Korotyński, Wincenty http://www.wolnelektury.pl/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada Baśń mojej piastunki Kozioł, Paweł Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/korotynski-czem-chata-bogata-tem-rada-basn-mojej-piastunki http://polona.pl/item/10939878/6/ Wincenty Korotyński, Czema chata bogata, tem rada. Kilka poezyj Wincentego Korotyńskiego, nakł. J. Krasnosielski Księgarz, Wilno 1857. Domena publiczna - Wincenty Korotyński zm. 1891 1962 xml text text 2013-07-15 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2495.jpg walk : the end of summer, diloz@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2495 Wincenty Korotyński Czem chata bogata, tem rada Baśń mojej piastunki Współczesny sposób zapisu cudzysłowów./ Pisownia rozdzielna ,,nie". Ani to blisko, ani tak daleko,/ Był sobie, ptaszko, nad Dunajem rzeką,/ SierotaBył sobie człowiek, miluchny człowieczek,/ Jak wół pracował, unikał od sprzeczekunikał od sprzeczek --- dziś popr.: unikał sprzeczek.:/ Więc, jak to bywa, od drugiej swej żony/ Byby (daw.) --- tu: jak. nic dobrego był za nos wodzony./ A miał dziecinę po pierwszej małżonce,/ Dziewczę --- obrazek, a skromne, milczące, / A pracowite, ani dnia, ni nocy;/ Lecz, moja rybko, ciężki chleb sierocy!... Skąd niosą wiatry rozjęki po rosie?/ Z piersi sierocej --- o! znacznoznaczno (daw.) --- poznać. po głosie!/ Macocha złośna sieroty nie kocha,/ Zajrzałazajrzeć a. zaźrzeć (daw.) --- zazdrościć. doli sierocie macocha. Jest u sieroty prześliczna króweczka,/ Która jej daje pieszczoty i mleczka ---/ Spadek po matce i posag jedyny!/ Dziewa jej nosi pośladypoślad --- ziarno gorszego gatunku, używane jako pasza dla zwierząt., łupiny,/ Z studzienki wodę i ziele z ogródka:/ Toć jakby śliżykśliz --- gatunek ryby słodkowodnej. gładziuchnagładki (daw.) --- piękny. filutka! Jest u macochy krów i ładnych trzoda,/ Ale do Łyski i równać je szkoda;/ Jest u macochy i córa rodzona,/ W mleku kąpana, chuchana, pieszczona,/ Matka ją w suknie bławatnebławatny --- wykonany z bławatu, tj. z drogiej, jedwabnej tkaniny, zazwyczaj błękitnej. spowiła ---/ Lecz do sierotki ani się umyła!/ Bo pięknej kosykosa (daw.) --- warkocz., ócz, duszy na twarzy,/ I od kijowskich nie kupić kramarzy! Nie w smak to idzie zawistnej macosze:/ Nęka sierotę jak wołu przy soszesocha --- rodzaj prymitywnego pługa../ Biedaczka w pracy sił teraterać (daw.) --- tracić. ostatki,/ Niedługo może --- i pójdzie do matki... --- ,,Porzuć, ladaco, przynosić te kwiecie:/ Komu trza --- znajdzie, przyniesie, uplecie./ Tobie --- pędź krowy na łąkę zieloną,/ Masz funt kądzieli, prząślnicę, wrzeciono,/ Patrzaj na wieczór byś sprzędła, utkała,/ I niech mi chusta jak śnieg będzie biała!" Na bujnej łące czajeczka kihicze,/ Na bujnej łące płyną łzy dziewicze:/ ,,Co ja tu pocznę? Co zrobię nieboga?!"/ Słyszy to, widzi krówka krętoroga:/ ,,Nie płacz, dziewojo! --- zwąchawszy ją rzecze ---/ Ja twoję smutną dolę zabezpieczę:/ Na kręte różki moje włóż kądzielę,/ Sprzędę ją, wytkęwytkę --- dziś popr. forma 1. os.lp: wytkam a. utkam., na rosie wybielę./ Zamknij oczęta, dziecino kochana,/ Zaśnij --- a pomnij być niemą jak ściana!" Surowe wiatry od zachodu wioną,/ Wraca sierotka z robotą skończoną:/ ,,Masz sobie, mamo, masz biały ręczniczek,/ Tylko w mym sadku nie zrywaj różyczek,/ I mojej Łyski nie bij nadaremno,/ I nie po ludzku nie obchodź się ze mną!" Macocha złośna sieroty nie kocha,/ Zajrzała doli sierocie macocha./ Idzie dziewoja z podwójną robotą; ---/ Nie dawaj Łysce robotki, sieroto!/ Twoja macocha, jak jastrząb ciekawie,/ Spogląda na cię ukrywszy się w trawie!.../ Widziała cuda --- i sama nieswoja! Jeszcze na drodze, już słyszy dziewoja:/ ,,Wrazwraz --- tu: zaraz., czarownico, twe sztuki się spłacą!