Musset, Alfred de Bettina Boy-Żeleński, Tadeusz Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Dramat Komedia Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z książki udostępnionej przez Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.". http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/bettina Alfred de Musset, Komedje, tom drugi, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Bibljoteka Boya t. 62, Instytut Wydawniczy"Bibljoteka Polska", Warszawa 1921. Domena publiczna - Tadeusz Boy-Żeleński zm. 1941 2012 xml text text 2013-01-30 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/bettina.pdf ISBN-978-83-288-0567-5 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/bettina.html ISBN-978-83-288-1561-2 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/bettina.txt ISBN-978-83-288-2516-1 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/bettina.epub ISBN-978-83-288-3563-4 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/bettina.mobi ISBN-978-83-288-4649-4 ISBN application/x-mobipocket-ebook https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6943.jpg <i>The Theater Box</i>, File Upload Bot (Eloquence), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6943 Dramat DD.WL-D DDL 1DST 3MN FRF Bettina, piękna śpiewaczka operowa zakochana w baronie Steinbergu, porzuca dla niego scenę i zamieszkuje w jego wiejskiej posiadłości we Włoszech. Do pałacu przybywa Rejent, który ma spisać kontrakt małżeński, nie zastaje jednak pana domu. Baron o świcie udał się na polowanie: w przeciwieństwie do Bettiny, nie zamierza rezygnować ze swoich pasji. Niestety jedną z nich jest gra w karty u mieszkającej po sąsiedzku księżnej. Wierny służący Calabrio bezskutecznie usiłuje go odwodzić od sprawiających przykrość Bettinie całodniowych wizyt u sąsiadki. Steinberg trwoni w grze większość swego majątku i uświadamia sobie, że nie będzie stać go na utrzymywanie żony, a nie potrafi dopuścić myśli, by wróciła na scenę. Postanawia jeszcze tego samego wieczora się odegrać. Tymczasem w pałacu pojawia się margrabia Stefani, dawny wielbiciel Bettiny... Uwspółcześnienia: Pisownia łączna/rozdzielna, np.: Jakto! -> Jak to!, niema -> nie ma, dzieńdobry -> dzień dobry, toby -> to by, nawpół -> na wpół, nielada -> nie lada, nie wiele -> niewiele, zlekka -> z lekka, czemużby -> czemuż by, poczem -> po czym, z pośród -> spośród. Pisownia joty, np.: komedja -> komedia, Anglji -> Anglii, zwarjował -> zwariował, do djaska -> do diaska, karjera -> kariera. Końcówki fleksyjne Msc. i N. lp i lm: -em, -emi, np.: tem -> tym, czem -> czym, pięknem -> pięknym, najlżejszem -> najlżejszym, niemi -> nimi, poczem -> po czym. Pisownia spółgłosek dźwięcznych i bezdźwięcznych: jeźli -> jeśli, z pośród -> spośród. Inne zmiany: w 1 akcie -> w jednym akcie; Kalabro -> Calabro; Kapsucefalo -> Capsucefalo; tłómaczyć -> tłumaczyć; siedmnasta -> siedemnasta; ośmnasta -> osiemnasta; przysięgłem -> przysiągłem; sztyk -> sztych; j. w. -> jw.; Sorento -> Sorrento; Orbassan -> Orbassano; Składnia: Byłem przed chwilą zazdrosnym -> Byłem (...) zazdrosny; byłabyś śmieszną, a ja godnym wzgardy -> byłabyś śmieszna, a ja godny wzgardy; Zgryzota nie bywa uprzejmą -> Zgryzota nie bywa uprzejma; nie zostawiam samą -> nie zostawiam samej; Korekta tłumaczenia: moscatella, moskatella (niejednolicie) -> muszkatela; riturnella -> ritornello; finału z Cenerentola -> finału z Cenerentoli (wł. r.ż.); słodkiej Rubini -> słodkiego Rubiniego (wł. tenora); Poprawione błędy źródła: jak jej nie widziałam -> jak jej nie widziałem (kwestia Stefaniego); A to piękny komplement, daje słowo -> (...) daję słowo; wziąść -> wziąć; rozumniem ->rozumiem; pieniędze -> pieniądze; którę -> którą. Dostosowano interpunkcję do współczesnych zasad, pozostawiając zapis emocjonalny, wykrzykniki i pytajniki wstawiane w funkcji przecinków w środku zdania. Uwspółcześniono pisownię wielką literą po wykrzyknikach i pytajnikach. Alfred de Musset Bettina Komedia w jednym akcie (1851) OSOBY: Margrabia Stefani Baron Steinberg Calabro --- pokojowiec barona Rejent Służący Bettina --- włoska śpiewaczka Rzecz dzieje się we Włoszech. SCENA PIERWSZA Salon w domu na wsi. --- Calabro, Rejent. CALABRO Tędy, panie rejencie; tędy, panie Capsucefalo. Chciej pan wejść do saloniku. REJENT Gdzież młoda para? CALABRO Musi pan chwilę zaczekać, jeśli łaska. Życzy się pan czym ochłodzić? Z miasta niedaleko wprawdzie, ale upał. REJENT Tak, i przybyłem pieszo w najgorszy skwar. Ale nie widzę młodej pary. CALABRO Pani jeszcze nie wstała. REJENT Jak to! Toćtoć (daw., gw.) --- przecież. już południe minęło. CALABRO Zatem lada chwila się zjawi. REJENT A pan baron, też jeszcze nie wstał? CALABRO Jest na polowaniu. REJENT Na polowaniu! Doprawdy, osobliwy sposób gotowania sięgotować się --- przygotowywać się. do małżeństwa. Każą mi ułożyć kontraktkontrakt --- tu: umowa przedmałżeńska, ustalająca sprawy majątkowe; intercyza., zamawiają na oznaczoną godzinę, i kiedy się zjawiam, pani śpi, a pan ugania po polach. Przyznasz, drogi panie Calabro... CALABRO Musi to pan zrozumieć, drogi panie Capsucefalo, że my nie żyjemy tak jak wszyscy ludzie. Wiadomo panu, pani jest artystką. REJENT Tak, wielką artystką; śpiewa wspaniale. Nigdy nie słyszałem jej sam, ale słyszałem ze słyszenia, rozumiesz? CALABRO Otóż to: i właśnie tej nocy śpiewała do trzeciej rano. Lubi pan muzykę, panie Capsucefalo? REJENT Oczywiście, panie Calabro, o ile mi mój zawód pozwala. Mieliście zatem w domu wielkie przyjęcie, dużo ludzi? CALABRO Nie; tylko sami państwo, pani i pan baron; wyprawili sobie wielki koncert w cztery oczy. To nie pierwszy raz. Pani nabrała tego zwyczaju, od czasu jak porzuciła teatr. Nie może zasnąć, jeśli się nie wyśpiewa. O świcie położyła się, a pan wyszedł ze strzelbą. REJENT Gadaj pan, co chcesz, to trąci szaleństwem. Polowanie i muzyka to piękne rzeczy; ale, kiedy się kto żeni, panie Calabro, to się żeni. A świadkowie? CALABRO Pan powiedział, że ich sprowadzi. Chwilę cierpliwości. Co to takiego? SŁUŻĄCY wchodzi List od księżnej, proszę pana. CALABRO biorąc list Dobrze. Wiesz, że pana nie ma. SŁUŻĄCY Człowiek przyjechał konno. CALABRO Niech czeka. A, oto pan baron. SCENA DRUGA Ciż sami, Steinberg. STEINBERG Jeszcze nie wstała! A, to już lenistwo. Dzień dobry, Calabro, jesteś punktualny, i ja także, jak widzisz; ale signorasignora (wł.) --- pani.! REJENT Oto kontrakt, panie baronie, w tej teczce. Gdyby pan zechciał tymczasem rzucić okiem... STEINBERG W tej chwili. Co to za list? CALABRO Od księżnej, proszę pana. STEINBERG otwierając list Zobaczmyżzobaczmyż --- wyraz zobaczmy z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż.. REJENT Nie przeszkadzam; będę czekał pańskich rozkazów. SCENA TRZECIA Steinberg, Calabro. CALABRO na stronie Jeżeli to znów jakieś zaproszenie, jakaś wycieczka, będziemy mieli burzę. STEINBERG czytając Co ty tam mamroczesz pod nosem? CALABRO Ja, proszę pana? Nie rzekłem ni słowa. STEINBERG Wtrącasz się do wielu rzeczy, mości Calabro; pod pozorem dyskrecji przybierasz ważne miny, które mi się nie podobają, ostrzegam. CALABRO Jeżeli dyskrecja jest wadą... STEINBERG Z pewnością, kiedy jest dwuznaczna; kiedy milcząc, daje ktoś do zrozumienia, że mógłby niejedno powiedzieć. CALABRO Och! o kimż miałbym mówić, proszę pana? Czy to moja wina, jeżeli księżna... STEINBERG Cóż? Co takiego? Co chcesz powiedzieć? Wciąż ta księżna! Cóż wreszcie? Sąsiad, ObyczajeMieszkamy w tym domu od miesiąca. Księżna jest naszą sąsiadką; pałac jej jest o dwa kroki. Cóż w tym dziwnego, cóż osobliwego, że istnieją między nami dobre stosunki sąsiedzkie, a nawet przyjacielskie, jeśli kto woli? Nie jesteśmy we Francji, gdzie ludzie, którzy mieszkają dziesięć lat na tym samym piętrze, mijają się bez pozdrowienia; ani w Anglii, gdzie nikt nie ostrzeże sąsiada, że mu sakiewka wypadła z kieszeni, o ile nie był mu przedstawiony po wszelkiej formiepo wszelkiej formie --- dziś: zgodnie z wszelkimi formami towarzyskimi.. Jesteśmy we Włoszech, gdzie obyczaje są swobodne, szczere, wolne od tej sztywności wymyślonej przez nieśmiałość i dumę na tym większą chwałę nudy; jesteśmy w kraju uroczej, miłej, zacnej i gościnnej swobody, pod tym pięknym słońcem, gdzie cień człowieka nigdy nie zawadza drugiemu człowiekowi, gdzie zawiera się przyjaźń, pytając kogoś o drogę, gdzie wreszcie zły humor jest równie nieznany jak brzydka pogoda. CALABRO Pan baron bierze rzeczy bardzo gorąco. Przepraszam tedytedy (daw.) --- zatem, więc. pana; ot, myśli takiego nieboraka jak ja nie warte są, aby się nimi zaprzątać. STEINBERG Co za myśli? Chcę wiedzieć. Mów, życzę sobie. CALABRO Och! Boże! drobiazg. Tyle tylko, że kiedy pan baron idzie tak sobie na cały dzień do księżnej, zdawało mi się niekiedy, że pani jest smutna. STEINBERG To wszystko? CALABRO Nic więcej nie wiem; ale przyznam się... STEINBERG Co? CALABRO Nic, proszę pana; nie mam nic do powiedzenia. STEINBERG Będziesz gadał, kiedy ci każę? Sługa, Kobieta, MiłośćCALABRO A więc, aby rzec prawdę, powiem panu, że mi to przykro. Ona pana tak kocha. STEINBERG Tak mnie kocha! CALABRO Och, tak, proszę pana, prawie tyle co ja. Gdyby pan wiedział, kiedy pana nie ma, ile ona pytań mi zadaje, jak często wsuwa mi coś w łapę, aby dowiedzieć się, co pan mówi, co pan myśli, czy pan ją zawsze kocha, czy pan jest jej wierny... Pan mi zarzuca, że jestem gaduła... Więc dobrze! niech