Konopnicka, Maria 2015-08-04 1981 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/o-janku-wedrowniczku pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 Maria Konopnicka, Poezje dla dzieci i młodzieży, część III, Wydawnictwo M. Arcta, Warszawa 1922. http://pl.wikisource.org/wiki/O_Janku_W%C4%99drowniczku_%281922%29/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87 Wiersz Pozytywizm Liryka 0.3 O Janku Wędrowniczku text Książki dla dzieci https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7581.jpg Wodnik. Rybak w trzcinach., Apoloniusz Kędzierski (1861–1939), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7581/ https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/o-janku-wedrowniczku.htmlISBN-978-83-288-7548-7ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/o-janku-wedrowniczku.txtISBN-978-83-288-7549-4ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/o-janku-wedrowniczku.pdfISBN-978-83-288-7550-0ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/o-janku-wedrowniczku.epubISBN-978-83-288-7551-7ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/o-janku-wedrowniczku.mobiISBN-978-83-288-7552-4ISBNapplication/x-mobipocket-ebookYDP DCA 1DTP 3MN W życiu nawet niedużego jeszcze człowieka przychodzi moment, gdy własny dom wydaje się mu zbyt ciasny. Co jest tam dalej? Kto tam mieszka? Jak żyją inni, gdzie indziej? O Janku Wędrowniczku to rymowany utwór, który przedstawia historię tytułowego Janka. Chłopiec chce poznać świat. Wyrusza więc w drogę, na której przydarzają mu się liczne przygody. Podróżuje na grzbiecie bociana i na ośle. Zmienia się w rycerza i stacza zwycięską bitwę. Potem z poznanymi towarzyszami planuje kontynuować swą wyprawę drogą wodną, ale wydarza się wypadek, który staje temu na przeszkodzie... Wreszcie Janek poznaje także uroki lasu. W czasie wędrówki bohater spotyka mieszkających po sąsiedzku ludzi, zajmujących się różnymi pracami gospodarskimi. Poznaje także przyrodę i ma okazję poznać zwyczaje napotkanych zwierząt. Tym bardziej, że zwierzęta chętnie wypowiadają się w tym utworze osobiście.Historia kończy się szczęśliwym powrotem Janka Wędrowniczka do domu. Jego ciekawość świata zostaje w pełni zaspokojona. Chłopiec może nie odkrył Ameryki (zresztą wcześniej zrobił to już kto inny), ale stał się po swej wyprawie bogatszy o fantastyczne doświadczenia. Powstały pod koniec XIX wieku (1883) wiersz dla dzieci Marii Konopnickiej O Janku Wędrowniczku łączy elementy realistyczne z fantastycznymi oraz żartobliwe z poważnymi. Autorka pokazuje, jak dobrze rozumiała świat małych ludzi. Całodzienna włączęga po najbliższej okolicy domu może być dla dziecka prawdziwą wyprawą dookoła świata! Maria Konopnicka O Janku Wędrowniczku I. Janek Wędrowniczek Chcecie poznać się z chłopczykiem, / Jankiem, wielkim podróżnikiem, / Co zwędrował ziemie, wody / I przeróżne miał przygody? / No, to patrzcie, co za mina, / Bo już powieść się zaczyna! PodróżJaneczkowi, choć tak mały, / Dziwnie ciasne się zdawały/ Bielonego domku ściany, / Dziwnie niski dach słomiany. / Więc pomyślał: / «Wiem, co zrobię!