Konopnicka, Maria 2015-10-13 1981 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zosia-na-wsi pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 Maria Konopnicka, Poezje dla dzieci i młodzieży część III, Wydawnictwo M. Arcta, Warszawa 1922. http://pl.wikisource.org/wiki/Zosia_na_wsi/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87 Wiersz Pozytywizm Liryka Zosia na wsi text 0.3 http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/4778.jpg 'Playingwithbrushes'@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4778 DCA 3MN Błędy źródła: wies -> wieś. Maria Konopnicka Zosia na wsi I. Zosia wybiera się na wieś Słowik cudnie w gaju śpiewa, / Owce idą w pasze, / Odziały się kwiatem drzewa, / Trawką łąki nasze. I ja pójdę, hen, daleko, / Gdzie świat pachnie majem, / Kwietnem błoniem, modrą rzeką, / Ślicznym, polnym krajem! Gdzie te zboża, gdzie te jary, / Wysrebrzone roską, / Gdzie z modrzewia dwór nasz stary/ Bieleje nad wioską! W mieście książki się zostaną/ Dla waćpana mola, / Tylko lalkę mą kochaną/ Wezmę z sobą w pola. Pokażę jej jak to leci/ Pszczółek rój na kwiaty, / Pokażę jej wiejskie dzieci/ I ubogie chaty. Pokażę jej, co to kłosów/ Z ziarenka powstało, / Nauczę ją kochać wioskę/ I tę ziemię całą? II. W ogrodzie Pójdź, laleczko, do ogrodu, / Słonko cudnie dziś przygrzewa! / Znać i kochać trzeba zmłodu/ Nasze kwiaty, nasze drzewa! To jest, widzisz, śliczna róża, / Masz, powąchaj! Hop do góry! / Jak urośniesz, będziesz duża, / To dostaniesz kwiatek który. Tutaj pod nią stokroć świeci, / I fijołki patrzą z trawki, / Bardzo brzydko, kiedy dzieci/ Depcą kwiaty dla zabawki! One wszystkie czują, żyją, / A ten zapach to ich dusza, / Taką łapkę zaraz biją, / Co to każdy kwiatek rusza. Patrz! Tu rosną tulipany, / A tam znów narcyzy kwitną, / A tu bratek główkę wznosi, / Główkę śliczną, aksamitną. Dalej, w sadzie, jabłoń stoi, / Stoją grusze w białym kwiecie. / Nasza wiosna je tak stroi, / Najpiękniejsza wiosna w świecie. Zapamiętaj dobrze sobie, / Na co patrzysz, lalko miła, / Żebyś mi też potem w mieście/ Wstydu kiedy nie zrobiła! A co też tam na wsi rośnie? / Za powrotem kto zapyta; / A tu panna palec w buzię/ I nic nie wie... / --- Wstyd, i kwita! III. Co mówi zegar? Na nic figle, na nic psoty/ Od samego rana! / Dalej, żwawo do roboty, / Laleczko kochana! Słyszysz, jak to zegar stary/ Gderze na kominku? / Wiesz, co mówi?.. Kto próżnuje, / Ten nie wart spoczynku! Słuchaj tylko, jak to gada: / --- Tik-tak! --- Tik tak --- dzieci! / Nie marnujcie żadnej chwilki, / Póki wiosna świeci! Kto chce słodkie jeść jagody, / Niech grządkę opiele! / Pójdź, przyniesiem kwiatkom wody, / Wyrwiemy złe ziele! Niechaj pracę naszą czuje/ Ta ziemia kochana! / Wstyd, gdy na wsi kto próżnuje, / Dana, moja dana! IV. Odwiedziny Rżą koniki, huk na moście, / Trzask, prask z bicza! Jadą goście. / Pójdźmy, śpieszmy aż do bramy: / --- Jak się macie? / --- Dobrze mamy!... --- Toście państwo przyjechali/ Z Kociej wólki? / --- Jeszcze dalej!/ Jedziem prosto ze Zapiecka! / Tęga mila mazowiecka... --- Dalej, prędko, chleba, miodu! / Proszę państwa do ogrodu. / Tam pod lipą stoją ławki, / A na grządce są truskawki! --- Cóż tam słychać na Zapiecku?.../ --- Stłukł się nosek memu dziecku!