Musset, Alfred de Kaprys Boy-Żeleński, Tadeusz Kotwica, Wojciech Dug, Katarzyna Choromańska, Paulina Dug, Katarzyna Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Dramat Komedia Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z książki udostępnionej przez Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.". http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kaprys Alfred de Musset, Komedje, tom drugi, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Bibljoteka Boya t. 62, Instytut Wydawniczy"Bibljoteka Polska", Warszawa 1921. Domena publiczna - Tadeusz Boy-Żeleński zm. 1941 2012 xml text text 2015-01-08 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/kaprys.pdf ISBN-978-83-288-0568-2 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kaprys.html ISBN-978-83-288-1562-9 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/kaprys.txt ISBN-978-83-288-2517-8 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/kaprys.epub ISBN-978-83-288-3564-1 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/kaprys.mobi ISBN-978-83-288-4650-0 ISBN application/x-mobipocket-ebook https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6944.jpg Danse à la campagne, DcoetzeeBot, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6944 Dramat 3MN 1DDF DDL Kiedy po niepowodzeniu Nocy weneckiej Musset zrezygnował z wystawiania kolejnych dramatów i następne swoje sztuki pisał z przeznaczeniem tylko do czytania, nie spodziewał się zapewne, że jedna z nich, zapoczątkuje triumfalny powrót jego twórczości na sceny Francji i całej Europy. Po roku małżeństwa Henryk de Chavigny przestaje cenić miłość żony, zaczyna ją zaniedbywać i angażuje się we flirt. Jego wrażliwa młoda żona Matylda próbuje odzyskać miłość męża, w tajemnicy przygotowując dla niego niespodziankę: własnoręcznie wykonaną sakiewkę. Kiedy dowiaduje się, że Henryk niedawno otrzymał już sakiewkę od kogoś innego, zwierza się ze zmartwień swojej przyjaciółce, błyskotliwej pani de Lery. Doświadczona w postępowaniu z mężczyznami pani de Lery postanawia dać lekcję niestałemu małżonkowi i przywrócić go żonie. Uwspółcześnienia: Pisownia łączna i rozdzielna, np.: poco -> po co; naco -> na co; odemnie -> ode mnie; pokryjomu -> po kryjomu; naprzykład -> na przykład; niema -> nie ma;takbyś -> tak byś; jużbym -> już bym; coby -> co by; jakto -> jak to; cobądź-by -> co bądź by; powiedz-no -> powiedz no; zrzuć-że -> zrzućże. Pisownia joty, np.: komedja -> komedia; Holandji -> Holandii; manja -> mania; serjo -> serio; ministerjum -> ministerium; marjonetek -> marionetek; talję -> talię; djabeł -> diabeł; etyopskie -> etiopskie; liberji -> liberii; historji -> historii. Fleksja: końcówki fleksyjne Msc. i N. lp i lm: -em, -emi, np.: niczem -> niczym; niemi -> nimi; czemś -> czymś; poczem -> po czym; czemże -> czymże; czemkolwiek -> czymkolwiek; tem -> tym; twojemi -> twoimi. Zmiany leksykalne (w tym ortograficzne): wziąść -> wziąć; rozprószyłaby -> rozproszyłaby; zmięszana -> zmieszana; siedm -> siedem; mięszam -> mieszam; wóźnicę -> woźnicę; uwięzgnie -> uwięźnie; ponsowy -> pąsowy; ciężyły -> ciążyły; trofej wojenny -> trofeum. Składnia: Daremniem krzyczała na woźnicę (...) -> Daremnie krzyczałam na woźnicę; nie jej... poproszę -> nie ją poproszę. Inne zmiany: Revue des Deux-mondes -> Revue des Deux Mondes; p. -> pan, pana. Poprawione błędy źródła: zwróciłaby mi głowę -> zawróciłaby mi głowę; bezżerce -> berżerce; miejsa -> miejsca; swłożyć -> włożyć; wyprawiłem -> wyprawiłam. Dostosowano interpunkcję do współczesnych zasad, pozostawiając zapis emocjonalny, wykrzykniki i pytajniki wstawiane w funkcji przecinków w środku zdania. Uwspółcześniono pisownię wielką literą po wykrzyknikach i pytajnikach. Alfred de Musset Kaprys Komedia w jednym akcie, drukowana w r. 1837, wystawiona w r. 1847 OSOBY: Pan de Chavigny Matylda Pani de Léry Rzecz dzieje się w sypialnym pokoju Matyldy. SCENA PIERWSZA Matylda, sama, robi szydełkiem. MATYLDA Jeszcze jedno oczko i skończyłam! dzwoni; wchodzi służący Czy był kto od Janisseta? SŁUŻĄCY Nie, proszę pani; jeszcze nie. MATYLDA To nieznośne; proszę jeszcze raz posłać; prędko. Służący wychodzi Trzeba mi było wziąć pierwsze, jakie były; jest ósma; ubiera się; jestem pewna, że przyjdzie tu, zanim wszystko będzie gotowe. Znowu dzień opóźnienia. wstaje Robić po kryjomu sakiewkę dla własnego męża, to uchodziłoby w oczach wielu osób za więcej niż romantyczne. Po roku małżeństwa! Co by o tym, na przykład, powiedziała pani de Léry, gdyby wiedziała? A on sam, co pomyśli? Ba! będzie się może śmiał z tajemnicy, ale nie z podarku. Po co ta tajemnica, w istocie? Nie wiem; mam uczucie, że przy nim nie pracowałabym z takim zapałem; wyglądałoby to jakbym mówiła: ,,Patrz, jak myślę o tobie"; trąciłoby to wyrzutem; natomiast gdy mu pokażę moją robótkę po ukończeniu, to on sobie powie, że myślałam o nim. SŁUŻĄCY wraca Przyniesiono to dla jaśnie pani od jubilera. Oddaje Matyldzie małą paczkę. MATYLDA Nareszcie! siada Kiedy pan de Chavigny przyjdzie, proszę mi dać znać. Służący wychodzi A teraz, droga sakiewko, wystroimy cię ostatecznie. Czy ci będzie do twarzy z tymi gałeczkami? Nieźle. Jak cię też przyjmą teraz? Czy opowiesz, z jaką przyjemnością pracowałam nad tobą, jak bardzo się troszczyłam o twoją osóbkę? Nie spodziewają się ciebie, moja panienko. Nie chciałam cię pokazać inaczej niż w pełnym blasku. Czy dostaniesz całusa za swoje trudy? całuje sakiewkę i urywa Biedna mała! nie wartaś wiele; nie danoby za ciebie ani dwóch ludwikówludwik a. luidor (fr. Louis d'or: złoty Ludwik) --- złota moneta francuska z podobizną króla, bita w latach 1640--1791; ludwikami nazywano później tradycyjnie złote 20-frankówki.. Czym się dziejeczym się dzieje (daw.) --- jak to się dzieje; w jaki sposób się to dzieje., iż tak mi smutno jakoś rozstawać się z tobą? Czyż nie zaczęłam cię po to, aby cię skończyć możliwie najprędzej? Ach! zaczynałam cię weselej, niż skończyłam. A dopiero dwa tygodnie upłynęło od tego czasu; dwa tygodnie tylko, czy podobna? Nie, nie więcej; i ile rzeczy w tych dwóch tygodniach! Czy nie za późno przybywamy, maleńka?... Skąd takie myśli? Ktoś idzie, zdaje mi się; to on; kocha mnie jeszcze. SŁUŻĄCY wchodzi Pan hrabia, proszę pani. MATYLDA Ach, Boże! przyszyłam tylko jedną gałeczkę, a zapomniałam drugiej. O ja niemądra! Znowuż nie będę mogła dać mu jej dziś! Niech zaczeka chwilę, minutę, w salonie; prędko, zanim wejdzie... SŁUŻĄCY Pan hrabia. Wychodzi. Matylda chowa sakiewkę. SCENA DRUGA Matylda, Chavigny. CHAVIGNY Dobry wieczór, kochanie; czy przeszkadzam? Siada. MATYLDA Mnie, Henryku? Cóż za pytanie! CHAVIGNY Małżeństwo, Kochanek, Żona, MążWyglądasz zmieszanaWyglądasz zmieszana --- dziś popr.: Wyglądasz na zmieszaną., jakby czymś zajęta... Zapominam zawsze, wchodząc do ciebie, że jestem twoim mężem, i za szybko otwieram drzwi. MATYLDA To, co mówisz, jest nieco złośliwe; ale ponieważ jest i bardzo miłe, uściskam cię i tak. ściska go Czymże tedytedy (daw.) --- zatem, więc. wydaje się panu, że jesteś, kiedy zapominasz, że jesteś moim mężem? CHAVIGNY Twoim kochankiem, ślicznotko; czy się mylę? MATYLDA Kochankiem i przyjacielem, nie mylisz się. na stronie Mam ochotę dać mu sakiewkę tak jak jest. CHAVIGNY Co ty masz za suknię? Nie wychodzisz wieczór? MATYLDA Nie, chciałam... Spodziewałam się, że może... CHAVIGNY Spodziewałaś się?... Cóż takiego? MATYLDA Idziesz na bal? Wyglądasz wspaniale. CHAVIGNY Nie bardzo; nie wiem, czy to moja wina, czy krawca, ale nie mam już tej figury, co dawniej, w mundurze. MATYLDA Wietrznikuwietrznik (daw.) --- człowiek lekkomyślny i niestały.! nie myślisz o mnie, przeglądając się w tym lustrze. CHAVIGNY Ba! a o kim? Czyż idę na bal po to, aby tańczyć? Przysięgam ci, że to męka i że wlokę się, sam nie wiedząc, po co. MATYLDA A więc zostań, błagam cię. Będziemy sami i powiem ci... CHAVIGNY Zdaje się, że twój zegar spieszy; nie może być tak późno. MATYLDA Nie idzie się na bal o tej porze, co bądź by mówił zegar. Ledwo wstaliśmy od stołu. CHAVIGNY Kazałem zaprząc; mam przedtem wizytę. MATYLDA A! to co innego. Nie... nie wiedziałam... sądziłam... CHAVIGNY Co takiego? MATYLDA Przypuszczałam... z tego co mówiłeś... Ale zegar idzie dobrze; dopiero ósma. Daruj mi jeszcze chwilkę. Chciałam ci zrobić małą niespodziankę. CHAVIGNY wstając Wiesz, moja droga, że zostawiam ci swobodę i że wychodzisz z domu, kiedy ci się podoba. Sprawiedliwość wymaga, aby to było wzajemne. Jaką niespodziankę chciałaś mi zrobić? MATYLDA Nic; wszak nie mówiłam nic o niespodziance... CHAVIGNY Przesłyszałem się tedy; zdawało mi się. Czy masz tu te walce StraussaStrauss, Johann Baptist (1804--1849) --- austriacki kompozytor, dyrygent i skrzypek; autor tańców (poza walcami również polki, kadryle, kotyliony oraz marsze); ojciec Johanna Straussa, również kompozytora, autora słynnych operetek i walców.? Pożycz mi, jeśli ci niepotrzebne. MATYLDA Proszę cię; chcesz zaraz? CHAVIGNY Owszem, jeżeli pozwolisz. Proszono mnie o nie na parę dni. Dłużej nie będę cię ich pozbawiał. MATYLDA Czy to dla pani de Blainville? CHAVIGNY biorąc nuty Co takiego? Wspomniałaś coś o pani de Blainville? MATYLDA Ja! nie. Nic o niej nie mówiłam. CHAVIGNY O, tym razem dobrze słyszałem. siada Co mówisz o pani de Blainville? MATYLDA Myślałam, że te walce są dla niej. CHAVIGNY A czemu tak myślałaś? MATYLDA Bo... bo je lubi. CHAVIGNY Tak, i ja także; i ty także, o ile mi się zdaje. Jeden zwłaszcza: jakże to idzie? Zapomniałem... jak się to zaczyna? MATYLDA Nie wiem, czy sobie przypomnę. Siada do fortepianu i gra. CHAVIGNY To, to właśnie! Urocze, boskie; i grasz to jak anioł, lub, aby rzec lepiej, jak urodzona tancerka. MATYLDA Czy tak dobrze jak ona, Henryku? CHAVIGNY Kto ,,ona"? Pani de Blainville? Zajmuje cię, jak widzę. MATYLDA Och! nie bardzo. Gdybym była mężczyzną, nie ona zawróciłaby mi głowę! CHAVIGNY I słusznie. Mężczyzna, KobietaNie trzebanie trzeba --- tu: nie należy, nie wolno. nigdy, aby mężczyzna dał sobie zawrócić głowę, ani kobietą, ani walcem. MATYLDA Czy zamierzasz grać dzisiaj, Henryku? CHAVIGNY Moje dziecko, co ty masz za pomysły? Grywa się, ale nie zamierza się grać. MATYLDA Masz w kieszeni nieco złota? CHAVIGNY Przypuszczam. Czy chcesz? MATYLDA Ja, dobry Boże! a cóż bym ja z tym zrobiła? CHAVIGNY Czemu nie? Bieda, Miłosierdzie, Żona, Mąż, PieniądzO ile otwieram drzwi nazbyt szybko, nie otwieram za to twoich szufladek; i może popełniam podwójny błąd? MATYLDA Kłamiesz, mój panie mężu; niedawno bowiem spostrzegłam, żeś je otwierał, i zostawiasz mnie zawsze aż nadto bogatą. CHAVIGNY Nie, droga moja, dopóki istnieją biedni. Wiem, jaki użytek robisz ze swego majątku, i proszę, abyś mi pozwoliła pełnić dzieło miłosierdzia twoimi rękami. MATYLDA Drogi Henryku! jakiś ty szlachetny i dobry! Powiedz no mi, czy przypominasz sobie ów dzień, kiedy miałeś drobny dług do spłacenia i skarżyłeś się, że nie masz sakiewki? CHAVIGNY Kiedyż to było? A prawda. W istocie, kiedy się ma gdzieś iść, to nieznośna rzecz polegać na kieszeniach, które prawie zawsze... MATYLDA Czy podobałaby ci się sakiewka czerwona, dziergana czarnodziergana czarno --- tu: z wzorem wyhaftowanym czarną nitką.? CHAVIGNY Nie, nie lubię czerwonego. Prawda! przypominasz mi, że mam właśnie nowiuteńką sakiewkę; dostałem w podarku. Jak ci się wydaje? wyjmuje sakiewkę Czy w dobrym guście? MATYLDA Proszę, zechcesz mi pokazać? CHAVIGNY Służę ci. Podaje sakiewkę. Matylda ogląda i oddaje z powrotem. MATYLDA Bardzo ładna. Jakiego to koloru? CHAVIGNY śmiejąc się Jakiego koloru? Wyborne pytanie. MATYLDA Nie, nie... Chciałam powiedzieć... Kto ci ją dał? CHAVIGNY Nie! to paradne! na honor! twoje roztargnienia bywają cudowne. SŁUŻĄCY oznajmiając Pani de Léry. MATYLDA Zapowiedziałam odźwiernemu, że nie ma mnie dla nikogo. CHAVIGNY Nie, nie, niech wejdzie. Czemu nie mamy jej przyjąć? MATYLDA Więc cóż, ostatecznie, ta sakiewka, czy można usłyszeć imię jej autora? SCENA TRZECIA Matylda, Chavigny, Pani de Léry w stroju balowym. CHAVIGNY Prosimy, prosimy, nie można trafić bardziej w porę. Matylda właśnie miała dystrakcjędystrakcja --- roztargnienie., doprawdy nieopłaconąnieopłacony (daw.) --- nie do opłacenia; nieoceniony, niezrównany.. Niech pani sobie wyobrazi, pokazuję jej tę sakiewkę... PANI DE LÉRY O! wcale ładna. Proszę na chwilę. CHAVIGNY Pokazuję jej tę sakiewkę; patrzy, dotyka, obraca w palcach i oddając mi ją, czy pani wie, co mówi? Pyta, jakiego jest koloru! PANI DE LÉRY Więc cóż! Niebieska. CHAVIGNY No tak! niebieska... to zupełnie pewne... i to właśnie jest tak ucieszneucieszny --- tu: zabawny.. Czy pani sobie wyobraża, aby można o to pytać? PANI DE LÉRY Paradneparadne (daw.) --- śmieszne, zabawne.! Dobry wieczór, droga Matyldo; idziesz dziś wieczór do ambasady? MATYLDA Nie, zostaję w domu. CHAVIGNY Pani się nie śmieje z mojej anegdoty? PANI DE LÉRY Ależ owszem. Któż to robił tę sakiewkę? A, już poznaję, to pani de Blainville. Jak to! doprawdy, nie ruszysz się? CHAVIGNY żywo Po czymże to pani poznaje, jeśli łaska? PANI DE LÉRY Po tym, że jest niebieska. Widziałam ją włóczącą się wieki całe w jej pokoju; siedem lat trwała ta praca i możesz się pan domyślić, że przez ten czas niejeden raz zmieniła przeznaczenie. Należała w intencjach do trzech osób spośród moich znajomych. Ma pan prawdziwy skarb, panie de Chavigny; to istna sukcesjasukcesja --- dziedziczenie, przejęcie po kimś stanowiska i praw, np. dziedziczność