Krasiński, Zygmunt Psalm żalu Sekuła, Aleksandra Kopeć-Gryz, Aleksandra http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krasinski-poezje-psalmy-przyszlosci 2021-12-17 Wiersz Romantyzm Liryka Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/krasinski-poezje-psalmy-przyszlosci-psalm-zalu/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Zygmunt Krasiński, Poezje Zygmunta Krasińskiego, Biblioteka pisarze polskich, t. 3, Lipsk 1873. Domena publiczna --- Zygmunt Krasiński zm. 1859 1930 https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/Jan_Styka_Polonia_poczt%C3%B3wka_fragment.jpg Polonia (reprodukcja obrazu, pocztówka barwna, Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich w Krakowie), Jan Styka, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6338 text Zygmunt Krasiński Psalm żalu ...mają oczy, aby widzieli, a nie widzą --- uszy mają, aby słyszeli, a nie słyszą... Ezechiel, rozdz. XII, 2mają oczy, aby widzieli, a nie widzą (...) --- pełny wers we współczesnym tłumaczeniu Biblii Tysiąclecia: ,,[Synu człowieczy, mieszkasz wśród ludu opornego, który] ma oczy na to, by widzieć, a nie widzi, i ma uszy na to, by słyszeć, a nie słyszy, [ponieważ jest ludem opornym]" Ez 12, 2. Boć nie posłał Bóg Syna swego na świat, aby sądził świat, ale by świat był zbawion przezeń. Św. Jan, rozdz. III, 17Boć nie posłał Bóg Syna swego na świat, aby sądził świat (...) --- we współczesnym tłumaczeniu Biblii Tysiąclecia: ,,Albowiem Bóg nie posłał swego Syna na świat po to, aby świat potępił, ale po to, by świat został przez Niego zbawiony" J 3, 17. Psalm następnynastępny --- kolejny. z następnegoz następnego powodu (daw.) --- z następującego powodu; z takiego oto powodu. powodu: Przeciw trzem poprzedzającym, a szczególniej trzeciemu, zaraz po ich ukazaniu się, zatem na niemały czas jeszcze przed bezbożnej pamięci miesiącem lutym 1846 rokubezbożnej pamięci miesiącem lutym 1846 roku --- w drugiej połowie lutego i w marcu 1846 roku miała miejsce rabacja galicyjska, antyszlacheckie i antypańszczyźniane wystąpienia chłopskie na terenach zachodniej Galicji; podczas rabacji zniszczono kilkaset dworów, a z rąk chłopskich zginęło ok. tysiąca osób: ziemian, urzędników dworskich i rządowych, a także księży. --- napisano pieśń w podobnym ich kształtowi kształcie. --- Ta pieśń w rękopiśmieTa pieśń w rękopiśmie --- Po wyjściu z druku drugiej edycji Psalmów wiersz, o którym tu mowa, został przedrukowany w Lipsku u Bobrowicza pod tytułem: Do Autora Trzech Psalmów, Juliusza Słowackiego., jedna z przedziwności języka polskiego, brzmiąca cudownymi dźwięki, a głębokiego mistycyzmu piętnem naznaczona, wyobrazicielką niektórych dążności i myśli krążących po widnokręgach umysłowych epoki naszej. --- Jeden ją wybrzmiał z piersi swych --- ale po wielu piersiach drzemią zawarte w niej tchnienia. --- Nie sposób jej tu w całości wydać, bo imię wieszcza, który ją wyśpiewał i wola jego o niej --- nieznanymi. Pokrótce więc tylko treść w niej leżących zarzutów i pomysłów się opisze. --- Teć albowiem nie tylko są jednego wyłączną, rzeczywistą, ale zarazem pewnej liczby drugich wspólną, idealną własnością. --- Kształtu się nie przywodzi --- ideę tylko się podaje! Pieśń owa w uroczych a ironijnych strofach zaczyna od zarzucenia Psalmowi miłości przeczuć zupełnie fałszywych i bojaźni niczym nieusprawiedliwionej, przed pewnymi wypaść mogącymi klęskami --- i zapowiada absolutnym twierdzeniem, że nigdy nic podobnego na ziemi polskiej się nie zdarzy. --- Dalej, szydząc, utrzymuje, że chyba upiory