/ --- Co za szkoda! A znów mego/ Brzuszek boli nie wiem z czego! --- A to trzeba do doktora! / --- Zaraz pójdę... / --- Właśnie pora!/ Tylko dziecko okryć trzeba, / Bo już słonko schodzi z nieba! V. Ochronka Zosi Zimny deszczyk dzisiaj pada. / Mokro! Iść nie można w pole. / Niech kompanja cała siada, / Będzie lekcja w mojej szkole! / Wnet tu panny się nauczą, / Jak nad mleczkiem kotki mruczą, / Jak do kątka pod kanapką/ Kizia toczy kłębek łapką, / Jak wesoło Filuś szczeka, / Gdy zobaczy mnie zdaleka, / Kiedy, niosąc polne kwiatki, / Z Marcinowej idę chatki. Chcecie wiedzieć, co tam robię? / Ot, przed chatą siedzę sobie, / Słonko jasno z nieba świeci, / A dokoła siedzą dzieci. / Siedzi Maciuś, siedzi Kasia, / Z lnianą główką siedzi Basia,/ Siedzi Janek tuż przy ziemi, / A ja sobie śpiewam z niemi: / Trala-lala! Trala-lala! / Aż się echo śmieje zdala! Marcinowa nie ma czasu, / Poszła zbierać chróst do lasu. / Łuśka w łąkach bieli płótno, / A tu dzieciom samym smutno... / Jeszcze które się, broń Boże, / U komina sparzyć może! Więc im śliczne bajki prawię, / A to słucha tak ciekawie, / Że nie zmruży nawet oka! / --- Jak to Krakus zabił smoka, / Jak się Wanda utopiła, / Co to Niemców nie lubiła, / Jak do Piasta, wzór jasności, / Aniołowie przyszli w gości... / Aż się modre oczki śmieją, / Aż się z dziwu główki chwieją! / --- Co to? Słonko już przebija? / Wstawać, cała kompanija! VI. Zosia w kłopotach Ach, mój Boże! To nie żarty, / Przeprowadzać się raz czwarty, / Z parasolem, z dzieckiem małem, / Z gospodarstwem swojem całem! W jednym kącie szafa stoi, / W drugim szczotka od pokoi, / W trzecim dzieci Maik stroją... / Gdzież ja pójdę z dziatwą moją? Do ogrodu?... Lecz w ogrodzie/ Jest baranek! Może bodzie? / I Staś na mnie wodą pryska... / Ach, nieznośne te chłopczyska! / Jeszcze lalka mi, broń Boże, / Zaziębić się z tego może! --- Zawracajże, miły Janku! / Będziem chyba mieszkać w ganku, / Z parasolem, z dzieckiem małem, / Z gospodarstwem naszem całem. VII. Zosia pierze Przepraszamy bardzo panie, / Lecz dziś u nas duże pranie. / Cały sznur się w słonku suszy, / W domu niema żywej duszy! Od soboty do soboty/ Dość nazbiera się roboty. / To na łące zmacza rosa, / To znów plama z żółtonosa, / To śmietana z garnka pryśnie, / To sok z siebie puszczą wiśnie... Albo przy pieczeniu chleba, / Czy to mówić nawet trzeba, / Ile wszędzie mąki, ciasta? / Na nic każdy się zachlasta! Nie dałabym nigdy rady, / Gdyby nie to, że sąsiady/ Pomagają, jak kto może... / Niech im Pan Bóg dopomoże! Wody da mi modra struga, / Gałąź jedna, gałąź druga/ Sznur mi trzyma w cieniu drzewa, / Słonko świeci, wiatr powiewa, / Jaskółeczki mi nad głową/ Szczebiotają piosnkę nową, / Kasia mydli większe plamy, / I tak sobie pomagamy. Zato, kiedy się w niedzielę/ Lalki me ubiorą czysto, / To się dziwi dziad w kościele/ Razem z panem organistą. / Lecz dziś u nas duże pranie, / Przepraszamy bardzo panie! VIII. Na jagody Śpiesz się, śpiesz, laleczko, / Bo nie mamy czasu! / Idziem na jagody, / Do boru, do