Maria Konopnicka Na jagody Kowalska, Dorota Mikołajczyk, Aleksandra Żak, Agnieszka Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Pozytywizm Epika Baśń Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/na-jagody Maria Konopnicka, Na jagody, wyd. Siedmioróg, Wrocław 1995 Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 1980 xml text text 2012-10-31 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/Dziewczynka_w_lesie.jpg Dziewczynka w lesie (fragment), Kazimierz Alchimowicz (1840–1916), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6513 Książki dla dzieci SP1 FNF FBA YDP https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/na-jagody.htmlISBN-978-83-288-7104-5ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/na-jagody.txtISBN-978-83-288-7105-2ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/na-jagody.pdfISBN-978-83-288-7106-9ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/na-jagody.epubISBN-978-83-288-7107-6ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/na-jagody.mobiISBN-978-83-288-7108-3ISBNapplication/x-mobipocket-ebook Maria Konopnicka Na jagody Tuż nad Bugiem, z lewej strony,/ Stoi wielki bór zielony./ Noc go kryje skrzydłem kruczemkruczem --- dziś popr. forma: kruczym.,/ Świt otwiera srebrnym kluczem,/ A zachodu łuna złota/ Zatrzaskuje jasne wrota. Nikt wam tego nie opowie,/ Moje panie i panowie,/ Jakie tam ogromne drzewa,/ Ile ptaszyn na nich śpiewa, Jakie kwiatków cudne rody,/ Jakie modre w strugach wody,/ Jak dąb w szumach z wichrem gada,/ Jakie bajki opowiada! Las, TajemnicaMało komu tam się uda/ Napatrzyć się na te cuda,/ Mało kto w wieczornej ciszy/ Tę borową baśń usłyszy,/ Mało kogo bór przypuści/ Do tajemnych swych czeluści,/ Gdzie się kryją jego dziwy:/ Świat jak z bajki --- a prawdziwy!/ Długo na to czekać trzeba,/ Aż się wicher ukolebaukoleba --- dziś popr. forma: ukolebie; ukolebać --- ukołysać; tu: uspokoić.,/ Aż drożyny mech wygładzi,/ Aż nas dzięcioł poprowadzi,/ Aż się w dziuplach pośpią sowy,/ Aż zadrzemie dziad borowy,/ Aż obeschną w trawach rosy,/ Aż utkają dywan wrzosy./ Wtedy --- niech się co chce dzieje,/ Dalej, dzieci! Idźmy w knieje! Wojsko, Żołnierz, ZwierzętaŻeby tylko, chowaj Boże,/ Nie napotkać gdzie ślimaka.../ Jak nic drogę zajść nam może,/ A to straszny zawadiaka! Płaszcz zwinięty ma na grzbiecie,/ Różki stawia na wideciewideta (daw.) --- posterunek strażniczy, warta; tu: straż przednia../ Wali tego cała rotarota --- tu: oddział.:/ --- Raz, dwa, trzy, i marsz, piechota! A nad nimi lecą osy,/ Grają, trąbią wniebogłosy,/ Aż się echa w boruw boru --- w lesie. gonią.../ Nie zaczepiaj, bo pod bronią!/ Zaraz brzęk się ozwie krótki,/ Do ataku brzęk pobudki,/ Zaraz idą na bagnety.../ Utnie która? --- Gwałtu, rety! A tam siedzi we fortecy/ Pająk, co ma krzyż przez plecy/ I krzyżakiem się nazywa:/ Bestia sroga a złośliwa! Myślisz --- nic, a tu zasadzka:/ Jak nie chwyci cię znienacka,/ Jak nie zwiąże w łyka, w sznury,/ To nie poznasz własnej skóry./ I choć nic cię nie zaboli,/ Wziętyś, bratku, do niewoli!