Korotyński, Wincenty http://www.wolnelektury.pl/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada Płaszcz królewski Kozioł, Paweł Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada-plaszcz-krolewski http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=30419 Wincenty Korotyński, Czema chata bogata, tem rada. Kilka poezyj Wincentego Korotyńskiego, nakł. J. Krasnosielski Księgarz, Wilno 1857. Domena publiczna - Wincenty Korotyński zm. 1891 1962 xml text text 2013-07-17 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2511.jpg maria mena:i miss you love, visualpanic@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2511 Wincenty Korotyński Czem chata bogata, tem rada Płaszcz królewski (Podanie historyczne) PogrzebJedną z uliczek odległych Krakowa,/ Po dniu majowym, o zmroku już dobie,/ Przy niebios lampie, co nad miastem pływa,/ Zwolna ją orszak otacza w żałobie,/ Aż kilku xięży poprzedza z daleka,/ Zlewa się z płaczem pieśniapieśnia --- dziś popr. forma M.lp: pieśń. żałościwa,/ Gwarne we dzwony rozlega się bicie, / Mnóstwo chorągwi i świateł sowicie;/ Lecz trumnę --- stary tylko szmatszmat --- dziś popr. forma M.lp: szmata. obleka. Jakiś przychodzień, jak widać z odzieży,/ Szedł tędy --- czoło uchylił pobożnie;/ Potem k'jednemu ze starców podbieży,/ I z uczciwością zapyta nieśmiało:/ ,,Z wszystkiego widzę, że w domu zamożnie,/ Dlaczegóż łachman okrywa to ciało?/ Czyż mu na całun godniejszy nie stałostać (daw.) --- wystarczać.?"/ --- ,,Nie bluźń! --- odrzecze mu starzec surowo ---/ Chcesz? Jać opowiem; lecz my Chrześcijanie!"/ I poszedł dalej z nachyloną głową,/ I młodzian za nim. Już ostatnie słowo:/ ,,Wieczny spoczynek daj mu, Chryste Panie! "/ Chwiejąc się, z wolna wzleciało ku niebu;/ Już ziemia wraca na rodzicy łono./ Zdjęto łachmany z trumiennego wieka/ I ze czcią w piękny pokrowiec złożono./ Obcy człek tajni z ócz starca docieka;/ Starzec skwapliwieskwapliwie (daw.) --- szybko, chętnie. wziął rękę młodziana:/ ,,Gdyśmy spełnili powinność człowieka,/ Niech inszych stypa przynęca pijana ---/ Pójdźmy inędyinędy --- gdzie indziej.! " I poszli z pogrzebu,/ Tam, kędy wstęga błyszczy się wiślana. --- ,,Nie dziś to było, nie za moich latek,/ Chociaż ta głowa ośm krzyżykówośm krzyżyków --- osiemdziesiąt lat. dźwiga./ Był i za domem, i w domu dostatek,/ I cześć u ludzi, i łaska u Pana,/ Gdy Króla ChłopkówKról Chłopków --- przydomek Kazimierza Wielkiego. latorośćlatorość --- latorośl, przen.: potomstwo. kochana,/ Gdy nam władała po Piastach JadwigaJadwiga (ok. 1374--1399) --- córka Ludwika Węgierskiego, w 1384 koronowana na króla Polski (prawo nie przewidywało wówczas koronacji królowej), w 1386 poślubiła Władysława Jagiełłę, co dało początek unii polsko-litewskiej.. Było wszystkiego.. . Lecz piękna królowa,/ Świętym małżeństwem związawszy dwa kraje,/ Przelała władzę --- i krew OlgierdowaOlgierd (ok. 1296 lub ok. 1304--1377) --- lit. Algirdas, wielki książę litewski, syn Giedymina; po śmierci ojca w 1341, otrzymał w spadku Auksztotę, czyli górną Litwę, rządził wspólnie z Kiejstutem, który otrzymał Żmudź./ Nagrody, kary po prawdzie rozdaje; ---/ StrójZłożyła przepych --- i ludzkości gwoliludzkości gwoli --- ze względu na dobroć i szczodrość./ Oddała swoje klejnoty, dostatki,/ Na podźwignienie tonących w niedoli,/ Na odrodzenie naszej Almy-matkiAlma-matka --- łac. alma mater, dosł. matka żywicielka, zwyczajowe określenie uniwersytetu (tu mowa o Akademii Krakowskiej). ---/ Sama, jak gdyby nie na tron