Lemański, Jan Z «Nowenny» Dug, Katarzyna Rawska, Aneta Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.". http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/lemanski-z-nowenny Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947. Domena publiczna - Jan Lemański zm. 1933 2004 xml text text 2013-01-15 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/4685230147_7b43ab94a2_o.jpg Dancing Daisies, Geraint Rowland, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3949 DCC.WL-MP Jan Lemański Z Nowennynowenna (z łac. novem: dziewięć) --- w liturgii katolickiej: nabożeństwo poprzedzające ważne święta, rozłożone na dziewięć dni (rzadziej tygodni lub miesięcy).Z Nowenny --- poniższy tekst jest wyborem z dzieła Nowenna, czyli Dziewięćdziesiąt dziewięć dytyrambów o szczęściu. Z Nowenny jest opublikowanym w zbiorze Młoda Polska. Wybór poezyj wyimkiem z dzieła Nowenna, czyli Dziewięćdziesiąt dziewięć dytyrambów o szczęściu. Pominięty we wspomnianym zbiorze tytuł pierwszej części (Antyfona), do której przynależą pierwszy i piąty dytyramb, został przywrócony w wydaniu Wolnych Lektur. Uwspółcześniono: Pisownię wielkiej litery: Młodyś? --- użyj! Dziad? --- klep pacierz! -> Młodyś? --- Użyj! Dziad? --- Klep pacierz!; Pod skobel zawrzeć się? w trumnie? -> Pod skobel zawrzeć się? W trumnie? Antyfonaantyfona --- w liturgii katolickiej: krótki, najczęściej jednozdaniowy, tekst modlitewny, przeplatający hymny, psalmy lub litanie, albo stanowiący oddzielną modlitwę. I Wiara, WolnośćPrecz pęta z nóg i rąk!/ W godowy stańmy krąg!/ Zadzwonił szczęścia gong! Hej na rozstajny trakt!/ Zawrzyjmy z czartem pakt!/ A bogi w kąt --- do akt! Kondycja ludzkaCzłek rodzi się, by zmarł./ Hej w tan! Szukajmy par!/ Niech kipi życia war! Dość umartwienia, dość!/ Hejże w rozkoszy włość!/ Rzucona losu kość! Trącił o struny smyk./ Cień wątpliwości znikł./ Hej, marsz w taneczny szyk! Dziewoję ujmuj w pas!/ Do taktu: raz, dwa, raz,/ Gra wiolinwiolin (muz.) --- wyższa część muzycznej skali dźwiękowej instrumentu., wtórzy bas. V Ogródek. Gra wiolonczela./ Zdrój wódek. Szampan gdzieś strzela./ Używa ludek wesela. Z wiela kojczyków-przegródek/ Wydziela dżum się zaródek./ W oskrzela wsiąka dym, smródek. Lecz w tłumie życie wre jubeljubel --- hałaśliwa, huczna zabawa../ Szumię, jazgoczę jak wróbel./ Do stu mnie diabłów ton nobelton nobel --- ton szlachetny.? KobietaPod skobel zawrzeć się? W trumnie?/ Gdy rubel toczy się ku mnie?/ Dubeltdubelt (daw.) --- podwójnie. się żyje, mój kumiekum --- kolega, sąsiad.. Ma się przy ciele bliziutko/ Madmuazelęmadmuazelę (z fr.) --- panienkę. ładniutką./ To cel nad cele, jagódko. AlkoholSmutkom, piołunom w udzieleudziele --- dziś popr.: udziale./ Tyś dał wszyściutko, aniele:/ Ja --- piję z wódką to zielez wódką to ziele --- absynt, zabójczy napój robiony na piołunie, ulubiony przez francuską cyganerię; dziś wyrób jego zabroniony.. Ideał XI Żona, JedzenieŻeby na kuchni się znała,/ I na me zdrowie chuchała.../ Daj taką żonkę mi, AłłaAłła, Allach --- nazwa Boga u mahometan.! Higienicznych