Konopnicka, Maria Szkolne przygody Pimpusia Sadełko Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Kopeć-Gryz, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Wiersz Pozytywizm Liryka Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z Funduszu Promocji Kultury. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko Maria Konopnicka, Szkolne przygody Pimpusia Sadełko, Utwory dla dzieci, Tom III, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1988. Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 1981 xml text text 2022-03-17 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6654.jpg Trzy śpiewające koty, Louis Wain (1860–1939), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6654 Książki dla dzieci YDP https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.htmlISBN-978-83-288-8190-7ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.txtISBN-978-83-288-8191-4ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.pdfISBN-978-83-288-8192-1ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.epubISBN-978-83-288-8193-8ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.mobiISBN-978-83-288-8194-5ISBNapplication/x-mobipocket-ebook https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.pdf ISBN-978-83-288-6613-3 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.html ISBN-978-83-288-6614-0 ISBN text/html https://wolnelektury.pl/media/book/txt/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.txt ISBN-978-83-288-6615-7 ISBN text/plain https://wolnelektury.pl/media/book/epub/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.epub ISBN-978-83-288-6616-4 ISBN application/epub+zip https://wolnelektury.pl/media/book/mobi/konopnicka-szkolne-przygody-pimpusia-sadelko.mobi ISBN-978-83-288-6617-1 ISBN application/x-mobipocket-ebook Publikacja z projektu ,,Kultura cyfrowa 2021-2023", komponent ,,Literatura dla dzieci i młodzieży" z domeny publicznej Wierszowana historia o małym kotku Pimpusiu. Pimpuś to ukochany, rozpieszczony jedynak państwa Sadełków. Kiedy podrósł, przyszła pora, żeby zaczął się uczyć. Rodzice postanowili oddać go na nauki do kociej szkoły z internatem. Po lekcji tańca pierwszego dnia zadowolony Pimpuś sądził, że czekają go tu tylko tańce i jedzenie. Psoty i wybryki, w których bierze udział od rana do wieczora, nie kończą się dla niego miło. Skruszony Pimpuś postanawia poprawę. ze zbiorów Marty Niedziałkowskiej. Zmodernizowano interpunkcję. Maria Konopnicka Szkolne przygody Pimpusia Sadełko Szkoła Szkoła pani Matusowej/ głośne w świecie ma przymioty;/ uczęszczają do niej wszystkie/ dobrze wychowane koty. Kot, Nauka, SzkołaJuż to sam nieboszczyk Matus/ był wybornym pedagogiem/ i prowadził przez lat wiele/ znaną pensjępensja --- prywatna szkoła żeńska, zwykle z internatem. ,,Pod Batogiembatog --- mocny bat.". Kot to był uczony wielce,/ a siadywał na zapieckuzapiecek --- miejsce, legowisko za piecem lub na piecu w dawnych wiejskich domach.,/ pomrukując sobie z cicha/ po łacinie i po grecku. Osierocił wszakże szkołę/ i zostawił żonę wdowę,/ gospodarną, zabiegliwązabiegliwy (daw.) --- zapobiegliwy, przezorny, nie szczędzący zabiegów i starań.,/ jejmośćjejmość (daw.) --- tytuł grzecznościowy używany wobec kobiet, skrócona forma zwrotu ,,jej miłość". panią Matusowę. Szkoła dalej szła swym trybem,/ tylko znak jej ,,Pod Batogiem"/ usunięty został ze drzwi,/ a zrobiony: ,,Kot z Pierogiem". Łatwo pojąć, jak ta zmiana/ rozszerzyła pensji sławę,/ młode kotki na naukę/ biegły jakby na zabawę. Jedna matka synka wiodła,/ druga swą córeczkę małą,/ byle każde z pensji godła/ choć kruszynę skorzystało. Nic milszego bowiem, dziatkidziatki (daw.) --- dzieci. ,/ jak kot pięknie wychowany,/ taki, jak go tu widzicie,/ nad miseczką od śmietany. Szczęście rodzinne Żyli sobie wtedy w mieście/ imciimci (daw.) --- tu: tytuł grzecznościowy pary małżeńskiej; liczba mnoga od ,,imć" oznaczającego ,,jejmość" lub ,,jegomość" (,,jej/jego miłość"). państwo Sadełkowie,/ którzy mieli jedynaka,/ cudo --- kotka, co się zowie! Dzieciństwo,,Pimpuś" było mu na imię,/ skórka szara w żółte łaty./ Cały dzień na rękach siedział/ to u mamy, to u taty. Rano, wieczór, pan Sadełko/ jedynaka brał pod boki,/ mile sobie przyśpiewując,/ wyprawiali różne skoki. A pieścili, a chuchali,/ a broń Boże do roboty!/ Zawsze tylko: ,,Mój ty skarbie!/ Mój ty srebrny! Mój ty złoty!" O, nic nie ma piękniejszego/ nad rodzinne, błogie życie!/ Słodycz jego i rozkosze/ na obrazku tym widzicie. Szybko biegną miłe chwile,/ Czas przemija lotem ptaka.../ Nie ma rady! Trzeba zacząć/ wychowanie jedynaka. Pimpuś wyrósł jak na drożdżach,/ ale w głowie --- same psoty./ W jego wieku dawno siedzą/ nad książkami inne koty. Tak więc państwo Sadełkowie/ rozstają się z dzieckiem drogiemdrogiem (daw. forma) --- drogim./ i oddają we łzach synka/ na naukę ,,Pod Pierogiem". Lekcja tańca Szkoła, TaniecLedwie Pimpuś wszedł do szkoły,/ wnet usłyszał skoczne dźwięki;/ właśnie brały lekcje tańca/ i panicze, i panienkibrały lekcje tańca i panicze, i panienki --- dziś popr.: brali lekcje tańca i panicze, i panienki.. Pierwszy Filuś, z białym gorsemgors --- przednia część męskiej koszuli.,/ wdzięcznie ujął się pod boki/ i podniósłszy lewą nóżkę,/ śmiało daje sus szeroki. Przy nim śliczna Kizia-Mizia/ w żółtej szafie, w wielkiej kryziekryza --- kolisty marszczony kołnierz.,/ w sukieneczce tańczy białej.../ Czy widzicie Kizię-Mizię? Za nią hasa Łupiskórka,/ tancerz znany z swej ochoty,/ celujący uczeń szkoły,/ co wyprzedził wszystkie koty. Dalej Lizuś i Trojaczek/ trzymają się za pazurki,/ naśladując żwawo skoki/ wybornego Łupiskórki. Z uwielbieniem i zazdrością/ patrzy na to Pimpuś z dala./ Rad by także ciąć hołubcehołubiec --- figura w tańcu polegająca na uderzeniu obcasem o obcas podczas podskoku.,/ lecz brak stroju nie pozwala. TaniecWnet też pani Matusowa/ wstążkę wiąże mu u głowy/ i u pasa zręcznie spina/ półgarnitur nankinowynankin --- tkanina bawełniana o gęstym splocie.. Miauknął Pimpuś zachwycony/ tak przedziwną toaletą/ i do tańca zaraz staje/ z piękną panną Sofinetą. Sofinetka z wdziękiem wodzi/ spuszczonymi w dół oczyma,/ a że jeszcze jest nieduża,/ więc łapeczkę w buzi trzyma. Pimpuś omal z garnituru/ i ze skóry nie wyskoczy;/ przy muzyce idzie kociej/ do wieczora bal ochoczy. Kot nie może być niezgrabnym/ jakby niedźwiedź jaki bury.../ Gdyby ruszyć się nie umiał,/ któż by łowił myszy, szczury? Rozstanie Uściskany, opłakany,/ i na progu, i za progiem,/ został Pimpuś pensjonarzem/ sławnej szkoły ,,Pod Pierogiem". Zrazu żal mu nieco było/ żegnać tatę, żegnać mamę;/ popłakiwał nawet sobie,/ gdy zamknięto za nim