Oppman, Artur Zbójcy http://www.wolnelektury.pl/lektura/legendy-warszawskie Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Epika Legenda Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/legendy-warszawskie-zbojcy http://polona.pl/item/228019/4/ Artur Oppman, Legendy warszawskie, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań, Warszawa [etc.], 1925 Domena publiczna - Artur Oppman zm. 1931 2002 xml text text 2007-08-30 pol YFJ 1DTP-PL-MA 3MP [] https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7800.jpg The poorhouse in Lille Næstved., H. A. Brendekilde, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7800/ Artur Oppman Legendy warszawskie Zbójcy MiastoDwieście lat temu Nowe Miasto warszawskie otoczone było wielkimi moczarami i gęstymi zaroślami, w których nierzadko ukrywał się zwierz dziki, tak że zdarzało się nieraz, iż mroźną zimą głodne wilki przybiegały na rynek nowomiejski i wyły po nocach przed jatkamijatka --- rzeźnia; zakład rzeźnicki. rzeźników. W czas takiej to właśnie zimy długotrwałej, w wieczór zawieruchą śnieżną dmący, do jednej z gospódgospoda --- miejsce, gdzie podróżni mogą dostać, za opłatą, nocleg i pożywienie., w pobliżu kościoła Panny Marii, przywlókł się stary, obdarty, skulony z zimna dziad. Rozejrzał się po izbie obszernej, o gościnę pokornie poprosił, że to --- powiada --- nie ma się gdzie schronić, a głodny jest taki, iż nogi go już nosić nie zdołają. Choć żebrakowi źle jakoś z oczu patrzało, miłosierni gospodarstwo nie odmówili mu przytułku. Jeść dali, pić dali i na ciepłym przypiecku przespać się pozwolili. Wlazł ci dziadyga za piec, postękał, pokwękał i po krótkiej chwili zasnął widocznie, bo jąłjąć (starop.) --- zacząć (coś robić). chrapać, aż grzmiało. A że to noc już na świat boży zapadła, tedytedy (daw.) --- więc, zatem. i gospodarstwogospodarstwo --- tu: gospodarz z gospodynią., pobożnie odmówiwszy pacierze, do snu się ułożyli, a też i dziewczyna służebna, gdy statkistatki (daw.) --- brudne naczynia, które zostały po jedzeniu. zmyła i podłogę zamiotła, wlazła pod pierzynę do swojego łóżka i już, już sen jej padał na oczy, gdy, nagle a niespodziewanie, coś ją tknęło, coś jakby zaszeptało: ,,Nie śpij, dziewucho, czuwaj...". Przelękła się dziewczynina, ale nic, czuwa, jak jej ten głos wewnętrzny rozkazał. Modli się po cichutku, w sobie, i czeka, co to z tego będzie. Minęła tak dobra godzina, a może i więcej, aż ci tu słyszy dziewucha: ktoś się za piecem gramoli. Wyjrzała jednym okiem spod pierzyny, niewiele widzi, bo ciemno, ale tak myśli, że to chyba dziad ów zza pieca wyłazi. Jakoż tak było w istocie. Dziad to, przybłęda, na czworakach idzie cichuteńko, podszedł do stołu, podniósł się, świeczkę zapalił, postawił na stole i rozejrzał się wokoło. Panie Boże miłosierny! Straszne rzeczy! Dziadzisko już nie skulone, nie takie stare, jak się wydawało. Wyprostował się teraz, zogromniał jakoś, nóż długi a ostry w ręku trzyma, ślepia mu błyszczą jak wilkowi. Zbójca! Dziewuszysko zatrzęsło się ze strachu, ale zaraz pomyślała sobie: jak zobaczy, że nie śpię, zabije