się pan jej spyta, w jaki sposób mówię o swoim panu i czy kiedy najlżejszym słówkiem... Oto dlaczego śmiem rzec, że mi to robi przykrość, kiedy wiem, że pani ma przykrość, tak, proszę pana, i kiedy płacze... Ale ostatecznie, skoro pan ma ją zaślubić... STEINBERG Calabro! Mój poczciwy stary Calabro! CALABRO Słucham pana? STEINBERG To małżeństwo... CALABRO Cóż takiego? STEINBERG No, tak, wiem, dałem słowo. Nie zastanowiłem się, nie chciałem sobie zostawić czasu na zastanowienie, dałem się porwać lub, aby rzec lepiej, oszukałem samego siebie. Uległem, zaślepiłem się mą miłością. CALABRO Niech pan raczy darować, ale... STEINBERG wstając Słuchaj mnie. Bettina jest urocza. Przy swoim talencie, sławie, pośród wszystkich uciech, pokus, jakie otaczają i oblegają modną aktorkę, umiała żyć w taki sposób, że nawet sama potwarz nie odważyła się do niej zbliżyć. Uczciwość jej serca jest równie widoczna jak czysta jasność jej oczu. To pewnapewna (daw.) --- skrócone: rzecz pewna; dziś: pewne., gdyby nic nie stało na przeszkodzie, nikt bardziej niż ona nie byłby zdolny zapewnić szczęścia mężowi, ale... CALABRO Zatem, proszę pana, skoro tak jest... dlaczegóż...? STEINBERG Pytasz się? Ha! czy ty wiesz, co to jest zaślubić śpiewaczkę? CALABRO Nie, na honor, nie mam pojęcia. Zdaje mi się wszelakowszelako (daw.) --- jednak.... STEINBERG Co? CALABRO Że gdyby się pan ożenił z naszą panią, nie byłoby w tym nic złego. Zdaje mi się, że mamy dosyć przykładów... Jest młoda i ładna; reputację, jak sam pan powiada, ma wyborną. Jest bogata... pan także. STEINBERG Jesteś tego pewny? CALABRO Taki pan hojny! STEINBERG Dowód więcej, że nie jestem bogaty. Byłem, ale już nie jestem. CALABRO Czy podobna? STEINBERG Tak, Calabro. Kiedy dbałem jedynie o hulankę, nie wiem, ile kosztowały mnie moje szaleństwa, mniejsza zresztą o to; ale od czasu, jak kocham naprawdę, to ruina. Kobieta, PieniądzNic nie kosztuje tak drogo, jak kobiety, które nic nie kosztują; do tego zielony stolikzielony stolik --- hazard; gry hazardowe tradycyjnie rozgrywane są przy stole nakrytym zielonym suknem.... Gra, PieniądzCALABRO Grywa pan tedy ciągle? STEINBERG Ba! nie dawniej niż wczoraj... CALABRO U księżnej? I przegrał pan... STEINBERG Pięćset ludwikówludwik a. luidor (fr. Louis d'or: złoty Ludwik) --- złota moneta francuska z podobizną króla, bita w latach 1640--1791; ludwikami nazywano później tradycyjnie złote 20-frankówki.. To by nie było nic: zapłacę dziś przed wieczorem i mam nadzieję się odegrać; ale powiadam ci, jestem zrujnowany, nie mam już ani grosza, nie mam z czego żyć. CALABRO Gdyby to mogło być prawdą i gdyby pan baron był w kłopocie, mam trochę oszczędności... STEINBERG Dziękuję ci, jeszczem do tego nie doszedłjeszczem do tego nie doszedł --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jeszcze (...) nie doszedłem.. Nie rozumiesz, co chcę powiedzieć. Wobec tego, że mój majątek na wpół już przepadł... CALABRO Zdaje mi się, że właśnie byłaby pora... STEINBERG Ożenić się, nieprawdaż? Kto inny niż ty mógłby mi dać tę radę, kto inny mógłby jej posłuchać. Oto właśnie pobudka, przyczyna, której niepodobnaniepodobna (daw.) --- nie można, nie da się, jest niemożliwe. wyznać, ale i niepodobna zapomnieć: ona to każe mi opuścić Bettinę. CALABRO Opuścić panią? Naprawdę? STEINBERG Cóż począć? Miałem zamiar ożenić się z nią, skłonić ją do porzucenia sceny; ale skoro środki moje nie pozwalają na to, czy chcesz, abym sam wisiał przy teatrze, wystawał za kulisami? Czego ten sobie życzy? Co to takiego? SCENA CZWARTA Ciż sami, Służący. SŁUŻĄCY Proszę pana barona, to bilecik do pani. STEINBERG Jeszcze nie wstała. SŁUŻĄCY Przepraszam pana barona. Słychać za sceną śpiew. STEINBERG Pokaż zresztą. Margrabia Stefani? Któż to taki? SŁUŻĄCY Proszę pana barona, to taki pan, który przechadza się w ogrodzie. STEINBERG W ogrodzie? SŁUŻĄCY Niech pan sam spojrzy: o, stoi koło sadzawki i przygląda się złotym rybkom. Powiada, że wraca z dalekiej podróży. STEINBERG Więc co? Czego chce? SŁUŻĄCY Chce widzieć panią i czeka, aż będzie mogła go przyjąć. STEINBERG na stronie Stefani! Znam to nazwisko. głośno Calabro, czy to nie ów Stefani, o którym tyle mówiono we Florencji? CALABRO Hm, tak... proszę pana... zdaje mi się przynajmniej. STEINBERG patrząc w stronę balkonu To on, poznaję go. To istny filar kulisów, rzekomo wielki znawca, i wielki admiratoradmirator (z łac.) --- wielbiciel. signory Bettiny. CALABRO Bogaty człowiek, proszę pana, nie lada figura. STEINBERG Tak, arystokrata, który zabawiał się handlem, wedle dawnego weneckiego obyczaju. Ba! nie jest dowiedzione, czy jego zapały dla signory ograniczyły się do podziwu. Bądź tak uprzejmy, Calabro, powiedz Bettinie, iż proszę, aby nie przyjmowała tego człowieka. Wychodzę; wrócę niebawem. CALABRO Znów pan baron idzie grać? STEINBERG Zrób, co powiedziałem; rozumiesz. Wychodzi. CALABRO Słucham pana. SCENA PIĄTA Calabro, rejent, później Bettina. CALABRO na stronie Oj, niedobrze, niedobrze. Biedna pani, taka dobra, taka ładna. REJENT Panie Calabro, oto już sporo czasu siedzę w saloniku, a nie widzę młodej pary. CALABRO Za chwilę, panie Capsucefalo. REJENT A świadkowie? CALABRO Mówiłem już: pan baron ich przyprowadzi. BETTINA wchodzi śpiewając Jesteś rejencie, rejencie mej duszy, o drogi przyjacielu mój! Masz szpargały? REJENT Tak, pani, kontrakt gotowy. Zostawiłem jedynie in blancoin blanco --- niewypełnione; puste miejsce w tekście pozostawione do uzupełnienia. sumy, jako jeszcze nie określone. BETTINA Niewiele będziesz określał, choćby to były nawet wszystkie moje skarby. --- Nie widziałeś się z Filipem Val, moim adwokatem? Musiał cię powiadomić w tej mierzew tej mierze --- w tej sprawie.. REJENT Pani żartuje; wszak pan baron jest powszechnie znany jako człowiek wielce bogaty. BETTINA Nic o tym nie wiem. Gdzież on jest? CALABRO Wyszedł, pani, na chwilę. BETTINA Wyszedł teraz? Śni ci się? CALABRO To znaczy... sam nie wiem... BETTINA Idźże po niego. --- Capsucefalo, zaczekaj no w saloniku. REJENT Właśnie stamtąd idę, pani; jestem do jej usług. do Calabra Jakie te wielkie artystki są urocze! Uważałeśuważać (daw.) --- zauważać, dostrzegać. pan, że ona mnie tyka? CALABRO To jej zwyczaj, kiedy jest w dobrym humorze. REJENT Hm, hm! obiecano mi coś chłodzącego. BETTINA Ależ oczywiście. do Calabra Gdzie ty masz głowę? CALABRO Zapomniałem, pani. BETTINA Prędko, cytryn, cukru, wody z lodem, albo kawy, czekolady, co zechce. Nie, nie, on może głodny: prędko flaszkę muszkatelimuszkatela (daw.) --- dziś: muszkatel, słodkie wino deserowe o intensywnym aromacie i smaku. i półmisek makaronu. REJENT Pani, wielce obowiązany... Wychodzi wśród ukłonów. BETTINA do Calabra No, a ty, co ty tam robisz? Masz minę psa, który wylazł z wody. Mówiłam ci, abyś poszedł po Steinberga. O, właśnie jest w ogrodzie. CALABRO Proszę pani, to nie nasz pan. BETTINA Któż to taki? Ha! wielkie bogi! to Stefani, mój drogi Stefani. Czy on tam dawno czeka?... Powiedz mu, niech przyjdzie, spiesz się. CALABRO Musiał panią spostrzec, gdyż właśnie wstępuje na balkon; ale trzeba mi zauważyć, że pan baron... BETTINA Jakam ja rada!Jakam ja rada! --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jaka ja [jeste]m rada (zadowolona). I cóż, baron, balkon, co ty tam bajesz? Czy ty wiersze układasz? CALABRO Nie, pani, jeszcze nie zgłupiałem! Mówię tylko, że pan von Steinberg polecił mi... BETTINA Gadajże. CALABRO Pan baron polecił mi prosić panią... BETTINA Zamordujesz mnie tym gadulstwem. CALABRO Aby pani nie przyjmowała tego pana. BETTINA Kogo? Stefaniego? Oszalałeś. CALABRO Nie, pani; pan baron nakazał mi wyraźnie... BETTINA śmiejąc się Nie, on zwariował!... Biedaczysko, nie wie co mówi, to jasne, coś mu się bredzi... Nie przyjmować Stefaniego! Starego przyjaciela, którego kocham z całego serca!... Och, otóż i on... Idź prędko, idź prędko po pana barona. CALABRO wychodząc, na stronie Cóż ja poradzę? Nic nie poradzę... Niedobrze, niedobrze. SCENA SZÓSTA Bettina, Margrabia. BETTINA idąc naprzeciw margrabiego Odkądże w tych stronach?... Jakim trafem, drogi margrabio?... Jak się miewasz? Co porabiasz? Co się z tobą dzieje?... Doskonale wyglądasz... Jakżem rada, że pana widzę! STEFANI I ja także, śliczna pani, i ja także jestem rad, uszczęśliwiony; ale kiedy się panią widzi, to zupełnie naturalne. BETTINA Komplementy! Zawsze ten sam. STEFANI O pani tego nie można powiedzieć, jesteś bowiem bardziej urocza niż kiedykolwiek. Czy pani wie, że to już jakieś dwa albo trzy lata, jak jej nie widziałem? BETTINA Drogi Stefani, gdybyś wiedział, w jakiej chwili przybywasz!... Wychodzę za mąż!... Czyś po śniadaniu? STEFANI Oczywiście; zbyt dobrze mnie pani zna, aby sądzić, iż byłbym zdolny puszczać się na fale, nie... BETTINA ...zaopatrzywszy się. Skądże tedy pan idzie? STEFANI O, stamtąd, tuż obok, od księżnej, twojej sąsiadki. BETTINA A, zna ją pan? Powiadają, że jest urocza. STEFANI Ależ tak, bardzo przystojna. To ona, przypadkowo, wśród rozmowy, powiedziała mi, że pani bawi tutaj. Nie miałem o tym pojęcia, przybiegłem... I pani wychodzi za mąż? BETTINA Tak, mój drogi, jeszcze dzisiaj. STEFANI Jeszcze dzisiaj? BETTINA Rejent już czeka. STEFANI Brawo! doskonale, to mi dobra nowina. To pięknie z pani strony, bardzo pięknie. Nie spodziewałem się, jestem zachwycony. BETTINA Nie spodziewał się pan? A to piękny komplement, daję słowo! Czy pan przyszedł tutaj, aby mi mówić