snuły się wieczo­rem po drodze zadumanego szlachcica i plemion dawna zmarłych po księżycu mgliły się kurhany --- lub też nad zasypiającymi oczyma pobłysk padł od czerwonych kotary firanek --- stąd krwi widzenie, stąd strach złowieszczy, bo: ,,Któż, gdzie i kiedy nożem zagroził lub stanął ci sporem?" --- Próżne mary --- wcale ni mord, ni rzeź --- ale z wieńca kwietnianego nadpowietrznych duchów obrywające się postaci, przelatujące w przestrzeniach --- ,,a ty zląkł się, syn szlachecki". --- Po takowym wstępie pieśń przechodzi do ocenienia stanowiska całej szlachty polskiej --- przyznając, że jej niegdyś było ze sto tysięcy, ma ją teraz za zupełnie już nieistniejącą i oświadcza, że wcale i nigdzie --- ,,jej nie ma". --- Że w głębiach czasu gotuje się wichrowy płomień, co wybuchnąwszy, zgasi i zdmuchnie jak świecę wszelkiego szlachty onej przypomniciela. --- Przyjdą światła jakieś Boże, widzialne śród burz apokaliptycznych, pałające --- i rzucą się na lud i popchną go --- a stąd cudowne powstaną strachy i przerażenia, żywe jakoby śmierci przechadzające się po ziemi --- a w nich i z nimi będzie Duch! ,,Słaby, mówisz, rzeź wybiera; a czy wiesz, co on, ten Duch, wybierze?" --- Po tym zapytaniu pieśń, Jehowicznym wzbierając natchnieniem --- głosi, że zapewne Duch on młody wybierze za środek wcielenia się swego --- ludów zatracenie --- z wichrów, komet i płomieni okropne odmęty, w których króle drżą, matki ronią, ziemia się rozpada i gruzy po gruzach tylko chłonie --- a z onych zwalisk wszystkich korzysta Duch, którego definicja, że jest --- ,,wiecznym rewolucjonistą". Nad tak w pył i popiół rozsypanym światem nowa zorza unosi się w górze --- a pod jej blaskami, w jakichsiś smętnych przestworach zatracenia, jęczy przeszłość historyczna kraju. --- Nieskończone westchnienie słychać z tej otchłani ojczystych dziejów --- ale ponad nią wszechwładny Duch --- ,,uciska, mroczy i błyska" --- aż stopniowymi uciski uzupełni nowego Boga i wiek absolutnie nowy. Po takich przejściach kończy pieśń modlitwą gorącą i uroczystą o rychłe ziszczenie się dopiero co wyżej przytoczonych obrazów, z najmisterniejszą sztuką odmalowanych! Na takiej treści wieszczby --- odpowiedzią następny Psalm. I Więc strach, mówisz, mówił ze mnie,/ Gdym przeczuwał, że się w Ciemnie/ Zasuwamy, a nie w Zorzę ---/ I że Lud się zhańbi może!/ Prawdę mówisz --- pewnym męstwem/ Ja się nigdy nie pochlubię ---/ Ja przed bliźnich drżę męczeństwem ---/ W otchłań spychać --- ja nie lubię ---/ Gdzie brud ujrzę --- wnet mi serce/ Jakaś bojaźń chwyta Boża ---/ Szlachcic, Chłop, Broń, Pozycja społeczna, MorderstwoBraćmi nie są mi morderce ---/ Szablę kocham --- wstyd mi noża!/ Jakbym zląkł się --- na stolicy/ Z gwiazd i tęcz Bogarodzicy/ Widnej w widzeń błyskawicy,/ A mówiącej sprośne słowa,/ --- Sam by zląkł się i Jehowa! ---/ Historia, Polityka, Historia, OdrodzenieTak się lękam i truchleję,/ Kiedy w polskie spaść ma dzieje/ Mord i sromsrom (daw.) --- wstyd, hańba.!.../ Lepszy grom!/ Zmartwychwstaje się spod gromu ---/ Nie zmartwychwstaje spod sromu!/ Tyś odważny --- ja się boję/ Kazirodczych ran!/ Bojaźń moją --- męstwo twoje/ Niech osądzi Pan! RewolucjaWięc gdy padać miały trupy/ Twych nieszczęsnych braci ---/ Gdy z nich mieli zdzierać łupy/ Chłopi --- Żydzi --- Kaci ---/ Kiedy ziarno, siane w śmieci/ Od wersalskich dzieci,/ Zdradą miało zejść niemiecką ---/ Więc i ty, jak dziecko,/ W bańce własnych siedząc marzeń,/ Nie przeczułeś zdarzeń?/ Nie wcieliłeś się w to ciało/ Co tak cierpieć miało!