tronu; spadek, spuścizna.. CHAVIGNY Myślałby kto, że jest tylko jedna sakiewka na świecie. PANI DE LÉRY Nie, ale tylko jedna niebieska. Dla mnie zasadniczo niebieski kolor jest wstrętny; nie ma żadnego charakteru, ot, głupi kolor. Nie mogę się mylić w podobnej rzeczy; wystarczy, abym raz widziała. O ile ubóstwiam kolor lila, o tyle nie cierpię niebieskiego. MATYLDA To kolor stałości. PANI DE LÉRY Ba! kolor perukarzykolor perukarzy --- fr. bleu perruquier a. bleu de perruquier, czyli niebieski perukarski, oznacza kolor intensywnie, jaskrawo niebieski, jakim malowali swoje sklepiki perukarze.. Wpadłam tylko po drodze; widzicie, jestem w pełnym rynsztunku; trzeba przybywać zawczasu do tej krainy, ścisk taki, że można ręce i nogi połamać. Czemu nie idziesz? Ja nie darowałabym sobie tego balu za nic w świecie. MATYLDA Nie pomyślałam o tym, a teraz już za późno. PANI DE LÉRY Cóż znowu, czasu masz aż nadto. Pozwól tylko, o, zadzwonię. Każ podać suknię. Wyprosimy pana de Chavigny za drzwi wraz z jego cackiem. Uczeszę cię, upnę parę kwiatków i zabieram cię moją karetą. Więc cóż, rzecz załatwiona? MATYLDA Nie na dziś; stanowczo, zostaję w domu. PANI DE LÉRY Stanowczo! więc to poważna decyzja? Panie de Chavigny, niechże pan zabierze Matyldę. CHAVIGNY sucho Nie mieszam się do niczyich spraw. PANI DE LÉRY Och! och! pan, widzę, lubi niebieski kolor. A zatem, słuchaj, wiesz, co zrobię? Daj mi herbaty, zostanę tutaj. MATYLDA Och, jakaś ty poczciwa, droga Ernestyno! Nie, nie chcę pozbawiać balu jego królowej. Idź, przetańcz parę tur walca i wracaj o jedenastej, jeżeli będziesz miała jeszcze ochotę; pogawędzimy sobie we dwie przy kominku, skoro pan de Chavigny nas porzuca. CHAVIGNY Ja? wcale nie; nie wiem jeszcze, czy wyjdę. PANI DE LÉRY A więc, rzecz ułożonarzecz ułożona --- dziś raczej: ustalone., do zobaczenia niebawem. Ale, ale, słyszeliście wszak o moich niedolach: okradziono mnie jak w lesie. MATYLDA Okradziono! co ty powiadasz? PANI DE LÉRY Cztery suknie, moja droga, cztery cud-suknie prościuteńko z Londynu, przepadły na komorzena komorze --- chodzi o komorę celną, czyli graniczny urząd celny.. Gdybyś je była widziałaGdybyś je była widziała --- przykład użycia czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą niż opisana czasem przeszłym lub, jak w tym przypadku, niezrealizowaną możliwość; dziś: gdybyś je widziała., to można się zapłakać! jedna gołąbkowa, druga kremowa; nigdy nie zrobią nic podobnego. MATYLDA Żal mi cię z całego serca. Skonfiskowano je zatem? PANI DE LÉRY Ale gdzie tam. Gdybyż tylko to, krzyczałabym póty, ażby mi je oddano, bo to istne morderstwo. Na całe lato zostałam po prostu nago. Wyobraź sobie, naszpikowali mi suknie; wpakowali mi swój rożen, nie wiem już którędy, do skrzyni; porobili dziury takie, że można palec włożyć. Taką wiadomość podano mi wczoraj na śniadanie. CHAVIGNY A nie było tam przypadkiem między nimi niebieskiej? PANI DE LÉRY Nie, drogi panie; ani na lekarstwo. Do widzenia, ślicznotko, tylko pokażę się i uciekam. Przebyłam niedawno moją dwunastą grypę tej zimy; upoluję trzynastą. Skoro tylko tego dokonam, pędzę tu i tonę w tej berżerceberżerka --- zdr. od berżera (fr. bergere); wygodny, wyściełany fotel z pełnym, cofniętym oparciem i luźno położoną poduszką na niskim, szerokim siedzeniu.. Opowiem ci jeszcze raz o komorze, o szmatkach, nieprawdaż? Nie, smutno mi na sercu dzisiaj, będziemy sentymentalizować. Wszystko jedno zresztą! Dobrej nocy, lazurowy panie... Jeżeli mnie pan zechce odprowadzać, nie pokażę się wcale. Wychodzi. SCENA CZWARTA Chavigny, Matylda. CHAVIGNY Cóż za pusta głowa! Dobrze wybierasz sobie przyjaciółki. MATYLDA To ty życzyłeś sobie, aby ją przyjąć. CHAVIGNY Założę się, że myślisz, iż to pani de Blainville robiła sakiewkę. MATYLDA Nie, skoro przeczysz. CHAVIGNY Jestem pewien, że tak myślisz. MATYLDA I czemu jesteś pewien? CHAVIGNY Bo znam twój charakter: pani de Léry jest dla ciebie wyrocznią. Doprawdy, to pomysł zupełnie niedorzeczny. MATYLDA Nie zasłużyłam wcale na ten piękny komplement. CHAVIGNY Och, mój Boże, owszem; i wyznaję, że wolałbym raczej szczerość niż udanie. MATYLDA Ależ, jeżeli nie myślę, nie mogę udawać, że myślę, jedynie dlatego, aby ci się wydać szczerą. CHAVIGNY Powiadam ci, że myślisz: czytam to na twojej twarzy. MATYLDA Jeżeli ci to sprawia przyjemność, więc dobrze, zgadzam się; myślę. CHAVIGNY Zatem, myślisz? A gdyby i tak było, cóż w tym złego? MATYLDA Nic a nic; dlatego nie widzę, czemu miałbyś przeczyć. CHAVIGNY Toteż nie przeczę; pani de Blainville dała mi tę sakiewkę. wstaje Dobranoc; wrócę może niedługo wypić herbatę w towarzystwie twojej przyjaciółki. MATYLDA Henryku, nie odchodź w ten sposób. CHAVIGNY Co nazywasz ,,w ten sposób"? Czyśmy się pogniewali? Mnie się to wydaje bardzo proste: ktoś zrobił mi sakiewkę, noszę ją; pytasz mnie kto, odpowiadam. Nie ma w tym najmniejszego podobieństwa do sprzeczki. MATYLDA A gdybym cię poprosiła o tę sakiewkę, darowałbyś mi ją? CHAVIGNY Być może; na cóż by ci się zdała? MATYLDA Mniejsza; proszę cię o nią. CHAVIGNY Nie masz zamiaru jej nosić, przypuszczam? Chcę wiedzieć, co z nią zrobisz. MATYLDA Będę nosić. CHAVIGNY Cóż za żart! Nosiłabyś sakiewkę roboty pani de Blainville? MATYLDA Czemu nie? Wszak ty ją nosisz. CHAVIGNY Dobra racjaracja --- tu: przyczyna, powód.! Ja nie jestem kobietą. MATYLDA Więc dobrze! Jeżeli nie będę jej używać, rzucę ją w ogień. CHAVIGNY A! a! nareszcie tedy jesteś szczera. Dobrze, zatem, również bardzo szczerze, zachowam tę sakiewkę, jeżeli pozwolisz. MATYLDA Masz zupełną swobodę, to pewne; ale przyznam ci się, przykro mi myśleć, że wszyscy wiedzą, czyjej jest roboty, i że ją będziesz wszędzie obnosił. CHAVIGNY Obnosił! Powiedziałby kto, że to trofeum! MATYLDA Wysłuchaj mnie, proszę, i daj mi rękę. ściska go Kochasz mnie, Henryku? Powiedz. CHAVIGNY Kocham cię; słucham dalej. MATYLDA Przysięgam ci, że nie jestem zazdrosna; ale jeżeli mi dasz tę sakiewkę, ot tak, po przyjaźni, podziękuję ci z całego serca. Ofiaruję ci małą zamianę i sądzę, mam nadzieję przynajmniej, nie będziesz uważał, abyś na niej stracił. CHAVIGNY Ciekawym tej zamiany; cóż to takiego? MATYLDA Powiem ci, jeżeli ci na tym zależy; ale gdybyś mi dał tę sakiewkę przedtem, na słowo, byłabym bardzo szczęśliwa. CHAVIGNY Nie daję nic na słowo. MATYLDA No, Henryku, ja proszę. CHAVIGNY Nie. MATYLDA A więc błagam cię na kolanach. CHAVIGNY Wstań, Matyldo, ja znów ciebie błagam; wiesz, że nie lubię scen tego rodzaju. Nie mogę ścierpieć, aby się ktoś poniżał, a w tym wypadku mniej niż kiedykolwiek. Za wiele zajmujemy się dzieciństwemdzieciństwo (daw.) --- dziecinada, rzecz dziecinna; właściwa dzieciom, a nie dojrzałym ludziom.; gdybyś żądała serio, rzuciłbym