obelgi, panie margrabio? STEFANI Nie, nie, moja śliczna, niech mnie Bóg broni! Och! jakże panią poznaję po tym! Już te piękne oczy strzelają płomieniem. Uspokój się; wiem, że jesteś cnotliwa, bardzo cnotliwa, cenię panią tyle, ile za panią przepadam, to chyba mówi dość jasno, że panią znam. Ale doprawdy, ta główka... BETTINA Co za główka? SztukaSTEFANI Tak, ta główka... przygląda się jej Główka urocza, pełna wdzięku i dowcipu, sprytu i poezji, która wszystko zrozumie, której nic się nie umknienie umknie się --- dziś: nie umknie. i która umiałaby w potrzebie nosić koronę... jak w ostatnim akcie KopciuszkaKopciuszek --- tu: Kopciuszek albo triumf dobroci (La Cenerentola ossia La bontà in trionfo), opera komiczna Gioacchina Rossiniego do libretta Jacopo Ferrettiego, której premiera odbyła się w 1817 r.. BETTINA Tak, pamiętam; lubił mnie pan oglądać w mojej chwale. STEFANI W istocie; darmo śpiewałaś pani jak anioł: kiedy cię widziałem schyloną w popiele, w tej biednej szarej bluzie, zawsze miałem ochotę skoczyć na scenę, wygrzmocić twego ojca i uwieźć cię w mej karocy. BETTINA Śpiewałam o wiele lepiej, nieprawdaż? STEFANI Nie mam pojęcia, ale to było cudowne. Tra, tra, jakże to było. BETTINA śpiewa pierwsze takty finału z Cenerentoli, po czym urywa nagle i mówi Ach! jakże to wszystko daleko! STEFANI Co pani powiada? Czy wyrzekasz się teatru? BETTINA Trzeba. Czyż mój mąż (powiadam mąż, gdyż będzie nim za chwilę) pozwoliłby mi wrócić na scenę? To niemożliwe, margrabio. Zastanów się tylko. STEFANI To zależy od poglądów i upodobań. Ale nie wyrzeka się pani bodaj muzyki? BETTINA Och! myślę! Czyżbym mogła? Żyjemy tu muzyką, drogi margrabio; kiedy nam uczynisz ten zaszczyt, aby zajść do nas na łyżkę zupy, będziemy muzykować, ile tylko sam zechcesz... więcej niż sam zechcesz. STEFANI Och, to, to niemożliwe... Ale i tak serce mi się krwawi, że nie będę mógł po obiedzie wtulić się w drogi kącik, gdzie rezydowałem stale, aby się rozkoszować twoim śpiewem. BETTINA Tak, byłeś jednym z moich wiernych. STEFANI Och, mogę się tym poszczycić. Chłopiec zapalający lampy pozdrawiał mnie z lekka głową, wieszając ostatni kinkietkinkiet --- przyścienny świecznik lub lampa, przeważnie z metalu, zwykle ma mocowaną bezpośrednio do ściany tarczę., niechybnie bowiem zjawiałem się w tej chwili. Należałem do domowychdomowi (daw.) --- domownicy.. BETTINA Więcej jeszcze, margrabio; przypominam sobie wybornie, że byłeś moim rycerzem. STEFANI Prawda, prawda. Jakiś drągal, oficer... BETTINA Wygwizdał mnie w TankredzieTankred --- opera Gioacchina Rossiniego do libretta Gaetano Rossiego, z 1813 r.... STEFANI Właśnie. Wyzwałem go w OrbassanoOrbassano --- miejscowość w płn. Włoszech, ok. 15 km od Turynu., i oberwałem tęgi sztychsztych --- ostry koniec broni białej; pchnięcie ostrym końcem.... Och, to były dobre czasy! Czas, Wspomnienia, StarośćBETTINA Tak. Ach, Boże, jakże to wszystko dawno! STEFANI To pani prześpiewkaprześpiewka --- tu: refren., widzę. Cóż mam dopiero powiedzieć ja, stary? BETTINA Ty, margrabio? Alboż ty kiedy... Wiktor HugoHugo, Victor (1802--1885) --- francuski pisarz, poeta, dramaturg i polityk, czołowy prozaik francuskiego romantyzmu, autor m. in. Nędzników. dla ciebie pisał swój wiersz, kiedy powiedział, że serce nie miewa zmarszczek. STEFANI Owszem, owszem, czuję to. A wiesz po czym, Bettino? Po tym, że zaczynam więcej niż trzeba kochać wspomnienia; to wielki błąd. Postanowiłem sobie całe życie, że nigdy nie popadnę w tę przywarę. Widziałem jak tylu rozumnych ludzi stawało się niesprawiedliwymi, tylu znawców skłonnymi do uprzedzeń, pod wpływem tego smutnego działania lat, iż przysiągłem sobie zostać bezstronnym tak wobec nowych, jak wobec starych rzeczy. Nie chciałbym być z liczby owych safandułówsafanduła --- człowiek niezaradny, pozbawiony energii, fajtłapa., którzy podobni są do dzwonów BoileauBoileau, Nicolas. właśc. Boileau-Despréaux (1636--1711) --- francuski poeta i krytyk, członek Akademii Francuskiej, autor Satyr i Listów oraz poematu Sztuka poetycka, kodeksu klasycyzmu.: By lepiej czcić umarłych, uśmiercają żywych.By lepiej czcić umarłych, uśmiercają żywych --- Les embarras de Paris (Satyra VI) Nicolasa Boileau. Ale cóż! Darmo się silę, wolę teraz to, co lubiłem, niż to, co lubię. Nie mówię nic złego o waszych nowych kompozytorach, ale RossiniRossini, Gioachino Antonio (1792--1868) --- włoski kompozytor operowy. jest zawsze moim ideałem. Tutaj kroczyła wielka PastaPasta (z domu Negri), Giuditta (1797--1865) --- włoska śpiewaczka operowa (sopran); uważana za jedną z największych śpiewaczek operowych, do niej porównywano późniejszą Marię Callas. z gestem antycznego posągu; tam kwilił słowik w gardziołku słodkiego RubiniegoRubini, Giovanni Battista (1794--1854) --- włoski śpiewak operowy (tenor); jeden z najsłynniejszych śpiewaków swoich czasów, obdarzony głosem na najwyższym rejestrze (tenorino), spopularyzował technikę drżenia głosu (wł. vibrato) do oddania silnych emocji.; widzę starego GarcięGarcia, Manuel del Pópulo Vicente Rodriguez (1775--1832) --- hiszpański śpiewak operowy (tenor), kompozytor i nauczyciel śpiewu. o dumnej postawie, a tuż za nim długi nos PellegriniegoPellegrini, Valeriano (ok. 1663--1746) --- włoski śpiewak operowy, kastrat śpiewający sopranem w operach Handla.; LablacheLablache, Luigi (1794--1858) --- śpiewak operowy (bas), obdarzony potężnym głosem i zdolnościami aktorskimi, które wykorzystywał w rolach komicznych. pobudzał mnie do śmiechu, MalibranMalibran, Maria Felicità (1808--1836) --- śpiewaczka operowa (mezzosopran), jedna z najsłynniejszych w XIX w.; jej ojcem był znany śpiewak (tenor) Manuel del Pópulo Vicente García. do płaczu. Cóż ja, u diaska, na to poradzę? WspomnieniaBETTINA Nie widzę w tym nic tak złego. I ja także kocham swoje wspomnienia. STEFANI Czy można je mieć w pani wieku? BETTINA Czemuż by nie, panie margrabio? Jeżeli pańskie wspomnienia są starszymi braćmi moich, to nie przeszkadza, iż mogą być do siebie podobne. STEFANI Ba! Twoje urodziły się wczoraj; to dzieci, które ledwie podrastają. Wcześniej lub później wrócisz do teatru. BETTINA Nigdy, drogi Stefani, nigdy. STEFANI Ależ powiedz mi pani, czy w owym czasie nie byłaś szczęśliwa? BETTINA To znaczy... nie myślałam o niczym. Ach! bo wówczas nie wiedziałam, co to miłość. STEFANI Jak pani to rozumie? BETTINA Po prostu. Byłam nieco postrzelona, to prawda, lekkomyślna, zalotna, jeżeli chcesz. Czyżby to nie było naszym prawem? Ale to wszystko gdzieś się podziało, od czasu jak zabiło mi serce. STEFANI Miłość wróciła ci rozsądek! Ha! do kroćset! dowiedź pani tego! Ależ to bierze chętka oszaleć, jedynie po to, aby się wyleczyć w ten sposób! Kochasz go zatem bardzo, tego pana... pana... nie powiedziałaś mi... BETTINA Czy go kocham! Ach, drogi przyjacielu, jakże słowa są zimne, nieznaczące, jakże język jest nędzny, kiedy się chce powiedzieć, jak się kocha! Nie wyobrażasz sobie nawet naszego szczęścia, nie możesz mieć o nim pojęcia. STEFANI Owszem, owszem, daruje pani. BETTINA Życie moje to cały romans. Czyś nie powiedział przed chwilą, iż miewałeś niekiedy ochotę porwać mnie? STEFANI Tak! do kaduka! BETTINA A więc, on, on to uczynił. MiłośćWyobraź sobie, margrabio, co za niewysłowiony urok! Opuściliśmy wszystko, wyjechaliśmy razem, w kolascekolasa --- lekki, odkryty pojazd konny, podobny do bryczki. pocztowej, jak dwa wolne ptaki, nie zważając na nic, nie myśląc o niczym; zerwałam wszystkie zobowiązania, on poświęcił mi całą swą karierę; wtrąciłam w rozpacz wszystkich dyrektorów... STEFANI Tam do licha! Mówiłaś pani, że miłość uczyniła cię rozsądną. BETTINA Ba! cóż chcesz! To miłość! Odbyliśmy najrozkoszniejszą podróż! Wyobraź sobie, margrabio, nie widzieliśmy nic, ani jednego miasta, ani jednej góry, ani pałacu, ani najmniejszej katedry, ani pomnika, ani najmniejszego posążku, ani nawet najmniejszego obrazka! STEFANI To w istocie nowy sposób podróżowania po Włoszech. BETTINA Nieprawdaż? To miłość! Co nas mogły obchodzić te wasze osobliwości? Gdybyś wiedział jaki on dobry, miły! Jaki uprzedzający! Ach, co za podróż, dobry Boże! Ja, która ziewałam w wagonie, kiedy mi przyszło jechać bodaj do Saint-DenisSaint-Denis --- miejscowość we Francji, znana z bazyliki pełniącej funkcję głównej nekropoli królów francuskich; ob. na płn. przedmieściach Paryża., zrobiłam czterysta mil jak we śnie. Wasze Włochy! Kto chce, może je zobaczyć, ale niech kto spróbuje przebyć je tak jak my! Przebiegliśmy je jak strzała i przybyliśmy prosto tutaj. STEFANI Czemu właśnie tu, w te strony? BETTINA Czemu?... Czy ja wiem... On tak chciał... wynajął ten domek... Cóż panu powiem... Nie wiem sama... Tak samo pojechałabym gdzie indziej... na koniec świata... Cóż mi zależało na tym. Zatrzymałam się tutaj, ponieważ kiedyśmy zajechali przed bramę, on powiedział: Jesteśmy na miejscu. STEFANI Czemu nie wziął z panią ślubu w Paryżu? BETTINA Rodzina się sprzeciwiała. Ba, to dopiero jedna ze stu tysięcy przeszkód... STEFANI Nie powiedziała mi pani jeszcze jego nazwiska. BETTINA W istocie, nie powiedziałam? Bo... po prostu zdaje mi się, że wszyscy to wiedzą. Nazywa się Steinberg. STEFANI Ależ to nie francuskie nazwisko. BETTINA Nie, ale rodzina jego mieszka we Francji. STEFANI Czy pani jest tego pewna? BETTINA Och! sam mi powiedział. STEFANI Steinberg! Znam to nazwisko. Zdaje mi się nawet, że przypominam sobie pewne okoliczności... niezbyt