bramę. Lecz się wkrótce rozweselił,/ na wysokim siadłszy stołku,/ gdy zobaczył pełen talerz/ smakołyków na podołkupodołek --- wgłębienie spódnicy lub fartucha u siedzącej kobiety.. Mama --- kotka mu kupiła,/ tato --- biczyk i piłeczkę,/ więc choć łza się zakręciła,/ to, ot, tylko tak... troszeczkę. Rozstanie, Tęsknota, MatkaAle państwo Sadełkowie,/ ci utulić się nie mogą/ i miłego jedynaka/ opłakują, idąc drogą. Już im z oczu znikła szkoła// z ogrodzeniem swym zielonemzielonem (daw.) --- zielonym.,/ a to on, to ona staje,/ by zamachać choć ogonem. Tak ów żeglarz, gdy na łodzi/ od miłego brzegu płynie,/ chustką na znak wieje białą/ przyjaciołom i rodzinie. O, nie wiedzą tego dziatki,/ jaka po nich pustka głucha,/ gdy do próżnej wszedłszy chatki,/ matka staje, patrzy, słucha... Słucha wiatru, co przelataprzelata --- dziś popr. forma: przelatuje.,/ po szerokim wiejąc świecie.../ Czy jej wieści nie przynosi?/ Czy nie tęskni miłe dziecię? Późno w nocy siedzi, duma,/ na samotnej chaty progu./ aż w opiekę odda świętą/ oddalone dziecię Bogu. Marsz z kuchni! Zjadłszy swoje specyjałyspecyjały (daw.) --- dziś popr.: specjały, smakołyki.,/ oblizał się nasz kocina/ i rzekł: ,,Jakoś ta nauka/ wcale nieźle się zaczyna. Chwalić Boga, że rodzice/ do takiej mnie dali szkoły,/ gdzie prócz tańca i jedzenia/ obce inne są mozoły. No, co prawda, już i w domu/ do tegomdo tegom się nie sposobił --- inaczej: do tego się nie sposobiłem, tzn. nie przygotowywałem się. się nie sposobił./ Pytam nawet, niech kto powie,/ co ja bym nad książką robił? Muszę tylko do spiżarni/ i do kuchni poznać drogę,/ a najpierwszym uczniem w szkole,/ na mój honor, zostać mogę!" Jakożjakoż (przestarz.) --- spójnik akcentujący, że coś, o czym mowa wcześniej, jest prawdziwe, zaszło lub spełniło się: i rzeczywiście, i w samej rzeczy. dobrał sobie Pimpuś/ kompanijkę tęgich kotów/ i wyprawił się do kuchni,/ na naukę dalszą gotów. Biegną jeden przez drugiego/ i dalejże do kucharki:/ ,,A, dzień dobry, pani Piętka!/ Przyszliśmy tu zajrzeć w garnki!" Pani Piętka z wałkiem stała/ przy stolnicy pełnej ciasta./ A była to popędliwa/ i niemłoda już niewiasta. Jak zobaczy owe koty,/ jak nie krzyknie na nich z góry:/ ,,A leniuchy! A niecnoty!/ A marsz z kuchni w mysie dziury!" Jaki taki, bliższy proga,/ umknął zręcznie przed pogonią;/ a zaś reszta się spotkała/ z pani Piętki twardą dłonią. Płacze Kizia, Sofinetka,/ płacze Pimpuś nasz uczony./ I ze wstydem się wynoszą,/ pospuszczawszy w dół ogony. Katastrofa Trudno sobie wyobrazić/ coś milszego od tej sali,/ w której malcy z ,,Pod Pieroga"/ obiad co dzień zajadali. Okno było tam weneckie,/ co na ogród się odmyka,/ książek pełno, a na ścianie/ portret męża nieboszczyka. W pośrodkuw pośrodku --- dziś popr.: pośrodku a. w środku. stół ogromny,/ osiem nakryć na nim leży,/ przy nim stoi wielki fotel/ i krzesełka dla młodzieży. Dobra pani Matusowa/ na fotelu zwykle siada/ w białym czepcu, w okularach,/ i paniątkompaniątko --- młodziutki panicz lub młodziutka panienka. jeść nakłada. A ze ściany mąż nieboszczyk/ na siedzących patrzy z dala/ i wąsami, zda sięzda się --- zdaje się, wydaje się., rusza,/ zda się, grozi lub pochwala. O, niejeden już tam przeszedł/ obiad smaczny i wesoły,/ kiedy Pimpuś, nasz bohater,/ ,,Pod Pierogiem" wszedł do szkoły. Serce mocno mu zabiło,/ gdy zobaczył wielką salę;/ a miał właśnie żółtą kurtkę/ i wyglądał doskonale. ,,No, siadajcie, drogie dzieci! ---/ rzecze pani Matusowa./ --- Tylko cicho się sprawiajcie,/ bo mnie dzisiaj boli głowa". Siadły kotki, milcząc, jedzą,/ ten, to ów języczkiem chłepcze./ a tak cicho, że dosłyszy,/ co tam w kątku myszka szepcze. Ale Pimpuś ten miał zwyczaj,/ że kołysał się na stołku./ Raz i drugi rzecze pani:/ ,,Przestań, proszę, mój aniołku!" Pimpuś zerka na nią z boku,/ potem chwilkę siedzi cicho,/ aż znów bujać się zaczyna,/ tak go kusi jakieś licho. Trącają go łokciem kotki,/ że to brzydko, że nieładnie.../ ,,A przestańże! --- woła pani ---/ Bo ci jeszcze stołek padnie!" Ledwie słów tych domówiła,/ rrrrrym!... jak długi Pimpuś leży,/ za nim obrus, za obrusem/ grad miseczek i talerzy... Korzystają z chwili koty,/ gwałt się robi niesłychany.../ groźnie patrzy mąż nieboszczyk/ i wąsami rusza z ściany... Pimpuś, w obrus owinięty,/ z miejsca ruszyć się nie może,/ co się dźwignie, to ze stołu/ lecą za nim łyżki, noże... Lizuś chwyta kubek z miodem,/ Łupiskórka mu wydziera,/ Filuś cały na stół włazi/ i łapkami sosy zbiera. Pani iskry lecą z oczu,/ nie wie, co w tym robić piekle.../ Kizia drze się wniebogłosy,/ a Trojaczek miauczy wściekle. Jedna tylko Sofinetka/ z śmiechem rzecze: ,,Już powiadam,/ że najgorsze te chłopaki/ z całej szkoły, proszę Madammadam (daw., z fr.) --- pani, tytuł grzecznościowy nauczycielki.!" I spokojnie, jak przystało/ dla uczącej się panienki,/ siedzi sobie, tylko ogon/ jej wygląda spod sukienki. Jedno drapie, drugie bije,/ pełno krzyku, pisku, wrzasku,/ trudno nawet opowiedzieć/ i przedstawić na obrazku. Bijatyka Dzieciństwo, BijatykaPo wieczerzy do łóżeczek/ cała poszła spać gromada;/ ale z Filem psotnik Pimpuś/ bijatykę rozpoczyna. Spadła kołdra i pierzynka,/ --- lecą jaśki w różne strony,/ Filuś upadł na podłogę/ poduszeczką przywalony. Reszta kotków, hyc!... na ziemię/ i do figlów... hejże, dalej!/ Pościągali prześcieradła,/ całą pościel pościągali. Wtem ze świecą wchodzi pani.../ ,,Co za rwetesrwetes --- hałas, zamieszanie.? Co za krzyki?/ A do łóżka! Spać mi zaraz!/ No, czekajcie, swawolnikiswawolnik --- psotnik.!..." Jak tam poszła cała sprawa,/ jak się wszystko to skończyło,/ o tym nawet, drogie dzieci,/ i wspominać mi niemiło. Tyle tylko wam opowiem,/ że nazajutrz przez dzień cały/ kotki wody nanosiły,/ prześcieradła prać musiały. A największy figlarz, Pimpuś,/ Bez mundurka, dla pokuty,/ Od samego musiał rana/ Wszystkim kotkom czyścić buty. Pimpuś buty czyści Głos Gdzie te nóżki chodziły,/ Co te butki zrosiły? Chór A, mój miły panie,/ chodziły po łanie./ A na łanie stoi rosa/ w majowe zaranie! Głos Gdzie te nóżki chodziły,/ co te butki zrosiły? Chór Chodziły po łące,/ goniły zające./ A na łące trawka młoda/ I kwiatki pachnące! Głos Gdzie te nóżki chodziły,/ co te butki zrosiły? Chór Chodziły na pole,/ na tę czarną rolę,/ deptały tam krasnekrasny (daw.) --- czerwony. maczki/ i modremodry --- ciemnoniebieski. kąkole! List Usiadł Pimpuś z piórem w łapce,/ chcąc rodzicom donieść w liście/ o żałosnych swych przygodach,/ i tak pisze zamaszyście: ,,Droga Mamo! Drogi Tato!/ Bardzo mi tu źle jest w szkole./ Jeżeli mnie Tato kocha,/ to do domu wrócić wolę! Jeść tu dają bardzo mało,/ dokazywać --- ani trochatrocha (daw., gw.) --- trochę.,/ proszę przysłać mi ciasteczek,/ jeżeli mnie Mamcia kocha! Mało serce mi nie pęknie,/ że się muszę żegnać z Wami!