sam tę sakiewkę w ogień i nie potrzebowałbym żadnej wymiany. No, proszę, wstań i nie mówmy o tym więcej. Do widzenia dziś wieczorem; wrócę jeszcze. Wychodzi. SCENA PIĄTA Matylda, sama. Zazdrość, Żona, Przeczucie, Zdrada, Mąż, Rozpacz, MiłośćSkoro nie mogę tamtej, tę zatem rzucę w ogień. idzie do sekretarzyka i wyjmuje sakiewkę Biedna mała, całowałam cię przed chwilą; czy pamiętasz, co ci mówiłam? Przybywamy za późno, widzisz. On nie chce ciebie i nie chce już mnie. podchodzi do kominka Jakież to szaleństwo wszelkie marzenia! Nie ziszczają się nigdy. Po co ten powab, ten niezwalczonyniezwalczony --- niemożliwy do zwalczenia. czar, który nam każe pieścić jakąś myśl? Po co tyle rozkoszy w tym, aby iść za nią, aby ją wykonać w tajemnicy? Na co to wszystko? Na to, aby płakać potem. Czegóż żąda tedy bezlitosny los? Jakichż zabiegów, jakich modłów potrzeba, aby urzeczywistnić najskromniejszą, najbłahszą nadzieję? Dobrze powiedziałeś, Henryku, to dzieciństwo; ale słodko mi było upierać się przy tym dzieciństwie; ciebie zaś, ty, tak dumny albo tak niewierny, niewiele by kosztowało poddać się temu dzieciństwu. Och! nie kocha mnie już! nie kocha! Kocha panią de Blainville. płacze Nie! nie trzeba o tym myśleć. Rzućmy w ogień tę zabawkę dziecinną, która nie umiała zjawić się dość wcześnie; gdybym mu ją dała dziś wieczór, zgubiłby ją może jutro. Och! tak, bez żadnej wątpliwości! Sakiewka moja wałęsałaby się po stole, gdzie bądź, wśród rupieci, podczas gdy tamta będzie mu towarzyszyć wszędzie. Ot, w tej chwili, siadając do gry, wydobywa ją z dumą; widzę jak ją kładzie na stoliku, jak podzwania złotem w jej wnętrzu! O ja nieszczęśliwa! jestem zazdrosna; brakowało mi tylko tego, aby mu stać się nienawistną. zamierza się, aby rzucić sakiewkę w ogień i wstrzymuje się Ale cóżeś ty winna! Po cóż cię niweczyćniweczyć --- niszczyć., smutne dzieło moich rąk? Nie ma w tym twojej winy, ty czekałaś, ty spodziewałaś się także! Twoje świeże barwy nie zblakły w czasie tej okrutnej rozmowy; podobasz mi się, czuję że cię kocham; w tej drobnej wątłej siatce mieszczą się dwa tygodnie mego życia; och, nie, nie, ręka, która cię zrobiła, nie zabije cię; chcę cię zachować, chcę cię skończyć; będziesz dla mnie relikwią, będę cię nosiła na sercu; będziesz sączyć we mnie zarazem słodycz i cierpienie; będziesz mi przypominała moją miłość dla niego, jego zapomnienie, jego kaprysy; i kto wie, gdy cię ukryję w tym miejscu, może on, ten niedobry, zechce cię tam odszukać. Siada i przyszywa brakującą złotą gałkę. SCENA SZÓSTA Matylda, Pani de Léry. PANI DE LÉRY za sceną Nigdzie nikogo! cóż to ma znaczyć? Wchodzi się tu jak do zajezdnego domu. otwiera drzwi i krzyczy, śmiejąc się Pani de Léry! Wchodzi. Matylda wstaje. Witam cię jeszcze raz, kochanie; nie ma u was zupełnie służby; biegam po całym domu, aby znaleźć kogo. Uff! ledwie żyję. Siada. MATYLDA Zrzućże te futra. PANI DE LÉRY Zaraz; przemarznięta jestem. Podobają ci się te lisy? Powiadają, że to kuny etiopskie, czy coś podobnego; pan de Léry przywiózł mi to z Holandii. Mnie, szczerze mówiąc, wydają się szkaradne; włożę to ze trzy razy przez grzeczność, a potem daruję Urszuli. MATYLDA Pokojówka nie może tego nosić. PANI DE LÉRY To prawda; więc każę sobie zrobić dywanik. MATYLDA I cóż, bal był ładny? PANI DE LÉRY Och, mój Boże, bal! Ależ ja nie byłam na balu. Nie zgadłabyś nigdy, co mi się zdarzyło. MATYLDA Nie pojechałaś zatem... PANI DE LÉRY Owszem, pojechałam, ale nie dostałam się do środka. To można umrzeć ze śmiechu. Wyobraź sobie ogonek... ogonek... parska śmiechem To cię tak strasznie przeraża? MATYLDA W istocie; nie lubię natłoku pojazdów. PANI DE LÉRY Tak, to bardzo przykre, kiedy się jest samej. Daremnie krzyczałam na woźnicę, aby się posuwał naprzód, nie ruszał się z miejsca; byłam w pasji! Miałam ochotę wsiąść na kozioł; ręczę ci, że byłabym przycięła ten ogonek. Ale to takie głupie siedzieć w tym pudle, ubrana, naprzeciw mokrej szyby: leje bowiem, na dobitkę, jak z cebra. Pół godziny zabawiałam się widokiem przechodniów brodzących w wodzie, po czym kazałam nawracaćnawracać --- tu: zawracać.. Oto i mój bal. --- Cóż to za rozkosz ten ogień! czuję, że odżywam! Zdejmuje futro. Matylda dzwoni, wchodzi służący. MATYLDA Herbata. Służący wychodzi. PANI DE LÉRY Pan de Chavigny wyszedł? MATYLDA Tak; zdaje mi się, że wybierał się na ten bal i będzie wytrwalszy od ciebie. PANI DE LÉRY Mam wrażenie, że mnie twój mąż nie lubi, mówiąc między nami. MATYLDA Mylisz się, zaręczam; sto razy mówił, że jesteś jedną z najładniejszych kobiet w Paryżu. PANI DE LÉRY Doprawdy? To bardzo grzecznie z jego strony; ale zasłużyłam na to, uważam bowiem, że on jest bardzo przystojny. Czy zechcesz mi pożyczyć szpilki? MATYLDA Masz je pod ręką. PANI DE LÉRY Moda, KobietaTa Palmira robi suknie! Zupełnie nie czuje się ramion; zawsze się ma wrażenie, że wszystko opadnieopaść --- tu: spaść, odpaść.. Czy to jej roboty te rękawy? MATYLDA Tak. PANI DE LÉRY Bardzo ładnie, doskonale, bardzo ładnie. Stanowczo, nie ma jak wąskie rękawy; ale długo nie mogłam się z nimi oswoić; przy tym uważam, że aby je nosić, nie trzeba być zbyt tęgą, inaczej bowiem wygląda się jak konik polny, duży korpus i cienkie łapki. MATYLDA Dobre porówanie. Wnoszą herbatę. PANI DE LÉRY Nieprawdaż? Spójrz na pannę Saint-Ange. Nie trzeba być też wszelako za szczupłą; wówczas bowiem zupełnie nic nie zostaje. Zachwycają się margrabiną d'Ermont; dla mnie podobna jest do szubienicy. Ładna głowa, przyznaję, ale to głowa madonny zatknięta na patyku. MATYLDA śmiejąc się Można ci nalać, kochanie? PANI DE LÉRY Tylko gorącej wody, z cieniem herbaty i obłoczkiem mleka. MATYLDA nalewając Czy wybierasz się jutro do pani d'Égly? Wstąpię po ciebie, jeżeli chcesz. PANI DE LÉRY A! pani d'Égly to znów inny okaz! Ze swoją fryzurą i nogami robi na mnie wrażenie miotełki do okurzania pajęczyny. pije Naturalnie, że będę u niej jutro. Nie, nie mogę; idę na koncert. MATYLDA To prawda, że jest trochę komiczna. PANI DE LÉRY Spojrz no na mnie, proszę cię. MATYLDA Czemu? PANI DE LÉRY Spójrz mi w oczy, tak, prosto. MATYLDA Cóż widzisz we mnie nadzwyczajnego? PANI DE LÉRY Ależ tak, z pewnością, oczy masz czerwone, płakałaś, to jasne jak słońce. Cóż to się z tobą dzieje, droga Matyldo? MATYLDA Nic, przysięgam. Co ma się dziać? PANI DE LÉRY Nie mam pojęcia, ale widzę, żeś płakała; jestem zbyteczna, odchodzę. MATYLDA Przeciwnie, błagam cię, abyś została. PANI DE LÉRY Szczerze? Zostaję, jeśli chcesz; ale powiesz mi swoje strapienia. Matylda potrząsa głową Nic? Zatem odchodzę, rozumiesz bowiem, iż z chwilą gdy nie zdam się na nic, mogę jedynie zaszkodzić niechcący. MATYLDA Zostań, twoja obecność dobrze mi robi, bawi mnie twój dowcip