonych! --- ALETHEJ Słyszysz?... Czy warto umierać? BógSZYMON Z KYRENY O Boże! --- ARCYKAPŁAN ANNASZ Rozstrzyga święta wola ludu... Słuszne/ I sprawiedliwe zapadły wyroki.../ ModlitwaMódlmy się, bracia: ,,Panie Boże wielki!/ Synowie ludzcy wszczęli bunt zuchwały/ Przeciw Twej władzy --- karz ich wiecznie! CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ StawamyStawamy --- dziś popr. stajemy. zawsze przed oczyma Twymi;/ Ty patrzysz w głębie naszych serc: jest czystość/ I sprawiedliwość w naszym łonie! Boże,/ Błogosław wiernym Twoich sług, a wrogów/ W moc naszą oddaj, abyśmy spełnili/ Na nich Twój wyrok nieswawolny. CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ W Tobie nadzieję mieli nasze ojce:/ Tyś łuku swego naciągnął cięciwę/ Przeciw zastępom moabskim: Piorunem/ Rażeni byli jako stada owiec.../ I dziś, o Panie, rozpieraj się z tymi,/ Którzy się z nami spierają! Walcz, Panie,/ Przeciwko wszystkim, którzy z nami walczą/ W Tobie dziś nasza jest nadzieja... CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Podnoszą rokosz przeciw woli Twojej,/ Co ustaliła fundamenty świata!/ Z Kościoła Twego chcą rozebrać cegły,/ Z kapłanów Twoich chcą pozdzierać suknie!/ Królami zwą się, dziedzictwo Dawida/ Pragną rozdzielić według chęci swojej!/ Wyżyny pragną zrównać z nizinami!/ Boże Libanu! Boże, któryś Synaj/ Wybrał, by z niego głoszono Twe prawa,/ Pokaż swą siłę nad nimi! Niech będą/ Jako robactwo pełzające... CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Wyrwij im język, by nie bluźnił Tobie/ I Twoim sługom!.../ Połam im zęby w ustach ---/ Trzonowe zęby lwiąt! CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Twarz ich napełnij wrzodami! CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Oczy im wypal swym ogniem! CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Niech ci bluźnierce będą jako woda,/ Co się rozpływa.../ Niechaj--że będą jak trawa na dachu,/ Co więdnie, zanim urośnie./ Spraw, aby byli jako płód niewieści,/ Co, martwy na świat przyszedłszy, nie widzi/ Blasków słonecznych! CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Chrząszczom daj wszystek ich urodzaj!/ Pracę na pastwę daj szarańczom!/ Gradami pobij ich jęczmień,/ Winne ich szczepy i figi!/ Wytrać ich bydło!/ Niech żebrzą!.../ A żebrząc, niechaj odchodzą z pustymi,/ Panie, rękami! CHÓR TŁUMU Amen! Amen! Amen! ANNASZ Prześladowanie wiernych niech ich ściga,/ A gdy przed sądem staną, czci swej broniąc,/ Niechaj odchodzą pohańbieni. CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ O, wielki Boże! zgładź ich pierworodztwo!/ O, wielki Boże! w drugiem pokoleniu/ Niechaj zaginie ich imię./ Niech w krwi ich brocząc, człowiek sprawiedliwy/ Wie, że nad nami jest Sędzia!/ Na krzyż ich patrząc, niech wie człek pobożny,/ Że jest nad wszystkim Pan i Bóg nasz... CHÓR TŁUMU Amen. ANNASZ Bądź pochwalony, o Boże Zastępów,/ Teraz i zawsze i na wieki wieków --- --- --- CHÓR TŁUMU Amen! Amen ! Amen! SZYMON Z KYRENY Czas już największy rozwalić świątynię,/ W której panuje taki Bóg... ALETHEJ Wątpieniem/ Myśmy swych bogów strącili z Olimpu. SZYMON Z KYRENY A my go siłą wypędzimy! ALETHEJ Siła/ Zawsze tu będzie słabością --- --- --- ANNASZ Na krzyż z Nim!