Mickiewicz, Adam Renegat Sekuła, Aleksandra Trzeciak, Weronika Lech, Justyna Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/renegat http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=2476 Adam Mickiewicz, Poezje. [T. 1], Wiersze młodzieńcze; Ballady; Grażyna, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków [1919] Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2010-04-15 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1239.jpg 圓 Circles / 20090831.10D.52366.P1.BW / SML, See-ming Lee 李思明 SML@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1239 DCA 6RA 1DTP 3MN Adam Mickiewicz Renegatrenegat --- odstępca; osoba, która zmieniła wiarę, narodowość, przekonania polityczne. (ballada turecka) I Co się niedawno stało w Iranie,/ Opowiem światu całemu./ Na kaszemirskimkaszemirski --- dziś: kaszmirski; nazwa od regionu Kaszmir, dziś podzielonego między Indie i Pakistan. usiadł dywaniedywan (z arab. diwan: rada, administracja, kancelaria) --- tu: rada dostojników w krajach muzułmańskich.,/ Baszabasza --- właść. pasza; tytuł dostojników cywilnych i wojskowych w Imperium Osmańskim. pośrodku haremuharem --- w tradycyjnym domu muzułmańskim odosobniona część domu przeznaczona dla kobiet (żon i nałożnic).. Piejąpiać --- tu: śpiewać; w tekście forma 3.os.lm cz.ter.: pieją. Greczynki, pieją CzerkieskiCzerkieski --- kobiety czerkieskie; Czerkiesi: w krajach Bliskiego Wschodu określenie potomków górali kaukaskich, którzy opuścili Kaukaz po podboju ros. w 2. poł. XIX w../ Pląsają branki Kirgisabranki Kirgisa --- niewolnice kirgiskie; Kirgistan państwo w Azji Środkowej.;/ U tych w źrenicach szafir niebieski,/ U tamtych cienie EblisaEblis --- właśc. Iblis; w muzułmańskich wierzeniach: zły duch, szatan.. Basza nie widzi, Basza nie słucha,/ Turban zawiesił nad okiem,/ Drzemie i dymy ciągnąc z cybuchacybuch --- rurka w fajce, łącząca ustnik z główką./ Okrył się wonnym obłokiem. Wtem u wrót szczęścia hałas się wzmaga,/ Rozstąpiły się sług rzędy./ Nieznaną brankę wiódł Kyzlar-AgaKyzlar Aga --- naczelnik haremu.,/ Skłonił się i rzekł: «EffendyEffendi --- pan; tu w W.lp: panie.! Którego jasność takiej jest mocy/ Między gwiazdami dywanu,/ Jak śród brylantów na szatach nocy/ Ognisko AldeboranuAldeboran --- właśc. Aldebaran: nazwa gwiazdy podwójnej, najjaśniejszej w konstelacji Byka.. Racz ku mnie błysnąć, gwiazdo dywanu,/ Bom dobrych nowin tłumaczem,/ Oto służebny wiatr z LechistanuLechistan --- Polska./ Darzy cię nowym haraczemharacz --- okup wojenny, kontrybucja.. Padyszach nie ma takiej krzewiny/ W sadzie rozkoszy w Stambule,/ Ona jest rodem z zimnej krainy,/ Którą wspominasz tak czule». Tu gazę, co jej wdzięki przygasza,/ Odsłonił --- cały dwór klasnąłcały dwór klasnął --- wyrażenie europejskie. W duchu wschodnim należałoby powiedzieć: ,,cały dwór włożył do ust otwartych milczenia palec podziwu".;/ Spojrzał raz na nią trzytulnytrzytulny --- o trzech buńczukach; buńczuk to dawna tatarsko-turecka oznaka władzy w postaci drzewca zakończonego złotą kulą i zwisającymi spod niej pękami końskiego włosia, noszona przed sprawującym władzę. Basza,/ Wypuścił cybuch i zasnął. Chyli się na bok, turban mu spada,/ Biegąbiegą --- dziś forma 3. os. lm: biegną. przebudzić --- o dziwy!