/ Ach! nie wziąłeś ran --- przed ciosem ---/ W pierś twą magnetycznie ---/ Aleś jednym wciąż piał głosem/ Tylko fantastycznie!/ Wzrokeśwzrokeś wlepił --- daw. konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: wzrok wlepiłeś. wlepił w twe niebiosa ---/ Ukraińska kosa/ Na nich krzyżem wybawienia ---/ W koło błyskawice ---/ Z światła cepy i kłonice ---/ I wichry z płomienia!/ A w otchłaniach, gdzieś ci w dole,/ Z przekleństwem na czole/ Polska Szlachta --- polskie Pany ---/ Czyściec z świata zwiany,/ Jak smętne bałwany,/ Czarne fale --- siwe piany,/ W burzliwą noc! ---/ Tam ZborowskichZborowski, Samuel (1540--1584) --- skazany na banicję w 1574 za zabójstwo w afekcie popełnione w burdzie podczas koronacji Henryka Walezego, dwa lata później powrócił do Polski jako dworzanin u boku Stefana Batorego, został hetmanem kozackim na Zaporożu i wziął udział w wojnie z Rosją w 1580, lecz następnie spiskował przeciw królowi z Habsburgami, z ich poparciem, a bez zgody króla, podjął niszczycielską wyprawę łupieską na ziemie tureckie w 1583, narażając stosunki Rzeczpospolitej z Turcją (w razie nieukarania winnych najazdu sułtan Murad III zagroził wojną); gdy w 1584 Zborowski ściągnął zbrojnie do Polski i stanął w województwie krakowskim, w majątku swej siostrzenicy w Piekarach, kanclerz Jan Zamoyski wydał rozkaz egzekucji dekretu z 1574; Samuel Zborowski został pojmany i stracony przez ścięcie 26 maja 1584, przed śmiercią odmówiono mu posługi duchownego (był kalwinistą); jego sprawa wywołała szereg protestów ze strony szlachty. ścięte głowyZborowskich ścięte głowy --- Krasińskiemu chodzi tu raczej o ścięte głowy przedstawicieli szlachty polskiej w ogóle; to przypuszczalnie nawiązanie do rabacji galicyjskiej (która rozpoczęła się 19 lutego 1846 r. od pogromu ludności ziemiańskiej), zupełnie w oderwaniu od sławnej sprawy Zborowskiego.,/ Topór i kloc!/ Płacz bez końca --- zgrzyt echowy ---/ Miłość --- chwała ---/ Przeszłość cała,/ Rozdeptana przez wiek nowy! O mój wieszczu, stój!/ Oto jutro rano/ Na powstański bój/ Polskie Pany wstaną!/ Szlachta --- której nié ma ---/ Bohaterściej niźli kiedy/ Wyzwie Trój-Olbrzyma!/ Lecz z twych niebios spadną wtedy/ Twoje tajemnice ---/ Cepy i kłonice ---/ Twój, oj! spadnie cudTwój, oj! spadnie cud --- inna wersja: Twój, ach! spadnie cud!!/ I tych Polski namiestników/ Za kilka srebrników/ Twój rozsieka Lud!/ I strun twoich granie/ Zagłuszy wrzask mordu!/ I nic nie zostanie/ Z twojego akordu! --- Rewolucja, Lud, Choroba, Brud, Poeta, Proroctwo, Polityka, Historia, PolskaBodajbyś, wieszczu, był wieszczyłbył wieszczył --- daw. forma czasu zaprzeszłego, oznaczająca czynność wcześniejszą od czynności (stanu itp.) wyrażonej czasem przeszłym prostym; znaczenie: wieszczył wcześniej, uprzednio. prawdziwie!/ Bodajbym, zdjęty przerażenia dreszczem,/ Był kłamcą tylko --- ty natchnionym wieszczem ---/ I plam nie było na ojczystej niwie!/ Bodajby Polska nierozdarta --- cała ---/ Tak jak się czuła dniem przed rzezią jeszcze,/ Pieśni twe, wieszczu, uwielbiała wieszcze,/ A z moich marnych na gardło się śmiała! ---/ Bodajbym nawet zapozwan przed sądem/ Za potwarz moją na Lud nieskalany,/ Co żadnej hańby nie owrzodział trądem,/ Usłyszał wyrok: na śmierć lub kajdany!