Lipski, Leo 2018-06-21 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lipski-powrot/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Creative Commons Uznanie Autorstwa - Na Tych Samych Warunkach 3.0. PL https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.pl Leo Lipski, Powrót, Instytut Literacki Kultura - Instytut Książki, Paryż - Kraków 2015 Opowiadanie Współczesność Epika Powrót text Kotwica, Wojciech Kopeć, Aleksandra https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5912.jpg Some repairs, Brian Sterling@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5912 https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/lipski-powrot.pdf ISBN-978-83-288-5620-2 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lipski-powrot.html ISBN-978-83-288-5621-9 ISBN text/html https://wolnelektury.pl/media/book/txt/lipski-powrot.txt ISBN-978-83-288-5622-6 ISBN text/plain https://wolnelektury.pl/media/book/epub/lipski-powrot.epub ISBN-978-83-288-5623-3 ISBN application/epub+zip https://wolnelektury.pl/media/book/mobi/lipski-powrot.mobi ISBN-978-83-288-5624-0 ISBN application/x-mobipocket-ebook FS.WL-N FJM 1DTP 3MP Krótkie dwuczęściowe opowiadanie, rozgrywające się zapewne we Lwowie podczas wojny. Napisane na podstawie własnych przeżyć autora, w naturalistyczny sposób ukazuje przyziemną, brutalną rzeczywistość wojenną. Uwspółcześnienia: Usunięto przecinek: Handlarz świń, złodziej o bardzo ładnych rękach i człowiek posądzony o morderstwo[,] wtulali się Leo Lipski Powrót WięzienieWięzienie było przed wojną klasztorem. W podłodze była dziura i do niej należało się załatwiać. Z dziury wyłaziły szczury i łaziły po mnie, gdy spałem. Dostojne i lśniące. Na ścianie napisy wyżłobione przez różnych ludzi: ,,Moja żona żyje z Tłustym", ,,Bug 6 XII 39", ,,Ja siedziałem tu 7 miesięcy i onanizowałem się 2 razy", ,,Koniec", i inne rzeczy. Poza tym był narysowany zadek i różne części ciała ludzkiego. Wilgoć spływała ze ścian. Zgadzało się to zupełnie z książkami, które czytałem, mając lat trzynaście. Leżeliśmy na szerokiej pryczy i było zimno. Handlarz świń, złodziej o bardzo ładnych rękach i człowiek posądzony o morderstwo, wtulali się w siebie, podkurczając nogi, przykrywali się wspólnie. Ja wstydziłem się i nie mogłem: nie mogłem korzystać z ciepła, jakie dawali, bo byli mężczyznami. To był naturalnie nonsens, ale męczyłem się. Pewnego razu, gdy spałem, handlarz świń przykrył mnie swoim paltem i przysunął się do mnie. Rano powiedział: --- Nie bądź pan kretynem. WięzieńPotem, kiedy miałem spać, przytulałem się do chudego studenta chorego na BasedowaBasedow --- tu pot.: choroba Basedowa, przewlekła choroba tarczycy, objawiająca się m.in. wolem i wytrzeszczem oczu., do kieszonkowca, który bardzo ładnie śpiewał idiotyczne piosenki, i w ogóle do wielu ludzi, którzy śmierdzieli, sapali, cmokali we śnie, jak gdyby ssali smoczek, gwizdali, pocili się i mruczeli. Ich wszy przechodziły na mnie, moje na nich. Ratowało mnie ciepło ludzkie: sam byłem chudy i anemiczny --- dawałem mało ciepła. Nawet to mnie nie przejęło, gdy pewnej nocy jubiler-gruźlik próbował uważać mnie za swoją żonę. Zresztą zdarzało to się rzadko, bo byliśmy zbyt wygłodzeni. Rano, gdy wstawaliśmy, handlarz świń odbywał po celi dłuższy spacer, a potem przemawiał: --- Proszę panów, ja wychodzę z domu przy ulicy Długiej, z tego czerwonego, na rogu, i idę sobie spacerkiem prawą stroną, i oglądam sobie wystawy, aż do Prostej, i auta, proszę panów, jadą i trąbią, i psy latają, a ja, proszę panów, wchodzę do tego fryzjera N., mimo że wcale nie mam takiej brody. Potem woda kolońska, potem idę do klozetu miejskiego naprzeciwko, tam jest taka miła staruszka, i załatwiam się czyściutko, a potem... potem idę jeść. Przemowa była długa i dokładna. Słuchaliśmy jej bardzo uważnie; zwłaszcza jadłospisu. Kieszonkowiec zawsze wolał --- zamiast bułki