/ Co krok strachy, co krok trwogi.../ Z wojskiem ciągną maruderymaruder (z fr. marauder: włóczęga, rabuś) --- cywilna osoba idąca za oddziałem wojska (dla handlu lub zdobyczy np. na polach bitwy) lub żołnierz pozostający na tyłach kolumny wojsk, nienadążający za oddziałem; także: osoba ociągająca się, niechętnie włączająca w działania./ Gąsienice w poprzek drogi;/ A od głównej gdzieś kwatery/ Adiutantyadiutant --- oficer przyboczny, pomocnik dowódcy. złotem świecą,/ Na motylich skrzydłach lecą,/ Aż im z czubów idzie para:/ --- Lewo w tył, i --- naprzód, wiara! Zanim dojdziemdojdziem --- dziś popr. forma: dojdziemy., zanim staniemstaniem --- dziś popr. forma: staniemy./ Pod borowych szumów graniem,/ Nim na roścież się otworzy/ Świat borowy, nasz, a boży,/ Posłuchajcie, jak w poranek/ Na czernice, na jagody/ Szedł do boru mały Janek,/ Jakie w boru miał przygody. Ledwo ranne słonko wstało,/ Patrzcie tylko, już jest w lesie!/ Między sosny idzie śmiało,/ Dwie krobeczkikrobeczka (zdr.), krobka --- koszyk. w ręku niesie;/ Kapelusik wziął czerwony,/ Żeby go się bały wrony,/ A choć serce mu kołata,/ Nic nie pyta! Kawał chwata!/ Dar--- Na bok, tarnietarń, tarnina --- kolczasty krzew, dający drobne, cierpkie owoce. i wikliny!/ Dziś są Mamy imieniny:/ Niespodziankę Mamie zrobię,/ Jagód zbiorę w krobki obie,/ Leśna rosa je obmyje,/ Paprociany liść nakryje./ Ciszkiem, chyłkiem po polanie/ Wrócę, zanim Mama wstanie,/ No, i będzie niespodzianka:/ Dar od boru i od Janka! A czy jakie zamówieniezamówienie --- tu: zły urok, czary.?.../ Szuka Janek, co ma siły,/ A tu --- żeby na nasienieżeby na nasienie --- [jagód nie ma] nawet w małej ilości.!/ Tak jagódki się pokryłypokryć --- tu: pochować, ukryć.. Szuka w prawo, szuka w lewo,/ Między brzozy, między sosny,/ Wreszcie tam, gdzie ścięte drzewo,/ Siadł zmęczony i żałosny. Na płacz mu się zbiera prawie.../ Wtem, gdzie szara ziemi grudka,/ Tuż przed sobą ujrzy w trawie/ Brodatego Krasnoludka. Krasnoludek, wszakże wiecie,/ To najmniejszy człeczek w świecie/ I nie straszny ani trocha,/ A nad wszystko dzieci kocha!/ KrólKrasnoludek różny bywa:/ Jeden Polny --- ode żniwa,/ Drugi Pszczelny, rządzi ulem,/ Ten był --- Jagodowym królem. Jagodowy król po borze/ Jak po własnym chodzi dworze,/ Mech mu leśny łoże ściele,/ Z wilg i drozdów ma kapelę,/ Gdzie bądź stąpigdzie bądź stąpi --- gdziekolwiek uczyni krok. --- kwiaty, zioła/ Pochylają wonne czoła,/ A w największą nawet ciszę/ Trzcina przed nim się kołysze. Jagodowy król --- pan z pana!