/ I ty w tryumfie stał z harfą twą złotą ---/ Urągający --- i pytał: ,,A co to?" ---/ I mnie prowadził aż do rusztowania/ Śród przekleństw gminu --- co tobie się kłania/ I milionowym dziękuje poklaskiem,/ Żeś odgadł światła wschód czysty --- przed brzaskiem. ---/ Szlibyśmy oba --- i szczęśliwsi oba ---/ Ty chwałą własną --- ja Polski zbawieniem --- / Bo i mnie, wieszczu, wciąż śni się ta doba ---/ Lecz wiem, że wściekłość --- nie jest zduchownieniem ---/ Lecz wiem, że wszelka zwycięstwa godzina/ Bić w sercu Boga nad światem zaczyna,/ Nim tu narodom na świecie uderzy! ---/ Więc przed Nim stanąć narody wprzód muszą/ Nie z rykiem zwierząt --- lecz z anielską duszą ---/ Lud tylko święty --- Królestwo odzierżyodzierżyć --- otrzymać, dostać w posiadanie.!/ Przemień go, przemień w Króla i Kapłana ---/ Lecz zanim jeszcze nie przekrólewszczony,/ Nie klękaj przed nim --- nie kładź mu korony ---/ Lecz ufaj w szlachtę polską --- i moc Pana! --- Ależ wieszczu --- boś ty wiary/ Dni zaprzeszłych --- tyś wieszcz stary!/ Cóż o Duchu ci się śni?/ Duch twój wiecznie grzmi w twej pieśni/ Jak pogański Jowisz jaki ---/ Lub kataklizm śród natury,/ Co świat chwyta na tortury ---/ To indyjskich bóstw oznaki!/ Duchżeduchże twój inkwizytorem? --- konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy twój duch [jest] inkwizytorem. twój --- Inkwizytorem?/ Lub wandalskichWandalowie --- grupa staroż. plemion germańskich; w 406 wdarli się na tereny państwa rzymskiego, spustoszyli Galię, dotarli do rzymskiej Północnej Afryki, podbili ją i założyli tam własne państwo; podczas wypadu w 455 zajęli Rzym, który systematycznie i całkowicie ograbili; królestwo Wandalów zostało podbite przez Cesarstwo Bizantyńskie w połowie VI w. dni upiorem,/ Co powtórzyć ma do joty/ Historycznych kręgów zwroty/ I z postępów wynieść tylatyla --- tu: tylu, tak wielu./ Tylko tyle co AtylaAttyla (406--453) --- wódz Hunów, twórca rozległego imperium, wielokrotnie najeżdżał Rzymian. Ze względu na okrucieństwo zyskał przydomek ,,bicza Bożego". Został pokonany przez wojska rzymskie wspierane przez germańskich sprzymierzeńców w wielkiej bitwie na Polach Katalaunijskich (451). Imperium Attyli rozpadło się po jego śmierci. ?/ Duch twój tylkoż myślą czystą,/ A nie życiem istnym szczerem?/ Tylko rewolucjonistą,/ Tylko RobespierremRobespierre, Maximilien de (1758--1794) --- jeden z przywódców Rewolucji Francuskiej, czołowa postać klubu jakobinów; Robespierre'a zwykło się uznawać za symbol krwawego terroru i dyktatury rewolucyjnej.?/ Filozofią --- a bez serca?/ Kościotrupem --- a bez skóry?/ O! tyś ducha jest oszczerca ---/ Bo go nie znasz --- tylko chmury,/ Co go kryją, widzisz mgliste,/ A nie światło jego czyste,/ A nie kształty powietrzniane,/ A nie ruchy przefaliste ---/ Te ci dotąd są nieznane! Historia, Konflikt wewnętrznyCiało jest konserwatorem,/ Dusza --- wieczną buntownicą ---/ I do siebie stoją sporem ---/ Im pogody nie zaświécą ---/ Im nie ma pokoju ---/ Odkąd rajski wąż/ Pchnął je do rozstroju,/ Dusze z ciałmi nad otchłanią/ Pasują się i ranią/ Bratobójczo wciąż!/ Ach! idee --- i zwierzęta ---/ Anielice --- i tygrysy!/ I w tej walce bywa snadnie,/ Że gdy ludzkie rysy/ Idea pokładniepokładnie --- włoży na siebie.,/ Wnet i w Bogu ta poczęta/ Oszaleje!/ I jej dzieje/ Na tej ziemi/ Szkaradnemi!/ Potok krwi czerwony/ Przez wszystkie Ojczyzny!/ Gwałty i wścieklizny,/ Upadki i zgony./ Wieńce kwitną dziś wawrzynem/ Jutro z nich ciernia korony ---/ Każden starzec-wiek strącony/ Przez wiek drugi, co mu synem;/ I ojcobójstwami/ Ciągnie się i plami/ Płynący Czas!/ Któż zbawi nas?/ Kto z żywiołów kłótni/ Z bitwy miejsc i lat/ Harmonią wylutni,/ Rytmu stworzy świat?