miłe... Do kaduka! toć to jego spotkałem dziś rano. BETTINA Gdzie? Mów pan. U księżnej? STEFANI Właśnie, u księżnej. BETTINA Och! ja nieszczęśliwa! On tam jest jeszcze! STEFANI Co pani, droga Bettino? BETTINA Jest tam jeszcze; to oczywiste; dlatego nie przychodzi. Siedzi tam jeszcze, w takim dniu jak dzisiejszy! kiedy wszystko gotowe, rejent przybył, ja czekam!... Ha! co za zniewaga! STEFANI Gniewa się pani o błahostkę. BETTINA Błahostkę? czy pan masz serce? Nie odczuwasz tedy zniewagi, jaką mi wyrządza? A ten błazen służący opowiada coś, kręci... Calabro! Calabro! gdzieżeś? SCENA SIÓDMA Ciż sami, Calabro. CALABRO Jestem, pani, do usług. Pani wołała? BETTINA Tak, odpowiadaj. Czemu przed chwilą udawałeś głupiego, kiedy pytałam gdzie pan? CALABRO Ja, pani? BETTINA Tak; próbuj kłamać jeszcze, kiedy wiesz dobrze, że jest u księżnej. CALABRO Na honor, pani, nie wiedziałem... BETTINA Nie wiedziałeś! CALABRO Przepraszam, nie wiedziałem, czy mam pani powiedzieć. BETTINA Och! zabroniono ci zatem? Będziesz mówił? CALABRO A więc, skoro pani sobie życzy, nie będę nic ukrywał. Pan baron grał wczoraj i zgrał się na słowo. Przyrzekł zapłacić dziś rano i chciał, przed innymi sprawami, dotrzymać obietnicy. BETTINA Zgrał się, mówisz? Och, Boże! nic nie wiedziałam. Widzisz, margrabio, to cała tajemnica, to wszystko, co mi ukrywał. I zwierzył się przed Calabrem! Nieprawdaż, to źle, że on mi nic o tym nie powiedział? STEFANI Widzę w tym jedynie nadmiar delikatności z jego strony. BETTINA Nieprawdaż? O, to człowiek nie taki jak wszyscy... Mógłby wszelako wracać prędzej. STEFANI Kobieta, która gra i wygrywa i którą spłaca się w ciągu dwudziestu czterech godzin, jak komornika, wierzaj mi, droga Bettino, to nie jest kobieta, którą się kocha. BETTINA Ale zastanawiam się... jeszcze nie rozumiem. Powiedz mi, Calabro, czemu pan nie posłał ciebie z tymi pieniędzmi? CALABRO Bo nie miał, proszę pani. Miał iść do miasta, podjąć u bankiera. BETTINA Ale ja przecież miałam! Ach! jak to niegodziwie! jak okrutnie! Zatem to znaczna suma? CALABRO Nie, proszę pani, nie wiem dokładnie; ale pan mówił, że to nic. STEFANI Zatem, łaskawa pani i urocza przyjaciółko, opuszczam cię, wędruję dalej. Szczęśliwy jestem, iż widzę cię szczęśliwą. Żegnam. BETTINA Ale pan wróci! Och! ja chcę, aby pan był naszym przyjacielem, z miejsca, słyszysz? Przyjacielem nas obojga. Pragnę pana widywać co dzień, tak po naszemu. Gdzie pan mieszka? STEFANI Dwa kroki stąd, w tym białym domku, o tam, za drzewami. BETTINA To cudowne! będziemy sąsiadami. STEFANI Pragnąłbym tego, ale... wyjeżdżam jutro. BETTINA Co! tak prędko! to niemożliwe! Nigdy na to nie pozwolimy. I dokąd pan jedzie? STEFANI Do ParmyParma --- miasto w płn. Włoszech, w latach 1545--1860 stolica Księstwa Parmy.. Wiadomo pani, że tam mam rodzinę, i w tej chwili jestem bezwarunkowo zmuszony... BETTINA Och, mój Boże, jakie to nieznośne! Zmuszony, powiadasz? Nie, wie pan, wolałabym pana wcale nie spotkać. Tak, naprawdę, zostanie mi tylko żal po panu i Bóg wie teraz, kiedy pan wróci! Nie! Szkaradny człowiek z pana! Ale przynajmniej niech pan zostanie na obiedzie; chcę, abyś podpisał mój kontrakt ślubny. STEFANI Nie mogę, obiecałem się już; ale wrócę złożyć pani pożegnalną wizytę i skoro nie mogę podpisać kontraktu, prześlę pani weselny bukiet. BETTINA Bukiet? STEFANI Tak. BETTINA Niechże będzie bukiet. STEFANI Dokąd się pani wybiera? BETTINA Odprowadzę pana do furtki. Chcę jak najdłużej nacieszyć się panem. Boże! jaki pan nudny! jaki pan nieznośny! SCENA ÓSMA Calabro sam, potem Rejent. CALABRO No, to już lepiej. Myślę, że pan baron odda tym razem sprawiedliwość mojej inteligencji. Och! Boże! właśnie powraca: spotka panią z tym margrabią... Co on na to powie, zabronił mi najwyraźniej! wygląda na balkon Nie, nie! skręcił w drugą aleję; idzie w stronę lasku, jak gdyby umyślnie chciał ich minąć. Czy podobna? Tak, to jasne; widział ich, okrąża. REJENT Panie Calabro, czy oblubieńcy są gotowi?... CALABRO Nie, panie Capsucefalo, jeszcze nie; za chwilę, za minutę. REJENT Doskonale, ja jestem gotów. CALABRO Hę? REJENT Co? CALABRO wciąż wyglądając Zdawało mi się, że pan coś mówi. REJENT Tak; mówiłem, że jestem gotów. CALABRO Doskonale. Czy ma pan tam jeszcze muszkatelę? REJENT Owszem, panie Calabro, aż nadto. CALABRO Wybornie, drogi panie, wybornie. Niech pan sobie nie przeszkadza. Uwiadomięuwiadomić --- dziś: powiadomić. pana, kiedy będzie czas. REJENT Nie ruszę się stąd, drogi panie, nie ruszę się. SCENA DZIEWIĄTA Calabro, Steinberg. STEINBERG Więc to tak słuchasz moich rozkazów? CALABRO Panie baronie, mogę upewnić... STEINBERG Jak to! nie powiedziałem ci, że nie życzę sobie w domu tego człowieka? CALABRO Panie baronie, spełniłem zlecenie, ale pani nie chciała słuchać. STEINBERG To niepodobna. Powtórzyłeś jej?... CALABRO Wszystko, co pan baron kazał. Znalazłem nawet wymówkę, aby usprawiedliwić pańską nieobecność. STEINBERG Co za wymówkę? CALABRO Powiedziałem, że się pan zgrał. STEINBERG Jak to, nieszczęsny! Skąd mogłeś wiedzieć?... CALABRO Znowuż moja wina! Nie miałem innej ucieczki, proszę pana; powiedział mi to pan dziś rano; ale nie omieszkałem dodać, że to drobnostka. STEINBERG Tak, drobnostka! Była drobnostka dziś rano; ale teraz... Wszyscy diabli! toż to jaskinia gry, to istne piekło ten pałac! CALABRO Znowu pan baron grał? Ach, ach! Mówiłem panu. STEINBERG Mówiłeś, głupcze! Powtórzże jeszcze raz! Czy jest na świecie głupszy i jałowszyjałowszy --- dziś: bardziej jałowy, bezpłodny, bezwartościowy. frazes? A z chwilą, gdy się człowiekowi zdarzy nieszczęście, wszyscy mają go na ustach. Koń potyka się, przeskakując rów, padam, łamię nogę: ,,Mówiliśmy to panu" --- wykrzykują, podnosząc cię. Cóż za słodki dowód przyjaźni! CALABRO Panie baronie, ośmieliłem się już napomknąć, że jeżeli moje skromne oszczędności... STEINBERG Ech! do kaduka, na licha mi się to przyda! CALABRO Mam piętnaście tysięcy franków, proszę pana. Zdaje mi się... STEINBERG Piętnaście tysięcy franków! Piękna suma! Słuchaj mnie, ale jeśli ci życie miłe, zachowaj dla siebie to, co ci powiem. Muszę wyjechać. CALABRO Pan, panie baronie! Czy podobna? STEINBERG Nie pozostaje mi nic innego. Nie mam sumy, którą przegrałem; muszę się o nią postarać: aby ją znaleźć, trzeba mi się udać do Rzymu lub Neapolu. Znam tam kilku bankierów. Wyjadę potajemnie, znajdę pozór. CALABRO A pani, proszę pana, pani? Nie przeżyje tego. STEINBERG Tak, będzie cierpiała. Czy myślisz, że ja sam nie cierpię? Opuszczam ten dom z rozpaczą w duszy; ale, powtarzam, muszę wyjechać... albo w łeb sobie palnąć. Zatem, cóż chcesz. Idź do mego pokoju, zawołaj Piotra i Giovaniego, przygotuj wszystko... i język za zębami. Poślesz potem na pocztę, zamówić konie na dziś wieczór. CALABRO I nie chce pan moich piętnastu tysięcy franków? STEINBERG Piętnaście tysięcy! Trzeba mi stu! SCENA DZIESIĄTA Ciż sami, Bettina. BETTINA Sto tysięcy franków, jedyny? Trzeba ci stu tysięcy? STEINBERG Któż to powiada, droga Bettino? całując ją w rękę Jakże się miewasz dziś rano? Świeża jesteś jak różyczka. BETTINA Nie chodzi o mnie, ale o ciebie. Mów szczerze. Grałeś? STEINBERG Przesłyszałaś się, moja droga. BETTINA Przesłyszałam się, czy to prawda, Calabro? CALABRO Ja, pani! nie wiem... STEINBERG Idź do swego zajęcia, Calabro. Dość paplania na dzisiaj. CALABRO na stronie, wychodząc Tak! oberwałem jeszcze jednego nosa. Aj! coraz gorzej, coraz gorzej! SCENA JEDENASTA Steinberg, Bettina. BETTINA Nie jesteś szczery, mój drogi. STEINBERG Powiadam ci, że się mylisz. Wspominając tę sumę, miałem na myśli pewną zamianę, ot, kaprys. BETTINA Zamianę? STEINBERG Tak, pewien mająteczek, wcale ładna posiadłość z pałacykiem, jest do sprzedania za bezcen i byłaby może w twoim guście. Pomówimy o tym później, jeżeli zechcesz. Teraz muszę wydać parę rozkazów. BETTINA Słuchaj, ty nie jesteś szczery. STEINBERG Czemu tak mówisz? BETTINA Bo widzę. STEINBERG Cóż mogę ci powiedzieć, z chwilą gdy mi nie wierzysz? BETTINA Możesz mi powiedzieć, czemu, kiedy cię widziałam z daleka w ogrodzie, byłeś blady, dlaczego mówiłeś sam do siebie, czemu skręciłeś w aleję, aby nas minąć. STEINBERG Skręciłem w aleję, ponieważ nie miałem ochoty spotkać cię w tym towarzystwie. BETTINA Jak to! Stefani! Nie znasz go! To dawny przyjaciel. Jakiż powód mogłeś mieć?... STEINBERG Nie lubię plotek. Nie zawsze mogę sprawić, abym ich nie słyszał; ale nie powtarzam ich nigdy. BETTINA Jakich plotek? O mnie! o tym poczciwym margrabim? --- Nie, ty nie mówisz serio... Ale przypominam sobie teraz... Spotkałeś go u mnie, we Florencji... Czy to stamtąd datują te plotki? STEINBERG Być może. BETTINA Jak to! we Florencji? Ależ Stefani przychodził tak jak wszyscy. Przypomnij sobie, miałam wówczas dwór, byłam królową, mój drogi; miałam pochlebców i dworaków, ba, swoich żołnierzy i swój lud, ten poczciwy parter, który mnie tak kochał i któremu płaciłam wzajemnością... Niewdzięczny! ty, który, sam jeden w tym tłumie, byłeś mi droższy niż moje tryumfy, którego wybrałam spośród wszystkich, aby złożyć mą koronę pod twoje stopy... ty, zazdrosny z powodu plotki, dąsający się o wizytę sprowadzoną przypadkiem! Nie, doprawdy, to żart, przyznaj się, czysty kaprys, albo wiesz, domyślam się, to pozór, sztuczka, do której się uciekasz, aby mi kazać zapomnieć o tym, co chciałam wiedzieć, i aby się uwolnić od moich pytań. STEINBERG siadając Ach, droga