Leśmian, Bolesław Pan Błyszczyński Kowalska, Dorota Kosińska, Aleksandra Nadwadowska, Małgorzata Dąbek, Katarzyna Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Dwudziestolecie międzywojenne Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/napoj-cienisty-pan-blyszczynski http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=7405 Bolesław Leśmian, Napój cienisty, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa 1936 Domena publiczna - Bolesław Leśmian zm. 1937 2008 xml text text 2009-03-23 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1095.jpg The blue house, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1095 Bolesław Leśmian Napój cienisty Pan Błyszczyński pisownia łączna/rozdzielna: jako-tako > jako tako; niema > nie ma; niedość > nie dość; pisownia joty: lilja > lilia; konwalja > konwalia; fleksja: wstrząsanemi > wstrząsanymi; interpunkcja: A jej usta i piersi i ramiona i sny jej > A jej usta i piersi, i ramiona, i sny jej; Kazimierzowi Wierzyńskiemu,/ Jego żywotnym zmaganiom się/ z upiorami współczesności/ i zdobywczym przeobrażeniom/ twórczym. OgródOgród pana Błyszczyńskiego zielenieje na wymroczu,/ Gdzie się cud rozrasta w zgrozę i bezprawie./ Sam go wywiódł z nicości błyszczydłami swych oczu/ I utrwalił na podśnionej drzewom trawie. Kiedy zmory są zajęte przyśpieszonym zmorowaniem/ Między mgłą a niebem, między mgłą a wodą, ---/ Zielna zjawa swe dłonie zbezcieleśnia ze łkaniem/ Nad paprocią --- nad pokrzywą --- nad lebiodąlebioda --- komosa biała, lekko trująca roślina zielna, chwast spożywany przez ludzi i zwierzęta w okresach głodu.. BógW takiej chwili Bóg przelatałprzelatał --- dziś popr. forma: przelatywał., pełen wspomnień wiekuistych,/ Ścieżką podobłoczną --- właśnie, że tułaczą ---/ I przystanął na zbiegu dwojga tęsknot gwiaździstych,/ Gdzie się widma migotliwie bylejaczą. Zaszumiało jaworowo, ale chyba wbrew jaworom ---/ Samym cisz zamętem, samą cisz utratą.../ «Kto te szumy narzucił moim dumnym przestworom?/ Kto ten ogród roznicestwił tak liściato?...» Cisza... Nikt nie odpowiada. Płyną chmury i godziny.../ Wszelka dal w niebiosach --- to dal zagrobowa./ Pan Błyszczyński w świat nagle z trwożnej wyszedł gęstwiny,/ Szepnął: «Boże!» --- i powiedział takie słowa: «Był w zaświatach --- sen i wicher, i zaklętej burzy rozgruchrozgruch --- hałas.!/ Boże, snów spełnionych już mi dziś nie ujmuj!/ Jam te drzewa powcielał! To --- mój zamysł i odruch.../ Moje dziwy... Moje rosy... Dreszcz i znój mój! Wina, Pokora, WiaraPrzebacz smutkom i widziadłom, nieznającym rodowodu,/ I opacznym kwiatom, com je snuł z niczego.../ Moja wina! O, Boże, wejdź do mego ogrodu!/ Do ogrodu!... Do --- mojego!... Do --- mojego!... Wyznam Tobie całą zwiewność, całą gęstwę mojej wiary/ W życie zagrobowe kwiatów i motyli./ Wejdź do mego ogrodu! I cóż z tego, że czary!.../ I cóż z tego, że ułuda nikłej chwili!...» Wszedł w gęstwinę, co szumiała poza życia drogowskazem./ Sami byli teraz. Oko w oko --- sami./ Nic do siebie nie rzekli i, ciemniejąc, szli razem/ Alejami --- alejami --- alejami! Ogród, Sen, PtakNocOgród śnił się... Tu i ówdzie dąb prześniony zżółkł i powiądł./ Każdy krzew sam w sobie miał zaświata wygląd./ Sporo było w gałęziach --- cisz zbłąkanych i sowiątsowię --- młode sowy.,/ Lecz nie było ani świerszczy, ani szczyglątszczyglę --- młode szczygła.. Uciekały się niebiosy pod najdalszych gwiazd obronę,/ Miesiąc złotym rogiem chmurę mgliście pobódł./ Trzepotały się w piachu dusze zmarłych, spragnione/ Nowych zgonów i pośmiertnych w mroku swobód. Coś złociście wyspowego w daleczyźnie alej pełgapełgać --- o ogniu a. świetle: palić się nierówno., ---/ Można taką wyspę brwi skinieniem spłoszyć.../ Świetlikami za chwilę północ w zieleń się wełga,/ Niepokojąc gmatwaninę leśnych poszyć. Ogród, Czary, PozoryPan Błyszczyński sprawdzał ogród, czy dość czarom jego uległ, ---/ I czy szum i poszum dość jest rzeczywisty, ---/ I czy liszajliszaj --- choroba skóry; tu: plama porostu na korze. na dębie --- jadowity brzydulek ---/ Dość się wgryza w złudną korę i w pień śnisty?... KwiatyBadał jeszcze, czy ptak-lilia dość skowrończo w przyszłość śpiewa,/ I czy wąż-tulipan wiosny jest oznaką.../ I spojrzeniem przymuszał przeciwiące się drzewa,/ By do zwykłych podobniały jako tako... Drapieżniały zbyt cudacznie zdradnych kwiatów niebywałki,/ A gałęziom ciążył złej wieczności nawał./ Pod stopami przechodniów piach niepewny i miałki/ Tyleż istniał, ile istnieć zaprzestawał. Kobieta, Miłość niespełniona, Pozory, CieńSzli, aż doszli tam, gdzie w mrzonce zagęstwionej i niczyjej/ Cień dziewczyny jaśniał oczu w dal rozbłystką,/ A jej usta i piersi, i ramiona, i sny jej/ Były takie, żeby właśnie kochać wszystko... Rzęsy miała dosyć złote, by rozwidnić blaskiem rzęs tych/ Dno zmyślonych jezior, gdzie mży śmierć zmyślona, ---/ Warkocz łatwo się płoszył, więc skrzydłami fal gęstych/ Wciąż uciekał i powracał na ramiona. StworzenieBóg w nią spojrzał, kiedy właśnie wynurzona z mgieł spowiciaspowicie --- okrycie, otulenie./ Urojone oczy w modre nic rozwarła./ «Kto ją stworzył?» --- zapytał. --- «Nikt, bo przyszła bez życia/ I bez śmierci, więc nie żyła i nie zmarła... Próżno szukam w jej warkoczu źdźbeł istnienia, snu okruszyn,/ Próżno chcę ugłaskać pozłocisty kędzierzkędzierz --- kręcone włosy.!/ Tak mnie wzrusza ten niebyt, cudny niebyt dziewuszyn!.../ Bądź miłościw niebytowi... Wiem, że będziesz... Wyłoniłem z mroku ogród, oderwany od przyczyny,/ Rozkwieciłem próżnię, namnożyłem ścieżek ---/ I już wszystko rozumiem, prócz tej jednej dziewczyny,/ Prócz tej jednej, którą kocham!» Bóg nic nie rzekł. «Znam usilność rzeczy sennych i znużenie rzeczy martwych./ Ogród mój chwilami wolałby --- bezlistnieć.../ Boże, nie skąp w obłokach błogosławieństw i kar Twych/ Tym, co wiedzą, że ich nie ma --- a chcą istnieć! W Twych przestworach coś się stało... Mgła o cud się dopomina.../ Z tamtej strony świata modlą się zawieje./ CiałoI w tych strasznych bezczasach taka nagła dziewczyna/ Tak niebacznie poza życiem --- cieleśnieje! Zbliż się do niej, ciemny jarze! Zbliż się do niej, modra strugo!/ Czemuż pies mój wyje na jej czar cichutki?/ Może zimne jej usta są ostatnią posługą/ Dla tych właśnie, którzy wierzą tylko w smutki. CierpienieZnam niedolę wniebowstąpień! Znam wskrzeszonych ust niedolę!