/ Ten, w kim głębie życia gorągorą --- dziś popr.: goreją, płoną.,/ Co nie duszą, w lekkość chorą,/ Ani ciałem, w ciężar chorem ---/ Ten, co trzecim idzie torem ---/ W kim ciał i dusz wspólny ruch,/ Ten, który --- tryumfatorem ---/ Święty Duch!.../ Lecz on płynie --- a nie skacze,/ Lecz on wschodzi --- a nie spada ---/ Ziemia pod nim krwią nie płacze ---/ On nie woła: ,,Biada!"/ Arcyświata w nim potęgi ---/ On zapełnia widnokręgi/ Niewidzialnie --- a błękitem ---/ Nad niziną i gór szczytem/ Równo promienieje. ---/ Rankiem budzi/ Sennych ludzi/ Na nadzieję!/ I do ciemnej zbieży studni,/ By wysrebrzał cień ---/ Aż się ranek wypołudni/ W bieluteńki dzień! --- II Moc Jehowy --- nie gniew ---/ Zlana z myślą Chrysta/ W jeden wiew!/ Iskra wiekuista,/ Wiew bez końca,/ Wskroś przez ziemie --- słońca ---/ I oddech ten/ Taki jest sen ---/ I przepływa,/ I porywa,/ I ciągnie za sobą/ Okryte żałobą/ Wszystkie wieki,/ Jak kaleki,/ Jak trupów rząd!/ Gwar --- jęk --- i szum ---/ Wlecze się tłum: ---/ Będzie sąd! --- Oto w dole/ JózafackieJózafackie pole --- dolina Jozafata, miejsce Sądu Ostatecznego wg Biblii (por. dłuższy fragment Księgi Joela Jl 4, 1--3; 4, 11--17, wiązany niekiedy interpretacyjnie z obrazem z Księgi Ezechiela przedstawiającym ożywienie, dzięki mocy Boga, wyschłych kości zmarłych z ,,całego domu Izraela" spoczywających w nienazwanej dolinie, Ez 37, 1--14). pole ---/ Jednej trumny wieko/ Niebios dach!/ Łzy wiekom z ócz cieką --- / Wiekom strach!/ A wszędzie w krąg/ Widm krwawych ciąg ---/ Przeszłości wspomnienia,/ Jak zmory chodzące,/ Miecz potrząsające ---/ Jak anioły, gońce/ Zatracenia! Do kata-anioła/ Każden z wieków woła:/ «Zlituj się nade mną! ---/ Gdzież zbawień świat?»/ A anioł-kat:/ «Precz w otchłań podziemną,/ Boś żył nadaremno ---/ Bo z wieki innymi/ Tyś niezbratan! ---/ Ja cię znam ---/ Jam jest: --- Ty sam ---/ A twój Szatan!» W bezmocy/ Śród nocy/ Wiek po wieku stęka ---/ Obalon, przyklęka ---/ Leje się żar/ Zgryzotnych kar ---/ Duszni i cieleśni/ W krwi i pleśni ---/ Przepaść tuż!/ A Anioły w górze/ Jak burze/ Strącające już!/ Nad dołem/ Drżą potępieni! ---/ By nie paść/ W tę przepaść,/ Wspierają się społem!/ Jak łańcuch pierścieni/ Łono na łonie ---/ --- I zetknięte dłonie ---/ Twarze obok twarzy ---/ Miłość się im marzy/ Przy zgonie! Aż z męczań doliny/ Krzyk jeden, jedyny,/ Ziemskich wieków wstanie:/ «W piersiach nam, o Panie,/ Twoje strzały tkwią!/ My piekielni,/ Pókiśmy w rozdzieli ---/ Ale biedni,/ Gdyśmy w jedni;/ Twąśmytwąśmy krwią (daw. konstrukcja) --- skrót od: twą jesteśmy krwią. krwią,/ Twym obrazem!/ Miej, o Panie,/ Zmiłowanie ---/ Już my razem!» --- A gdy tak jęczą,/ Od ich skruch/ Niebo spłonie tęczą,/ Głos im wpadnie w słuch:/ «Oto idzie Duch»/ I ujrzą w przestrzeni/ Zstępujący grom --- / Świat się przepromieni/ W diamentowy dom!/ Potępionych wieków ile,/ Spada gromów tyle!/ Wiek każden w piorunie,/ Na złocistej łunie,/ Co go niesie w dal! ---/ On się pali,/ Przepostacia ---/ Jak na morzu z fal./ Przepostacieni/ Idą w mgle z promieni,/ A wszyscy jak bracia!/ Oto z gwiazd korona/ Na czasie niesiona ---/ Ludzkości to wiecawieca --- dziś popr.: wiec, zgromadzenie ludzi.!/ Marzenie, Czas, HistoriaI Przeszłość zbawiona/ I Przyszłość zaświeca! Znów po wszem lazurze/ Stworzenny wiew ---/ Słychać w dole --- w górze ---/ Anielski śpiew:/ «Chwała z wieków w wiek,/ Bo stał się sąd!/ Łez krwawych ściek/ Zmienion w światła prąd!/ Z pni starych grzech/ Już zwian jak puch ---/ I wlał w Duchy dech ---/ Wiekuisty Duch ---/ I objął rząd». --- III Stój, o wieszczu, w takiej wierze ---/ Nie mów, że ty nie wiesz jeszcze/ To, co Duch wybierze! ---/ Tak nie mówią Boży wieszcze!/ --- Ze świętości Duch jednolit ---/ Ni mongolskich biczy/ Ni czerwonych Rzeczpospolit/ W swe cuda nie wliczy!