Bettino, jesteś urocza, a ja... bardzo nieszczęśliwy. BETTINA Nieszczęśliwy, ty! przy mnie! Co takiego? Powiedz, powiedz, o co chodzi? STEINBERG Źle mówię, źle się wyraziłem. Wiesz, co to jest gracz... a więc, Bettino, to prawda, grałem i wróciłem w bardzo złym humorze; ale to nic, ot, drobiazg nie wart wspomnienia; nie myślmy już o tym, daruj mi. BETTINA I to jeszcze nie jest zupełna prawda. STEINBERG Proszę cię na wszystko, abyś mi uwierzyła. BETTINA Chcesz tego? STEINBERG Błagam. ŚpiewBETTINA Więc dobrze, wierzę, skoro tak sobie życzysz. Uspokój się, no, daj pokójdaj pokój (daw.) --- dziś: daj spokój. czarnym myślom. Rozchmurz to czoło brzemienne burzą. Czy pamiętasz tę piosenkę? Siada do fortepianu i gra ritornelloritornello (wł.) a. ritornel (muz.) --- krótki fragment muz. wykonywany przez grupę instrumentów a. orkiestrę, pełniący w kompozycjach funkcję podobną do refrenu w pieśniach i piosenkach. piosenki. STEINBERG wstaje Bettino, nie tę piosenkę. BETTINA Czemu? Ułożyłeś ją dla mnie, kiedyśmy byli w SorrentoSorrento --- miejscowość we Włoszech, w pobliżu Neapolu, położona nad Zatoką Neapolitańską, naprzeciw Wezuwiusza, słynąca z pięknych widoków., po przejażdżce na morzu. Czy dlatego, że wiąże się z tymi wspomnieniami, przestała ci się podobać? Niegdyś płoszyła twoje smutki. Śpiewa Twa cudna postać, twe oczy,/ Czar, co dwie dusze jednoczy,/ W godzinie zwierzeń uroczej/ Gdzież jest to wszystko, ach, gdzie to/ Szczęście i radość mi skradły/ Te lata, które przepadły,/ Jak owe róże, co bladły/ Na twoim sercu, Nineto!Twa cudna postać (...) Na twoim sercu, Nineto! --- przekład Edwarda Leszczyńskiego. STEINBERG na stronie, podczas gdy Bettina, przestawszy śpiewać, przegrywa melodię Czy zdołam ją opuścić? i dla kogo? Wielki Boże! jakaż piekielna moc chwyciła mnie w swe szpony? Śpiew, Wspomnienia, MiłośćBETTINA O czym mój pan duma? Czy to grzecznie?... Zdaje mi się, że coś mylę... nie przypominam sobie dobrze... chodź no tu... STEINBERG zbliża się do fortepianu i śpiewa Pomnępomnieć (daw.) --- pamiętać, przypominać sobie., jak drżało twe ramię/ Tam, u wybrzeża, przy tamie,/ Gdzie fala z falą się łamie,/ Gdy wiatr od morza zawioniezawionąć --- zawiać.,/ Cień już zapadał głęboki;/ Lecz u kwiecistej zatoki/ Jeszcze złociły się stoki,/ W zaciszne wabiąc ustronieustronie --- miejsce położone na uboczu, z dala od ludzkich siedzib.. RAZEM W oplotach bluszczu i wina,/ Gdzie każda żyje ruina,/ Italio! ciebie wspomina,/ Kogo raz brzeg twój ugości;/ Bo w blaskach wiecznej urody/ Lazury nieba i wody/ Falują tchnieniem swobody,/ Boska ojczyzno miłości.Pomnę, jak (...) Boska ojczyzno miłości --- przekład Edwarda Leszczyńskiego. STEINBERG Droga Bettino, posłuchaj. Ta piosenka, te tkliwe słowa, to wspomnienie, przenikają mi duszę, budzą mnie do życia... Nie, tyle miłości nie będzie jenojeno (daw.) --- tylko. snem! tyle nadziei szczęścia nie będzie kłamstwem! Przysięgam to u twoich stóp. klęka Byłem przed chwilą zazdrosny bez powodu, ale ja sam dostarczyłem ci powodów aż nazbyt często... BETTINA Nie mówmy o tym. Mężczyzna, Sumienie, MiłośćSTEINBERG wstając Chcę mówić o tym, znużony jestem udawaniem, przymusem, nie chcę dłużej czuć się niegodnym ciebie. Moje wizyty u księżnej kosztowały cię wiele łez, wiem o tym... BETTINA Karolu! STEINBERG Nie chcę już jej widywać, nie chcę już słyszeć o niej. Żyjmy u siebie, w sobie, dla siebie i niechaj świat zapomni o nas wzajemwzajem (daw.) --- odwzajemniając się; również.! Rejent czeka, nieprawdaż? A więc, Bettino, podpiszmy w tejże chwili. Świadkowie nie przybyli? Wiem czemu i powiem ci. Weź pierwszą z brzegu sąsiadkę, a ja, do kroćset, wezmę Calabra. Zostanę twoim mężem i niech się dzieje, co chce! Wszak stare przysłowie mówi: Kto kocha i jest kochany, bezpieczny jest od gromów losu! SCENA DWUNASTA Ciż sami, Calabro. CALABRO wchodzi z listem i puzderkiempuzderko (daw.) --- skrzynka, pudełko; zgr.: puzdro. Przyniesiono ten list dla pana barona. STEINBERG Cóż u diaska, czy to takie pilne? CALABRO Tak, proszę pana; posłaniec powiada, że kazano mu czekać na odpowiedź. STEINBERG Pokażże. Bierze list. CALABRO podając puzderko Bettinie To dla pani. STEINBERG przeczytawszy spiesznie list Calabro! CALABRO Panie? STEINBERG Kto tam jest? CALABRO Człowiek, proszę pana... stamtąd... STEINBERG Od księżnej? Gdzież on jest? CALABRO Tam, w przedpokoju. STEINBERG Chcę go widzieć. SCENA TRZYNASTA Bettina, Calabro. BETTINA Co to znów takiego, mój Calabro? Uważałeś, jak on zmienił się na twarzy, otwierając list? Czy to znów jakie nieszczęście? Och! ta kobieta to nasz zły duch. CALABRO To nie od niej list, proszę pani: przyniósł ktoś z ludzi księżnej, ale to nie jej pismo. BETTINA Jej pismo! Zatem oprócz mnie, widzę, wszyscy znają je w tym domu? CALABRO pokazując puzderko To, proszę pani, przyniesiono od pana margrabiego. BETTINA Ach, zapomniałam zupełnie. otwiera puzdro Diamenty! CALABRO Jest bilecik. BETTINA czyta ,,Pozwoliłaś mi, urocza pani, przesłać sobie bukiecik weselny..." Nieba! słyszę głos Karola; mówi tak gwałtownie! Słyszysz, Calabro? Wraca tutaj... Schowaj to puzdro, nie trzeba, aby go widział, nie teraz, i powiedz mi prędko, zanim przyjdzie, ile on przegrał? CALABRO Och, pani, niepodobna mi... BETTINA Muszę wiedzieć, musisz to zdradzić, choćby cię wiązało tysiąc przysiąg! Czy mam cię błagać na kolanach? CALABRO Och! droga pani! BETTINA Sto tysięcy? CALABRO szeptem Tak. SCENA CZTERNASTA Ciż sami, Steinberg. STEINBERG do Calabra Co ty tu robisz? Odejdź. Calabro wychodzi. BETTINA Wydajesz się wzburzony, Karolu: zdaje się, że cię ten list... pogniewał. STEINBERG Ani trochę. --- Co to za puzdro, które ci przesłano? BETTINA Drobiazg. --- Ale powiedz mi, mój drogi, przed chwilą... STEINBERG Drobiazg! Ale cóż wreszcie? BETTINA Mój Boże, to nie żadna tajemnica... podarek od Stefaniego. STEINBERG A! podarek? Z jakiej racji? BETTINA Z racji... naszego małżeństwa. STEINBERG Prezent ślubny!... Czy on jest twoim krewnym? BETTINA Nie, ale, mówiłam ci, to stary przyjaciel. STEINBERG Starzy przyjaciele robią zatem podarki? Nie znałem tego zwyczaju. Zobaczmyż to puzderko, jeżeli pozwolisz. BETTINA Nie ma go tu, odniesiono je do mnie. Ale mój drogi, czy nie będziesz łaskaw powiedzieć mi, co w tym liście... STEINBERG Czy chcesz, abym zawołał pokojówki? BETTINA Po co? STEINBERG Aby zobaczyć ten podarek. Wiesz, że znam się na tych rzeczach. BETTINA Omyliłam się... Nie odniesiono go jeszcze do mnie... Zdaje mi się, że Calabro schował. STEINBERG A!... jeżeli to kosztowny przedmiot, przezorność bardzo roztropna. woła Calabro! hej! Calabro! gdzież ty się podziewasz? SCENA PIĘTNASTA Ciż sami, Calabro. CALABRO Panie baronie... STEINBERG Gdzież siedzisz, kiedy cię wołam? CALABRO U pana w pokoju. Przypomina pan sobie, że mi pan kazał... STEINBERG Nie o to chodzi. BETTINA Calabro, czy masz puzderko, które ci powierzyłam? CALABRO Tak, pani. BETTINA Daj mi je. Podaje Steinbergowi. ListSTEINBERG otwierając Ależ to wspaniałe diamenty. Do kroćset! bukiecik kwiatów z brylantów przeplatanych rubinami i szmaragdami! Ależ to śliczne! --- Jest i bilecik. BETTINA Możesz przeczytać. STEINBERG Niechże Bóg broni! Tak daleko nie sięga moja ciekawość. BETTINA Proszę cię o to; nie czytałam jeszcze. STEINBERG Doprawdy? Skoro sobie życzysz. czyta: ,,Pozwoliłaś mi, urocza pani, przesłać sobie bukiet weselny. Gdybym miał dłużej zostać w tych stronach, posłałbym pani kwiaty, które uwiędłe łatwo byłoby zastąpić innymi; ale skoro moja zła gwiazda broni mi żyć w pobliżu ciebie, pozwól mi pani ofiarować, błagam o to, parę ździebeł mniej znikomego ziela. Oby to wspomnienie dawnej przyjaźni mogło ci przywieść niekiedy na pamięć inne wspomnienia, których, co do mnie, nie zatracę nigdy. --- Będę miał zaszczyt odwiedzić panią dziś wieczór". To cudownie! Imćimć --- dawne wyrażenie grzecznościowe przeważnie przed nazwiskiem lub tytułem; skrót od: jego miłość. Calabro, czy posłałeś zamówić konie? Stawia puzdro na stole. CALABRO Jeszcze nie, proszę pana; myślałem... STEINBERG Ileż razy trzeba mi powtarzać, zanim usłyszysz? Niech Pietro rusza natychmiast. BETTINA Konie, Karolu? Na co? STEINBERG Muszę jechać do miasta. Śpiesz się, Calabro. BETTINA Jeszcze chwilę. Czy nie można by?... STEINBERG Kto tu rozkazuje? Calabro kłania się i wychodzi. BETTINA Karolu, ja znam twój sekret! Nie chciałam ci nic mówić. Byłabym czekała, chciałam, abyś sam mi zwierzył wszystko; ale ty chcesz jechać... Czemu? STEINBERG Wiesz wszystko, powiadasz, i pytasz? Zdaje mi się, że tu odbywa się formalna inkwizycja i że ktoś bardzo troszczy się o moje sprawy; ale zdaje się też, imć Calabro z większą dyskrecją przechowuje to, co ty mu powierzasz, niż umie przestrzegać moich rozkazów. CALABRO Panie, przysięgam na mą duszę... STEINBERG Nie pytam ciebie. --- I ja także byłbym zachował milczenie; ale skoro chciałaś wszystko wiedzieć, więc dobrze, niech ci się stanie zadość! Tak, byłem nieopatrzny; tak, zgrałem się na słowo; majątek mój, już wprzódywprzódy (daw.) --- wcześniej, dawniej. nadwerężony, dziś prawie nie istnieje. Ten list pochodzi od wierzyciela: oznajmia mi niespodzianą podróż, zmyśla nagły wyjazd, aby żądać ode mnie pieniędzy, tak samo jak uczynił twój margrabia, aby ci je dać. BETTINA Boże miłosierny! ty rozum tracisz? STEINBERG Nie, nie. Czy ty myślisz, powiedz, że ja nie umiem na pamięć tych wybiegów, tych komedianckich sztuczek, tych zakulisowych