/ Kochający Pimpuś". Tu się/ nasz kocina zalał łzami. I niewiele myśląc, włazi/ w trzewik męża nieboszczyka,/ i wspomniawszy dom rodzinny,/ gorzko płacząc, łzy połyka. ,,W noska" O wy, latka młodociane!/ O dziecięcy wieku błogi!/ Jakie krótkie są twe żale,/ twoje smutki, twoje trwogi! Nie tak szybko w letni ranek/ srebrna rosa schnie na kwiecie,/ jak te łezki brylantowe/ w modrych oczach twoich, dziecię! I nie z takim chmurkę w maju/ rozdmuchuje wiatr pośpiechem,/ jak na liczku twym rumianym,/ znika smutek przed uśmiechem. Chwilki życia na twym niebie/ złotą mienią się obręczą./ Dusza twoja to obłoczek/ malowany śliczną tęczą! Tak i kotki z ,,Pod Pieroga"/ dnia trzeciego zapomniały/ o tej burzy, co wieczorem/ szkolny gmach wstrząsnęła cały. ZabawaJako znika cień o wschodzie,/ tak zniknęła w sercach troska,/ a prześliczna Kizia-Mizia/ grę prowadzi, zwaną ,,w noska". Gra ta, bardzo znakomita,/ na tym, dziatki me, polega,/ że się kotek kotka chwyta/ i po całym domu biega. Chwytać trzeba za obróżkę,/ a kto jej na szyi nie ma,/ tego się za nosek bierze/ i w pazurkach mocno trzyma. Pimpuś-śmiałek Już dawno mówią o temtem (daw.) --- tym.:/ ,,Żyją z sobą jak pies z kotem"./ Ale Pimpuś nie dowierzał/ i przymierzał. Skoro tylko psa gdzie zoczyzoczyć (daw.) --- zobaczyć; dostrzec.,/ to podejdzie, to uskoczy,/ ale z drogi mu nie schodzi/ pan dobrodziej! Jeden, drugi kundyskundys --- kundel. krzepki/ ani dbał o te zaczepki;/ psu nie honor bić się z kotem./ Co mu po tem? Przestrzegały inne koty:/ ,,Porzuć, Pimpuś, swoje psoty,/ bo się kiedy tak zahaczysz,/ że... zobaczysz!" BijatykaAle Pimpuś, harda sztuka,/ z psami wciąż zaczepki szuka/ i po nosie --- trzep ich z boku.../ Psy... już w skoku! Już dobrały się do skóry.../ ,,Aj, aj! --- wrzeszczy Pimpuś. --- Gbury!/ Toż od takiej znajomości/ bolą kości!..." A psy na to: ,,To nauka!/ Znajdzie guza, kto go szuka.../ A za taką awanturę/ biorą w skórę!" Postanowienie W nocy lament... Co takiego?/ A to Pimpuś miauczy srodze./ Kawał futra brak na grzbiecie,/ po psich zębach znak na nodze... Wstaje pani Matusowa:/ kataplazmykataplazm --- gorący, wilgotny okład rozgrzewający z nasion oleistych, papki mącznej itp., szarpieszarpie --- materiał opatrunkowy z nitek wyszarpanych z płótna., plastry.../ ,,Ach, już nigdy --- stękał Pimpuś ---/ nie zaczepię psiej hałastryhałastra (pogard.) --- banda, zgraja.". Całą noc biegały koty,/ ten z miseczką, ten ze świecą.../ aż nad ranem ledwo Pimpuś/ obwiązany usnął nieco. Wyrzuty sumieniaDługie potem przyszły chwile/ rozmyślania i niemocy./ Nieraz Pimpuś i zapłakał,/ w swym łóżeczku siedząc w nocy. ,,Ach! Cóżem ja, nieszczęśliwy,/ najlepszego zrobił w świecie!/ Jakże teraz się rodzicom/ pokażę z tą łatą w grzbiecie!... Ach! Czekają oni ze mnie/ i pociechy, i podpory.../ A ja, próżniak niegodziwy,/ cóżem zrobił do tej pory? Drogi Tato! Droga Mamo!/ Miły domku mój rodzinny!/ Już ja teraz się poprawię/ i zupełnie będę inny! Przebacz, przebacz, drogi Tato!/ Błogosław mi, Mamo droga!/ Wasz jedynak teraz będzie/ pierwszym uczniem z «Pod Pieroga»!" Czy dotrzyma Pimpuś słowa,/ o to ja się już nie boję!/ Któż by ojca, matkę drogą/ chciał zasmucić, dziatki moje?