/ Wolna tylko ludzka wola,/ Gdy zła i nieszczera,/ Taki tor obiera/ I nim ziemskie brudzi pola!/ Bo tak wolna, że aż zdolna/ Drogi Boże same/ Przepiekielnić w zguby jamę!/ Bo tak wolna, że aż zdolna/ W imieniu braterstwa/ Rozsiewać morderstwa ---/ W imieniu nadziei/ Świat wytrącić z swych kolei,/ By bez wstępnych sił/ Zśliznął się po wiekach w tył!/ Wie, że kłamie --- a wciąż kłamie ---/ Obłuda --- jej znamię!/ I toć straszna wina,/ Co ni ojca, ani Syna,/ Lecz dotyka Ducha! / I tej winy nie zmaże/ Żaden ból ni skrucha,/ Ni żadne smętarzesmętarze --- w oprac. P. Hertza: cmentarze.!/ Ach! nie tylko wiek przeszłości/ Faryzejskie rodzi dusze ---/ Za dni naszych i przyszłości/ Są faryzeusze! Powtarzacie: «Chryste! Chryste!»,/ A nie macie w sercu Jego ---/ Jakżeż Ducha wam Świętego/ Przejąć dobro wiekuiste?/ Kondycja ludzka, Pycha, Bóg, Zwierzęta, RoślinyZ was się każden nad odłogiem/ Własnej próżni wspina Bogiem/ Na paluszkach wzdętej pychy!/ --- I tak wy zwierzęciejecie. ---/ Bo kto sam się bóstwi w świecie,/ Ten na odwrót swego szału/ Odczłowiecza się pomału ---/ Aż się stanie taki lichy,/ Że padając --- dojdzie chyba/ Do roślinnej istni grzyba! ---/ Lub też dziki --- sępnysępny (daw.) --- ponury, posępny, zasępiony. --- chory ---/ Miastomiasto (daw.) --- tu: zamiast. widzeń --- widzieć zmory,/ Miasto natchnień --- czuć wściekliznę/ Będzie --- zmąci wiary, dzieje,/ Człowieczeństwo i ojczyznę,/ Zwątpzwątp --- tu: zwątpienie. rozpaczy i nadzieję! ---/ Wtedy śród błędów swych pędu/ Wezwie drugich do obłędu ---/ Za każdym się krokiem/ Przenazwie prorokiem ---/ Zbawicielem --- Bożym Bratem:/ I dusz wielu będzie katem!/ Aż, nie wątpiąc, że się zbożył,/ Że, jak Boga stwórcą znał, / Tak się stwórcą sam tu stworzył,/ Coraz pełńszy własnych chwał,/ Pocznie wierzyć jadowicie,/ Że mu sługą --- ludzkie życie:/ Stanie się i katem ciał! Nie tak z Duchem się obcuje ---/ Nie tak w Ducha się wstępuje!/ --- Gdy pochylisz kornie czoło,/ Zadrży serce --- drga szpik kości / Z anielskiej żywności ---/ I klęczący, spójrzysz wkoło/ Na niesprawiedliwości ---/ Klęski --- smętki --- gromy ---/ Babylony i Sodomy ---/ Ujrzysz Carów w chwale/ Lub zdąsane ludu fale,/ Świat zatrącające!/ I przyćmione w górze słońce,/ I niebieskie mocy/ Wstrząśnięte śród nocy ---/ A uczujesz miłość trudu/ I męki odwagę!/ Wstaniesz ludzi zbawiać z brudu,/ Kryć ich wstydy nagie. ---/ A za rany --- i za ciernie/ podziękujesz tkliwie ---/ I dotrzymasz wiernie/ Na nieszczęścia niwie!/ Śród podłości --- niespodlony ---/ Śród krzywd --- nieodmiłośniony. ---/ Wciąż twe usta Pana chwalą ---/ Wciąż pierś twoja --- twardą stalą,/ Co się błyszczy nieskalanie,/ A twe oko płacze żalnie/ Ponad każdym cudzym bolem ---/ I tak stąpasz ofiar polem,/ Nigdy w kłamstwa podziemnice,/ Cienie i tajnice/ Nie zstępując --- bo do Boga/ Wiesz, że jedna tylko droga,/ I jej światłem widny --- biały ---/ Nie dbasz o wrogów nawały,/ Co z lochów piekielnych/ Czyhają --- na dzielnych ---/ Co, czarni i nocni,/ Tylko zdradą mocni/ I orężni pychą,/ Zabijają cicho!/ A gdy stawiąc tak twe kroki,/ Ty nie mówisz: «Jam wysoki»,/ Ale czujesz, żeś wciąż niczem/ Przed Pana obliczem!/ Wtedyś ty dopiero/ Duszą czystą, szczerą ---/ I czynów łańcuchem/ Połączasz się z duchem ---/ A z Boga, co w niebie,/ Powraca do ciebie/ Miłości spływ! ---/ I kiedyś po męce/ W jego pójdziesz ręce,/ Wszechwiecznie żyw! Poeta, Wizja, Historia, Polska, Bóg, LosI ja patrzę śród zamieci/ W niebios kir!/ I ja widzę --- kędy leci/ Zdarzeń wir!