Mickiewicz, Adam Ucieczka Sekuła, Aleksandra Trzeciak, Weronika Niedziałkowska, Marta Trzeciak, Weronika Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ucieczka http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=2223 Adam Mickiewicz, Poezje. T. 2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki). wyd. 2 poprawione, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków 1928 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2010-04-15 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1294.jpg Plimoth Plantation / 20100420.7D.05853 / SML, See-ming Lee 李思明 SML@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1294 DCA 6RA 1DTP 3MN Adam Mickiewicz UcieczkaUcieczka --- Ta powieść znajoma jest ludom wszystkich krajów chrześcijańskich. Poeci rozmaicie ją przerabiali. Bürger ułożył z niej swoją Lenorę. Nie znając piosenki gminnej niemieckiej, nie można wiedzieć, o ile Bürger rzecz i styl odmienił. Niniejszą balladę ułożyłem podług piosnki, którą niegdyś słyszałem w Litwie śpiewaną po polsku. Treść i układ zachowałem wiernie, ale wierszy gminnych ledwie kilka zostało mi się w pamięci i te służyły mi za wzór stylu. Ballada ŻołnierzOn wojuje --- rok upłynął,/ On nie wraca --- może zginął./ Panno, szkoda młodych lat,/ Od Książęcia jedzie swatswat --- osoba kojarząca pary małżeńskie. . Książę ucztuje we dworze,/ A Panna płacze w komorzekomora --- tu: izba, komnata.. Żałoba, Uroda, Zdrowie, Tęsknota, Miłość silniejsza niż śmierćJej źrenice, błyskawice,/ Dziś jak dwie mętne krynice;/ Jej lica, pełnia księżyca,/ Dziś nikną jak księżyc w nowiu:/ Biada wdziękom, biada zdrowiu. Matka troszczy się i biedzi,/ Książę dał na zapowiedzidać na zapowiedzi --- opłacić uroczyste ogłoszenie w kościele parafialnym zamiaru zawarcia związku małżeńskiego przez osoby należące do parafii; ogłoszenie takie powtarzane jest co tydzień na mszy przez okres do trzech miesięcy.. Swadźbaswadźba --- tu: orszak swatów udających się złożyć uroczystą wizytę w imieniu pana młodego w domu rodzinnym panny na wydaniu w celu ustalenia terminu i warunków zawarcia małżeństwa. jedzie szumnie, tłumnie./ --- «Nie powiozą do ołtarza,/ Powiozą mię do smętarzasmętarz --- cmentarz.,/ A pościelą chyba w trumnie./ Ja umrę, gdy on nie żyje,/ Ciebie, matko, żal zabije!» Ksiądz w konfesjonale siedzi,/ Czas, o córko, do spowiedzi. Czarownica, Czary, ObrzędyPrzyszła kumakuma --- sąsiadka a. kuzynka., widmawidma (daw.) --- wid'ma, wiedźma, czarownica. stara:/ «Wypędź księdza, wypędź klechę,/ Bóg i wiara, sen i mara,/ Kuma w biedzie ma pociechę,/ Kuma stara umie wiele,/ Ma kwiat paproć i car-zielekwiat paproć i car ziele --- zioła używane do gusłów w Litwie [W baśniach ludowych kwiat paproci, mającej zakwitać przez chwilę raz do roku w Noc Świętojańską (noc Kupały), miał przynosić szczęście i dostatek; o nadprzyrodzonym pochodzeniu i cudownych właściwościach kwiatu car opowiada ballada Mickiewicza Świteź; Red. WL].,/ A ty masz kochanka dary,/ Przyszłam