/ Podróżnikiem będę sobie! Het, precz wszystko wkoło zwiedzę, / Przejdę nawet aż za miedzęmiedza --- wąski pas ziemi niezaoranej, rozgraniczający pola uprawne., / Aż za wielkie te topole, / Aż za rzeczkę, het, przez pole, / Tam, gdzie ziemia tyka nieba!.../ Tylko wezmę z masłem chleba». II. Na bocianie No, i poszedł! Stał nad rzeką/ Domek Janka niedaleko, / A że zwykle do podróży/ Jest potrzebny statek duży, / O czym łatwo z RobinsonaRobinson --- Robinson Crusoe, tytułowy bohater powieści przygodowej angielskiego pisarza Daniela Defoe z 1719./ Każdy, kto chce, się przekona, / Więc skierował Janek kroki/ Na brzeg stromy i wysoki. Tutaj wszakże niespodzianie/ Osobliwsze miał spotkanie. / Z boćkiem w własnej swej osobie, / Który trzymał kiełbiakiełb --- gatunek drobnej ryby z rodziny karpiowatych. w dziobie. / Janek w prośby: / «Mój bocianie!/ Gdzie okrętów tu dostanie?Gdzie okrętów tu dostanie? --- inaczej: Gdzie tu można dostać okręt?» Bocian patrzy, aż po chwili/ Rzecze: / «Jeśli mnie nie myli/ Wzrok, bom zgubił okulary, / Brodząc wiosną przez moczary, / To my się już trochę znamy... / Bom panicza niósł do Mamy! / Więc to panicz tak już duży, / Że zamyśla o podróży? / Statków nie ma tu, ni łodzi, / Ale jeśli o to chodzi, / To po dawnej znajomości/ Grzbietem służę jegomości»./ Tu zatrzepał w wielkie loty. / No, cóż było do roboty? / Janek skoczył, jak na konia, / I pomknęli het, nad błoniabłonie --- łąka.! III. Za płotem Szczerze powiem moje zdanie: / Lichalichy --- zły, słaby, nie najlepszy. podróż na bocianie! / Ledwie rzekę przelecieli, / Ledwie wioska się zabieli, / Ledwie żaby skrzekną w błocie, / Już ustaje bocian w locie, / I z klekotem w trawy spada: / «Popas tutaj! Niech pan zsiada!» --- / Bardzo jeszcze wielka łaska, / Jeśli dziobem choć zaklaska, / I ostrzeże pierwej o tem, / Że popasać chce nad błotem! / Bo gdzie żabie się niebodze/ Zdarzy spotkać z nim na drodze, / To o jeźdźca ani pyta: / Prosto w moczarmoczar a. moczary --- teren podmokły, bagnisty. brnie, i kwita! / A cóż! Każdy ma gospodęgospoda --- tu: miejsca zamieszkania.: / Dom, kto dom; a bocian wodę. / Sprzykrzyłsprzykrzyć --- częściej: sprzykrzyć sobie coś: uznać coś za przykre; znudzić się czymś, mieć czegoś dość. Janek te redutyreduta --- tu: bal, zabawa.: / Mokre nogi, mokre buty, / Gdy więc bocian krąg zatoczył, / Puścił go się, z grzbietu skoczył, / I zmęczony długim lotem, / Za Kasinym stoi płotem. IV. W sadzie Nic wybornie tak nie służy, / Jak apetyt po podróży! / Kasia sama, dzięki Bogu! / Pełną miskę ma twarogu, / Ale choć niewielkiej miarychoć niewielkiej miary --- choć jest niedużego wzrostu., / Zjeść zje tyle, co i stary. / A tu jeszcze jak umyślnie, / Kogut się do łyżki ciśnie, / I dziobiskiem łap z niej sera! Tuż kokoszakokosza --- kura. czarna gdera: / «Cóż to? Będę jajka składać, / A nie będę sera jadać? / Ho! ho! Jajka chcesz, kochanie, / To daj sera na śniadanie! --- / Toć ja muszę żywić dzieci!»/ Za tą jedną druga leci... / Cała toczy się gromada... / «Co to Kasia tak zajada?» Widząc Janek, że nic z tego, / Szedł do sadu przydrożnego, / Gdzie z nim pani Marcinowa/ Zgadałazgadać się z kimś --- porozumieć się z kimś; dogadać się z kimś. się we dwa słowa, / I z pełnego jabłek kosza/ Dała wybrać trzy --- bez groszabez grosza --- tzn. bez zapłaty; za darmo.. V. U owieczek Po szczęśliwym tym popasiepopas --- odpoczynek., / By nie tracić nic na czasie, / Idzie Janek, jedząc w drodze, / Smakują mu jabłka srodzesrodze --- okrutnie; tu przen.: bardzo.. / Naraz słucha... Co za głosy? / Wstały mu na głowie włosy, / Bo wszak nieraz podróżnika/ Kupa