/ Słyszę śród chmur/ Zmartwychwstałych chór ---/ Ach! znany głos!/ Lecz nie we krwi,/ Którą zemsta leje,/ Cel Polski tkwi. ---/ Zemsty dzieje/ Zemstą tylko,/ Chuci chwilką ---/ To nie Polski los!/ Jej od Pana/ Pomyślana/ Cudniejsza cześć!/ Nie pożogi/ Ani trwogi/ Na świat nieść! Polska, Obraz świataTu Sybiry mroźne/ I Iwany Groźne ---/ A po drugiej stronie/ Kluboweklubowy --- tu: partyjny; zapewne nawiązanie do republikańskich klubów politycznych we Francji. tyrany,/ Kule strute --- kwas siarczany ---/ Ludożercze bronie!/ Boże! zmiłuj się nad wami!/ Między dwiema szkaradami/ Wstać ma Polska kojarznicąkojarznica (neol.) --- kojarzycielka, ta, która kojarzy, powoduje połączenie, zespolenie (tu: tyrańskich rządów monarchicznych z tyranią republikańską).!/ Dwóch barbarzyństw ma być spojem ---/ I to zwiecie --- Tajemnicą ---/ To --- wieków pokojem!/ W jedno zło jedyne/ Wszetecznym poswatem/ Siostrę gilotynę/ Ślubić z knutem bratem!/ Rozdeptać kościoły,/ Pomieszać plemiona,/ Sumienia anioły/ Wygnać z ludzi łona!/ I mieć Polskę --- tego dzieła/ Czarną spełnicielką?/ W krew truciznę jej lać wszelką,/ By sprawy się jęła!/ Trząść przed wzrokiem jej pochodnie/ Wszechświata pożaru ---/ Obiecywać jej za zbrodnie/ Nadziemską moc czaru!/ Kusić dziejów anielicę/ By pod koniec męki/ Odrzuciła świętych wdzięki,/ Upiorowe wdziała lice ---/ I odkląkłszy sprzed ócz Pana,/ Sczerwieniona --- rozczochrana ---/ Zakochała się w szatanie,/ Świadczyła mu o tej chwili,/ Jak pierwsi chrześcijanie/ Niebiosom świadczyli!/ --- To wasz pomysł --- to Rzecz wasza!/ Takie świty/ Duch wasz skryty/ Nam przynasza! Wszak nie w takim stroju,/ O wiekuisty Panie,/ Do ostatniego boju/ Polska twoja stanie?/ --- Nie jędza z niej przebrzydła! / --- W ustach z Twym pacierzem ---/ A nad jej pancerzem/ Spływające skrzydła. ---/ W jej dłoniach kształt dwóch mieczy/ Z przedziwnej jasności,/ Co nie rani --- ale leczy!/ I woła: «Ja się śpieszę,/ Bo zapraszam w gości/ Do niebieskich włości/ Ludzkie rzesze!» Polska, Ofiara, Kat, Historia, Polityka, Obraz świataLecz wprzód jeszcze --- sądy Pańskie ---/ Na czas, czasów zwrót!/ Rzeczpospolite szatańskie/ I północny knut!/ I trząść będą każdym krajem,/ Wytracając się nawzajem!/ Patrz! świat-kat twój, Polsko! --- leży/ Rozciągnięty w pyle ---/ Ten, co obrał cię z odzieży,/ Urągał ci tyle;/ Co, związawszy twe ramiona,/ Dziki --- podły --- dumny ---/ Wbijał gwoździe ci do łona,/ Jak do desek trumny ---/ Patrz! świat-kat twój, Polsko, oto/ Zapadł w krew i błoto!/ Od morza do morza/ Porwał się do noża ---/ Bratobójczo się przewala,/ Wije na kształt gada,/ Podnosi --- i pada,/ Aż znękany, czci Moskala! Zleć, o Polsko --- zleć, Aniele/ W promienistym ciele!/ Nie bądź katem twego kata!/ Ach! śmiertelny pył,/ Gdy raz w śmierci zstąpi kraje,/ Tylko cnotą znów dostaje/ Nadśmiertelnych sił!/ A inaczej --- rwie zatrata/ W głąb tej samej kary/ Ofiarników i ofiary!/ Zostaje ruina ---/ I nadgrobek na niej świata! ---/ Odrodzenie, Grób, Chrystus, Zbrodniarz--- Chrystus tylko z grobu wzlata,/ Lecz nie KatylinaKatylina, łac. Lucius Sergius Catilina (109--62 p.n.e.) --- rzymski polityk, zrujnowany arystokrata rzymski, organizator spisku przeciw republice, który miał mu zapewnić władzę, odkrytego i udaremnionego przez Cycerona; skazany na śmierć, uciekł i stanął na czele oddanych mu wojsk złożonych z podobnych bankrutów, ostatecznie poległ w bitwie pod Pistorią.! --- Przyjdź, o Polsko --- zleć, Aniele/ W promienistym ciele!/ --- Pragnęli wolności,/ A Boga nie znali!