chytrości? Udać, że się wyjeżdża, aby się kazać zatrzymywać! Dołączyć wartościowy podarek, aby dać uczuć wszystko, co tracisz z tym wyjazdem! To bardzo nowe! to cudowne, w istocie! Ale aby się wziąć na to, trzeba by nigdy nogą nie przestąpić progu teatru, nie znać podobnych tobie! BETTINA Podobnych mnie? Chcesz, widzę, mnie obrazić. To ci się nie uda, uprzedzam cię, bo to nie ty mówisz. Jeżeli kłopoty czynią cię niesprawiedliwym, najprostsze jest usunąć ich przyczynę. Słuchaj. --- Nie mam, rozumie się, stu tysięcy franków w biurku; ale Filippo Valle, nasz bankier, ma je w depozycie. Wystarczy przejechać się do miasta, a będziesz je miał za godzinę. STEINBERG Nie chcę. BETTINA Podpiszmy kontrakt; z tą chwilą jesteś moim mężem. STEINBERG Nigdy! BETTINA Chciałeś przed chwilą. STEINBERG Nigdy, nigdy za tę cenę! BETTINA Za tę cenę!... Och! już mnie nie kochasz. STEINBERG W kwestii pieniężnej nie ma mowy o miłości. I cóż by wynikło, gdybym ustąpił? Ty byłabyś śmieszna, a ja godny wzgardy. BETTINA Śmieję się z tej śmieszności, a gardzę tą wzgardą. STEINBERG Czy śmiałabyś się również ze swojej ruiny? BETTINA Nie lękam się jej. Jeżeli ubóstwo nie jest dla ciebie czymś nie do zniesienia, nie ma ono dla mnie żadnej grozy. Jeżeli cię przeraża, cóż! jeszcze nie umarłam, i to, co robiłam, można zacząć na nowo. STEINBERG Wrócić na scenę, nieprawdaż? To twoje tajemne pragnienie, tym żywsze, że wiesz, iż nie mógłbym się na nie zgodzić. BETTINA Karolu... STEINBERG Skończmy, proszę cię... Dodam tylko jedno słowo: byłem gotów cię zaślubić, wówczas gdy mniemałem, że będę ci mógł zapewnić zaszczytną i swobodną egzystencję: obecnie już nie mogę. Obraz świata, Kondycja ludzkaBETTINA Czemu? Z jakiej przyczyny? STEINBERG Przyczyny? A moje nazwisko? a rodzina? a przyjaciele? a świat? BETTINA A, oto przeszkoda. STEINBERG Tak, oto; zrozumże przecie; tak, to świat nas dzieli; świat, bez którego nikt nie może się obejść, który jest moim żywiołem, moim życiem, po którym niczego się nie spodziewam, z którego strony wszystkiego mam prawo się lękać, ale który kocham ponad wszystko. Świat, ten nieubłagany świat, zostawia nam wolność, przygląda się nam z uśmiechem, nie ostrzegłby nas o niebezpieczeństwie, ale nazajutrz po popełnieniu błędu zamyka się przed nami jak grób... BETTINA Nie myślałam, aby świat był taki zły. STEINBERG Nie jest wcale taki zły. Ma słuszność we wszystkim co robi. To wręcz nie do wiary, ile on przebacza, jak podtrzymuje, broni, przez szacunek dla samego siebie, tych, co doń należą, tych, co stosują się do jego praw: praw najbardziej łagodnych, ludzkich i pobłażliwych, jakie sobie można wyobrazić; ale biada temu, kto je przekroczy! Biada temu, kto ośmieli się kusić tę bezkarność, nadużyć tej pobłażliwości! Zgubiony jest, daremnie siliłby się bronić; ale te uprzejme okrucieństwa, ta surowa pobłażliwość, która uderza jedynie wtedy, kiedy ją zmusić do tego, jest tylko sprawiedliwością. BETTINA Zatem jedziesz? STEINBERG I cóż mam czynić, powiedz? Jakim czołem, z jaką twarzą mógłbym znosić rolę męża żyjącego z nieswojego majątku i obwozić się po całych Włoszech z żoną, której byłbym jedynie komparsemkompars (daw., z fr.) --- aktor występujący w roli drugoplanowej, statysta., mimo mego nazwiska na paszporcie i herbu na drzwiczkach karety? A gdyby ktoś --- co trudno przypuścić --- zgodził się na podobną rzecz, trzeba by jeszcze, aby ta kobieta była godną takiego poświęcenia.. BETTINA Czy to istotna przyczyna, Karolu? STEINBERG Nie umiem tedy dość jasno się tłumaczyć. pokazując puzdro A zatem, oto przyczyna. Wychodzi. SCENA SZESNASTA Bettina, Calabro. BETTINA Calabro. CALABRO Pani... BETTINA Zgubiona jestem. CALABRO Cierpliwości, pani, nie trzeba przypuszczać... BETTINA Zgubiona jestem, zgubiona bez ratunku. CALABRO Nie, pani, powtarzam, nie trzeba przypuszczać, aby to było ostatnie słowo pana barona, ani też nawet, aby mówił szczerze; nie, to niemożliwe. Inaczej będzie mówił, gdy ochłonie; wszakże na panią nie ma się o co gniewać; wróci, powiadam pani, wróci. BETTINA wyglądając na balkon Odchodzi już. CALABRO Czy podobna? BETTINA Nie widzisz? Wychodzi sam, piechotą. Dokąd idzie? Z pewnością do miasta. Biegnij za nim, Calabro, zatrzymaj go... Och! nie mam już sił. CALABRO Idę, pani, słucham... Ale niech pani pozwoli bodaj... BETTINA Nie, czekaj, pozwól mu odejść; ale i ty musisz iść. Trzeba, abyś zdążył przed nim do miasta. Czy czujesz się na siłach, aby przebiec na przełaj górską drogą? Idzie do stołu i pisze. CALABRO Dla pani wdrapałbym się na Wezuwiusz. Miłość, Poświęcenie, PieniądzBETTINA Ty jeden możesz to załatwić. Filippo Valle cię zna. --- A ty, czy znasz osobę, do której pan baron przegrał? CALABRO Człowiek, który przyniósł list, mówił, że to hrabia Alfani. BETTINA Oto słówko do Filippa. Musi mieć na moim rachunku potrzebną sumę. Trzeba, aby ją przesłał natychmiast temu Alfaniemu i aby dał do poznania, że to księżna pożycza Steinbergowi tę sumę. CALABRO Jak to, pani chce... BETTINA Tak. Nie kocha mnie już na tyle, aby przyjąć ode mnie przysługę; mniemając, że to od niej, nie będzie śmiał odmówić. Spiesz się, Calabro, nie mamy czasu do stracenia. CALABRO Ależ, proszę pani, niech się pani zastanowi, że to poważna suma; sama pani mówiła rejentowi dziś rano, że jej majątek nie jest zbyt duży. BETTINA Dobrze już, dobrze; nie kłopocz się. SŁUŻĄCY wchodzi Margrabia Stefani pyta, czy pani raczy go przyjąć. BETTINA Stefani! po chwili milczenia Tak, oczywiście, proś. No, Calabro, tyś jeszcze nie w drodze? CALABRO Ach, pani... BETTINA Nie kłopocz się, powiadam. Słyszałam przed chwilą, o ile mi się zdaje, żeś ofiarował swemu panu piętnaście tysięcy franków. CALABRO Tak, pani; i gdybym mógł... BETTINA Czy posiadasz dużo więcej? CALABRO Tego nie mówię; ale w podobnych okolicznościach... BETTINA I nie chcesz, abym ja zrobiła to, co ty chciałeś zrobić? Idź, Calabro, idź, stary przyjacielu --- kiedy będę zrujnowana, poratujesz mnie, a ja przyjmę twoją ofiarę. CALABRO Wsiądę na naszą starą szkapę. Pęciny ma jeszcze mocne; i ja także, choć na to nie wyglądam. W mig będę tam i z powrotem. Ha! jeżeli pan baron ma serce, za kwadrans będzie u pani stóp. BETTINA Idź już, nie mów mi o tym. SCENA SIEDEMNASTA Bettina, Stefani, który wchodzi z prawej, podczas gdy Calabro wychodzi lewą stroną. BETTINA na stronie A wszelako żywię tę nadzieję! STEFANI Szlachetny to uczynek, droga Bettino, godny ciebie ze wszech miar, ale ma on swoje niebezpieczeństwa. BETTINA To pan, margrabio? O czym mówisz? STEFANI No! o tym coś właśnie uczyniła. BETTINA Był pan tu? Słuchałeś? STEFANI Nie, niech mnie Bóg broni! Ale słyszałem. BETTINA Margrabio! STEFANI Nie gniewaj się, jeśli łaska, i nie broń się również. Przyszedłem, całkiem po prostu, jak zapowiedziałem, pożegnać się z panią. Nie było nikogo w sieniach, nikogo w saloniku. Czekałem, przyglądając się obrazom, aż się zjawi ktoś ze służby, kiedy mnie doszedł twój głos. Nie słyszałem wszystkiego dokładnie, ale zrozumiałem mniej więcej. Płaci pani mały dług i nie chce pani, aby wiedziano o tym. Kryje się pani nawet pod obcym imieniem --- poznaję cię po tym, Elżbieto. Czy panią to rani, że miałem jeszcze jeden dowód więcej, ile szlachetności i delikatności mieszka w twojej duszy? BETTINA Ale... czy pan od dawna tu jesteś? STEFANI Nie, nie więcej niż dwie minuty i, powtarzam pani, zrozumiałem tylko tak, mglisto. Kiedy wchodziłem do domu, ujrzałem twego pana von... Steinberg, który wychodził ogrodem. Nie odkłonił mi się. Czy ja mu co zawiniłem? BETTINA Żartuje pan. Zaledwie pana zna. STEFANI Mogłaby pani powiedzieć: wcale. BETTINA Nie widział pana z pewnością. Był pochłonięty myślami. Gra, PieniądzSTEFANI Tak... rozumiem... te pieniądze, nieprawdaż? Młody człowiek grywa trochę grubo. BETTINA Tak. STEFANI Tak, i nie umie grać. Bettina siada zamyślona. Nie trzeba mniemać, aby lancknechtlancknecht --- tu: daw. hazardowa gra w karty, wywodząca się z czasów wojny trzydziestoletniej (1618--48), kiedy zyskała popularność wśród żołnierzy piechoty najemnej (lancknechtów)., mimo iż gra tak głupia, był czystym hazardem. Jest sposób i sposób. Wiem dobrze, iż ściśle wziąwszy jest to gra równie inteligentna jak cetno i lichocetno i licho --- gra w zgadywanie, czy druga osoba trzyma parzystą, czy nieparzystą liczbę kamyków.. Obojętny widz nie dostrzeże nic więcej; ale spytajcie tego, kto bierze karty do rąk, czy przedstawiają dlań tylko tyle. Te kawałki malowanego kartonu nie wyrażają dlań tylko czarnego i czerwonego koloru; one znaczą szczęście lub nieszczęście. Los, z chwilą gdy się go woła, mniejsza o to, jakim sposobem, przybiega i krąży koło stołu, to uśmiechnięty, to surowy; aby go sobie zjednać, trzeba studiować nie malowane kartki albo kości, ale jego kaprysy, dąsy, które trzeba przeczuć, odgadnąć, pochwycić w lot... Więcej jest wiedzy na dnie kubka z kośćmi, niż o tym śnił d'AlembertWięcej jest wiedzy na dnie kubka z kośćmi, niż o tym śnił d'Alembert --- parafraza cytatu z Hamleta (,,Więcej jest rzeczy na ziemi i w niebie, niż się ich śniło waszym filozofom"), nawiązująca do pracy Jeana d'Alemberta (1717--1783), francuskiego filozofa, fizyka i matematyka, jednego z autorów Wielkiej Encyklopedii Francuskiej, do której napisał hasła dotyczące kombinatoryki, prawdopodobieństwa i kilku gier hazardowych (m.in. gry w kości), wraz z ich analizą matematyczną.. BETTINA Mówisz jak prawdziwy