zrobić możnemożny --- tu: potężny. czary. Włosy jego w węża splącz,/ Dwie obrączki razem złącz,/ Z lewej ręki krwi usącz;/ A na węża będziem kląć,/ W dwie obrączki będziem dąć;/ Musi przyjść i ciebie wziąć». Gotycyzm, NocPanna grzeszypanna grzeszy --- bo zamiast w Boga, wierzy w czarownicę i jej gusła. --- jeździec śpieszy,/ Klętokląć --- tu: zaklinać, przyzywać zaklęciami. ducha --- klątwy słucha;/ Już odemknął zimny gmach:/ Panno, Panno, czy nie strach? Ucichł, usnął dwór zamkowy;/ Panna czuwa. --- Na zegarze/ Bije północ --- milczą straże,/ Panna słyszy dźwięk podkowy,/ Brytanbrytan --- tu ogólnie: duży, silny pies pilnujący domu., jakby głosu nie miał,/ Zawył z cicha i oniemiał. Skrzypnęły dolne podwojepodwoje --- dwuskrzydłowe drzwi. ,/ Stąpa ktoś w przysionkach długich,/ I otwiera się drzwi troje,/ Troje drzwi jedne po drugich./ Wchodzi jeździec cały w bieli/ I usiada na pościeli. Słodko, prędko czas ucieka,/ Wtem koń zarżał, jękła sowa,/ UcieczkaZegar wybił. --- «Bywaj zdrowa!/ Koń mój zarżał, koń mój czeka;/ Albo wstawaj, na koń siądź/ I na wieki moją bądź». Podróż, NocMiesiącmiesiąc (poet.) --- księżyc. świeci --- jeździec leci/ Po zaroślach i po krzachkierz (starop.) --- krzak.:/ Panno, Panno, czy nie strach? Rumak polem jak wiatr niesie,/ Niesie lasem --- głucho w lesie;/ Tu i owdzie wystraszona/ W suchej jodle kracze wrona./ Po łozachłozy --- wierzbowe zarośla. wilcze źrenice/ Migają się jako świéce. «W cwał, mój koniu, koniu, w cwał!/ Miesiąc na dół schodzi z chmur,/ A nim zejdzie miesiąc z chmur,/ Mamy sadzićsadzić --- tu: przesadzić, przeskoczyć. dziesięć skał,/ Dziesięć rzek i dziewięć gór;/ Za godzinę pieje kur». Zamek--- «Gdzie mnie wieziesz?» --- «Gdzie? do domu./ Dom mój na górze Mendogana górze Mendoga --- Góra Mendoga pod Nowogródkiem obrócona na cmentarz, stąd w tamtych okolicach Litwy pójść na Mendogową górę znaczy umrzeć.;/ W dzień otwarta wszystkim droga,/ W nocy jeździm po kryjomu»./ --- «Czy masz zamek?» --- «Tak jest, zamek,/ I zamczystyzamczysty --- zamek dobrze obwarowany, opatrzony potężnymi zamkami., choć bez klamek». Koń--- «Mój kochanku, konia wstrzymaj,/ Ledwie dosiedzę na łękułęk --- podwyższona część siodła z przodu a. z tyłu, kula.»./ --- «Moja luba, siodła imajimać (daw.) --- chwytać, łapać./ Religia, KsiążkaPrawą ręką --- co masz w ręku?/ Czy to worek do robotyworek do roboty --- woreczek z jedną z robótek, jakimi zajmowały się wówczas panny w wolnym czasie: haftem, szydełkowaniem itp.?» ---/ «Nie, to jest Ołtarzyk ZłotyOłtarzyk Złoty --- daw. tytuł książeczek do nabożeństwa.». Ucieczka--- «Nie czas wstrzymać, pogoń bieży,/ Słyszysz pogoń, tętnią błoniabłonie --- rozległy obszar porośnięty trawą; łąka, pastwisko.;/ Już przed koniem przepaść leży,/ Rzucaj książkę! puszczam konia». Czary, GotycyzmKoń jak gdyby zbył ciężaru,/ Przemknął dziesięć sążni jaruprzemknął dziesięć sążni jaru --- przeskoczył przez jar szeroki na dziesięć sążni. Wyrażenie obrazowe, tzw. hiperbola. [sążeń --- dawna jednostka długości oparta na rozpiętości rozpostartych ramion, w Polsce równa ok. 190 cm; Red. WL].. Lecą bagnem przez manowiec,/ Pusto wkoło. Błędny ognik/ Tuż przed nimi, jak przewodnik,/ Od grobowca na grobowiec/ Przelatuje; gdzie przeleci,/ Ślad błękitny za nim świeci,/ A tym śladem jeździec leci. Strach, Śmierć--- «Mój kochanku, co za droga?