i gdybym w istocie miała jakąś przykrość, wesołość twoja rozproszyłaby ją. PANI DE LÉRY Wiesz, droga, kocham cię. Kobieta, Cierpienie, Serce, Mądrość, WspółczucieUważasz mnie może za istotę lekką; nikt nie jest bardzie serio ode mnie, gdy chodzi o rzeczy serio. Nie rozumiem, aby można było bawić się sercem; dlatego wyglądam na to, że go nie mamwyglądam na to, że go nie mam --- wydaje się, jakbym go nie miała.. Wiem, co to cierpieć; nauczono mnie tego bardzo młodo. Wiem także, co to jest podzielić z kimś swoje zgryzoty. Jeżeli to, co cię gnębi, da się zwierzyć, mów śmiało: nie ciekawość mną powoduje. MATYLDA Wierzę w twą dobroć, a zwłaszcza szczerość; ale nie żądaj tego ode mnie. PANI DE LÉRY Och, mój Boże! jestem w domu! niebieska sakiewka. Palnęłam straszne głupstwo, wymieniając panią de Blainville. Przyszło mi to na myśl, kiedym stąd wyszła; czyżby pan de Chavigny zalecał się do niej? Matylda wstaje, nie mogąc wymówić słowa, odwraca się i podnosi chustkę do oczu. PANI DE LÉRY Czy podobna? Długie milczenie. Matylda przechadza się przez jakiś czas, potem siada w drugim kącie pokoju. Pani de Léry zdaje się namyślać. Wstaje i zbliża się do Matyldy; ta podaje jej rękę. PANI DE LÉRY Wiesz, kochanie, że dentyści każą krzyczeć, kiedy komu zadają ból. Ja ci powiadam: Płacz! płacz! Łzy, słodkie czy gorzkie, zawsze przynoszą ulgę. MATYLDA Och! mój Boże! PANI DE LÉRY Ależ to nie do wiary! Niepodobna, aby ktoś kochał panią de Blainville; to kokietka niskiego rzędu, bez inteligencji i urody. Nie warta twego małego palca: nikt nie porzuci przecież anioła dla diabła. MATYLDA szlochając Jestem pewna, że on ją kocha, jestem pewna. PANI DE LÉRY Nie, moje dziecko, to niemożliwe; to kaprys, chwila zapomnienia. Znam pana de Chavigny lepiej niż myśli: jest wielkie nicdobregonicdobrego (daw.) --- ladaco, nicpoń., ale nie jest zły człowiek. Zrobił to na przekór; czyś płakała w jego obecności? MATYLDA Och, nie, nigdy! PANI DE LÉRY To dobrze; nie dziwiłoby mnie, gdyby mu to sprawiło przyjemność. MATYLDA Przyjemność? Widzieć, że płaczę? PANI DE LÉRY Ach, mój Boże, tak. Dopiero co skończyłam dwadzieścia pięć lat, ale przejrzałam już dno wielu rzeczy. Jak się to wszystko stało? MATYLDA Ależ... nie wiem... PANI DE LÉRY Mów. Czy się mnie boisz? Mogę ci dać rękojmię; jeżeli dla dodania ci śmiałości, trzeba i mnie postawić coś na kartę, dowiodę, że mam do ciebie zaufanie i zmuszę cię, byś je miała do mnie; czy to potrzebne? Gotowa jestem. Co chciałabyś wiedzieć z mojego życia? MATYLDA Jesteś moją najlepszą przyjaciółką; powiem ci wszystko, ufam ci. Nie chodzi tu o nic poważnego; ale ja biorę wszystko tak gorąco... Zrobiłam w sekrecie sakiewkę dla Henryka; chciałam mu ją ofiarować dzisiaj; od dwóch tygodni zaledwie że go widuję; przesiaduje u pani de Blainville. Ten mały podarek miał być łagodną wymówką za jego nieobecność i przypomnieniem, że mnie zostawia samą. W chwili gdy miałam mu wręczyć sakiewkę, wyjął z kieszeni tamtą. PANI DE LÉRY Nie ma jeszcze czego płakać. MATYLDA Och! jest czego płakać, popełniłam bowiem wielkie szaleństwo: poprosiłam go o tamtą sakiewkę. PANI DE LÉRY Au! to niedyplomatycznie. MATYLDA Tak, Ernestyno, i odmówił mi... Wówczas.. Och! wstyd mi... PANI DE LÉRY Wówczas?... MATYLDA Poprosiłam go o nią na kolanach. Chciałam, aby uczynił dla mnie tę małą ofiarę, byłabym mu dała moją sakiewkę w zamian. Prosiłam... błagałam... PANI DE LÉRY I nie ustąpił; rozumie się samo przez się. Biedna, maleńka! on nie jest godny ciebie. MATYLDA Och! mimo wszystko, ja w to nie uwierzę. PANI DE LÉRY Masz słuszność, źle się wyrażam. Jest godny ciebie i kocha cię, ale jest mężczyzną, tworem pełnym pychy. Cóż za nędza! I gdzież twoja sakiewka? MATYLDA Leży tam na stole. PANI DE LÉRY biorąc sakiewkę Ta? No, wiesz, moja droga, jest cztery razy ładniejsza od tamtej. Najpierw nie jest niebieska, a potem jest prześliczna. Pożycz mi jej, podejmuję się sprawić, że przypadnie twemu mężowi do smaku. MATYLDA Staraj się to osiągnąć. Wrócisz mi życie. PANI DE LÉRY Tego się doczekać po roku małżeństwa, to niesłychane! Muszą w tym być jakieś czary! Nienawidzę tej Blainville wraz z jej niebieską farbką, wstrętna mi jest cała. Oczy ma od ucha do ucha. Podstęp, Kobieta, PozoryMatyldo, chcesz zrobić jedną rzecz? Nic nie kosztuje spróbować. Czy twój mąż będzie tu dziś wieczór? MATYLDA Nie wiem; ale tak powiedział. PANI DE LÉRY Jak byliście, kiedy odchodził? MATYLDA Och! byłam bardzo smutna, a on bardzo nachmurzony. PANI DE LÉRY Przyjdzie. Czy umiesz być odważna? Kiedy mam jakąś myśl, trzeba mi ją chwytać w lot, znam siebie, uda się. MATYLDA Rozkazuj tedy; zrobię wszystko. PANI DE LÉRY Idź do gotowalni; ubierz się naprędce i siadaj w moją karetę. Nie chcę cię wyprawiać na bal, ale trzeba ci udać za powrotemtrzeba ci udać za powrotem --- tu: będziesz musiała udawać po powrocie., żeś tam była. Każesz się wieźć, gdzie ci się podoba, do InwalidówInwalidzi --- fr. Les Invalides; kompleks budynków w Paryżu, na lewym brzegu Sekwany; składa się z Pałacu Inwalidów (dawniej szpital i pensjonat dla inwalidów wojennych, obecnie Muzeum Armii) i Kościoła Inwalidów. albo do BastyliiBastylia --- twierdza wybudowana w XIV wieku pod Paryżem, późniejsze więzienie. Zdobyta na początku rewolucji francuskiej przez lud Paryża, 14 lipca 1789 roku, później zburzona.; to nie będzie może zbyt zabawne, ale ponieważ i tak byś nie spała, wszystko ci jedno, czy to będzie tu, czy gdzie indziej. A teraz weź sakiewkę, zawiń ją w ten kawałek papieru, ja napiszę adres. Tak, doskonale. Na rogu ulicy każesz stanąć; powiesz memu groomowigroom (ang.) --- chłopiec stajenny; posłaniec., aby przyniósł tu ten pakiecik, oddał pierwszemu z brzegu służącemu i odszedł bez dalszych wyjaśnień. MATYLDA Powiedz mi przynajmniej, co chcesz zrobić. PANI DE LÉRY Co chcę zrobić, dziecko, tego nie da się powiedzieć, i dopiero przekonam się, czy da się zrobić. Raz na zawsze, chcesz mi zaufać? MATYLDA Tak, wszystko na świecie dla jego miłości. PANI DE LÉRY Dalej, prędko! ktoś zajechał. MATYLDA To on; słyszę jego głos w dziedzińcu. PANI DE LÉRY Umykaj! Czy są tu drugie schody? MATYLDA Tak, na szczęście. Ale nie jestem uczesana, jak uwierzy kto w ten bal? PANI DE LÉRY zdejmując z głowy girlandę i dając ją Matyldzie Masz, ułożysz to jakoś w drodze. Matylda wychodzi. SCENA SIÓDMA Pani de Léry sama. Kobieta, MężczyznaNa kolanach! taka kobieta na kolanach! I taki sobie pan odmawia jej! Kobieta dwudziestoletnia, piękna jak anioł i wierna jak chart! Biedne dziecko, które błaga jak o łaskę, aby ktoś raczył przyjąć sakiewkę jej roboty, w zamian za podarek pani de Blainville! Och, cóż to za przepaść, serce mężczyzny! Nie, na honor, myśmy więcej warte od nich. Siada