Indian spotka dzika, / O czym także z Robinsona/ Każdy łatwo się przekona. / A i to się przecież zdarza, / Iż wędrowca lew przeraża, / Tygrys albo ryś zażarty... / W książkach o tym pełne karty! Iść --- czy wracać?... Zamknął oczy, / By nie widzieć, jak zwierz skoczy. / Wtem, o losie niespodziany! / Poznał, że to są barany! / W Janku wnet odżyło serce, / Jedno jabłko dał pasterce, / Co na rękach własnych trzyma/ Jagnię, które matki nie ma! VI. Na skale «O, jak cudnie z szczytu skały/ Na świat boży patrzeć cały! / Na te pola, na te rzeki, / Na ten błękit gdzieś daleki, / Na te wzgórza siniejące, / Na promienne, złote słońce! / Na ptaszyny, co nad rzeką/ Przelatują gdzieś daleko, / Na ten obłok, co po niebie/ Za wietrzykiem się kolebie, / Na te kwiatki, na te zioła, / Co podnoszą ku mnie czoła!»/ Tak nasz Janek myśli w duszy. / Wtem chrup! Gałąź się ukruszy, / Której trzymał się nieboże, / I już noskiem ziemię orze... VII. Do młyna Pożegnawszy grzecznie owce, / Pobiegł Janek przez manowcemanowce --- kręte, błędne drogi; bezdroża.. / Nuż napotka tutaj wilka / Albo nawet wilków kilka? Ho! ho! Pewnie że nie stchórzy! / Trzeba mężnym być w podróży. / By więc dowieść, że junakiemBy więc dowieść, że junakiem --- inaczej: By dowieść, że jest junakiem; junak: dzielny młodzieniec., / Za przydrożnym skrył się krzakiem. Siedzi, czeka. A nuż zbóje? / Pozabija i zakłuje! / Albo, gdyby go ścigali, / To ucieknie jak najdalej! Siedzi, tętent słychać drogą! --- / Zabiło mu serce trwogą. / Jakieś krzyki i wołania, / Pewno herszt swą bandę zgania! Nasz bohater ledwie żyje! / Zamknął oczy, skurczył szyję. / Aż zebrawszy siły wreszcie, / Krzyknie: «Łaski, panie herszcie!» Krzyk się odbił wielkiem echem, / Wtem ktoś głośnym parsknął śmiechem. / Ach, to Franek od Marcina, / Idzie z osłem swym do młyna! Janek śmiechem sam wybucha, / Skacze na grzbiet kłapoucha. / I boki mu piętą ściska, / Krzycząc: «Jadę do zamczyska!» VIII. U dróżnika Grzeczny rycerz nie dba zgoła, / Choć mu guz wyskoczy z czoła. / A że w drodze siły trzeba, / Dobył Janek z torby chleba/ I zajadał go ze smakiem, / By tym większym być junakiem. Gdy dogryzał już ośródka, / Patrzy, stoi jakaś budka! / Dróżnikdróżnik --- osoba pilnująca bezpieczeństwa przejazdu na powierzonym mu odcinku torów kolejowych, tu raczej: osoba pilnująca ruchu łodzi i przepraw na rzece. nie wiem gdzie się bawił, / Tylko pudla w niej zostawił. Janek więc jak na komendę/ Krzyknął: «Twierdzę tę zdobędę! / Wnet tu będzie wojna sroga, / Musi poddać się załoga!» --- Jeszcze chwila nie minęła, / A już spełnił wielkie dzieła: / Z bronią w łapie, w pełnej zbroi, / Pokonany pudel stoi, / Przed nim rycerz nasz bez trwogi, / Woła: «Baczność! Broń do nogi!» IX. W wodzie W Janku żądza się zapala, / Na małego wyjść kaprala, / Co to pobił wielkie ludymałego (...) kaprala, co to pobił wielkie ludy --- chodzi o Napoleona Bonaparte, cesarza Francuzów.! / A wtem wrócił stróż do budy. Jakże go mój pudel zoczyzoczyć --- zobaczyć., / Jak nie szczeknie, jak nie skoczy! / Z takim wojskiem niećwiczonem/ Trudno być Napoleonem! Tak skończyły się popisy! / Z stróżem przyszły dwa urwisy, / Stach i Józiek, obaj mali, / Więc się zaraz pokumalipokumać się z kimś --- zaznajomić, zaprzyjaźnić się z kimś.. «Gdzie to panicz?» --- «Podróż sobie/ Dookoła świata robię!» --- / Tak zakrzykną: --- «O dla