/ Po ziemiach --- ich kości ---/ Ich prochy --- na fali ---/ A żyjących, co zostali,/ Samo życie boli!/ Bo w niewoli!/ Z jednych ojczyzn --- puste cisze ---/ Nad gruzami się kołysze/ Bluszcz wietrzany!/ A gdzie indziej w pysze/ Sprośne Pany!/ Bez koron na głowie/ Lecz z rózgą ze stali ---/ I służą Jehowie/ Lub z schizmy powstali! ---/ Duchoborce --- roskolnikiduchoborce, roskolniki --- Nazwiska sekt powstałych na łonie grecko-rosyjskiego kościoła, a których krwawe obrzędy przypominają to, co najszkaradniejsze było pod względem rozpusty i okrucieństwa w starożytnych wschodnich, fenickich i kartagińskich religiach. [duchoborcy: racjonalistyczna grupa religijna pochodząca z rosyjskiego prawosławia, odrzucająca autorytet władzy świeckiej i duchowieństwa prawosławnego oraz rytuały kościelne, głosząca bezwarunkowy pacyfizm, od XIX w. prześladowana przez władze carskie; raskolnicy (z ros. dosł.: rozłamowcy): dawne, pejoratywne określenie staroobrzędowców, starowierców, wyznania powstałego wskutek rozłamu (cs. raskoł) w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, spowodowanego reformą liturgiczną patriarchy Nikona z lat 1652--1656; starowiercy nie uznali reformy, zostali potępieni jako heretycy i pozbawieni praw obywatelskich, władze Rosji prowadziły ich masowe prześladowania; pełnię praw obywatelskich uzyskali dopiero w 1905; w żadnej z tych grup nie występują rozpustne, krwawe ani okrutne obrzędy; red. WL]. --- / I po nocach słychać ryki/ Rozrzynanych ciał/ Na cześć MolochowiMoloch (mit. semicka) --- bóg Fenicjan i Kananejczyków, któremu wg Biblii miano składać ofiary z dzieci; przen.: coś bezlitosnego, złego, pochłaniającego niewinne ofiary.. ---/ Tak panują ludzie nowi!/ Jak z Tarpejskich SkałTarpejska Skała --- stroma ściana skalna w płd. części wzgórza kapitolińskiego w Rzymie, z której w czasach republiki rzymskiej strącano zbrodniarzy i zdrajców./ Wzadwzad (starop.) --- w tył, do tyłu. przez dziejów wschody/ Zepchnięte narody. ---/ I zlatują do ciemności/ Coraz głębiej --- daléj/ --- Bo chcieli wolności,/ A Boga nie znali! --- Polska, AniołPrzyjdź, o Polsko --- zleć, Aniele/ W promienistym ciele!/ Zwiesz się: Bogumiła ---/ Czerwonym sztandarem/ I moskiewskim Carem/ Zarównoś wzgardziła!/ Od dwóch tych zatracicieli/ Tak czarno w Europie!/ Śród nawałnic --- na potopie/ Jedna świecisz w bieli!/ Ledwo stopa się twa zetrze/ Z wierzchołkiem bałwanów ---/ I przemijasz przez powietrze/ I ścigasz szatanów!/ Przed dwóch mieczy tych jaśnieniem,/ Przed twych skrzydeł tęczą/ Obalają się i jęczą/ Jak przed Boga cieniem! --- Polska, Anioł, Brud, Historia, Morderstwo, MiłosierdzieIdź, o Polsko --- idź, Aniele/ W promienistym ciele!/ Świat nie poznał ciebie z lica ---/ Świat cię zabił --- aż na mękę/ Sam jest wzięty --- a ty rękę/ Dasz mu --- jego męczennica! Idź, o Polsko --- idź, Aniele/ W promienistym ciele!/ W tobie Ludzkość przechowana!/ Ponad złości i nad szały,/ Ponad hańby i nad kały ---/ Tyś niepokalana! Broń, Lud, PolskaIdź, o Polsko --- idź, Aniele/ W promienistym ciele!/ W dłoniach twoich nie puginał,/ Gminnym uwieńczon wawrzynem,/ Co pierś wroga porozrzynał ---/ --- Innego blask oręża! Bożoczłowieczym tu czynem/ Duch tylko zwycięża! ---/ Nadziemsko ty hożą ---/ Boś boleści tu boleścią/ A miłością Bożą!/ I powracasz z dobrą wieścią! Wokół ciebie --- Zło się pieni;/ Ty nie zważasz przecie ---/ Sypniesz z dłoni garść promieni/ I znów jaśniej w świecie!/ Aż przelecisz wszystkie kraje/ I światłością obosieczną/ Śmierć odegnasz od nich wieczną ---/ --- Tak się zmartwychwstaje!