i bierze jakąś książkę ze stołu. W chwilę później słychać pukanie do drzwi. Proszę. SCENA ÓSMA Pani de Léry, Chavigny. PANI DE LÉRY czytając z roztargnieniem Dzień dobry, hrabio. Chce pan herbaty? CHAVIGNY Dziękuję bardzo, nigdy. Siada i spogląda dokoła. PANI DE LÉRY Cóż bal, zabawny? CHAVIGNY Jak to? Nie była pani?... PANI DE LÉRY Pytanie niezbyt pochlebne. Nie, nie byłam, ale wyprawiłam nań Matyldę, której pan zdaje się szukać oczyma. CHAVIGNY Żartuje pani, jak widzę. PANI DE LÉRY Co?... przepraszam pana, ale jest tu w ,,Revue",,Revue des Deux Mondes" (fr.: Przegląd dwóch światów) --- fr. czasopismo literacko-kulturalne ukazujące się od 1829. Na jego łamach publikowało wielu wybitnych pisarzy. artykuł, który mnie mocno ciekawi. Milczenie. Chavigny, niespokojny, wstaje i przechadza się. CHAVIGNY Czy naprawdę Matylda jest na balu? PANI DE LÉRY Ależ tak? Widzi pan, że czekam na nią. CHAVIGNY To osobliwe; nie chciała jechać, kiedy ją pani namawiała. PANI DE LÉRY Widocznie zmieniła zamiar. CHAVIGNY Dlaczego nie pojechała z panią? PANI DE LÉRY Bo mnie przeszła ochota. CHAVIGNY Obeszła się tedy bez karety? PANI DE LÉRY Nie, pożyczyłam jej mojej. Czy pan to czytał, panie de Chavigny? CHAVIGNY Co takiego? PANI DE LÉRY To ,,Revue des Deux Mondes", bardzo ładny artykuł pani SandGeorge Sand (1804--1876) --- właśc. Armandine Aurore Lucille Dudevant, po mężu Dupin; francuska pisarka epoki romantyzmu; autorka wielu powieści; kochanka Alfreda de Musseta i Fryderyka Chopina. o orangutanach. CHAVIGNY O czym...? PANI DE LÉRY O orangutanach. Ach, nie, mylę się, to nie jej, to ten obok; bardzo zabawne. CHAVIGNY Nie rozumiem tego pomysłu, aby jechać na bal, nie uprzedzając mnie. Byłbym ją chociaż odwiózł z powrotem. PANI DE LÉRY Czy pan lubi romanse pani Sand? CHAVIGNY Nie, bynajmniej. Ale jeżeli ona tam jest, jakim cudem jej nie widziałem? PANI DE LÉRY Kogo? ,,Revue"? Leżała,,Revue"? Leżała --- fr. rzecz. revue jest rodzaju żeńskiego. tutaj. CHAVIGNY Czy pani drwi ze mnie? PANI DE LÉRY Być może; to zależy. CHAVIGNY Mówię o mojej żonie. PANI DE LÉRY Czy pan mi polecił jej pilnować? CHAVIGNY Ma pani słuszność; śmieszny jestem; idę natychmiast jej szukać. PANI DE LÉRY Uwięźnie pan między powozami. CHAVIGNY To prawda; na jedno wyjdzie czekać tutaj; zaczekam. Zbliża się do ognia i siada. PANI DE LÉRY przerywając czytanie Czy pan wie, panie de Chavigny, że pan mnie zdumiewa? O ile mi się zdaje, słyszałam, że pan zostawia Matyldzie zupełną swobodę i że żona pańska bywa, gdzie się jej podoba. CHAVIGNY Oczywiście; ma pani dowód. PANI DE LÉRY Niezupełnie, wydaje się pan wściekły. CHAVIGNY Ja? Cóż znowu! ani trochę. PANI DE LÉRY Nie może pan usiedzieć na fotelu. Miałam o panu zupełnie inne pojęcie, wyznaję. Mówiąc poważnie, gdybym wiedziała, jak rzeczy stoją, nie pożyczyłabym Matyldzie karety. CHAVIGNY Ależ upewniam panią, uważam to za zupełnie naturalne, i dziękuję pani, żeś to uczyniła. PANI DE LÉRY Nie, nie, nie dziękuje mi pan; zaręczam panu, że jest pan niezadowolony. Szczerze mówiąc, zdaje mi się, że jeżeli Matylda pojechała, to po trosze dlatego, że pan tam był. CHAVIGNY To wyborne! Czemuż po prostu nie pojechała ze mną? PANI DE LÉRY No tak! To samo jej mówiłam. Ale taka już nasza kobieca natura: nie chcemy, potem znów chcemy... Stanowczo, nie pije pan herbaty? CHAVIGNY Nie, szkodzi mi. PANI DE LÉRY Zatem niech pan da mnie. CHAVIGNY Co, pani? PANI DE LÉRY Niech pan da mnie. Chavigny wstaje i napełniwszy filiżankę, podaje ją pani de Léry. Dziękuję; niech pan postawi tutaj. Czy mamy już nowe ministeriumministerium (daw.) --- ministerstwo.? CHAVIGNY Nic nie wiem. PANI DE LÉRY Paradne domy zajezdne te nasze ministeria! Wchodzą tam, wychodzą, nie wiadomo czemu; istna procesja marionetek. CHAVIGNY Niechże pani pije herbatę; jest już na wpół zimna. PANI DE LÉRY Nie dał pan dosyć cukru. Proszę włożyć jeden albo dwa kawałki. CHAVIGNY Jak pani każe; ale to na nic się nie zda. PANI DE LÉRY Dobrze; a teraz troszkę mleka. CHAVIGNY Już pani zadowolona? PANI DE LÉRY Teraz kroplę gorącej wody. Już? Niech mi pan poda filiżankę. CHAVIGNY podając Jest; ale to na nic się nie zda. PANI DE LÉRY Tak pan sądzi? Czy pan jest pewny? CHAVIGNY Bez żadnej wątpliwości. PANI DE LÉRY Czemuż to na nic się nie zda? CHAVIGNY Bo zimna i przesłodzona. PANI DE LÉRY Zatem, jeżeli na nic, niech pan wyleje. Chavigny stoi, trzymając filiżankę; pani de Léry patrzy nań, śmiejąc się. Och, mój Boże! jak mnie pan bawi! W życiu nie widziałam czegoś tak markotnego! Zazdrość, Kobieta, MężczyznaCHAVIGNY zniecierpliwiony, wylewa filiżankę w ogień, następnie przechadza się wielkimi krokami i mówi z podrażnieniem Na honor, prawda, głupiec ze mnie. PANI DE LÉRY Nie widziałam pana nigdy w ataku zazdrości, ależ z pana istny OtelloOtello --- bohater sztuki Szekspira o takim samym tytule; synonim zazdrosnego do szaleństwa męża.! CHAVIGNY Ani trochę; nie mogę znosić, aby się ktoś krępował, albo krępował w czymkolwiek innych. Skądże tedy, wedle pani, mam być zazdrosny? PANI DE LÉRY Z miłości własnej, jak wszyscy mężowie. CHAVIGNY Ba! kobiece gadanie. Mówi się: ,,Zazdrosny z miłości własnej", bo to już jest gotowy frazes, tak jak się mówi: ,,Sługa uniżony". Świat jest bardzo surowy dla tych biednych mężów. PANI DE LÉRY Nie tyle, co dla biednych żon. CHAVIGNY Och, mój Boże, owszem. Wszystko jest względne. Czy można się zgodzić, aby kobiety żyły na tej samej zasadzie co my? To niedorzeczność, która bije w oczy. Istnieje tysiąc rzeczy bardzo poważnych dla kobiety, które dla mężczyzny nie mają najmniejszego znaczenia. PANI DE LÉRY Tak; na przykład kaprys. CHAVIGNY Czemu nie? Więc dobrze, tak, kaprys. Nie ulega wątpliwości, że mężczyzna może je mieć, a kobieta... PANI DE LÉRY Miewa je czasami. Czy pan sądzi, że suknia jest talizmanem, który chroni od nich? CHAVIGNY To zapora, która winna je wstrzymywać. PANI DE LÉRY O ile nie zasłona, która je pokrywa. Słyszę kroki. To Matylda wraca. CHAVIGNY Och, nie; nie ma jeszcze dwunastej. Wchodzi służący i oddaje panu de Chavigny mały pakiecik. Co to? Co to ma być? SŁUŻĄCY Przyniesiono to właśnie dla pana hrabiego. PANI DE LÉRY Jeszcze jeden podarek spada na pana! O tej godzinie to nadzwyczajne. CHAVIGNY Cóż to ma znaczyć u licha? Hej! Franciszku! słyszysz, kto przyniósł tę paczkę? SŁUŻĄCY wraca Jaśnie pan wołał? CHAVIGNY Kto przyniósł tę paczkę? SŁUŻĄCY Odźwierny oddał ją na górę. CHAVIGNY Nic nie było przy tym? Żadnego listu? SŁUŻĄCY Nie, proszę pana. CHAVIGNY Czy to dawno było u odźwiernego? SŁUŻĄCY Nie, proszę pana, oddano mu przed chwilą. CHAVIGNY Kto oddał? SŁUŻĄCY Nie wie, proszę pana. CHAVIGNY Nie wie! Czyście głowy potracili? Mężczyzna czy kobieta? SŁUŻĄCY Lokaj w liberii, ale go nie