mnie, trzeba leżeć cicho, ani tchnąć. CzaryA wiedziała też dobrze dziewczyna, co to za świeczka taka: z trupiego łojułój --- tłuszcz zwierzęcy.! Taka świeczka ma tę własność, że póki się pali, nikt ze śpiących w izbie ocknąć nie może; obudzi się dopiero, gdy świeca zgaśnie. Okropieństwo! Rozejrzał się tedy ów zbójca, pomedytował chwilę i sunie bez szelestu, jak zły duch, naprzód do gospodarstwa, zobaczyć, czy śpią mocno? Pochylił się nad nimi, a nóż wzniesiony w garści trzyma, popatrzył, posłuchał: spali. Cierpienie, SługaWięc lezie pomaleńku, wprost ku łóżku dziewczyny służebnej. Uniósł pierzynę z jej głowy, przygląda się, a dziewucha dech zataiła w sobie, ani drgnie. Coś się zbójowi w niej nie spodobało, coś widać, psi syn, zauważył takiego, że nie dowierza; schylił się, nasłuchuje, czy równo oddycha: równo. Ehe! Nie taki on głupi! Nie dosyć mu na tym! Uszczypnął ją w policzek: nic! Wyciągnął szpilkę z kapoty, ukłuł: nic! Jeszcze mu mało! Wrócił się do stołu, wziął świeczkę, skrada się, a wciąż spoziera na twarz dziewczyny. No! Nie ma co! Śpi! --- Czekaj, bestyjo --- powiada --- albo ty śpisz, albo nie śpisz; jeśli nie śpisz, to zaraz mi tu narobisz krzyku. Stanął przy nogach łóżka i nuż bose stopy służącej przypiekać oną świeczką z trupiego łoju. Przypieka, aż skóra skwierczy, aż bąble wyskakują. Dziewucha jak nieżywa; ani się ruszy. --- Śpi jak zarżnięta --- mruknął zbójca. --- Takiego bólu żaden człek bez wrzasku nie wytrzyma. A ta dziewczyna taką siłę miała i taką wytrzymałość, iż ową mękę śmiało przeniosła, że to niby i jej życie, i jej gospodarstwa poczciwych od udawania, jakojako (śpi) (daw.) --- tu: że (śpi). śpi, zależało. Uspokoił się zbójca, stawia świeczkę na nowo na stole, a sam drzwi cicho, cichutko otwiera i myk na dwór, po swoich kamratów. Ale już dziewczyna zerwała się z łóżka, na bałykachna bałykach a. na bałyku (daw.) --- na czworaka (tj. na kolanach, podpierając się rękoma); por. daw. bałykować: raczkować (o dziecku), chodzić na czworaka., bo chodzić nie mogła od bólu okropnego, do furty się dowlokła i żelaznym drągiem ją zawarłazawrzeć (daw.) --- zamknąć.. Jeszcze nie zdążyła wynijśćwynijść (daw.) --- wyjść. z sieni, aż ci tu pięciu zbójów za drzwiami staje i chce furtę otworzyć. Ale! Gadaj mu tam! Otwieraj, kiedy zamknięte! A wyłamywać furtę bali się, bo kościół blisko i hałas mógłby kto ze służby kościelnej usłyszeć! Słyszy dziewucha, jak gadają: --- A mówiłeś, że otwarte. Czemuś nas zwiódł? --- Nie zwiodłem! Było otwarte! Inoino (daw.) --- tylko. wiem, jak się to stało: to ta szelma dziewczyna nie spała i furtę zawarła. --- Nie ona szelma, tylko ty szelma, żeś się nie poznał i dziewuchy nie zarżnął! --- Ano, nie ma co gadać po próżnicy! Na nic dziś cała robota. Chodźmy do lasu! Ale dziewusze przy okazji odpłacim! Poszli. A służąca wstała, świeczkę czarodziejską zgasiła, zażegłazażegnąć (daw.) --- zapalić. łuczywo, zbudziła gospodarstwo i opowiedziała im rzecz całą. Chorowała długo, a gdy wyzdrowiała wreszcie, przeniosła się aż na Litwę, bojąc się zemsty owych zbójów przeklętych.