gracz, margrabio. --- Czyś grywał? STEFANI Tak, i dość szczęśliwie, ponieważ byłem bardzo śmiały, kiedy wygrywałem, z chwilą zaś, kiedy los odwracał się do mnie plecami, gra zaczynała mnie nudzić. BETTINA Powiadają, że z tej namiętności nie można się wyleczyć. STEFANI Ba! jak z innych. Ale ja tu gawędzę... Chciałem tylko ucałować pani ręce i umykam; byłbym bowiem... BETTINA Nie, Stefani, zostań pan, proszę o to. Skoro znasz mniej więcej moje tajemnice, nie będziemy o nich mówili, nieprawdaż? I daruje mi pan, jeżeli będę roztargniona. Zgryzota nie bywa uprzejma. STEFANI Pani zgryzota jest czymś więcej: jest godna czci i przynosi pani chlubę. Znam ludzi, którzy są usłużni na kształt niedźwiedzia z bajki. Każą się prosić, drożą siędrożyć się --- wysoko się cenić; wyznaczać wysoką cenę za swe względy. i kiedy uważają, że jesteś dostatecznie pełen wiekuistej wdzięczności, miażdżą cię ohydnym dobrodziejstwem. W ten sposób niweczą całą istotną wartość rzeczy, wdzięk dobrego uczynku. Ale pani jest inna: ręka twoja jest jeszcze lżejsza wówczas, gdy jest posłuszna twemu sercu, niż kiedy biegnie po tym klawikordzieklawikord --- klawiszowy instrument strunowy., aby wyrazić swą myśl. BETTINA Niechże pan siada, błagam pana. STEFANI siadając Najchętniej, byleby mi pani przyrzekła, iż na minutę przedtem, zanim będę zbyteczny, wyrzuci mnie pani, ot, po przyjacielsku, za drzwi. BETTINA Po przyjacielsku, margrabio? A, prawda! Czy wiesz, że przysłałeś mi wspaniały bukiet i to doprawdy tak wspaniały, że z pewnością nie przyjęłabym go od nikogo w świecie, prócz pana. STEFANI Nie ma perły ani diamentu, które by były warte takiego słowa z pani ust. --- Ale jest coś, co mnie dręczy. --- Niech mi pani pozwoli sobie zadać jedno pytanie. Czy w tego rodzaju sprawach nie szuka pani jakiegoś zabezpieczenia? BETTINA Co za zabezpieczenia? STEFANI No, cóż! Podpisu, hipoteki, rękojmi. BETTINA Nie rozumiem się na tym wszystkim. STEFANI To źle, dalibóg, to źle. BETTINA To to pan miał na myśli, mówiąc zaraz z początku o niebezpieczeństwie? STEFANI Właśnie. BETTINA Wytłumacz się pan tedy. STEFANI Ale bo to sprawa bardzo delikatna, a przy tym tym więcej zaniepokoiłbym panią. BETTINA Najpewniej to osiągniesz, mówiąc półsłówkami. STEFANI Ma pani słuszność; zbłądziłem. Nie mówmy o tym więcej: niech pani uważa, że nic nie powiedziałem. Wstaje. BETTINA Wcale nie; rozumiem bowiem pana obawy... Zna pan księżnę? STEFANI Och, tak! och, tak! znam. BETTINA Czy uważa ją pan za zdolną do nieuczciwego postępku? STEFANI Thi! nie wiem. BETTINA Ale ja myślę... do zdrady... niegodziwości... STEFANI Ba! któż może ręczyć? Zazdrość, MiłośćBETTINA Margrabio, przerażasz mnie. Słuchaj pan: dziś rano widziałeś, że byłam prawie zazdrosna o tę kobietę. STEFANI Nawet troszeczkę całkiem. BETTINA Tak, chwilami; ale pan wie, jak to bywa, drogi przyjacielu: --- można myśleć, że się podejrzewa człowieka, którego się kocha, obsypywać go wymówkami, nazywać wiarołomnym, niewiernym... a na dnie duszy nie wierzy się temu ani słowa: podczas gdy usta oskarżają, serce rozgrzesza. Nieprawdaż? STEFANI Bez wątpienia. A więc? droga Bettino... BETTINA A więc, margrabio, szczerze, nigdy nie myślałam, nie uważałam za możliwe, aby on kochał tę kobietę. Ta straszna myśl nawiedziła mnie w tej chwili. Pan go widziałeś u niej; co o tym sądzisz? STEFANI Mój Boże, droga pani, co za pytanie? Nie widzimy niczyjego serca, jak powiada Molier. Szczerze mówiąc zresztą, nie przypuszczam. BETTINA Co znaczyło w takim razie to niebezpieczeństwo, o którym mówiłeś? STEFANI A ba! bo to są księżne i księżne... BETTINA I pan przypuszcza, że ta... STEFANI Robi na mnie po trosze wrażenie, że nie pochodzi z najlepszej fabryki i że ją kupiono gdzieś na wyprzedaży. BETTINA Jeżeli tak... STEFANI Nie jestem tego pewny; ale wyznaję, iż przykro mi widzieć los osoby takiej jak pani w rękach kobiety takiej jak ona. BETTINA Nie mogę uwierzyć, aby Karol... STEFANI Mógł panią zdradzać? Jestem pani zdania. Ech! do kaduka! Jeżeli pani nie ubóstwia, szczerze go żałuję. Oho, ktoś idzie, to on, uciekam. Nie, to nie on, to jego pokojowiec. SCENA OSIEMNASTA Ciż sami, Calabro. BETTINA I cóż, Calabro, coś uczynił? CALABRO Wszystko, co pani kazała. BETTINA Dług zapłacony? CALABRO Tak, pani. BETTINA Widziałeś barona? CALABRO Ach, tak. BETTINA Co powiedział? CALABRO Oto list. BETTINA przeczytawszy szybko A! bardzo dobrze... doskonale... to cudownie. Pada zemdlona na fotel. CALABRO Pani! Pani! STEFANI Cóż się stało? CALABRO Niech pan czuwa nad panią, ja pójdę przynieść, co trzeba. STEFANI wydobywając flakon Ten flakon wystarczy. Cóżeś ty pani nagadał? CALABRO Och! panie, to okropne, okropne!... Pojechał z księżną. STEFANI Pojechał! --- Oho! otwiera oczy. Trzeba jej wziąć ten list... Podchodzi, aby wziąć list, który Bettina ma w ręku. BETTINA Nie, nie! och! nie zabierajcie mi tego... Gdzież ja jestem? Śniło mi się coś. To ty, margrabio? Przepraszam cię. STEFANI Niech pani siedzi spokojnie; proszę nie wstawać. BETTINA Och! ja nieszczęśliwa! Już wiem. Pojechał; nieprawdaż, Calabro? Czy wiesz, margrabio? --- Pojechał z tą kobietą! Masz, czytaj ten list, czytaj głośno. STEFANI Wiem wszystko, droga Bettino. BETTINA A! doprawdy? Ta wiadomość już się rozeszła? Czy obnoszą mnie już po całym mieście? Och, tak: historia bardzo ucieszna; dostarczy strawy powszechnej wesołości; ale jak oni ważą śmiać się ze mnie, nim się dowiedzą, jak ja postąpię? Jeszcze nie koniec; sądzę, że też mam prawo wtrącić słówko w tej komedii. STEFANI Nikt się nie będzie śmiał z pani. W tym, że ktoś ukradł komuś pieniądze z kieszeni, nie ma nic uciesznego. Pieniądz, MiłośćBETTINA ożywiając się stopniowo Ukradł! Kto mówi o czymś podobnym? Dałam tę sumę dobrowolnie, błagałam, aby ją przyjął. Byłam zmuszona uciec się do podstępu, aby zwalczyć upartą odmowę. Prawda, iż mój wybieg nie wyszedł mi na korzyść; ale kto ma prawo powiedzieć, że tego żałuję? Jeżeli z tej przyczyny mnie żałujesz, margrabio, posądzasz mnie w istocie o szczególną zgryzotę. Wstaje. STEFANI Nie znam wysokości sumy, ale zdaje się, że to nie jest drobnostka. BETTINA Ech! cóż mi o to! Cóż za osobliwe pojęcia masz o mnie, którą jakoby wysoko cenisz, skoro widzisz tu jedynie kwestię interesu? Ach! gdyby Karol był wrócił do mnie, czyż reszta liczyła się za cokolwiek? Ale oto sądy świata. --- Zawiedziona miłość, cóż to znaczy? Porzucić kobietę, zdradzić przysięgę, stargać święty węzeł, to tylko drobnostki! To się zdarza codziennie, o tym się paple, tym bawi się wytworne towarzystwo! Ale niech chodzi o ubytek paru talarów, o kilka nędznych garści liczmanówliczman --- żeton zastępujący monetę, przen. coś bezwartościowego. straconych przypadkiem, och! wówczas każdy będzie cię żałował! Twoje pieniężne niedole staną się przedmiotem plugawej litości, zdolnej przyprawić o rumieniec wstydu. STEFANI Cierpienie twoje, Bettino, sprawia, iż źle zwracasz swoje wymówki. BETTINA Tak, drogi margrabio, masz słuszność. Wiem, kim jesteś, obrażam cię; ale to, co przechodzę, jest tak straszne, że trzeba darować mi, co mówię, nie wiem bowiem nic, jestem na dnie otchłani. Masz, Stefani, przeczytaj mi to. Czytaj głośno, proszę cię. MARGRABIA czyta: ,,Droga Bettino! Mimo że działałaś bez mego zezwolenia, zniewolony jestem podziękować ci za to, co uczyniłaś dla mnie..." BETTINA Zniewolony podziękować! STEFANI czytając dalej: ,,Ale rozumiesz, że pierwszym mym staraniem musi być znaleźć środki, celem zwrócenia ci kwoty, którą zechciałaś mi zaliczyć..." BETTINA Cóż by innego można napisać do adwokata? STEFANI jw. ,,Ponieważ projekt, jaki ułożyliśmy, nie może się ziścić, sam wzgląd przyzwoitości nie pozwala mi dłużej mieszkać z tobą..." BETTINA Cóż ty na to, margrabio? STEFANI jw. ,,Opuszczę tedy te strony. Pewna osoba, przyjaciółka nasza..." BETTINA Cóż za bezczelność! STEFANI jw. ,,...przyjaciółka nasza jedzie właśnie do Rzymu i ofiaruje się towarzyszyć mi. Wiem zresztą, że cię nie zostawiam samej..." BETTINA Dalej, dalej. STEFANI jw. ,,Czy będę mógł powrócić, czy nie, możesz być pewna, droga Bettino, że niebawem otrzymasz ode mnie wieści. Steinberg." BETTINA Steinberg! Niechaj świat cały wymawia twoje imię, kiedy zechce nazwać niewdzięcznika! STEFANI Tak, to nie jest ładnie. W istocie, to by wymagało zemsty. BETTINA ZemstaZemsty! Och, tak, to pewna. Ale jaką zemstę mogę znaleźć? Mówisz jak mężczyzna, Stefani, i odczuwasz jak mężczyzna zniewagę. Ty sam wszelako, co możesz zrobić, kiedy masz wroga? Co możesz więcej, niż zabić go? Mniemasz, iż w ten sposób się mścisz... Ach, przyjacielu, dla szlachetnego serca istnieją cierpienia okropniejsze niż śmierć; ale dla nikczemnika najstraszliwsze, co być może, to śmierć, która jest niczym. Ucieczka, Zdrada, Kobieta, Mężczyzna, Miłość, RozpaczSTEFANI Założyłbym się, że ten bezczelny list nie jest wyłącznie dziełem barona. W tym tkwi kobieta --- to potwór o dwóch głowach --- po cóż mu bowiem było uprzedzać cię, że nie jedzie sam? Nikczemność to on, obelga to kobieta. BETTINA Odczułam to jak i pan. On również wie to dobrze i chciał stworzyć między nami zaporę nie do przebycia. Bał się, że zechcę jechać za nim, lękał się mego przebaczenia i obrał ten sposób, aby go uniknąć; wiedział, że kiedy kobieta ugodzi drugą w serce, wszelki powrót staje się niemożebny, rana się nie goi. O przewrotny! W ten sam dzień, który był naznaczony, który on wybrał na nasz ślub! Trzeba go