/ Usta zsiniałe, twarz śmiercią blada,/ Basza renegat nieżywy! II Czarownica, Czary, Kara«O dziwy, zgroza!» --- wołają janczaryjanczar --- żołnierz dawnej piechoty tureckiej./ I mędrce w prawie ćwiczeni ---/ Tę NazaretkęNazaretka --- tu: chrześcijanka; wyznawczyni nauk Jezusa z Nazaretu. za okropne czary,/ Zakopiem w stosie kamieni. «Owóż to Hassan, ów renegat Basza,/ Sroższy nad lwa i tygrysa,/ Co go nie tknęła żadna dziewka nasza/ Ni DżurdżistanuDżurdżistan --- w jęz. arabskim dawne określenie Gruzji. hurysahurysa --- piękna kobieta.. On, gdy Chanowichan --- tytuł panującego w niektórych krajach Wschodu; też: osoba, której przysługuje ten tytuł. na srebrny półmisek/ Rzucił łeb księcia IflakuIflak --- Eflak; turecka nazwa Wołoszczyzny, historycznej krainy w płd. Rumunii.,/ Wdzięczny mu Chagan Chagan --- właść. kagan; tytuł władcy u wielu ludów tureckojęzycznych; też: osoba, której przysługuje ten tytuł.dziesięć odalisekodaliska --- biała niewolnica w haremie sułtana tureckiego./ Z własnego przysłał orszaku. Wszystkimi wzgardził! Teraz go zabija/ Postać lękliwej gazeli;/ Jako motyla lada modra żmija/ Promieniem oczu zastrzeli. Niechże tę żmiję Bejbej --- tytuł wyższych urzędników w dawnej Turcji np. oficerów; także osoba nosząca ten tytuł., na pastwę czerniczerń --- tłum, gawiedź.,/ Z warownej straży przywiedzie,/ Już od godziny zebrali się wierni/ I KadyKady --- właść. kadi; sędzia muzułmański. z miasta już jedzie». Przyjechał Kady, zbierają kamienie,/ Czekają --- próżna nadzieja!/ Bej nie przychodzi, odbite więzienie;/ Ani dziewicy, ni Beja!... III Śmierć, Ślub, ReligiaWkrótce ojczyznę ujrzała brankabranka (daw.) --- kobieta wzięta do niewoli.,/ Lecz wszędzie jej niemiło:/ Nie widzi bowiem swego kochanka,/ Z którym się wszystko skończyło. Wszystko! i w swoich pamiątek kraju/ Wkrótce z rozpaczy umarła;/ A ciało martwe, według zwyczaju,/ Dębowa trumna zawarła. A gdy rodzina płacz swój rozwodzi/ I ksiądz do modlitwy wzywa ---/ Nieznany Turczyn zziajany wchodzi/ I tak się do nich odzywa: «Basza zostawił w zgonie rozkazy,/ Abym tę urnę wziął z sobą,/ Gdy go śmiertelne okryją głazy,/ Gdy go okryją żałobą. Kazał, bym obszedł cały świat kołem,/ Trafił do północnej ziemi/ I niósł tę urnę z jego popiołem/ Złączyć z prochami lubemi. Znalazłem popiół! Ty, o kapłanie!/ Wypełnij Baszy zlecenie./ Z urną swat wchodzi, przed tobą stanie,/ Dziwne będzie ożenienie! Zdejmij z tej martwej ręki pierścionek/ I włóż jej pierścień Turczyna;/ Ona małżonką, on jej małżonek,/ Po śmierci się ślub zaczyna!» Ksiądz odpowiedział: «Czyż te zamiary/ Mam w groźnym wykonać musie?/ Czyliż twój Basza był naszej wiary,/ Czyliż on umarł w Chrystusie?» Ksiądz mówił, ale na księdza głosy/ Turczyn nic nie odpowiadał ---/ I tylko z czoła rozgarnął włosy/ I milcząc, księdza twarz badał. Ksiądz obrażony chciał zerwać śluby,/ Chciał jej z palca zdjąć pierścienie;/ Lecz próżne były jego rachuby:/ Broniło dłoni ściśnienie. Martwa dziewica ścisnęła rękę,/ Pierścienia wydrzeć nie dała. ---/ Na tem ja, bracie, kończę piosenkę,/ I piosenka moja skonała.