/ Szata na nim cudnie tkana,/ Korony zaś nie używa,/ Bo za duża jest i krzywa./ Lecz i bez niej w jednej chwili/ Obaj z Jankiem się zmówili. Król zaświstał w orzech pusty./ Wnet szastnęło między chrustychrusty --- dziś popr. forma: chrustami./ --- Król ma służbę znakomitą,/ Wiewióreczki z rudą kitą ---/ I w skok chyżechyży --- szybki, zwinny. jego posłychyże jego posły --- dziś popr. forma: chyży jego posłowie./ Obie krobkikrobka (daw.) --- koszyczek, łubianka. w bór poniosły. --- To i my idźmy za nieminiemi --- dziś popr. forma: nimi.! ---/ Rzekł do Janka król łaskawie./ Idą, a tu czerń na ziemi:/ Wielkie mrówki pełzną w trawie.../ Ledwie przeszły, pająk srogi/ Kosmatymi stąpa noginogi --- dziś popr. forma: nogami.... Zatrwożył się nasz chłopczyna./ --- Nic się nie bój! --- król mu powie./ --- Włos nie spadnie ci na głowie!/ To jest dobry starowina,/ Pierwszy tkacz mojego dworu,/ Od sajetysajeta (daw.) --- cienkie sukno. i bisiorubisior --- cienka, delikatna tkanina, wytwarzana w starożytności z jedwabiu morskiego (wydzieliny małży), a potem z cienkiej wełny lub innych włókien../ Ten pas, spojrzyj, srebrno-złoty,/ Jego właśnie jest roboty.../ To zaś moje pracownikimoje pracowniki --- dziś popr. forma: moi pracownicy./ Stawią mosty i chodniki./ Krociekrocie --- mnóstwo, bardzo wiele. tego mamy, krocie! A wtem cień ich objął chłodem,/ Weszli w gąszcz, między paprocie,/ Jaś za królem, a król przodem. Idą, aż tu nowe dziwy!/ Krzyknął Janek, podniósł głowy:/ Jako w sadzie stoją śliwy,/ Tak tu gaj był jagodowy./ A jagody wszędzie wiszą,/ Na szypułkach się kołyszą. A tak każda pełna soku,/ Że się prawie czerni w oku./ Zapatrzył się nasz chłopczyna,/ A król podparł boki oba:/ --- Tu się państwo me zaczyna:/ Jakże waściwaść --- daw. forma grzecznościowa: pan, szanowny pan. się podoba?.../ I pod wąsem się uśmiecha,/ A miał wąsy jako strzechastrzecha --- dach ze słomy.. A wtem nagle się ukaże/ Dwór królewski. Jak wspaniały!/ Dach go kryje srebrnobiały,/ Ślimak trzyma przed nim straże, A żywiczna cienka ściana/ Świeci słońcem wyzłacana./ Przede dworem, jak się godzi,/ Królewicze stoją młodzi I witają pięknie gościa/ Oraz ojca Jegomościa./ A na każdym kubrak sinysiny --- tu: ciemnoniebieski.,/ Jakby z czarnej jagodziny,/ Jasne oczy zmyte rosą,/ Krągłe mycki, nogi boso./ Macie w całej tu postaci/ Jagodowych siedmiu braci. Król nie wyrzekł ani słowa,/ Tylko w róg zatrąbił złoty/ I wnet dziatwa Jagodowadziatwa Jagodowa --- dzieci lub poddani Jagodowego Króla./ Porwała się do roboty./ Co tam krzyku! Co tam śmiechu!/ Co zabawy i pośpiechu!/ Na krzewiny, na łodygi/ Pną się, lezą na wyścigi,/ Na wyścigi, na wyprzody/ Najpiękniejsze rwą jagody. I tak prawie w jednej chwili/ Całą krobkę napełnili,/ Którą wiewióreczki-posły/ W skok po czubach drzew przyniosły. PodróżRzeka--- Popłyniemy teraz dalej,/ Gdzie borówek jest kraina! ---/ Królewicze rzekną mali. ---/ W imię Ojca, Ducha, Syna,/ Chlust na wodę! Szust po fali!