docieczeń/ Żeby grunt znała i leczeń,/ I smaczną piekla mi pieczeń! Niech ma smak pieprzów i cykat./ O, Ałła! Daj ten unikat/ Szczęścia i nad nim kacykatkacykat --- od kacyk: wódz plemienny; urzędnik samowolnie wykorzystujący swoje stanowisko, sprawujący władzę nie licząc się z przepisami.! Mąż, MałżeństwoNiech żona czci me ukazy,/ Niech jej usteczka i zrazy/ Wzbudzają we mnie ekstazy! Niech umie smażyć mi ptysie/ I niech ładniutkie ma pysie.../ Taką daj, o OzyrysieOzyrys --- bóstwo egipskie.! W mężobojności i strachu/ Niech żyje, nie śniąc o gachu.../ Daj taką żonkę, Allachu! Żurfiksżurfiks (z fr. jour fixe) --- stały dzień cotygodniowych lub comiesięcznych przyjęć. XIX Dom państwa Iksów (fix --- w piątki)./ Bal. (Bale --- szczęścia przylądki:/ Tak chcą światowe obrządki). Chaînechaîne (fr.) --- łańcuch; tu: figura w kadrylu.! (Komenda). Drżą zakątki./ Rają mamy --- szczęścia prządki:/ Oceniają się majątki. Panicz. Z paniczem panienka,/ Szczęśliwa i mokrzuteńka./ Z kanapy zerka mateńka. UcztaStop! Drałuje młodzież w kątki/ ćpaććpać (daw. pot.) --- żarłocznie jeść. zakąsek barwne grządki,/ Sączyć z butel, doić sądkisądek --- zdr. od dawnego sąd: naczynie (np. na płyny).. Mazur! Mazur! --- hasło dźwięka./ Ognia, wiara! Hej, ogieńka!/ Panicz przed panienką klęka. ZdradaCichy dom (pokój, kuchenka)./ Płacze Halka samiuteńka./ Panicz uwiódł. Serce pęka. XX Alkohol, PijaństwoWoń żubrówki, odór mięty,/ Żubr wstawiony, Tur ucięty./ Oj, dziś-dziś-dziś, tan się wije! Kto nie pije, tego w kije!/ Dziś się żyje, jutro gnije./ Oj, skry-skry-skry krzeszą pięty! TaniecRazem, razem w Kołomyjęw Kołomyje --- do kołomyjki (tańca).!/ Oj, hoc-hoc-hoc, żywo, żywo!/ Szumi, szumi życia piwo. PożądanieTłum ciał. Trenów oplączywo./ Rojny jazgot. Nóg tętenty./ Tancerz damie dyszy w szyję. Pożądania czarne męty/ Śćmiłyśćmić (daw.) --- pociemnieć, zasnuć mgłą. óczócz --- dziś popr.: oczu. jej diamenty./ Nim źrenice nam zakryje Sztywnej, niemej śmierci szkliwo,/ Parzmy, wiążmy się w ogniwo/ Z tanecznicą urodziwą. XXIV TaniecMazur! Mazur! Tej pokusie/ Nie ostoją się Jagusie,/ I Helusie wdzięczą mu się. Córy, córki i córusie;/ Chłopy, chłopcy i chłopusie/ Tańczą, mokrzy, jak w śmigusie. Kondycja ludzkaŻywot krótki (brevis vitabrevis vita (łac.) --- krótkie życie.)/ Wiwat mazur i kobieta!/ Zgrzyta smyk o struny, zgrzyta. Muzyka, ZabawaWiuczy smyk, jak nóż po brusiebrus --- kamień do ostrzenia.;/ Trze o struny końskie włósiewłósie --- dziś popr.: włosie.;/ Jęczą skrzypki, mój Jezusie. Dźwięczy nuta rodowita:/ Ładna tamta, ładna i ta.../ Hasa człek, aż świt zaświta. Mazur! Mazur! --- przy dnia świetle./ Grajcie skrzypki i basetlebasetla --- ludowy instrument strunowy; kontrabas; wiolonczela.!.../ Niech się spalę, niech się zetlę! XXV Byt jest krótki. Wierz tej tezie!/ Zamiast w głupiej tkwić ascezieasceza --- surowość obyczajów, wyrzeczenie się.,/ Żyj, używaj, ile wlezie!Żyj, używaj, ile wlezie... --- wszystkie te rady i zachwyty trzeba brać oczywiście w sensie ironicznym. FilozofŻyć --- to kochać. Stwierdź to czynem!