/ Tu nie znać śladu człowieka»./ --- Dobra droga, kiedy trwoga;/ Krzywo jedzie, kto ucieka./ Śladów nie masz do mych włości,/ Bo nie wpuszczam pieszych gości:/ Bogatego wiozą cugicugi (z niem.) --- zaprzęgi; tu: przystrojone żałobnie konie, ciągnące karawan ze zwłokami.,/ Ubogiego niosą sługi. W cwał, mój koniu, koniu, w cwał!/ Błyska zorza z wschodnich stron,/ Za godzinę bije dzwon./ Nim uderzy ranny dzwon,/ Mamy sadzić parę skał,/ Parę rzek i parę gór:/ Za godzinę drugi kur». Koń--- «Mój kochanku, wstrzymaj wodze!/ Koń się lęka, bokiem sadzi,/ Pełno skał i drzew na drodze,/ Koń o drzewo mię zawadzi». ---/ Religia--- «Moja luba, jakie sznurki,/ Jakie wiszą tam kieszonki?»/ --- Mój kochanku, to paciórki,/ To szkaplerzeszkaplerz --- noszony na piersi wizerunek Matki Boskiej, świętych itp. i koronkikoronki --- tu: paciorki nawleczone na sznurek, przesuwane w palcach przy odmawianiu modlitwy.». --- --- «Sznur przeklęty! sznur znienacka/ Rumakowi miga w oczy,/ Patrz, jak zadrżał, bokiem skoczy./ Moja luba, rzuć te cacka!» Koń, jak gdyby pozbył trwogi,/ Ubiegł prosto pięć mil drogi. Cmentarz, Gotycyzm, Zamek«Co to za smętarz? mój miły?»/ --- «To mur, co mych zamków strzeże»./ --- «A te krzyże, te mogiły?»/ --- «To nie krzyże, to są wieże./ Mur przeskoczym, przejdziem progi,/ Tu na wieki koniec drogi. KońStój, mój koniu, koniu, stój!/ Przebyłeś, nim zapiał kur,/ Tyle rzek i skał, i gór,/ A tuś zadrżał koniu mój?/ Wiem ja, koniu, czego drżysz:/ Mnie i tobie boli krzyżmnie i tobie boli krzyż --- dziś popr.: mnie i ciebie boli krzyż; świadczący o wpływie jęz. białoruskiego prowincjonalizm, polegający na użyciu C. zamiast B. w zwrotach z niektórymi czasownikami, takimi jak boleć.». --- «Czegoś stanął, mój kochanku?/ Zimna rosa mię spłukała,/ Zimno wieje wiatr poranku,/ Okryj płaszczem, bo drżę cała». Religia, Diabeł, Porwanie--- «Moja luba, przytul skronie,/ Na twych piersiach głowę złożę./ Głowa moja ogniem płonie/ I kamienie ogrzać może. «Jaki masz tam ćwiek ze stali?»/ --- «To krzyżyk, co matka dała»./ --- «Ten krzyżyk ostry jak strzała,/ Twarz mi rani, skronie pali./ Precz mi z tym ćwiekiem ze stali!» KońKrzyż na ziemię padł i zniknął,/ Jeździec Pannę wpoły ścisnął,/ Z oczu i z ust ogniem błysnął,/ Rumak ludzkim śmiechem ryknął./ Przeskoczyli cwałem mury,/ Biją dzwony, pieją kury./ Nim ksiądz przyszedł na mszę ranną,/ Zniknął koń z jeźdzcemjeźdzcem --- dziś: jeźdźcem. i Panną. Cmentarz, ŚmierćNa smętarzu cisza była,/ Stoją krzyże, głazy leżą:/ Jedna bez krzyża mogiła/ I ziemia ruszona świeżo. KsiądzKsiądz nad grobem długo stał/ I mszę za dwie dusze miał.