/ Zdjąć z Niego suknię i dać ją żołnierzom! --- --- ZłoDUSZA WYGNANA Z RAJU Memu istnieniu czemuż nie ma końca?!/ Zanim mnie z Raju wygnano, dlaczego/ Ta Moc Najwyższa nie kazała zginąć/ I mnie i złemu, które było we mnie/ I które stało się nasieniem złego?!/ Ta Moc Najwyższa czemu powołała/ Mnie, abym była?!... Nic! tak nic!...Ty Boże!/ Gdybym posiadła Twą wolę i władzę,/ Aby tę wolę zmienić w czyn, niczemu/ Dałabym spokój!... Niechby było niczym,/ Aby nie było to, co jest... Ty Boże!/ Złem była wola i Twój czyn!... Korzyść, ŻołnierzJEDEN Z ŻOŁNIERZY Dać tutaj!/ Mnie się należy ta suknia!... Najcięższy/ Jam mu wytrzasnął policzek!... DRUGI ŻOŁNIERZ Ja trzciną/ Waliłem w głowę, że kolce pod skórę/ Na cal właziły... PIERWSZY ŻOŁNIERZ Cicho, Katylino!/ Podły imiennik, a może twój przodek/ Groszem publicznym sakwy swe ładował ---/ I ty byś pragnął cudzym się zbogacić.../ Suknia jest moją... Ja mam Scypionów/ W przesławnym rodzie... My zasługi mamy,/ Należy nam się nagroda. SETNIK Na kości!.../ Oddać tę szmatę na los szczęścia!... Kaju!/ Podaj tu kości... Źle, kommilitonikommiliton --- kompan, towarzysz broni.,/ Że się waśnicie... Wielkie państwo rzymskie --- JEDEN Z ŻOŁNIERZY Co nam do państwa rzymskiego... Niech płacą/ Żołd i nagrody... SETNIK Fabrycjuszowi/ Szczęście oddało. JEDEN Z ŻOŁNIERZY Ale my nie damy!/ Na drobne strzępy!.. Lepiej nikt, niż jeden! ŻOŁNIERZ FABRYCJUSZ Bydlęta! zbóje! rabusie! --- --- --- Ciało, Cierpienie, Gotycyzm, Krew, ŻydJEDEN Z ŻYDÓW Sofetja!/ A wal tam dobrze w te gwoździe! bo jeszcze/ Gotów się urwać!... Puk! puk! jeden wbity!/ Wyciągnij bardziej rękę! dłoń się zwija,/ Palce się kurczą!... Albo wiesz: przez kłykcie ---/ Tak!... wal przez kłykcie!., będą kości trzeszczeć!.../ Mnie trzeba, widzisz, by kości trzeszczały!.../ Puk! puk! jest drugi --- --- --- INNY ŻYD Abija! Itamar!/ Menasze! Gierszon! Amram! Azor! Chodźcie!/ Chodźcie tu bliżej! Patrzajcie, jak ciurka/ Krew po ramieniu!... PIERWSZY ŻYD Puk! puk! jest i trzeci!.../ Za bardzo palce wystają u nogi!/ Połam je trochę!... GŁOSY Z TŁUMU Do góry! do góry!/ Tak jest! do góry!.. Błądzenie, Bunt, Chrystus, Kłamstwo, Religia, Rewolucja, ZdradaINNY GŁOS Z TŁUMU Bądź mi pozdrowiony,/ Królu żydowski! JEDEN Z OBSZARPAŃCÓW Zstąp z tego krzyża!.../ Daj--że nam ryby, bośmy bardzo głodni!/ Od wczesnych świtów czekaliśmy wszyscy/ Na widowisko!.../ Zdrajco! Mówiłeś, że przyjdzie królestwo,/ Gdzie ludzie z głodu mrzeć nie będą!/ A moje dzieci już zgasły!/ Równaczu ludzi!/ Rozdzielaczu chleba,/ Który przenigdy nie był twoim!.../ Mówiłeś, kłamco, że będę bogatszy/ Nad wszystkich wielkich bogaczy tej ziemi,/ Jeżeli pójdę za tobą.../ Poszedłem.../ I patrz! łachmany na mym chudym ciele!/ Oczy wyłażą od pustego brzucha!/ A te ramiona jak suche łodygi!/ A miałem służbę!.../ A jeść mi dawano,/ A zaś przez ciebie wygnał mnie Ikamjasz!/ I nikt do służby przyjąć mnie już nie chce!/ Mówią, żem człowiek, co się nazyrejskim/ Zaraził trądem!.../ Uwodzicielu ludu!