Leśmian, Bolesław Dżananda Kowalska, Dorota Ginalska, Agnieszka Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Dwudziestolecie międzywojenne Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/napoj-cienisty-dzanada http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=7405 Bolesław Leśmian, Napój cienisty, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa 1936 Domena publiczna - Bolesław Leśmian zm. 1937 2008 xml text text 2009-03-23 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1063.jpg A week of outside - Wednesday, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1063 Bolesław Leśmian Napój cienisty Dżananda pisownia łączna/rozdzielna: naoślep > na oślep fleksja: przegrzanem > przegrzanym leksyka/pisownia u/ó/o: bróździły > bruździły interpunkcja: mrówki, jak wylew krwi, płyną > mrówki jak wylew krwi płyną; Boga i strzały i pawia > Boga i strzały, i pawia Herminii NaglerowejHerminia Naglerowa (1890--1957) --- pisarka i publicystka, z zawodu nauczycielka; w dwudziestoleciu międzywojennym publikowała realistyczną prozę z elementami ekspresjonizmu pod pseudonimem Jan Stycz, działała w Związku Literatów Polskich i PEN-Clubie; po wojnie na emigracji w Londynie, pełniła funkcję wiceprezeski Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. z wyrazami/ uznania i przyjaźni nieustannej Sen, LasDrogaSzedł Dżananda tym lasem, gdzie bywać snem mogę,/ A miał drogę --- na oślep. Wiadomo: miał drogę!/ ZwierzętaWęże w blask się nicości wśniwały plamiście,/ Słoń się wzgórzył w zaroślach, ciemniejąc łbem w liście./ Małpy w żarach niechlujnych pławiły wzrok dziki,/ Ogonem nieprzytomne gmatwając storczyki./ Lampart futrem przegrzanym polegał na grzbiecie/ I ssał łapę, ślepiami gnuśniejąc w zaświecie,/ A mrowiska, skąd mrówki jak wylew krwi płyną,/ Pachniały młodej myrry chętną wypociną. Cisza, CzasTchu nie stało wieczności! Nie drgnęły upały!/ Świat i zaświat tym samym snem nieruchomiały./ Nie bruździły się trawy, nie skrzypiały krzaki,/ Nie szumiały mangowce, nie śpiewały ptaki./ Jedna cisza --- od nieba, a druga --- od lasu, ---/ Cisza ciszy --- nie słyszy... Czas nie czuje czasu... Dżananda, snem trącony, na polanę zboczył/ I zaoczył dziewczynę... I znowu zaoczył.../ Ptak, BógErotyzm, FlirtLeżała, dłużąc w trawie swój dreszcz jednolity./ Paw z nią gruchał, a w pawiu tkwił Indra ukryty./ Porzucił praistnienia zjesieniałość górną,/ By się nasnuć jej w oczy tak barwno i piórno! Krył się w ptaku na prędce i krył się nieściśle,/ W pawim wątku, jak w trwożnym mętniejąc domyśle, ---/ I puszyściał jej w szyję i szeptał do ucha,/ Aż mu coś odszepnęła dziewczyna-szeptucha,/ I zaśmiała się nagle z całej w słońcu duszy,/ Usznymi paluszkami zatykała uszy,/ ZazdrośćMiłość tragiczna, Śmierć, MorderstwoI dyszała do pawia, a paw do niej dyszał,/ Lecz tego, co mówili, Dżananda nie słyszał./ Śniadą w twarzy miał zawiść, a w oczach miał drwinę,/ Duchem smaglił się w pawia. Już kochał dziewczynę!/ I, gdy paw zmyślnym dziobem włos sypki rozstrząsał,/ Łuk pochwycił i strzałę w łeb ptaka nadąsał! Spłoszył się Bóg, w ptaszęcym ledwo skryty ciele,/ I odfrunął z trzepotem w bliskie różnoziele./ Zlękłym piersiom, gdy strzała żer nowy odgadła,/ Zbrakło pawiej osłony. Dziewczyna --- upadła! I o ziem cisnął Indra upierzenie ptasie,/ Co w świat, warcząc, pomknęło, --- i pobladł w bezczasie/ I zawołał: «Kto zgadnie człowieka i strzałę?/ Jam dla ciebie te piersi powcielał w sny białe!/ We mnie godził cios wszelki, tym kształtom zadany»! ---/ I pokazał na biodrze ciąg dalszy jej rany.../ A ciąg dalszy był nieco podobny do kwiatu:/ Źdźbło nieba na szypułce Bożego szkarłatu. «Spal te zwłoki na kwiatach, gdzie zeszła się ze mną,/ Gdym cię jeszcze przyszłością miłował daremną!/ Kto dziewczynę przybłąkał w twych pragnień ustronie?/ Kto wypulchnił jej wargi i wyśnieżył dłonie?/ W tęcze pawie wbóstwiony szalenizną ducha, ---/ Kto twe imię --- twarz twoją wmawiał jej do ucha? Kto miłości i smutku nauczył zawczasu,/ Byś kochany był pierwej, nim wejdziesz do lasu?/ AmbicjaAleś ty --- wzgardco pawia --- zamyślił grześć w grobie/ Tego, co los twój w piórach rozszeptał i w dziobie?/ Boga chciałeś zmóc w ptaku? Nikczemny sen karła!/ Ptak odleciał! --- Bóg żyje! --- Dziewczyna umarła!» --- CiszaI zezem spojrzał Indra na śmierć i na życie/ I zniknął! --- I był tylko ten zanik w błękicie!/ I wrzask pawia skądinąd --- i cisza niezwłoczna.../ A kto widział tę ciszę, --- ten wie, że widoczna./ I popatrzył Dżananda na zwłoki dziewczęce/ I pomyślał: «To właśnie --- jej usta, jej ręce».../ CzasI pomyślał osobno: «To właśnie --- jej ciało./ Bezsilność, Kochanek romantyczny, WinaGdzie ów czas, który płynął, nim wszystko się stało?/ LosTrzebaż było aż takiej miłości i trwogi,/ Bym ją stracił, gdy byłem już do niej wpół drogi?/ Trzebaż było aż Boga i strzały, i pawia,/ Bym takiego dosięgnął w ciemności bezprawia? Gdyby Bóg się nie spłoszył, a ptak się nie minął,/ Boga tylko bym zabił! Bóg tylko by zginął!/ Ale tak się to niebo skiełznęło po niebie,/ Że nie wiem, czy za Boga --- czy zmarła za siebie?/ I tak się poździerzgało istnienie z istnieniem,/ Że śmierć stała się błędem, a błąd --- przeznaczeniem!» I nie wiedział Dżananda, czym w mgłach jego winy/ Paw się różni od Boga, a Bóg od dziewczyny?/ I nie wiedział, kto strwonił pierś, co się wykrwawia?/ On --- czy paw nie bez Boga? --- Czy Bóg nie bez pawia?/ I nie wiedział, czyj zamysł, ani zbrodnia czyja?/ Kto tu kocha --- kto ginie --- kto kogo zabija?