Konopnicka, Maria 2015-10-23 1981 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/filus-milus-i-kizia-wesole-kotki/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 Maria Konopnicka, Filuś, Miluś i Kizia: wesołe kotki opisał Mruczysław Pazurek, druk WŁ. L. Anczyca i Sp., Warszawa-Kraków 1891. http://pl.wikisource.org/wiki/Filu%C5%9B,_Milu%C5%9B_i_Kizia:_weso%C5%82e_kotki Wiersz Pozytywizm Liryka Filuś, Miluś i Kizia: wesołe kotki text 0.3 https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7512.jpg Cat with Kittens, Henriëtte Ronner, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7512/ YDP DCA YFJ 1DTP 3MN Pierwsza z książek dla dzieci autorstwa Marii Konopnickiej, której bohaterami są koty. Wydany w 1889 roku tekst ukazał się początkowo pod pseudonimem "Mruczysław Pazurek" i stanowił jedynie wstęp do kontynuowanej później przez autorkę twórczości dla dzieci. Opowiada zabawne historie z życia kociej rodziny, której członkami są między innymi kocięta --- Filuś, Miluś i Kizia-Mizia. Ten utwór oraz opublikowane po kilku latach przygody Pimpusia Sadełko, a także inne wiersze i opowiadania skierowane do najmłodszych przyniosły Konopnickiej miano jednej z najpopularniejszych autorek literatury dziecięcej. Maria Konopnicka Filuś, Miluś i Kizia: wesołe kotki Nic milszego, moje dziatki,/ Jak kot pięknie wychowany/ Taki, jak go tu: widzicie/ Nad miseczką od śmietany. Poranek Filonka I Przejdźcie góry, przejdźcie lasy, / Na calutkim Bożym świecie, / Szczęśliwszego pewno kotka/ Niż Filonek --- nie znajdziecie. Nasz Filonek, kotek bury, / Ma futerko w żółte łaty, / I jest sobie jedynaczkiem/ U swej mamy i u taty. II W domku u nich często bieda, / Myszki bardzo pomądrzały, / Czasem tata nie ułowi/ Ani jednej przez dzień cały. Ale nigdy się nie smuci, / Choćby bieda nie wiem jaka... / Bo mu serce rozwesela/ Widok synka jedynaka. III Ledwo ranek zorzą błyśnie, / Ledwo zejdzie jasność słonka, / Spieszy mama, spieszy tata, / Do syneczka, do Filonka. Mama ślicznie przyśpiewuje, / Albo cudną prawi bajkę, / A zaś tata w kamizeli/ Tańczy z synkiem, paląc fajkę. Filuś tańczy I Raz Filonek wszedł do sali, / Zkąd płynęły skoczne dźwięki; / Właśnie brały lekcye tańca/ I panicze i panienki. Pierwszy Miluś, z białym gorsem, / Wdzięcznie ujął się pod boki, / I podniosłszy lewą nóżkę, / Śmiało daje sus szeroki. II Przy nim śliczna Kizia --- Mizia, / W żółtej szarfie, w wielkiej kryzie, / I w sukience tańczy białej... / --- Czy widzicie Kizię --- Mizię? Dalej Lizuś i Trojaczek, / Trzymając się za pazurki, / Naśladują żwawo skoki/ Wesołego Łupiskórki. Filuś tańczy razem z niemi, / Rad, aż śmieją mu się oczy; / Przy muzyce, przy wesołej, / Wiodą kotki tan ochoczy. Grzeczny Mruczuś I Spójrzcie, jaki Mruczuś grzeczny, / Chociaż jeszcze tak maleńki! / Jakto sobie ślicznie siedzi, / Wdziawszy kurtkę i spodeńki. Tata musi łapać myszy, / Mama dość ma pracy w domu; / Ciągle bawić się z Mruczusiem, / Sami wiecie, niema komu. II Mruczuś, choć tak jeszcze mały, / Doskonale