/ Tęga łódka --- drzewna kora,/ Setny żagiel --- liść z jawora.../ Nie potrzeba nam i wiosła, Sama struga będzie niosła,/ Nie potrzeba i sternika,/ Powiedzie nas kaczka dzika!/ Szumią trzciny, tataraki,/ Modra ważka cicho leci.../ Pyta żabka: --- Kto tam taki?/ --- Jagodowe płyną dzieci! KońPoza strugą, poza wodą/ Jazda wierzchem przez burzany!/ Cztery konie z stajni wiodą,/ Każdy rumak zawołany./ Dosiadają oklep grzbieta/ I --- hop cwałem!... Heta! Heta! Na bok, trawy i paprocie,/ Bo stratujemstratujem --- dziś popr. forma: stratujemy. wszystko w locie!/ Umykajcie, tarnie, głogi,/ Jaszczureczki, na bok z drogi!/ Leci tętent przez pustoszepustosza --- miejsce opustoszałe, bezludne.,/ Aż się echo niesie w ciszy.../ Pędzą! Któż by odgadł, proszę,/ Że wierzchowce --- leśne myszy?/ Co to jeszcze z tego będzie!/ W Janku aż się śmieje dusza,/ Ledwie że nie zgubił w pędzie/ Czerwonego kapelusza. A wtem --- prrr! --- zakrzykną społemspołem --- razem./ I wstrzymują konie rącze./ Patrzą --- siedzą panny kołem/ (Powój się nad nimi plącze). Każda białą sukieneczkę/ I czerwoną ma czapeczkę,/ Każda warkoczyki złote,/ Każda w ręku ma robotę/ I to samo pilnie czyni,/ Co i pani Ochmistrzyniochmistrzyni --- zarządczyni dworu kobiecego (królowej); tu: gospodyni, opiekunka dzieci i nauczycielka domowa. . GrzecznośćSzastną chłopcy ukłon żwawo,/ Oczy w lewo, nosy w prawo,/ Jak przystoi dla honoru/ Młodzi wychowanej w boru./ A najstarszy śmiało powie:/ --- Prezentuję was, panowie:/ To jest gość nasz, mały Janek,/ To --- pięć panien Borówczanek. I od słowa wnet do słowa/ Potoczyła się rozmowa!/ Jako panny są sierotki/ Na opiece swojej ciotki,/ Imci pani Borówczyny;/ Jakie w boru są nowiny,/ Jak się czyżyk czubi z żoną,/ Jak jastrzębia powieszono,/ Co wybierał drozdom dzieci,/ Jakie dudek stroi psoty,/ Jak tu miesiącmiesiąc (daw.) --- księżyc. nocą świeci,/ Jako pannom promień złoty/ Powyzłacał nocą włosy,/ Jak się myją w kroplach rosy,/ Jak im brzózki suknie tkały,/ Srebrnej kory dodawały,/ Jak pończoszki te zielone/ Na igliwiu są robione,/ Jak biedronki mód nie znają/ I w kropeczki suknie mają,/ Jako jednej pannie Basia,/ Drugiej Julka, trzeciej Kasia,/ Czwartej Zosia, piątej Hania,/ Jak je słowik uczy grania.../ Wtem kiwnęły wszystkie główki,/ Piękny dyg --- i frr... w borówki. CzasNie minęła jeszcze chwila/ Na zegarku u motyla,/ Nakręconym jak należy,/ Podług złotej słońca wieży,/ Kiedy panny już zebrały/ Słodkich jagód koszyk cały. Wnet dla pani Borówczyny/ Niosą hamak z pajęczyny/ I związawszy u lebiodylebioda --- gatunek rośliny jednorocznej; inaczej: komosa biała./ Nuż kołysać się w zawodyw zawody --- na wyścigi.!/ Jak zabawa, to zabawa!/ Choć kto spadnie, miękka trawa./ Jagodowi królewicze/ Poszli z piasku kręcić bicze,/ Hania gospodarzy z ciotką,/ Pcha co siły hamak Basia./ A zaś Julka, Zosia, Kasia/ Przyśpiewują piosnkę słodką./ UcztaWtem ich ciotki głos doleci:/ --- Panny! Panny!... Dzieci! Dzieci!