stworzona,/ Zakonną suknię przywdziała jak wdowa,/ I prostym płaszczem okryła ramiona./ Znali ją przedsię i czcili poddani,/ I hołdy nieśli nie sukni, a pani. Było to w jesień --- pięknego coś rana,/ Jak to się mówi, w dzień babiego lata./ Wyszła dnia gwiazda, otyła, rumiana,/ Lecz bez uśmiechu, coś jakby zaspana,/ Zimno spojrzała na obszary świata./ Siwizną wieku szron oblekł naturę,/ Milczy --- snadźsnadź (daw.) --- widocznie. w piersiach już głosu nie staniestać (daw.) --- wystarczyć../ Ściska za serce uczucie ponure,/ Zda się, że patrzysz --- na wielkie konanie./ Dzień ten --- to uśmiech, coco --- tu: którym. darzy młodziana/ Z łoża boleści gasnąca kochana.../ Krzemienie serce chyba nie usłucha/ Przyjść na wezwanie cierpiącego ducha. Stare Wawelu rozwarły się wrota:/ PięknoKrólowa wyszła ponad brzeg wiślany,/ Z nią piękny orszak od srebra a złota,/ Dworskie służebne, panięta i pany./ Lecz mimo złota i drogich kamieni,/ Wśród nich Jadwiga, jak lilia wśród cierni,/ Jak perła w konsze, jak jutrznia wśród cieni:/ Byliby piękni --- przy niej są mizerni./ Bóg ją ubarwił nieziemskimi wdziękiwdzięki --- dziś popr. forma N.lm: wdziękami./ I pięknym ciałem odział duszę piękną:/ Jeden jej uśmiech --- już zleczył twe męki,/ Jedno skinienie --- tysiące uklękną,/ Spojrzy --- to Miłość i Wiara z Nadzieją,/ A zacznie mówić --- ptaszęta niemieją.Smutek Lecz dzisiaj... dzisiaj coś sama nieswoja;/ Darmo ją bawić chcą słudzy najszczersi:/ Jak niezabudka kwitnąca u zdroja,/ Powisła główką ku szlachetnej piersi. Nagle zawrzały ponadbrzeżne chatki:/ ,,Pani! tam Pani!" --- i dziatwy gromada/ Jak pszczółek z ula z chałupek wypada./ ,,Pani! hej, pani!" --- i wprost jak do matki,/ Jak do rodzonej, skoczyły pisklęta;/ Ruch, gwar, jak w czasie Kurkowego święta./ Tłum różnowzorny otoczył Królową;/ Ten u jej kolan, ten już na jej ręku.../ --- ,,Tak dawno! dawno!"... --- ,,Bo byłam daleko,/ Za siódmą górą, za dziewiątą rzeką.../ No, jak się-ż macie? a w domu czy zdrowo?/ I ty tu, rybko!... a! i ty błazenku!/ Jakże się macie? jak idą pacierze?"/ I zabrzęczała niesforna rozmowa,/ Spór o pierwszeństwo, o Zdrowaś, o Wierzę;/ I wpół ucięte, zagadkowe słowa,/ Co miłujące tylko serce streści,/ Związała w jedno najświętsza osnowa:/ Dźwięk zespolonej miłości i cześcicześci --- dziś popr. forma D.lp: czci.. NiebezpieczeństwoLecz gdzie kromkrom a. okrom (daw.) --- bez. smutku Bóg radość nadarza?/ Życie tych uczuć amalgamatamalgamat --- stop metalu z rtęcią, przen. mieszanina. ścisły.../ Gdy wkoło pani natłok się pomnaża,/ Trącon znienacka młodzieńczyk kotlarza/ Stoczył się z brzegu we wrzący nurt Wisły ---/ I grób ruchomy zasklepił swe brody.../ Pani krzyknęła: ,,O! kto w Boga wierzy!"/ I wnet co było ze dworskiej młodzieży/ Wszyscy na ratunk skoczyli do wody./ Po chwili --- strasznej niepewności chwili,/ Co życie całe skupiwszy w minucie,/ Szarpie i miota osłupiałe czucie ---/ Śmiali pływacze z wód się wynurzyli./ Dziecię zdrętwiałe u królowej łona/ Zwisło na ręku jak trawka skoszona. Gdy z przerażenia ochłonięto przecie,/ Jadwiga, zdjąwszy swój płaszcz zakonniczy,/ Skrzepłe od zimna otuliła dziecię;/ Jeden i drugi chętnymi ramiony/ Przynieśli pomoc dla Królowej żony;/ I B ó g to sprawia, czego dusza życzy:/ Cicho... nieznacznie odetchnął chłopczyna,/ I mętne oczki otwierać zaczyna. Tedy z modlitwą ku Najświętszej Pannie,/ Pocieszycielce niedoli człowieczéj,/ Królewskim płaszczem okryte starannie,/ Oddano dziecię macierzyńskiej pieczy.../ Biedny, kto nie czuł matczynej wdzięczności,/ Kto łez matczynych, kto nie zna radości!