Boga! / To i nam tamtędy droga! Pójdziem razem, bo tam bąki/ Tną okrutnie, jak iść w łąkijak iść w łąki --- inaczej: kiedy pójdzie się na łąki.!» --- / Idą, patrzą, łódź na stawie: / Dalej myśleć o wyprawie! Janek wcale się nie cofa, / By w Kolumba grać KrzysztofaKolumb, Krzysztof, właśc. Cristoforo Colombo (1451--1506) --- włoski żeglarz, podróżnik i nawigator, znany jako ,,odkrywca Ameryki", ponieważ jako pierwszy dopłynął w 1492 r. przez Ocean Atlantycki do wybrzeży tego kontynentu nieznanego w ówczesnej Europie., / Więc powstaje okrzyk dziki: / --- «Na odkrycie Ameryki!» --- Łódź, bo łódź! Nie ma co gadać! / Lecz gdy przyszło do niej siadać, / Stach i Józiek smyrk, bez szkody, / A nasz Janek buch do wody! Nie wiem, jakby się skończyło, / Gdyby stróża tam nie było. / Ten usłyszał wrzaski dzieci, / I na pomoc pędem leci. X. W chacie Stróż był chłopak zręczny, młody, / Śmiało nura dał do wody, / A jak kaczka pływał dzika, / I wyłowił podróżnika. Chata stała niedaleko, / Idzie, z Janka strugi cieką, / Za nim pędzą oba smyki, / Wyrzekłszy się Ameryki. Po niedługiej w chacie chwili/ Ślicznie Janka obsuszyli, / I nie myśląc długo wiele, / Dali Jóźka kamizelę, / Dali Stacha szarawary, / Wszystko prawie jednej miary. A nim przeschnie mu ubranie, / Dali klusek na śniadanie. / Gospodyni patrzy rada, / Jak to panicz smacznie zjada, Maryś patrzy też ciekawie, / Przy niej siedzi Stach na ławie, / Jakoś mu się to nie zdaje, / Że gość nożem kluski kraje. On to łyżką je drewnianą, / By mu tylko dużo dano! / Janek, całej rad przygodzie, / Już zapomniał, że był w wodzie, / I przebrany, najedzony, / Rusza śmiało w dalsze strony. XI. W lesie Idzie, słonko mu dopieka, / Patrzy, stoi las z daleka. / Inny chłopiec, nie daj Boże/ Przeląkłby się lasu może? Ale w Janku mężna dusza! / Sporymspory --- duży; tu: szybki. tedytedy --- zatem, więc. krokiem rusza, / LasI po chwili go nakrywa/ Starych dębów zieleń żywa. O jak cudnie tu dokoła! / Pełno kwiatków wznosi czoła, / We mchu miękkim nogi toną, / Świeżo wszędzie i zielono. Tysiąc ptaszków w krzakach śpiewa, / Cichy pacierz szepcą drzewa, / A na głowę rzuca cienie, / Słońcem tkane ich sklepienie. Gdzie wpierw patrzeć --- Janek nie wie! / Tu wiewiórka smyrk! po drzewie, / Tu zajączek szust! przez trawę, / Tu lśnią żuczki się jaskrawe, Tutaj z brzękiem leci pszczoła, / Tu kukułka go zawoła, / Tu znów dzięcioł w korę puka/ I robaczków sobie szuka. Biega Janek w lewo, w prawo, / Aż gdy zmęczył się zabawą, / Chce już wracać --- ani rady! / Zgubił dróżkę, stracił ślady! Las, BłądzenieHuka, woła, echo niesie/ Głos po coraz gęstszym lesie, / Aż po długim tak bieganiu/ Z płaczem usnął w mchów posłaniu. XII. Z powrotem Śniło mu się --- sen był miły --- / Że go ptaszki obstąpiły, / Że zajączek stanął słupka, / Że wyrosła grzybów kupka, / I kapelusz swój czerwony/ Widział w grzyba zamieniony. Śniło mu się, że jest łąka, / Że on wcale się nie błąka, / Wcale z lasem się nie biedzi, / I że przy nim Tyras siedzi. --- «Tyras! Tyras!» --- raźno skoczy, / Spojrzy, przetrze modre oczy, / A to nie sen, lecz na jawie/ Tyras przy nim siedzi w trawie. Więc wracali w zorzy blasku, / Jak widzicie na obrazku, / Gdzie domowa miła strzecha. / Cóż tam była za uciecha! Jak radosnym się okrzykiem/ Mama wita z podróżnikiem! / A on tylko: --- «Jeść, jeść, mamo!» --- / A może i my tak samo?