/ Praw gwałcicielu ---/ Praw, które każą szanować kapłanów,/ Naszych od Boga danych nam przyjaciół!.../ Ty gasicielu światła, w którym możni/ Lśnią jako bogi, rozdając jałmużnę/ Między nas biednych!/ Chudopachołku! --- --- --- SZYMON Z KYRENY Brudny obszarpańcze!/ Nędzny lizuniu! Co za faryzeusz,/ Co za lewita uczył cię tej głupiej,/ Śmiesznej, bluźnierczej litanii?!... Ach! powiedz:/ Widziałeś kiedy takie upodlenie,/ Mój przyjacielu ?... ALETHEJ To jest nieszczęśliwy,/ A może nawet obłąkany... Patrzaj,/ Jakie on harce wyprawia swym ciałem!/ Zgina te plecy, jak brzoza na wielkiej,/ Czerwcowej burzy... Oczy krwią ma zaszłe,/ Włos mu w kołtuny zlepił się od nędzy,/ A cienka szyja --- --- --- INNY Z OBSZARPAŃCÓW Wysokoś! Doplunę/ Czy nie doplunę?... Tfu! tfu! tfu! SZYMON Z KYRENY Nikczemna,/ Służalcza duszo!..! Ofiara, ŚmierćALETHEJ Świat to przeciw światu!.../ Nie plam swej ręki dotknięciem... To zgraja,/ Za którą umrzeć nie warto!... A gdzież są/ Jego uczniowie? SZYMON Z KYRENY Jeden z nich się zaparł./ Inni ze strachu się rozpierzchli... Słuchaj:/ Mówisz, że umrzeć nie warto --- ALETHEJ Na świecie/ Zbrodnia jest wieczną. SZYMON Z KYRENY A żyć czyż jest warto? ALETHEJ Nie wiem. SZYMON Z KYRENY On jeden wie... Na krzyżu... Kona/ Cicho, jak Człowiek, który wie i wierzy.../ Słyszysz?... Przebacza łotrowi... On wierzy... GŁOS Z KRZYŻA Boże! mój Boże! czemuś mnie opuścił?! ALETHEJ To głos rozpaczy!... SZYMON Z KYRENY Straszny głos!... W mej duszy/ Ciemno i straszno!... NIEWIASTA Zgasłeś, Zbawicielu!/ Skończyłeś, Panie! ALETHEJ Idźmy! idźmy! idźmy! --- --- --- Chrystus, Dusza, Kondycja ludzka, SzatanDUSZA WYGNANA Z RAJU O niezapomniany!/ Twórco cierniowej korony!/ O krwi spragniony,/ Wyciekającej ze serdecznej rany!/ O źródło lęku! o bezwstydnej zbrodni,/ Od której hutnie roi się Golgota,/ Bezwstydny ojcze, hutny krzewicielu !/ Wiem: w twych uścisków lubieżnym weselu/ Znów się występek zapłodni,/ A jednak pcha mnie tęsknota,/ Której się oprzeć nie mogę,/ Na twej miłości wstrętną, podłą drogę./ Nie jedną chwilę,/ Nie dzień, nie miesiąc, nie rok, nie wiek jeden/ Trwa w swojej sile/ Ta orgia życia, która boży Eden/ Zmieniła w piekieł zarzewie!/ Setki lat patrzę, jak na hańby drzewie/ Zawisa Piękno, Dobro, Prawda, Miłość !/ Setki lat słyszę, jak dudni Golgota/ Od wrzasku zgrai i od huku młota/ I od bluźnierczej modlitwy/ Nad wielkim skonem świętego Rybitwy!/ A jednak żądzy opiłość,/ A jednak grzeszna pcha mnie wciąż tęsknota,/ Której się oprzeć nie mogę,/ Na twoich pieszczot wstrętną, podłą drogę. Na krzyż spoglądam, na ten krzyż, co wieki/ W swej strasznej grozie sterczy wciąż nade mną/ I w księżycowym blasku cień daleki/ Rzuca w tę przestrzeń ciemną,/ W przybytek nigdy niezmazanej winy!/ Na krzyż spoglądam, na wyrzut godziny,/ Kiedy przeklęta, słodka rozkosz z tobą/ Okryła Eden żałobą!/ Na krzyż spoglądam, na którym Żywota/ Spełnia się gorzka męczarnia:/ I lęk mnie ogarnia!/ I lęków moich pełna jest Golgota!