/ Pójdźcie podjeść, czym bór darzyczym bór darzy --- czym las obdarowuje.,/ Hania dzisiaj gospodarzy!/ Biegną; każdy się sadowi,/ Idzie Hania z ciemną rzęsą./ Królewicze Jagodowi/ Jedzą, aż się uszy trzęsą... Imci pani Borówczyna/ Niesie półmich wprost z komina,/ Przy niej służba nieustanna:/ To ta panna, to ta panna.../ Śmiech i wrzawa! Lecą głosy:/ «A sio, osy! A sio, bąki!»/ A już trawy pełne rosy,/ Już liliowe dzwonią dzwonki.../ Zza gór kędyś i zza morza/ Wieczorowa idzie zorza. Więc się chłopcy porwą z ziemi:/ --- Dziękujemy za gościnę! ---/ Nożętami --- szast --- bosemi,/ I wio, na wóz --- na drabinę!/ Parskną konie, zarżą sobie/ (Garniec owsa miały w żłobie)/ I wyciągną kłus tak tęgi,/ Aż lejc trzeszczy i popręgilejc, popręgi --- elementy uprzęży konnej.! Jakby z wiatrem pędzi bryka.../ Janek trzyma się koszyka,/ Inni, jako który może,/ W drabkachdrabki, drabiny --- boczne ściany wozu drabiniastego, wykonane z drążków drewnianych. stoją na rozworzerozwora --- drąg łączący przednią i tylną część wozu../ Jeszcze nie zabłysły gwiazdy,/ Jeszcze zachód gra nad borem,/ Kiedy z tej szalonej jazdy/ Przed królewskim wytchliwytchli --- dziś popr. forma: wytchnęli. dworem./ Król im przeciw wyszedł stary,/ Miły uśmiech lśni z oblicza./ --- A prr... gniady! A prr... karygniady, kary --- nazwy maści (koloru sierści) koni.!/ Ognia z pakuł! Pif, paf z bicza! Przecknąłprzecknąć, właśc. przecknąć się --- przebudzić się, otrzeźwieć z drzemki. Janek na trzask bata:/ --- Co to było? Jak to było?/ Znikła króla srebrna chata.../ Czyżby mu się tylko śniło?/ Czyżby przespał tyle czasu/ Na sosnowym pniu wśród lasu?/ --- Gdzież tam! Wszakże jakby żywą/ Widzi króla brodę siwą,/ Królewicze na bosaka,/ Hanię, co ma z róż buziaka,/ Cztery konie, wóz w drabiny,/ Czepiec pani Borówczyny,/ Słyszy śmiechy i okrzyki,/ Słyszy nawet turkot bryki!/ A tu wkoło nic --- ni śladu.../ Przypomina Janek sobie.../ Dziwy, dziwy mu się roją,/ Ani sposób dojść do ładu.../ A wtem spojrzy --- krobki obie/ Pełne jagód przy nim stoją. ŚwiętoWrócił, cicho stanął w progu./ Mama śpi? --- To chwała Bogu!/ Złotych jaskrów narwał w dzbanek,/ Kwieciem potrząsłpotrząsł --- tu: posypał. obrus biały. A tuż obok filiżanek/ Dwie krobeczki jagód stały./ Zaś napisał na arkuszu:/ ,,Mojej Mamie zdrowia życzę!"/ Nad tym, pełen animuszu,/ Wymalował królewiczekrólewicze --- dziś popr. forma: królewiczów. ,/ A zaś niżej jak róż wianek/ Dał pięć panien Borówczanek. Jak się mama ucieszyła,/ Jak wyborna kawa była,/ Jak jagody zaraz dano/ Z miałkimmiałki --- drobny, sypki. cukrem i śmietaną,/ Jak się wszyscy --- starzy, mali,/ Królewiczom dziwowali./ Jak dom cały, kręcąc głową,/ Stał przed panien tych obrazem,/ O tym chyba książkę nową/ Napiszę wam innym razem!