Leśmian, Bolesław Dusiołek Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Dwudziestolecie międzywojenne Epika Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dusiolek http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=7336 Bolesław Leśmian, Łąka, wyd. J. Mortkowicza, Warszawa 1920 Domena publiczna - Bolesław Leśmian zm. 1937 2008 xml text text 2024-10-03 polDwudziestolecie międzywojenne 4CD DCA https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/dusiolek.htmlISBN-978-83-288-7139-7ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/dusiolek.txtISBN-978-83-288-7140-3ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/dusiolek.pdfISBN-978-83-288-7141-0ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/dusiolek.epubISBN-978-83-288-7142-7ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/dusiolek.mobiISBN-978-83-288-7143-4ISBNapplication/x-mobipocket-ebook Czabator, Marianna https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7687.jpg Claude Monet, Île aux Fleurs near Vétheuil, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7687/ Ballada Bolesława Leśmiana pt. Dusiołek to historia Bajdały, wędrowca, który przemierzał świat ze swoją szkapą i wołem. Mężczyzna postanowił odpocząć na leśnym mchu, przespać upał. Uśpiony stał się łatwym celem dla Dusiołka. Utwór po raz pierwszy został opublikowany w 1920 roku. Jego treść odwołuje się do wierzeń ludowych, tytułowy upiór jest reprezentantem jednej ze zmór, które mogą uprzykrzać życie człowiekowi, zwłaszcza strapionemu, przez pozbawianie ich tchu. Bolesław Leśmian to jeden z najsłynniejszych pisarzy i poetów polskich pierwszej połowy XX wieku, uznany za najoryginalniejszego twórcę tych czasów. To twórca nowego typu ballady, zasłynął także charakterystycznym językiem --- jego utwory pełne są neologizmów, zwanych leśmianizmami. W swoich dziełach odwoływał się często do wątków fantastycznych, do wierzeń ludowych, czerpał z tradycji baroku, romantyzmu i Młodej Polski, inspirował się Bergsonem i Nietzschem. Uwspółcześnienia: Pisownia łączna/rozdzielna: w niebogłosy > wniebogłosy; nie długo > niedługo. Interpunkcja, np.: I ziewnął wniebogłosy i splunął i zasnął > I ziewnął wniebogłosy, i splunął, i zasnął Bolesław Leśmian Łąka Ballady Dusiołek PodróżSzedł po świecie Bajdałabajdała --- ktoś, kto lubi bajdurzyć, opowiadać bajki.,/ Co go wiosna zagrzała ---/ Oprócz siebie --- wiódł szkapęszkapa --- z politowaniem o koniu, zwłaszcza lichym, zabiedzonym., oprócz szkapy --- wołu,/ Tyleż tędy, co wszędywszędy (daw.) --- wszędzie., szedł z nimi pospołupospołu (daw.) --- wspólnie, razem.. SenZachciało się Bajdale/ Przespać upał w upale,/ Wypatrzył zezem ściółkę ze mchu popodpopod (daw.) --- pod. lasem,/ Czy dogodna dla karku --- spróbował obcasem. Poległ cielska tobołem/ Między szkapą a wołem,/ Skrzywił gębę na bakier i jęzorem mlasnął,/ I ziewnął wniebogłosy, i splunął, i zasnął. Nie wiadomo dziś wcale,/ Co się śniło Bajdale?/ Lecz wiadomo, że szpecąc przystojność przystojność (przestarz.) --- piękno. przestworza,/ Wylazł z rowu Dusiołekdusiołek --- demon odwiedzający nocą śpiących i próbujący ich dusić, potrafi przybierać postać jakiegoś przedmiotu lub istoty żywej., jak półbabek półbabek --- podstarzała kobieta. z łoża. Pysk miał z żabia ślimaczy ---/ (Że też taki żyć raczy!) ---/ A zad tylityli --- tu: tak duży., co kwoka, kiedy znosi jajo./ Milcz, gębo nieposłuszna, bo dziewki wyłają wyłajać --- skrzyczeć.! Ogon miał ci z rzemyka,/ Podogoniepodogonie --- część ciała zwierzęcia znajdująca się pod ogonem; zad. zaś z łykałyko --- włóknista tkanka roślinna przewodząca wodę../ Siadł Bajdale na piersi, jak ten kruk na snopie ---/ Pótypóty --- tak długo. dusił i dusił, aż coś warkłowarkło --- dziś popr.: warknęło. w chłopie! Warkło, trzasło, spotniało!/ Coćcoć (daw.) --- co ci. się stało, Bajdało?/ Dmucha w wąsy ze zgrozy, jękiem złemu przeczy ---/ Słuchajtasłuchajta (gw.) --- słuchajcie., wszystkie wierzby, jak chłop przez sen beczy! Sterał we śnie Bajdała/ Pół duszy i pół ciała,/ Lecz po prawdziepo prawdzie --- prawdę mówiąc. niedługo ze zmorą marudził ---/ Wyparskał ją nozdrzami, zmarszczył się i zbudził. ZwierzętaRzekł Bajdała do szkapy:/ Czemu zwieszasz swe chrapychrapa --- fałd skóry otaczający nozdrza.?/ Trzebać było kopytem Dusiołka przetrącić,/ Zanim zdążył mój spokój w całym polu zmącić! Rzekł Bajdała do wołu:/ Czemuś skąpiłczemuś skąpił --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: czemu skąpiłeś. mozołu?/ Trzebać było rogami Dusiołka postronićpostronić (neol.) --- czas. utworzony od stronić (unikać czyjegoś towarzystwa); wygnać kogoś, nie chcąc przebywać w jego towarzystwie.,/ Gdy chciał na mnie swej duszy paskudę wyłonić! Bóg, StworzenieRzekł Bajdała do Boga:/ O, rety --- olaboga!olaboga! (daw.) --- wykrzyknienie wyrażające emocjonalną reakcję na coś./ Nie dość ci, żeś potworzyłpotworzyć --- stworzyć, utworzyć wiele czegoś. mnie, szkapę i wołka,/ Jeszcześ musiał takiego zmajstrować Dusiołka?