/ Porzuć księgi! Łap dziewczynę,/ I wyciskaj, jak cytrynę! Kto raz umarł, ten nie wskrzesawskrzesa --- dziś popr.: wskrzesza../ Kpij pan z Arystotelesa/ I z Platona! Żyj, do biesa! Nie znieprawiaj dni goryczą!/ Nie peroruj moralniczo!/ Nie kłam cnót, gdy żądze ryczą! MłodośćMłodyś? --- Użyj! Dziad? --- Klep pacierz!/ Zdrowie masz, to nim się naciesz!/ Żyj, bo raz rodziła macierz! Gdy cię proszą Zety, Iksy,/ Chodź na jour'y, bale, fix'y./ Nim cię piekieł porwą StyxyStyks --- w gr. mit. rzeka okrążająca siedmiokrotnie świat podziemny Hadesu.. Krytyka LXXVI TwórczośćJeden tworzy, drugi krzykakrzyka --- od krzyczy, por.: krzykacz../ Na to głównie jest krytyka,/ Że nie czyniąc, w czyny wnika. Ogólnik do ogólnika,/ Pisarzy się style styka:/ Tak powstaje stylistyka. Dzieła męskie i kobiece/ Ma się w swojej bibliotece,/ Na policachpolice --- półki., w biurku, w tece. LiteratJak takt każe i taktyka,/ Etyka i gramatyka ---/ Chwali się, lub zło wytyka. Autor --- papierośnicę,/ Autorka --- wdzięczne lice/ Okazują tej krytyce. A krytyk pisze stronice,/ I rozwija wciąż granice.../ W dochodowej swej rubryce. LXXXII ArtystaAutor cóż jest? --- gladiator,/ A ja krytyk? --- gry taksator./ Autorze, wychodź na tor. Tyś amoramor (łac.) --- miłość, a ja --- amator;/ Tyś opusopus --- dzieło., ja --- operator;/ Ty jesteś zdrój, a ja --- zator. Twoja dola trudna, kręta,/ A moja prosto wytknięta:/ Otamowywać talenta. Tyś niwaniwa --- pole uprawne; dziedzina działalności., jam --- niwelator;/ Tyś bóg form, jam informator;/ Tyś wizja, jam --- wizytator. PieniądzAutorzy, niebożętaniebożę --- biedactwo, nieborak, ktoś nieszczęśliwy. ---/ Nieraz to chodzi bez centa:/ A ja --- składam na procenta. Czym być? Gdzie większa ponęta?/ Kto ma w życiu więcej święta?/ Chyba kwestia rozstrzygnięta. O-stateczność LXXXVI Szczęście w firanek ażurze,/ Szczęście w mebli politurze,/ Szczęście w lampy abażurze. MałżeństwoDomek, niby małży konchakoncha --- muszla.,/ W domku-konsze małża-żonka/ Przylepiona do mał-żonka. Oto szczęścia abecadło:/ Kuchnia, gdzie się warzy jadło,/ I jadalka, gdzie je stadłostadło --- małżeństwo, para małżeńska.. Marzenie, RozczarowanieZ jadalki, po lewej ręce,/ Sypialenka; w sypialence/ Pogrzebane sny dziewczęce. Żona, SztukaWspomnień-szkiców pełna ściana,/ Żonka, jeszcze jako panna,/ Była w sztuce zakochana. Dziś, w małżeńskim sakramencie,/ Owijaczków przewinięcie/ Ślad zaciera po talencie. Na amen Jak te dźwięki, z murów cieśni,/ Lećcie, mary moje, pieśni/ Najprzestrzenniej, najbezkreśniej! TwórczośćMary wspomnień! Grzechów zwoje!/ Żądz akordy! Win zestroje!/ Lećcie hymnem, pieśni moje! Z wszechtrującej, wszechcodziennej/ Życia-m wysnuł je GehennyGehenna --- tu: piekło, potępieńcze męki. ---/ Pieśni gorzkie tej Nowenny. MorzeZ życiowegom je dna-łoża/ Czerpał --- z cnót i win bezdroża ---/ Jak perłowe muszle z morza. Jak perłowych muszel zwoje,/ Konch po sześć, w nich strof po troje,/ Grajcie szumem, pieśni moje. Pieśni moje, coraz krętsze,/ Coraz zbożniej w głąb zamkniętsze,/ Jak perłowej muszli wnętrze!