zna. CHAVIGNY Jest jeszcze na dole ten lokaj? SŁUŻĄCY Nie, proszę pana: zaraz odszedł. CHAVIGNY Nic nie mówił? SŁUŻĄCY Nie, proszę pana. CHAVIGNY Dobrze już. Służący wychodzi. Tajemnica, PodstępPANI DE LÉRY Psują cię, jak widzę, hrabio. Jeżeli zdarzy ci się zgubić pieniądze, to z pewnością nie z winy twoich przyjaciółek. CHAVIGNY Niech mnie powieszą, jeżeli rozumiem cośkolwiek. PANI DE LÉRY Dajże pan pokój! udajesz dziecko. CHAVIGNY Nie; daję słowo honoru, że się nie domyślam. To chyba tylko pomyłka. PANI DE LÉRY Czy był jaki adres? CHAVIGNY Prawda! owszem, ma pani słuszność. To szczególne; znam to pismo. PANI DE LÉRY Czy można zobaczyć? CHAVIGNY Może to niedyskretnie z mej strony, że je pani pokazuję; ale trudno: to wina osoby, która się na to naraża. Proszę. Jestem pewien, że widziałem już gdzieś to pismo. PANI DE LÉRY I ja także, z pewnością... Pismo angielskie, czystej krwi... Niech pan spojrzy, jaki wykwintny krój liter! Och! to dama starannie wychowana. CHAVIGNY Mam wrażenie, jakby się pani domyślała... PANI DE LÉRY z udanym pomieszaniem Ja! wcale nie. Chavigny zdziwiony spogląda na nią, po czym przechadza się dalej. Na czym stanęliśmy w rozmowie? Prawda! zdaje mi się, mówiliśmy o kaprysach. Ten pąsowy prezencik zjawił się w samą porę. CHAVIGNY Pani coś wie o tym, proszę się przyznać. PANI DE LÉRY Są ludzie, którzy nigdy nic nie potrafią; gdybym była panem, już bym zgadła. CHAVIGNY No! niech pani będzie szczera; kto to taki? PANI DE LÉRY Myślę że... chyba pani de Blainville. CHAVIGNY Jest pani nielitościwa; wie pani, że my się posprzeczamy? PANI DE LÉRY Mam nadzieję; ale nie tym razem. CHAVIGNY Nie chce mi pani pomóc do rozwiązaniado rozwiązania --- dziś: w rozwiązaniu. zagadki? PANI DE LÉRY Ładne zajęcie! Niechże pan da pokój; zdaje się, że to rzeczy nie dla pana. Będzie pan to przetrawiał, kiedy znajdziesz się w łóżku, choćby przez samą grzeczność. CHAVIGNY Nie ma już herbaty? Miałbym ochotę się napić. PANI DE LÉRY Zaraz zrobię: niech pan powie, czy nie jestem dobra! Chwila milczenia. CHAVIGNY wciąż się przechadzając Im dłużej myślę, tym bardziej nie rozumiem. PANI DE LÉRY Nie, doprawdy, czy pan się zarzekł nie myśleć o niczym tylko o tej sakiewce? Zostawię pana pańskim dumaniom. CHAVIGNY Jestem, doprawdy, jakbym spadł z księżyca. PANI DE LÉRY Powiadam panu, że to pani de Blainville. Zastanowiła się nad kolorem swojej sakiewki i posyła panu inną, przez skruchę. Albo lepiej jeszcze: chce pana wystawić na próbę i przekonać się, czy pan będzie nosił tę czy tamtą. CHAVIGNY Tę, bez żadnego wątpienia. To jedyny sposób dowiedzenia się, kto ją robił. PANI DE LÉRY Nie rozumiem; to za głębokie dla mnie. CHAVIGNY Przypuśćmy, że osoba, która mi ją przysłała, zobaczy ją jutro w moich rękach; czy pani myśli, że mógłbym się omylić? PANI DE LÉRY parskając śmiechem Nie, to już nadto; nie wytrzymam! CHAVIGNY Czyżby to była pani?... Milczenie. PANI DE LÉRY Oto herbata przyrządzona moją białą dłonią; będzie lepsza niż ta, którą pan mnie uraczył przed chwilą. Ale niechże pan już przestanie wpatrywać się we mnie. Czy mnie pan bierze za list anonimowy? CHAVIGNY To pani, to jakiś żart. Czuję w tym spisek. PANI DE LÉRY Spisek dziergany wcale misternie. CHAVIGNY Niech się pani przyzna, że pani w nim paluszki maczała. PANI DE LÉRY Nie. CHAVIGNY Proszę panią. PANI DE LÉRY Także nie. CHAVIGNY Błagam. PANI DE LÉRY Proś, hrabio, na kolanach, a powiem. CHAVIGNY Na kolanach? Ile pani zechce. PANI DE LÉRY No, czekam. CHAVIGNY Serio? Klęka, śmiejąc się, przed panią de Léry. PANI DE LÉRY sucho Podoba mi się ta pozycja, bardzo w niej panu do twarzy; ale radzę panu wstać, iżby mnie pan zanadto nie rozczulił. CHAVIGNY wstając Zatem, nic pani nie powie, nieprawdaż? PANI DE LÉRY Ma pan swoją niebieską sakiewkę, nieprawdaż? CHAVIGNY Sam nie wiem; zdaje mi się. PANI DE LÉRY I mnie się tak zdaje. Niech mi ją pan da, a powiem, kto robił tamtą. CHAVIGNY Wie pani tedy? PANI DE LÉRY Tak, wiem. CHAVIGNY Czy to kobieta? PANI DE LÉRY O ile nie przyjmiemy, że mężczyzna, nie widzę... CHAVIGNY Chcę powiedzieć: czy ładna kobieta? PANI DE LÉRY Kobieta, która w pańskich oczach uchodzi za jedną z najładniejszych w Paryżu. CHAVIGNY Brunetka czy blondynka? PANI DE LÉRY Niebieska. CHAVIGNY Od jakiej litery zaczyna się jej imię? PANI DE LÉRY Nie chce się pan zgodzić na mój układ? Proszę mi dać sakiewkę pani de Blainville. CHAVIGNY Wysoka czy drobna? PANI DE LÉRY Proszę o sakiewkę. CHAVIGNY Niech mi pani choć powie, czy ma małą nogę? PANI DE LÉRY Sakiewka lub życie. CHAVIGNY Powie mi pani jej imię, jeżeli dam sakiewkę? PANI DE LÉRY Tak. CHAVIGNY wydobywając niebieską sakiewkę Słowo honoru? PANI DE LÉRY Słowo honoru. Małżeństwo, Mężczyzna, Kobieta, Kochanek, Mąż, Wolność, MiłośćCHAVIGNY zdaje się wahać, pani de Léry wyciąga rękę, on patrzy na nią uważnie. Nagle siada obok niej i mówi wesoło Mówmy o kaprysach. Przyznaje pani tedy, że kobieta może mieć kaprys? PANI DE LÉRY Czy pan się potrzebuje dopiero o to pytać? CHAVIGNY Niezupełnie; ale może się zdarzyć, że człowiek żonaty ma dwa sposoby mówienia i, do pewnego stopnia, dwa sposoby działania. PANI DE LÉRY I cóż! a nasz układ, czy się ulotnił? Myślałam, że to rzecz ubita. CHAVIGNY Człowiek żonaty nie przestaje mimo to być człowiekiem; błogosławieństwo nie przeobraża go, ale zmusza niekiedy do wzięcia roli i przestrzegania jej tekstu. Chodzi na tym świecie tylko o to, aby wiedzieć, do kogo się ktoś zwraca: czy do istoty rzeczywistej, czy przybranej, do osoby czy do maski. PANI DE LÉRY Rozumiem; otwarty wybór; ale po czym publiczność ma poznać... CHAVIGNY Nie sądzę, aby dla sprytnej publiczności było to zbyt długie ani trudne. PANI DE LÉRY Wyrzeka pan się zatem poznania tego imienia? No! czekam! Proszę o sakiewkę. CHAVIGNY Sprytna kobieta, na przykład (sprytna kobieta wie tyle rzeczy!), nie powinna się mylić, jak sądzę, co do prawdziwego charakteru człowieka: powinna czytać w nim od pierwszego rzutu oka. PANI DE LÉRY Czy stanowczo chce pan zachować sakiewkę? CHAVIGNY Mam wrażenie, że pani coś bardzo na tym zależy. Sprytna kobieta, nieprawdaż, pani, powinna umieć odróżnić męża od człowieka. Jak pani jest uczesana? Miała pani dopiero co masę kwiatów na głowie. PANI DE LÉRY Tak; ciążyły mi; zrzuciłam je. Och, mój Boże! włosy mi się zupełnie rozplotły z jednej strony. Wstaje i poprawia je przed lustrem. CHAVIGNY Ma pani najładniejszą figurę, jaką sobie można wymarzyć. Kobieta sprytna jak pani... PANI DE LÉRY Kobieta sprytna jak ja oddaje się diabłu, kiedy ma do czynienia z mężczyzną sprytnym jak pan. CHAVIGNY Nie ma w tym nieszczęścia; dobry ze mnie diabeł. PANI DE LÉRY Nie dla mnie, o ile mi się zdaje. CHAVIGNY Widocznie tedy ktoś mi szkodzi wobec pani. PANI