z szynką --- jajecznicę na słoninie. Jubiler nie używał wody kolońskiej. Pewnego dnia, a był to dzień bardzo zwykły i niespodziewany, wyszedłem z ogoloną głową, dużą brodą, ale odwszony, na ulicę i nikt mnie nie pilnował. Powietrze zaczęło mnie dusić, psy biegały, samochody jeździły tam i z powrotem. Mój wzrok był przylepiony do ruszających się rzeczy. I tak zacząłem pomału, z niedowierzaniem, chodzić. Potem odnalazłem Ewę. Wprowadziliśmy się, w podstępny sposób, do pewnego pokoju, którego właścicielka wyjechała wprawdzie, ale mogła wkrótce wrócić. Było tam jeszcze zimniej niż w więzieniu, rozklekotane pianino, jeden tapczan, dwa słoiki konfitur i pierzyna. MuzykaWśród nut, które leżały koło pianina, znalazłem pieśni SchubertaSchubert, Franz (1797--1828) --- kompozytor austriacki, jeden z pierwszych przedstawicieli romantyzmu w muzyce. i uczyłem ją w dalszym ciągu śpiewać Śmierć i dziewczynęŚmierć i dziewczyna --- pieśń skomponowana przez Schuberta do niemieckiego tekstu Matthiasa Claudiusa.. Jest to najdziwniejszy dialog, połączenie miłosno-śmiertelne dwoiste, sięgające samych trzewi. I pod każdym ,,nie" kryje się ,,tak", i spod nienawiści i strachu wypełza miłość. Uczyłem ją więc obłąkanego krzyku dziewczyny i ona wiedziała, jak ma wołać: ,,Ruehre mich nicht an, ruehre mich nicht an!"Ruehre mich nicht an, ruehre mich nicht an! (niem.) --- Nie dotykaj mnie, nie dotykaj mnie! --- wiedziała też, jak mówi śmierć. Jej altalt (muz.) --- niski głos kobiecy lub chłopięcy. musiał być czarnolśniący, jak rzeka w nocy, uwodzicielski, a na końcu przechodził w szept, nie tracąc ciemnego błysku, opadał na dno, gdzie splątane, jak kłębowisko żmij, falowały i gotowały się miłość i śmierć. W pokoju było więc bardzo zimno, siedziałem przy pianinie w palcie i rękawiczkach, i nie bardzo mogłem ruszać palcami, mimo że akompaniament był prosty. W końcu zrobiło się ciemno, nie było światła, więc postanowiła, że pójdziemy spać. Spałem z nią na jednym tapczanie, pod pierzyną. Było bardzo zimno i coraz zimniej. Ona była duża i ciepła, ja byłem głodny i zdechły. Czułem, że wszystko z nią się kończy, pomału, w mrozie, że wszystko kończy się w ogóle. Nie myślałem dużo, byłem otępiały, galaretowa masa, w ogóle nic, flak. Nie spałem, patrzyłem w okno i starałem się nie drapać za bardzo, by jej nie obudzić; to nie było takie łatwe. Spała spokojnie, oddychała równo, nieświadomie spychała mnie na brzeg tapczanu. Potem, na wpół we śnie, obróciła się, tak że leżała twarzą do mnie, podkurczyła kolana, i czułem jej oddech na policzku. Było niewygodnie, ale za zimno, żeby wyjść z łóżka. Byłem zresztą w samej bieliźnie, bo powiedziała przed spaniem: ,,Musisz się rozebrać", więc rozebrałem się --- pierwszy raz od dwóch miesięcy. Myślałem o tym, co opowiadała mi wieczorem, o jakimś Borysie, którego poznała na uniwersytecie, była z nim w pływalni i: ,,Myślałam, czy wyjechać z nim. Jedzie na uniwersytet do Kijowa. Nie wiem, dlaczego nie zrobiłam tego. To było takie proste". Wtedy nagle usłyszałem, że coś do mnie mówi. Przez dłuższy czas nie rozumiałem, o co chodzi. Mówiła: --- Podaj mi pieśni Schuberta. Pieśni Schuberta leżały koło pianina, bardzo daleko, poza tym cała historia wydawała mi się nonsensem. Powtórzyła w wyraźnie tragiczny i trzeźwy sposób: --- Podaj mi pieśni Schuberta. Wstałem, człapiąc bosymi nogami i trzęsąc się, grzebałem wśród nut. Szukałem jedynych, jak wiedziałem, w twardej okładce. W końcu je znalazłem. Tymczasem wstała z łóżka, w koszuli (nie bała się nigdy zimna). --- Pokaż je. Oddałem nuty. Podeszła do okna, gdzie było nieco jaśniej. Widziałem jej profil. Pochyliła się, położyła na nuty niewidzialny dla mnie przedmiot i przygniotła go paznokciem. Usłyszałem cichy trzask, którego nie zapomnę. Mruknęła głosem, którym śpiewała śmierć w Śmierci i dziewczynie: --- To jest, kochanie, wesz. [,,Wiadomości" 1952]