było widzieć wczoraj wieczór, jak on umiał udawać! Zdawało się, iż męki cierpi, nie mogąc się doczekać, aż wejdzie ten dzień. O nieba! i to ze mnie zadrwiono w ten sposób! W ten sposób odpłacono moją szczerość, prawość! Znasz mnie, margrabio, nieprawdaż? Otóż, przemogłam mój zbyt porywczy charakter, ugięłam moją dumę, aby znieść to, co mnie często oburzało: ale sądziłam bodaj, że w tym nie ma fałszu, rozmysłu! Obecnie widzę cię takim, jakim jesteś, zdrajco: targasz na strzępy i moje serce, i moją cześć! STEFANI Hm! zastanawia mnie jeden zwrot w tym liście. Co on rozumie pod tym, że ,,nie zostawia cię samej"? Czy to, że Calabro zostaje przy tobie? CALABRO Och, nie, proszę pana, to znaczy co innego. BETTINA Milcz, Calabro! STEFANI Czemu? --- Czyżbym popełnił niedyskrecję? Bettina nie odpowiada. Calabro za pomocą gestów pokazuje margrabiemu puzdro leżące na stole. Nie rozumiem. Co ty chcesz powiedzieć? CALABRO Pani zabrania mówić. BETTINA Mów, jeżeli chcesz. STEFANI wstając i podchodząc do stołu Zaczynam być mocno ciekawy. Cóż tedy, mości Calabro? CALABRO A zatem, proszę pana, skoro mi wolno mówić, właśnie to puzderko jest w części przyczyną wszystkiego, co się stało. STEFANI Żartujesz chyba? CALABRO Ani odrobiny. Pan baron robił pani straszne wymówki, że przyjęła te klejnoty. STEFANI Ależ to nie ma najmniejszego sensu! CALABRO Dziś rano jeszcze, jeżeli mam rzec wszystko, ja sam miałem zalecone powiedzieć pani, aby pana nie przyjmowała. STEFANI Nie! to zakrawa na jakiś sen... Czy to prawda, Bettino, co on powiada? BETTINA Najzupełniejsza. STEFANI Ależ to nie do wiary! Z jakiejż przyczyny ta niemądra szykana? To chyba tylko lichy pozór, którego potrzebował, aby się pogniewać. CALABRO Och, mój Boże, tak, proszę pana, z pewnością nic innego. STEFANI Rozumiem. Ale co za dziki pomysł! CALABRO Niby stąd, że pan margrabia często odwiedzał panią jeszcze we Florencji, i pan baron uroił sobie... STEFANI Jakieś głupstwo. CALABRO Uroił sobie na pański widok, że pan znowu zacznie się zalecać do pani. STEFANI No i!... CALABRO I to go pogniewało. STEFANI To wielkie nieszczęście. Jak to! ma ją zaślubić i oto jak umie ją cenić! Ależ to ciemna figura, ten jegomość. BETTINA Stefani! pamiętaj, że ja go kochałam. STEFANI Masz słuszność, przepraszam panią. Co do mnie, nie miałem przyczyn, aby go oszczędzać. Zatem, drogi panie Calabro, powiadasz, że jest o mnie zazdrosny? BETTINA Tak, panie. STEFANI W istocie? Doprawdy, to mi robi przyjemność, to mnie odmładza. A! można być zazdrosnym o mnie. po chwili milczenia Więc tak, do kroćset, ma słuszność! --- Bettino, posłuchaj. Kochałaś, omyliłaś się, uczyniłaś zły wybór, ponosisz karę; to przykre, ale to się zdarza najzacniejszym ludziom, a nawet właśnie im trafia się najwięcej. Jeżeli obecnie czujesz jakąś urazę i bodaj najlżejszą chęć porachunku, jestem na twoje rozkazy i pomogę ci chętnie do słusznego odwetu. Jeżeli nogi moje nie są dość zwinne, abym się puszczał w wir walca, są jeszcze, chwała Bogu, dość krzepkie, abym ze szpadą w dłoni stanął na placu. Szczęśliwy byłbym, gdyby mi się udało oddać temu panu pchnięcie, które niegdyś otrzymałem za ciebie. BETTINA Drogi Stefani... STEFANI Jeżeli, przeciwnie (co, moim zdaniem, byłoby nieskończenie właściwsze), potrafisz mieć tę cierpliwość, powiem nawet rozsądek, aby pozwolić działać odwiecznemu lekarzowi, który leczy wszystko, czasowi, jestem na twoje usługi. OświadczynyBETTINA Ty, Stefani? STEFANI Ja. Nie dziś, nie jutro, nie za miesiąc ani za pół roku, ale kiedy zechcesz, kiedy ci się podoba (jeżeli będzie ci się kiedy mogło spodobać), kiedy będziesz spokojna, wyleczona, kiedy staniesz się znów zupełnie sobą, to znaczy wesołą, miłą i uroczą; kiedy rana, jaką niewdzięcznik ci zadał, zatrze się wraz z pamięcią, wówczas, powtarzam, jestem na twoje usługi. Powiadają, że chcę się zalecać do ciebie, mają słuszność; że cię kochałem, mają słuszność; że kocham cię jeszcze, mają słuszność; i to, co ci tu mówię, powinienem byłpowinienem był --- daw. forma czasu zaprzeszłego; dziś: powinienem (przedtem, uprzednio). powiedzieć przed trzema laty i będę powtarzał przez całe życie. BETTINA Skoro mówisz ze mną, margrabio, tak szczerze, i ja nie chcę być mniej szczera od ciebie. Rozumiesz, iż niepodobna mi odpowiedzieć natychmiast na to, co mi ofiarujesz... STEFANI Kiedy sama zechcesz. BETTINA Ale co mogę i chcę powiedzieć, zaraz i bez wahania, to, że pośród zgryzot, jakich doznaję, i ohydy, jaka mnie dławi, w chwili gdy serce moje złamane jest tak okrutnym opuszczeniem i nikczemną zdradą, słowa twoje napełniły je wzruszeniem, które mi jest bardzo słodkie. Czemu miałabym taić? Tak, Stefani, szczęśliwa jestem, iż ten świat nie jest jeszcze pustynią i że jeżeli można na nim niekiedy spotkać kłamstwo i przewrotność, można też znaleźć w drodze wierną dłoń przyjaciela. Przypomniałeś mi to... i oto za co ci dziękuję. STEFANI I ty mogłabyś wątpić, że jesteś kochaną! BETTINA Nie, wierzę w to co mówisz; ale jest jedna rzecz, nad którą się nie zastanowiłeś. Czy wiesz dobrze, do kogo mówisz? STEFANI Do najbardziej uroczej kobiety, jaką znam. BETTINA Zważ to, margrabio: jestem pogrążona w zupełnej rozpaczy. Cios, jaki otrzymałam, jest tak niespodziany, niepojęty, że w pierwszej chwili unicestwił mnie. Obecnie, kiedy mój rozum budzi się pomału, zastanawiam się, w jaki sposób mogłabym dalej żyć, i w istocie nie widzę tego. STEFANI Odwagi, otuchy! BETTINA Nie, nie widzę. Rozważając zimno, rozsądnie to, co mi się zdarzyło, nie widzę żadnego lekarstwa, żadnej nadziei. Tracę człowieka, którego kochałam, i --- co jeszcze okropniejsze --- zmuszona jestem nim pogardzać: co chcesz, abym poczęła z sobą? Czy nie jesteś mego zdania, Calabro? Im bardziej się zastanawiam, tym bardziej widzę, że nie ma dla mnie możliwego istnienia. Pozostaje mi jedynie modlić się i płakać. Czy tej resztce mnie samej, temu widmu dawnej przyjaciółki chcesz podać rękę? czy tej masce zalanej łzami? Płacze. STEFANI Tak, do kata! i nigdy nie poproszę, abyś otarła te łzy. Zanadto szanuję twą boleść, abym się silił ją rozpraszać, ale powiadam ci: czas tego dokona. Pozwól mi wreszcie skończyć moją myśl, choćby cię miała razić w tej chwili. Nie ma dla ciebie, powiadasz, możliwej egzystencji? Masz egzystencję zupełnie gotową, jedynie właściwą dla ciebie, tę, którą kochasz, którą wybrałaś, która jest naszą rozkoszą a twoją chlubą... Wrócisz na scenę. BETTINA Myślisz to serio, margrabio? STEFANI I czemu nie? Artysta, Sztuka, MałżeństwoWydaje ci się tak dziwne, iż ofiarując ci rękę, mówię równocześnie o powrocie na scenę? Tak, przypominam sobie, dziś rano wspomniałaś, że skoro raz wyjdziesz za mąż, zamierzasz wyrzec się jej na zawsze; ale odpowiedziałem ci, o ile mi się zdaje, że nie podzielam tego zdania, ani go nie pochwalam, upewniam. Czyż można zdławić swój talent? Czy ma kto siłę, czy ma prawo do tego, zwłaszcza kiedy ten błogosławiony talent zawiódł cię na ową piękną górę, gdzie MuzyMuzy (mit. gr.) --- boginie opiekunki sztuk pięknych i nauki; tradycyjnie wymienia się dziewięć tzw. muz olimpijskich, córek Zeusa i Mnemosyne, z których każda opiekowała się konkretną dziedziną twórczości. tańczą dokoła ApollinaApollo (mit. gr.) --- przewodnik dziewięciu muz, bóg sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci., a pszczoły dokoła Muzpszczoły dokoła Muz --- w starożytności Muzy często wiązano z pszczołami, nazywanymi ,,ptakami Muz", przynoszącymi dar słodyczy pieśni i pięknej wymowy na usta poetów.?... Czy myślisz, że można być po prostu baronową albo margrabiną, wracając z tej krainy? Och! nie! nie! Natura mówi: z wolą lub bez woli, trzeba jej być posłusznym. Ech! do stu katów! poeta rodzi wiersze, a muzyk melodie, tak samo jak jabłoń rodzi jabłka. Kiedy mi powiadają, że Rossini zamilkł, oświadczam, że nie wierzę temu. I ty również, Bettino, nie zamilkniesz. Odzyskasz siły i dzielność, podejmiesz harfę Desdemonyharfa Desdemony --- odniesienie do cieszącej się ogromnym uznaniem opery Otello (1816) Gioacchina Rossiniego, opartej na sztuce Szekspira. Rola Desdemony, żony tytułowego bohatera, stanowiła popisową partię największych sopranistek epoki. W ostatnim akcie bohaterka do wtóru harfy śpiewa liryczną Pieśń o wierzbie. Harfa to jednocześnie symbol poezji i muzyki., a ja zajmę moje miejsce w kąciku, pod moim drogim kinkietem. Ujrzysz znowu ten tłum, wzruszony, wyczekujący, który ściga twoje najlżejsze ruchy, oddycha z tobą, ten parter, który cię tak kocha, starych amatorów tłukących laskami, młodych dandysówdandys --- mężczyzna z przesadą dbający o strój i przestrzeganie form towarzyskich., którzy, wystrojeni na bal, drą rękawiczki, oklaskując cię, te piękne damy w złoconych lożach, które kiedy im serce bije przy natchnionych akcentach geniuszu, tak szlachetnym gestem rzucają mu pod stopy swe wonne bukiety! Wszystko to czeka ciebie, tęskni za tobą, woła cię... Ach, jakże cieszyłem się niegdyś twoimi tryumfami! twoja przyjaźń pozwalała mi je dzielić. --- Cóż by dopiero było, gdybyś była moją? BETTINA Ach! Stefani... Ale to niemożliwe. STEFANI Nie mów tego za nagle, nie spiesz się. To wszystko, o co proszę. Całuje ją w rękę. REJENT wychodząc z saloniku Panie Calabro! CALABRO A, to pan? REJENT Tak, nie ma już muszkateli i wciąż nie widzę młodej pary. Wracam do miasta. CALABRO pokazując Bettinę, która zostawiła rękę w dłoni margrabiego. Zaczekaj pan, zaczekaj trochę.