Mickiewicz, Adam Czaty Sekuła, Aleksandra Trzeciak, Weronika Lech, Justyna Niedziałkowska, Marta Trzeciak, Weronika Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/czaty http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=2223 Adam Mickiewicz, Poezje. T. 2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki). Wyd. 2 poprawione, Krakowska Spółdz. Wydawnicza, Kraków 1928 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2010-04-15 polhttps://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6782.jpg Dumka Jaremy, Masłowski, Stanisław (1853-1926), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6782 DCA 1DTN 3MN Adam Mickiewicz Czaty (Ballada ukraińska) Z ogrodowej altany wojewoda zdyszany/ Bieży w zamek z wściekłością i trwogą./ Odchyliwszy zasłony, spojrzał w łoże swej żony,/ Pojrzałpojrzał --- dziś: spojrzał., zadrżał, nie znalazł nikogo. Wzrok opuścił ku ziemi i rękami drżącemi/ Siwe wąsy pokręca i duma./ Wzrok od łoża odwrócił, w tył wylotywylot (daw.) --- rękaw kontusza (staropolskiego wierzchniego stroju męskiego) rozcięty po wewnętrznej stronie. zarzucił/ I zawołał kozaka Nauma. «Hej, kozaku, ty chamie, czemu w sadzie przy bramie/ Nie ma nocą ni psa, ni pachołka?/ Weź mi torbę borsuczątorba borsucza --- torba myśliwska wykonana ze skóry np. borsuka. i jańczarkęjańczarka --- strzelba o długiej lufie i krótkiej zakrzywionej kolbie używana przez janczarów (żołnierzy dawnej piechoty tureckiej). hajduczą,hajduk --- na dworach magnackich nazywano tak służących, lokai ubranych w strój węgierski./ I mą strzelbę gwintówkęstrzelba gwintówka --- strzelba z lufą gwintowaną wewnątrz, co nadaje pociskowi ruch wirowy, zapewniając mu stabilniejszy lot i lepszą celność. zdejm z kołka». Wzięli bronie, wypadli, do ogrodu się wkradli,/ Kędy szpaler szpaler --- rząd drzew lub krzewów, odpowiednio ciętych, tworzących aleję ogrodową. altanę obrasta./ Kobieta, Mężczyzna, Małżeństwo, Małżeństwo, Kochanek, Miłość niespełniona, PieniądzNa darniowymdarń --- gęsty splot roślin na powierzchni ziemi lub na wodzie. siedzeniu coś bieleje się w cieniu:/ To siedziała w bieliźniebielizna (daw.) --- biała suknia (zwykle zakładana na noc do snu lub pod wierzchnie, barwne i ozdobne szaty). niewiasta. Jedną ręką swe oczy kryła w puklach warkoczy/ I pierś kryła pod rąbek bielizny;/ Drugą ręką od łona odpychała ramiona/ Klęczącego u kolan mężczyzny. Ten, ściskając kolana, mówił do niej: «Kochana!/ Więc już wszystko, jam wszystko utracił!/ PieniądzNawet twoje westchnienia, nawet ręki ściśnienia/ Wojewoda już z góry zapłacił. Ja, choć z takim zapałem, tyle lat cię kochałem,/ Będę kochał i jęczał daleki;/ PieniądzOn nie kochał, nie jęczał, tylko trzosemtrzos --- w dawnej Polsce pas z kieszeniami na pieniądze. zabrzęczał,/ Tyś mu wszystko przedałaprzedać --- dziś: sprzedać. na wieki. Co wieczora on będzie, tonąc w puchy łabędzie,/ Stary łeb na twym łonie kołysał,/ I z twych ustek różanych, i z twych liców rumianych/ Mnie wzbronione słodycze wysysał. Ja na wiernym koniku, przy księżyca promyku,/ Biegębiegę --- bieżę, biegnę. tutaj przez chłody i słoty,/ Bym cię witał westchnieniem i pożegnał życzeniem/ Dobrej nocy i długiej pieszczoty!» Ona jeszcze nie słucha, on jej szepce do ucha/ Nowe skargi czy nowe zaklęcia,/ Aż wzruszona, zemdlona, opuściła ramiona/ I schyliła się w jego objęcia. Wojewoda z kozakiem przyklęknęli za krzakiem/ I dobyli zza pasa naboje,/ I odcięli zębami, i przybili stemplamiodcięli zębami i przybili stemplami --- proch, kule lub śrut, materiały służące do nabijania dawnych strzelb, zakręcane były w papierowe patrony, których końce należało odciąć (a w pośpiechu odgryźć), by wsypać do lufy ich zawartość, którą następnie ubijano w lufie za pomocą długiego pręta, stempla (zw. także z niem. sztenflem)./ Prochu garść i grankulekgrankulki --- drobne kulki, większe od najgrubszego śrutu. we dwoje. Miłosierdzie, Łzy, Morderstwo«Panie! --- kozak powiada --- jakiś bies mię napada,/ Ja nie mogę zastrzelić tej dziewki;/ Gdym półkurczepółkurcze --- część kurka w strzelbach skałkowych, przytrzymująca krzesiwo, z którego iskra dobyta uderzeniem kurka zapalała proch na panewce i powodowała wystrzał. odwodził, zimny dreszcz mię przechodził/ I stoczyła się łza do panewkipanewka --- w daw. broni palnej zagłębienie w górnej części lufy, na które sypano proch; przy wystrzale iskra padała na proch, który zapalał się i przenosił ogień dalej, przez zapał (otwór prowadzący do lufy) do ładunku umieszczonego w lufie, powodując jego odpalenie.». «Ciszej, plemię hajducze, ja cię płakać nauczę!/ Masz tu z prochem leszczyńskimproch leszczyński --- wyrabiany w Lesznie. sakiewkę,/ Podsyp zapałzapał --- w daw. broni palnej otwór prowadzący do lufy., a żywo sczyść paznokciem krzesiwo,/ Potem palnij w twój łeb lub w tę dziewkę. Wyżej... w prawo... pomału, czekaj mego wystrzału,/ Pierwej musi w łeb dostać pan młody».../ Kozak odwiódł, wyceliłwycelił --- dziś: wycelował., nie czekając wystrzelił/ I ugodził w sam łeb --- wojewody.