/ I, jak błędnica, szukam zapomnienia/ W tej ciemnej smudze krzyżowego cienia,/ A demoniczna pcha mnie wciąż tęsknota,/ Której się oprzeć nic mogę,/ Na twych ukojeń wstrętną, podłą drogę. O Lucyferze!/ Z tobą wieczyste zawarłam przymierze,/ W ciebie jednego znów wierzę!/ Na zawsze dla mnie zamknięte już wrota/ Rozkwieconego Ogrodu:/ Śmierć synów bożych bram tych nie rozwarła!/ I wszystka we mnie nadzieja umarła,/ Tylko mną szarpie i miota/ Ból, co pozostał dla ludzkiego płodu/ Strasznym dziedzictwem mej zbrodni./ Wiem, że występek znowu się zapłodni/ Z twoich uścisków, że nowa Golgota/ Powstanie z grzesznej miłości,/ Co w naszym łonie zagości,/ A jednak pcha mnie płomienna tęsknota,/ Której się oprzeć nie mogę,/ Na twoich objęć rozpaczliwą drogę. W uszach brzmią ciągle rozpętanej rzeszy/ Wrzaski i krzyki.../ Cały ten zamęt dziki,/ Który w przepaście upodlenia spieszy./ Powrotną falą w me wnętrze się wlewa./ W oczach sromotne wciąż mi stoją krzyże ---/ I idą na mnie krwią ociekłe drzewa/ I swe ramiona/ Wciskają gwałtem do mojego łona.../ Krzyż jestem żywy i żywa Golgota/ W urągających ciżb zmąconym wirze.../ Uciec! zapomnąćzapomnąć --- dziś popr. zapomnieć.! w twej Lecie utonąć!/ Przy twych całunkach spłonąć!/ Nieśmiertelności zadać kłam w rozkoszy,/ Której mi żaden syn boży nie spłoszy.../ Na ból, na rozpacz, co twą duszą miota,/ Na lęk, co wszystkie jej siły rozprzęga,/ W tobie się chowa ukojeń potęga:/ Szepce mi o tym piekąca tęsknota,/ Której się oprzeć nie mogę,/ A która pcha mnie na twych uciech drogę. Wróć do swej duszy, wróć, światło niosącyświatło niosący --- tłumaczenie znaczenia imienia Luciferus, Lucyfer.!/ Do swojej duszy, drżącej/ Od tych uderzeń rozszalałej burzy,/ Od tego znoju,/ Co jedną dobę przemienił na wieki!/ Powróć, zwycięski panie, z swym promieniem,/ Który mi jednym świeci przeświadczeniem,/ Że już na zawsze los jest rozstrzygnięty,/ Że w życia odmęty/ Synowie boży nie wniosą spokoju,/ Że nie przekształcą kałuży/ W czyste, krwią grzechu nieskalane rzeki!/ Od zmory,/ Co na mnie wszystkie rozpuściła lęki,/ Jest wybawniemwybawniem --- wybawieniem. dla twej duszy chorej/ Wielka, jedyna twoich ust pieszczota.../ Niechaj aksamit twej młodzieńczej ręki/ Po moich biodrach spływa,/ Niech dreszcz nad dreszcze me kości przeszywa!.../ Tych dreszczów słodkich swej duszy nie żałuj,/ Pieść, pieść i całuj!/ W oszołomieniu miłości,/ Co w naszych łonach zagości,/ Zniknie krzyżami wieńczona Golgota.../ Ach! jesteś, luby!... LUCYFER Jestem!... W twej żałobie/ Jestem przy tobie i w tobie... DUSZA WYGNANA Z RAJU Pieść! pieść i całuj! pieść! rozpraszaj ciemnie/ Tym niezgaszonym płomieniem Żywota --- LUCYFER Duszo zbłąkana! duszo! wierzysz we mnie? DUSZA WYGNANA Z RAJU Wierzę! ach! wierzę!/ Tęsknota,/ Której się oprzeć nie mogę --- --- ---/ O Lucyferze! Lucyferze!/ Znajdę--ż wiecznego wybawienia drogę/ W twoich uściskach, które mnie tak kuszą,/ Że --- --- --- LUCYFER Duszo! duszo! DUSZA WYGNANA Z RAJU Ach! pieść i całuj!... Niech w miłości twojej/ Utracę bytu świadomość... Ach!... zgoi/ Moja się rana, co taką katuszą/ Dręczy mnie wieki --- --- --- ? LUCYFER Duszo! duszo! duszo!..