/ Jutro zabijem twą krowę ladaco, / Ujrzysz, czyś lepsza od mojej ty donidonia --- panna, tu: córka.!"/ Dziewica w dłonie żałościwie dzwoni./ Daremne żale! Nie minie już klęska:/ Macosze bardzo zachciało się mięska! Spłakane dziewczę pobiegło w zagrodę,/ Tuli swą Łyskę i głaszcze pod brodę:/ Zabiją ciebie... krętorożko miła!/ ,,A ciebież moja mateczka doiła!/ A tyż mi nosić pomagasz brzemionabrzemię --- ciężar.!/ A tyż mi jesteś lepiej niż rodzonarodzona --- w domyśle: siostra.!/ --- ,,Nie płacz sierotko! gdy będę zabita,/ Proś, niech ci moje oddadzą jelita:/ Przepatrz je pilno --- tam ziarnko w nich będzie,/ Zasadź to ziarnko w twym sadku na grzędzie;/ Przepatrz raz drugi --- znajdź pierścień maleńki,/ Wrzuć ten pierścionek do swojej studzienki". Rzeczułka z wiatrem porannym cóś gada,/ Dziewica smutna, choć praca z rąk pada,/ Myje jelita --- znalazła ziarenko,/ I do ogródka pobiegła śpiesznieńko.../ Myje raz drugi --- i pierścień ma w ręce,/ I pośpieszniuchno pobiegła k'studzieńcek'studzieńce (daw.) --- ku studzience, do studzienki.. CudNazajutrz w sadku jasno jak od słonka;/ Któżby tam świecił? Złocista jabłonka,/ Złote jabłuszka jak gwiazdki błyszczące,/ Złote listeczki na owej jabłonce,/ I rajskich ptasząt gromadka pieśń dzwoni.../ Jabłoń, nie jabłoń --- a cudo jabłoni!/ Zasię studzienka nie z wodą głęboką,/ Zielonym winem pełniutka jak oko,/ W około zrębu mak, róże i lenek.../ Studnia, nie studnia --- a cudo studzienek! Od ust na ustaOd ust na usta --- dziś popr.: od ust do ust. pogłoski się szerzą,/ Słuchają ludzie i uszom nie wierzą;/ A wieść, jak powódź, rozlewa się szybko,/ Dalej i dalej... No, słuchajże, rybko!/ Dalej a dalej rozgłośna wieść hula,/ Aż doleciała do samego króla./ --- ,,Służki me wierne! siodłajcie rumaki:/ I my pojedźmy obaczyć cud taki"./ Jak powiedziano, tak zaraz i było,/ I król zajechał na wioskę pochyłą. Macocha złośna sieroty nie kocha,/ Zajrzała doli sierocie macocha/ I w klecikleć (daw.) --- klitka, ciasne pomieszczenie. biedną dziewicę zamyka. Za słup grabowy król wiąże konika./ --- ,,Jasny nasz królu! to córy mej wianowiano --- posag.:/ Kto ją, ten weźmie jabłonkę złocianą;/ Kto ją, ten weźmie nie lada przydane,/ Studzienkę wina, a słodkie, a pjanepjany --- tu: doprowadzający do stanu upojenia.!/ Chodź, moja doniu, chodź bliżej tu, duszko!/ Daj panu wina i złote jabłuszko". Ledwie ku studni pomknęły się ręce,/ Aż do dna wino opadło w studzience:/ Jabłonka, jakby ukropem spryśnięta,/ Stuliła listki, umilkły ptaszęta ---/ Nie dostać jabłka, nie dostać tyczyną!/ Macosze w złości krwią oczy zapłyną,/ Skoczyła sama... ej, darmiutka praca!/ Odeszła --- wszystko k'dawnemuk'dawnemu (daw.) --- do dawnego stanu. powraca./ Próbuje jeden i drugi i trzeci;/ Aż dostrzeżono sieroteczkę w kleci. --- ,,Zerwij mi jabłko, zerwij mi je, duszko!"/ Na rączkę dziewy upadło jabłuszko,/ Ptaszęta znowu poczęły swe psoty/ I chwalą pieśnią duszyczkę sieroty./ Dziewa skraśniałaskraśnieć --- poczerwienieć., i białą rączyną/ Czerpie Królowi złotym kubkiem wino./ I Wszyscy z podziwu klasnęli gwałtownogwałtowno --- dziś popr.: gwałtownie.,/ A król się cieszy zdobyczą cudowną. Miłość--- ,,Tobie, dziewojo, szczęśliwość sądzono:/ ,,Proś o co zechcesz, choć zostać mą żoną!" --- ,,Zostaw mnie, królu, ubogą i bosą,/ Pozwól, niech pójdę, gdzie oczy poniosą!/ Nie dla mnie twoja rączyna wielmożna:/ Ja raz kochałam --- czyż drugi raz można?" KaraMacocha złośna sieroty nie kocha,/ Zajrzała doli sierocie macocha; ---/ Król się o wszystkim dowiedział ze strony,/ Kazał ją rozdarć żelaznymi brony;/ Sierocie swatem był --- i na weselu/ Pląsał z dziewczęty, gdy zażył pochmielupochmiel --- tu: piwo.. I ja tam byłam i piłam to wino;/ A byłam łebską i hożąhoży --- zdrowy i urodziwy. dziewczyną,/ Więc i ja z królem wywijałam chybko,/ Aż dusza skacze!... A co, moja rybko?