DE LÉRY Co pan chce powiedzieć? CHAVIGNY Chcę powiedzieć, że jeżeli się pani nie podobam, ktoś inny stoi mi na zawadzie. PANI DE LÉRY Skromnie i grzecznie! Ale myli się pan; nikt mi się nie podoba i ja nie chcę podobać się nikomu. CHAVIGNY W pani wieku i z tymi oczami! Nie wierzę. PANI DE LÉRY Mimo to, to szczera prawda. CHAVIGNY Gdybym uwierzył, nabrałbym lichego pojęcia o mężczyznach. PANI DE LÉRY Łatwo pana o tym przekonam. Próżność moja nie zniosłaby nad sobą pana. CHAVIGNY A czy nie może znieść i sługi? PANI DE LÉRY Ba! jako słudzy czy jako panowie, zawsze jesteście tyranami. CHAVIGNY wstając Jest w tym coś prawdy; i wyznam pani, zawsze raziło mnie postępowanie mężczyzn w tej mierze. Nie wiem, skąd im się bierze ta mania panowania, która zyskuje im tylko nienawiść. PANI DE LÉRY Czy to pańskie szczere mniemanie? CHAVIGNY Bardzo szczere; nie rozumiem, jak można sobie wyobrażać, iż dlatego, że ktoś znalazł w czyichś oczach łaskę dziś wieczór, jest w prawie nadużywać tego jutro. PANI DE LÉRY Jest to wszelako pierwszy rozdział historii powszechnej. CHAVIGNY Tak, i gdyby mężczyźni byli pod tym względem rozsądniejsi, kobiety nie byłyby tak ostrożne. PANI DE LÉRY Możebnemożebne --- dziś: możliwe.; dzisiejsze miłostki są istnym małżeństwem; kiedy zaś chodzi o ślub, warto się namyślić. CHAVIGNY Ma pani po tysiąc razy słuszność. Niechże mi pani powie, dlaczego tak jest? Czemu tyle komedii, a tak mało szczerości? Czy ładna kobieta, która się chce zawierzyć taktownemu mężczyźnie, nie umie go rozpoznać? Wszak nie sami głupcy są na ziemi. PANI DE LÉRY W tej materii to wielkie pytanie. CHAVIGNY Ale przypuszczam, iż trafem znajdzie się człowiek, który na tym punkcie nie dzieli mniemania głupców: i przyjmuję, iż zdarzy się sposobność, w której można być szczerym bez niebezpieczeństwa, bez ukrytej myśli, bez obawy niedyskrecji. bierze ją za rękę Przypuszczam, że ktoś powie kobiecie: ,,Jesteśmy sami, jest pani młoda i ładna, mam o pani sercu i umyśle mniemanie tak wysokie, jak na to zasługują. Tysiąc zapór nas dzieli, tysiąc przykrości czeka nas, gdybyśmy próbowali spotkać się znów jutro. Pani duma nie chce jarzma, pani przezorność nie chce więzów; nie potrzebuje się pani obawiać ani jednego, ani drugiego. Nie żąda nikt od pani ani zaklęć, ani obietnic, ani ofiary; jedynie uśmiechu tych różowych ust i spojrzenia tych prześlicznych oczu. Niech się pani uśmiecha, dopóki te drzwi są zamknięte; wolność pani jest na progu; odzyska ją pani, opuszczając ten pokój. To, co się ściele do pani stóp, to nie rozkosz bez miłości, to miłość bez utrapień i bez goryczy; to kaprys, skoro o nim mówimy: nie ślepy kaprys zmysłów, ale kaprys serca, który chwila rodzi, a którego wspomnienie jest wieczne". PANI DE LÉRY Wspominał pan o komedii; widzę, że w potrzebie umiałby pan ją zagrać i to wcale niebezpieczną. Mam ochotę mieć kaprys, zanim odpowiem na to przemówienie. Zdaje mi się, że chwila jest po temu, skoro pan bronisz właśnie jego tezy. Czy ma pan talię kart? CHAVIGNY Owszem, w tym stoliku; a na co? PANI DE LÉRY Niech mi pan da; mam swoją fantazję, pan zaś obowiązany jest być posłusznym, jeżeli nie chcesz przeczyć samemu sobie. bierze jedną kartę z talii No, hrabio, powiedz, czarne czy czerwone? CHAVIGNY Zechce mi pani powiedzieć, o co gramy? PANI DE LÉRY Stawka dyskrecjonalnadyskrecjonalna --- poufna; jeszcze nie określona.. CHAVIGNY Niech będzie. --- Zatem, czerwone. PANI DE LÉRY Walet pik; przegrał pan. Niech mi pan da tę niebieską sakiewkę. CHAVIGNY Z całego serca; ale zatrzymuję czerwoną i mimo że jej kolor przyprawił mnie o przegraną, nie będę jej tego nigdy wymawiał; wiem bowiem równie dobrze jak pani, czyja ręka ją robiła. PANI DE LÉRY Duża ręka czy mała? CHAVIGNY Urocza i miękka jak atłas. PANI DE LÉRY Czy pozwoli jej pan uczynić zadość małemu odruchowi zazdrości? Rzuca w ogień niebieską sakiewkę. CHAVIGNY Ernestyno, ubóstwiam cię! PANI DE LÉRY patrzy na palącą się sakiewkę. Zbliża się do pana de Chavigny i mówi tkliwie Nie kocha pan już tedy pani de Blainville? CHAVIGNY Och! Boże! nigdy jej nie lubiłem. PANI DE LÉRY Ani ja też nie, panie de Chavigny. CHAVIGNY Ale kto mógł pani powiedzieć, że ja myślę o tej kobiecie? Och! nie ją z pewnością poproszę o chwilę szczęścia; nie ona mi je da, to pewne! PANI DE LÉRY Ani ja też nie, panie de Chavigny. Uczynił mi pan małą ofiarę, to bardzo dwornie z pańskiej strony; ale nie chcę pana oszukiwać: czerwona sakiewka nie moim jest dziełem. CHAVIGNY Czy podobna? Któż ją więc robił? PANI DE LÉRY Ładniejsza ręka od mojej. Małżeństwo, Mężczyzna, Kobieta, Mąż, Kochanek, Podstęp, Tajemnica, Przemiana, Miłość, MądrośćRaczy pan zastanowić się trochę i wyjaśnić znowuż mnie tę małą zagadkę. Złożył mi pan w przystępnych słowach oświadczyny bardzo pochlebne; ukląkł pan na oba kolana i to, zważ pan, na gołej posadzce; zażądałam niebieskiej sakiewki, pozwolił mi pan ją spalić. Czymże ja jestem, powiedz mi pan, aby zasługiwać na to wszystko? Co we mnie widzisz tak nadzwyczajnego! Niebrzydka jestem, to prawda; jestem młoda, mam małą nogę, przyznaję. Ale, ostatecznie, to nie jest tak rzadkie. Gdybyśmy sobie dowiedli wzajem, ja, że jestem kobietą łatwą, a pan, że jesteś nicponiem, jedynie dlatego, że jest północ i że znaleźliśmy się sam na sam, zyskalibyśmy, w istocie, bardzo heroiczny fakt do zanotowania w naszych pamiętnikach! A to przecież wszystko, nieprawdaż? I tego, czego mi pan użycza, śmiejąc się, co pana nie kosztuje nawet chwili żalu, tej błahej ofiary, którą czynisz dla jeszcze błahszego kaprysu, odmawiasz jedynej kobiecie, która pana kocha, jedynej, którą pan kochasz! Słychać turkot pojazdu. CHAVIGNY Ależ, pani, kto pani mógł powiedzieć!... PANI DE LÉRY Niech pan mówi ciszej, oto Matylda wraca, a równocześnie powóz zajeżdża po mnie. Nie mam czasu roztrząsać panu sumienia; jesteś człowiekiem z sercem i serce pańskie uczyni to za mnie. Jeżeli ujrzysz, że Matylda ma oczy czerwone, obetrzyj je tą sakiewką, którą łzy jej poznają; to pańska dobra, dzielna i wierna żona spędziła dwa tygodnie nad tą robotą. Do widzenia; dziś będzie się pan na mnie dąsał, ale jutro zmieni się to w nieco przyjaźni, a wierzaj mi pan, to więcej warte niż kaprys. A jeżeli trzeba go panu koniecznie, masz oto Matyldę, śliczny kaprys na wypełnienie dzisiejszego wieczoru. Pozwoli panu, mam nadzieję, zapomnieć o innym, o którym nikt w świecie, nawet ona, nie dowie się nigdy. Wchodzi Matylda, pani de Léry idzie na jej spotkanie i ściska ją; pan de Chavigny patrzy na nie, podchodzi, zdejmuje z głowy żony girlandę z kwiatów i oddając ją pani de Léry, mówi: CHAVIGNY Przepraszam panią, owszem, dowie się i nie zapomnę nigdy przysłowia, że młody proboszcz miewa najlepsze kazania.