to rozumie; / Nie przykrzy się mamie, tacie, / Sam się bawi jako umie. To z biczyka sobie trzaska, / To piłeczkę w górę rzuca, / To --- wio! --- woła, i na sznurku, / Ciągnie raźno swego kuca. III Mama zajrzy raz i drugi, / Uśmiechnie się do syneczka, / I przyniesie na miseczce/ To bułeczki, to znów mleczka... Mruczuś wesół, rad zajada, / Nie krzywi się, nie narzeka... / Ejże, dzieci! Czyżby kotek/ Miał być mędrszy od człowieka? Przygoda w kuchni I --- Będą dzisiaj naleśniki! / Już kucharka cukier tłucze, / Mama poszła po rodzenki, / U spiżarni wiszą klucze! Tak od rana Filuś woła/ Na Minetkę i Kasperka. / A wąsiki oblizuje... / I na komin chciwie zerka. II Filuś strasznie jest łakomy! / W całym domu wszyscy wiedzą, / Że z talerzy wylizuje, / Czego inni nie dojedzą. Pfe! Jak brzydko! Aż niemiło/ Mówić mi o takim kocie, / Wolałbym sam myszy łapać, / Albo siedzieć gdzie na płocie. Co się mama nie nagniewa, / Nie naprosi, nie nasarka... / Ledwo skończy, aż mój Filuś/ Smyk do kuchni i do garnka. III Wtem raz wbiega: coś się skwarzy... / Pęchu, węchu --- to słoninka! / Miluś woła towarzyszy, / Do pyszczka mu idzie ślinka. Jak nie chwyci łapką całą, / Jak nie wrzaśnie w niebogłosy: / --- Aj... Aj... Aj... kotki za nim... / A wetknęły także nosy. Zobaczyła to kucharka... / Jak nie krzyknie na nich z góry: / --- A łasuchy! A niecnoty! / A marsz z kuchni, w mysie dziury! Byłoż bólu! byłoż pisku! / Byłaż potem wstydu siła... / A w dodatku, i kucharka/ Coś na drogę przyłożyła... Awantura Patrzcie tylko, patrzcie dzieci, / Jak ze stołu wszystko leci! --- A to Filuś tak się spisał, / Co na stołku się kołysał. I Do obiadu już nakryto... / Wszystkie dzieci mama woła; / Kotki biegną, podskakując, / Już obsiadły stół-dokoła. Mama poszła do kuchenki/ Przynieść befsztyk, kartofelki; / A tymczasem psotne kotki/ Rozpoczęły swe figielki. II Filuś chyłkiem pod stół włazi, / By Milusia szczypnąć w łapkę. / Lecz nie udał mu się figiel, / I sam biedak wpadł w pułapkę. Bo ten Miluś, sprytny kotek, / Z drugiej strony na stół wchodzi... / Cap! Filusia za czuprynkę: / --- Masz za swoje pan dobrodziej! Zaczepili o serwetę... / Z niej na ziemię wszystko spada! / Rzecz ciekawa, czy też mama/ Z takich figli będzie rada? III Kizia mleczko chce odebrać, / Co jej porwał Mruczuś mały; / Łupiskórka kontent wielce, / Patrzy na rozgardyasz cały. Jedno drapie, drugie bije, / Pełno krzyku, pisku, wrzasku, / Trudno nawet opowiedzieć, / I przedstawić na obrazku. Rozgniewana mama wraca... / Dziatwa widzi wnet z jej miny, / Że za zbytki i figielki, / Nie dostanie legominy. Karuzel (Obrazek na okładce). Czyście też słyszeli, / Czyście też widzieli, / Jak się kotki bawią/ Na tej karuzeli? Lecą naokoło... / Pełno śmiechu, wrzawy! / Pieski przyszły także/ Do wspólnej zabawy... Figlarz Miluś w pędzie/ Łapką pchnął mopsika; / Azorek ze strachu/ Do domu umyka!... A gromada kotków/ Czeka na swą koléj; / I one też pragną/ Użyć tej swawoli. Pastereczka Grzeczna panna Kizia-Mizia/ Strój pasterski wdziała