/ I płacz wśród zieleni... I zgon sierociński.../ BógI to wszystko mnie boli!... Ja --- sam siebie tak bolę!» ---/ Wołał w bezmiar i ku Bogu pan Błyszczyński. PrzemijanieAle Boga już nie było... Pustka padła wzdłuż na kwiaty./ Widma drzew szeptały: «Zmiłuj się nad nami!» ---/ Błogosławiąc snom wszelkim, leciał w dalsze wszechświaty/ Powietrzami, wstrząsanymi powietrzami. Pewno widać było z nieba, że świat mija i przeminie,/ I że snom przyświeca --- woda na kamieniu.../ Pan Błyszczyński zaszeptał w usta niemej dziewczynie:/ --- «Błędny cieniu, marny cieniu, cudny cieniu! Zabłękitnij --- odbłękitnij... I mów wszystko i nie domów!.../ Czy tu jest ów wszechświat, gdzieś zgubiła siebie?/ Może ci się należy wpośród innych ogromów/ Inna zieleń --- inna nicość --- w innym niebie. Nie zaczęłaś dotąd istnieć w żadnym półśnie, w żadnym grobie,/ Dotąd stóp twych śladu nie stwierdziły kwiaty, ---/ Podczas twego niebytu zakochałem się w tobie,/ Naraziłem mroczne ciało na zaświaty! Czy mam z tobą iść w głąb żalu, czy w tę inną głąb doliny,/ Nim świat zginie śmiercią, niebem malowaną?.../ I jak dążyć do ciebie --- do niebyłej dziewczyny, ---/ Ty --- mgło moja, usta drogie, złota piano!... Oto resztki mych przeznaczeń: noc niedobra i dzień sępny, ---/ Oto --- popłoch czarów, gdy je miłość zrani!/ Od nicości do ust twych --- ledwo jeden krok wstępny,/ Od otchłani poprzez dreszcze --- do otchłani! Śni się liściom --- nieskończoność. Śni się wiosłom --- dno i łódka./ Odtrącone zorze raz na zawsze bledną.../ Czy śmierć w nic nas rozśmieje, czy nas z nowych łez utka, ---/ Wszystko jedno, tchu ostatni, wszystko jedno! Noc zabije nas nie mieczem, lecz jaśminem i konwalią ---/ I zaciszem mogił --- i oddechem sadu!/ Prędzej pochwyć treść nocy i ucałuj, i spal ją,/ Żeby po niej nie zostało ani śladu! DuchWszystkim widmom chce się zginąć takim nagłym wielozgonem,/ Żeby brak ich we śnie --- był dla jawy ulgą./ A mój upiór śpi w jarze --- na wybrzeżu zielonemzielonem --- dziś popr.: zielonym.,/ Gdy go znajdziesz, pusty cieniu, --- zbudź i tul go! Tam --- wysoko i najwyżej --- między niebem a nadrzewiem/ Włóczy się srebrnawo --- cisza i znikomość./ WiedzaMiłośćTak o tobie nic nie wiem, tak cudownie nic nie wiem,/ Że miłością jest ta moja --- niewiadomość!» Umilkł nagle pan Błyszczyński i popatrzył w dal niecałą,/ Świateł i przeznaczeń było coraz więcej./ SeksA on kochał ją w usta, kochał w stopy, w pierś białą, ---/ I minęło różnych czasów sto tysięcy! SamotnośćRamionami ją ogarniał, a ustami doogarniał,/ Oczom z gwiazd przyrzucał patrzącego złota,/ Lecz cień w jego objęciach wciąż samotniał i marniał/ I nie wiedział, że to --- miłość i pieszczota. Noc, KsiężycNoc z roziskrzeń, wróżb i mgławic promienisty splotła batog,/ Żeby nim biczować nie dość chętne groby,/ A w księżycu się jarzył wykres cieśnin i zatok,/ Gdzie nic nie ma, prócz oddali i żałoby. ŚmierćMrok zaskomlał w pustym dębie, zagwizdała nicość w klonie,/ I rozbłysła w księżyc --- śmierć i pajęczyna.../ Pan Błyszczyński zrozumiał i załamał swe dłonie/ I pomyślał: «W nic rozwieje się dziewczyna!» --- ŻalW nic rozwiała się dziewczyna i jej czar, poczęty w niebie,/ I pierś, zakończona różową soczystką./ I rozpadło się ciało na żal straszny do siebie/ I niewiedzę o tym żalu!... I to --- wszystko... Nie umarła, lecz umarło jej odbicie w jezior wodzie./ Już się kończył zaświat... Ustał cud dziewczyński.../ O, wieczności, wieczności, i ty byłaś w ogrodzie!/ I był blady, bardzo blady pan Błyszczyński.