/ I pani, zawsze tak uprzejma, miła,/ Dzięków nie słucha, twarz dłonią zakryła ---/ Władczyni świata, łez matce zazdrości:/ Och! biedna, biedna --- bo matką nie była... Takąśmy mieli służebnicę Pana/ I takie króle, mój młody człowieku.../ Natura, PamięćGdyby umiała ta struga wiślana/ Ludzkimi słowy opowiedzieć jaśniejaśnie --- dziś popr.: jasno.,/ Co ona pomni z dawniejszego wieku ---/ Dzisiejsi ludzie wzięliby za baśnie!/ Bo cóż im powie ten piasek ruchawy,/ Ten zimny kamień, lub trawka krzewiasta?/ Takie to dziwnie pospolite sprawy!/ A wszakże tutaj, na tejże wybrzeży/ Świeża, jak trawka, co wiecznie odrasta,/ I ta pamiątka przyczajona leży;/ Patrzy z kamienia, z roślinki oddycha,/ Oku za drobna, słuchowi za cicha./ Bo dziś nam dosyć obecną żyć chwilką,/ Bo dziś my przeszłość niezdarnym pustkowiem/ A sami w pysze wielkimi się zowiem;/ Prawda, że wielcy --- żal, iż w słowiechw słowiech --- dziś popr. forma N.lm: w słowach. tylko... Ale odbiegłem mój rzeczy osnowy./ Po krótkiej dobiepo krótkiej dobie --- niedługo po. od owej przygody,/ Świąteczną barwę przywdział gród zamkowy/ I stary Kraków wyładniał jak młody./ Przyszło pociechy z nią wesela siłasiła (daw.) --- wiele.,/ Szczęście ze szczęściem biegło na wyścigi:/ PokójBo też nie lada uroczystość była/ Powrót od Litwy i święto Jadwigi./ Właśnie się w Litwie i tarło, i mełło;/ Pani zjechała, ku zgodzie ją chyli:/ I mężny WitoldWitold Kiejstutowicz, zwany Wielkim (ok. 1350--1430) --- wielki książę litewski, brat stryjeczny Władysława Jagiełły. W latach 1382--1385 oraz 1390 przejściowo sprzymierzony z Krzyżakami przeciw Jagielle. ze srogim SkirgiełłąSkirgiełło a. Świdrygiełło (ok. 1370--1452) --- najmłodszy brat Jagiełły, przeciwnik unii polsko-litewskiej, często spiskujący z Krzyżakami.,/ Obadwaj szorstkie puszcz litewskich syny,/ Obaj na siebie srożsi od gadziny,/ Ku czci Jadwidze w pochwy miecz złożyli,/ I obiecali pohamować wodze/ I mieć ją sędzią w polubownej drodze,/ Nim znowu rzucą żagiew rozpaloną./ Ona wróciła na stolicy łono. Owoż, gdy natłok na zamku się gniecie,/ Przyszły i cechu kotlarskiego posły,/ I za płaszcz, którym okryła ich dziecię,/ Nowy a piękny Jadwidze przyniosły./ Najstarszy z posłów i wiekiem, i zdaniem/ Rzekł do królowej odwiecznym zwyczajem:/ ,,Życzliwym sercem, choć prostym gadaniem,/ Tobie, Królowo i Matko, cześć dajem./ Jako umiemy, parobkowie prości,/ Dusznie Ci życzym: daj Bóg długie lata,/ Daj Bóg Ci dożyć ze wnuków radości/ I łaski Boskiej jak cześci u świata!/ A co się tyczy owego zaś płaszcza,/ Który, gdy dziecku na zgubę się wiodło,/ Utulił, ogrzał ptaszeczkę ochłodłą,/ Co mu wydała zazdrościwa paszcza:/ Toć prosim, nie gardź, co dajem w zamianie,/ A płaszcz ów zasię niech przy nas zostanie./ Niechaj snadź z ojca na syna przechodzi,/ I trumnę zdobi, jak życie okrasza;/ Niechaj się uczą więc starzy, więc młodzi,/ Czym jest Królowa oraz Matka nasza". Pani ich słowem przychylnym obdarzy,/ I szczerej prośbie uczyniła zadość;/ I była wielka, bardzo wielka radość,/ Gdy płaszcz królewski został u kotlarzy. PamięćI długie wieki przepłynęły z wodą,/ To piorunami, to znowu pogodą; ---/ Ale do uczuć nie przyszło utraty:/ Płaszcz ów na zawsze pozostał w swej cenie,/ I każdy kotlarz, ubogi, bogaty,/ Weń się ubiera na wieczne spocznienie.../ I pozostały na relikwię --- szmaty.../ Lecz myśl --- duch wieczny --- po czasu powodzi,/ Jako ów święty, suchą nogą chodzi.