lasu! Idziem na jagody, / Dla mamy, dla taty. / Będzie nam pomagał/ Ten wilczek kudłaty! Będzie nam pomagał/ Ten dzięcioł, co puka, / Co w boru robaczków/ Po drzewinach szuka! A w boru, a w lesie, / Szumią wielkie sosny, / Aż się głos ich niesie/ Jako płacz żałosny! A w boru, a w lesie, / Tam drwal siedzi stary, / I rąbie siekierą/ Sosny na galary! Co którą zarąbie, / To krzyk słychać drzewa/ I płacze bór cały, / I jęczy i śpiewa... Aż tu Baby-Jagi/ Wyskoczą dwa koty, / Na sośnie się onej/ Chuśtają niecnoty! I świecą im ślepie, / Wśród mroku zielone... / Niech Pan Bóg zachowa/ Iść kiedy w tę stronę!... Boisz się, laleczko? / Nie drżyj, moja miła! / To tylko tak sobie, / Taka bajka była! Śpiesz się, śpiesz, dziecino, / Bo nie mamy czasu, / Idziem na jagody, / Do boru, do lasu! IX. Przemowa Zosi do Brysia Ja tam Brysia się nie boję! / Pójdź tu, psisko wierne moje! / Pójdź, kudłaczu! Pójdź, mój stróżu! / Co tam słychać na podwórzu? Może dziad stoi u bramy? / Może głodny, prosi chleba? / Widzisz, Brysiu, on jest biedny, / Szczekać na niego nie trzeba! Może przyszedł druciarz stary, / Co z gór idzie z biednej chatki, / Puść go, Brysiu, puść na ganek, / On ma pewno głodne dziatki! Może stoi tam u płota/ Z fujareczką chłopię polną?/ Puść i jego! To sierota, / A sierotom do nas wolno. Może kramarz, żyd ubogi, / Przed wrotami stanie kiedy, / Nie szarp-że go. I on człowiek! / Każdy ma dość swojej biedy! Tylko wtedy możesz szczekać, / Gdy nam grozi szkoda jaka. / Na złodzieja, to i owszem, / Ale nigdy na żebraka! A to sobie zapamiętaj, / Żebyś ptaszków mi nie łapał! / Ptaszki małe, to się boją, / Jakbyś na nie pyskiem kłapał! No, już dosyć tej gawędy! / Idź do budy, Brysiu miły! / A pamiętaj, by sieroty/ Na ciebie się nie skarżyły! X. Zosia gospodyni Teraz będzie podwieczorek. / Nie pchać mi się! Pfe, Azorek! / Czego maczasz łapki w sosie? / Chcesz ty łyżką wziąć po nosie? / Mucyk! Co za obyczaje! / Nie wiesz, że się mięsko kraje?/ Że nie liże się bochenka? / Czekać, aż wam da panienka! Patrzcie, jak to Jasiek czeka, / Aż w miseczkę dam mu mleka! / Jak to ślicznie łyżkę trzyma, / Jak nie płacze, choć nic niema! --- Miluś! A ty znowu czego/ Chlepczesz z mleczka Jasiowego? / Patrzcie państwo, jak to cały/ Pyszczek ma od mleka biały! --- Kara boska tacy goście! / Zjedliście? --- To się wynoście! / A ja zmiotę okruszyny/ Dla pisklątek tej ptaszyny, / I wyleję resztę wody --- / Fijołeczkom dla ochłody. XI. Zosia na łące Zaprzęgajcie raźno konie, / Pojedziemy het, na błonie, / Pojedziemy zwozić siano, / Het, na łąkę kwieciem tkaną! A po łące bocian brodzi, / Derkacz w trawie chyłkiem chodzi, / I zajączek siedzi cicho, / Aż go spłoszy jakie licho! A nad łąką słońce świeci, / Skowroneczek w niebo leci, / Widać, widać, jak na dłoni, / Leci w niebo, piosnkę dzwoni! Drabiniaste wozy jadą, / Cała wieś ciągnie gromadą, / Niesie grabie jaki-taki, / I dziewczęta i chłopaki! Nawet dzieci małe lecą... / I ja umiem pomóc nieco! / I ja mogę, jak potrzeba, / Nie jeść w domu darmo chleba! Pójdę w łąkę, pójdę w rosę, / Co uniosę, to uniosę... / Dla naszego choć kasztana/ Zgrabię sama kopkę siana!