na się, / I usiadłszy na murawie, / Tekturowe owce pasie. Słonko świeci na błękicie, / W młodym gaju szumią drzewa, / Kizia-Mizia patrzy w niebo, / I piosenki sobie śpiewa: --- «Miau! Miau!... Owieczki moje, / Miau! Miau!... Wilczków się nie boję, / Miau! Miau!... Wilczki w boru siedzą, / Miau! Miau!... Owiec mi nie zjedzą. Kocie figle Co się stało dziś wieczorem, / Nawet mówić nie chcę o tem. Dzięki Bogu, dziatki moje, / Że z was żadne nie jest kotem! Bijatyka Po wieczerzy, do łóżeczek / Cała poszła spać rodzina; / Ale z Filem psotnik Miluś / Bijatykę rozpoczyna. Spadła kołdra i pierzynka, / Lecą jaśki w różne strony, / Filuś upadł na podłogę / Poduszeczką przywalony, Reszta kotków, hyc!... na ziemię, / I do figlów... hejże dalej! / Pościągali prześcieradła, / Całą pościel powalali. Wtem ze świecą wchodzi mama.... / Co za rwetes? co za krzyki? / A do łóżka! Spać mi zaraz! / No! czekajcie swawolniki!.... Jak tam poszła cała sprawa, / Jak się wszystko to skończyło; / O tem nawet, drogie dzieci, / I wspominać mi nie miło. Tyle tylko wam opowiem, / Że nazajutrz przez dzień cały, / Kotki wody nanosiły, / Prześcieradła prać musiały. A największy figlarz Miluś, / Bez mundurka, dla pokuty, / Musiał za to w pustej sionce, / Wszystkim kotkom czyścić buty... / Powinszowanie Lizusia Droga Mamo! Już za tydzień / Będą Twoje imieniny. / Życzę, żebyś zawsze miała, / Dużo myszek i słoniny. Przyjmij mamo te życzenia / Od Lizusia, Twego synka, / Który chciałby się dowiedzieć, / Jak smakuje Ci słoninka?... Droga Mamo! najserdeczniej / Całuję Twe cztery łapki, / A pamiętaj o Lizusiu, / I przyślij mu choć ochłapki! Donoszę Ci, Mamo droga, / Że tu byłem na pokucie, / I za nocną bijatykę / Cały dzień siedziałem w bucie! Ach, jak smutno mi na sercu, / Kiedy Ci to wszystko piszę!... / Droga Mamo na pociechę, / Przyszlij mi choć udko mysze! W noska Byłem dzisiaj na baliku; / Gdzie? Ot, powiem wam po cichu, / Że to balik był u kotków, / A odbywał się na strychu. O! wesoło tam kociątkom: / Żadne nie zna, co to troska. / Wre zabawa! Kizia-Mizia / Grę prowadzi, zwaną «W noska». Gra ta bardzo znakomita, / Na tem, dzieci me, polega, / Że się kotek kotka chwyta, / I po całym domu biega. Chwytać trzeba za krawatkę, / A kto jej na szyi niema, / Tego się za nosek bierze, / I w pazurkach mocno trzyma. A co wrzasku, a co śmiechu... / Co wesela i ochoty!... / Ani byście nie wierzyli, / Jakto ślicznie tańczą koty! Filuś-Śmiałek Jużto dawno mówią o tem: / Żyją z sobą, jak pies z kotem. / Ale Filuś nie dowierzał, / I przymierzał. Skoro tylko psa gdzie zoczy, / To podejdzie, to uskoczy, / Ale z drogi mu nie schodzi / Pan dobrodziej! Jeden, drugi kundys krzepki, / Ani dbał o te zaczepki; / Psu nie honor bić się z kotem, / --- Co mu po tem? Przestrzegały inne koty: / Porzuć Filuś swoje psoty, / Bo się kiedy tak zahaczysz, / Że... zobaczysz! Ale Filuś, harda sztuka, / Z psami wciąż zaczepki szuka, / I po nosie --- trzep ich z boku... / Psy... już w skoku! Już dobrały się do skóry... / --- Ajaj!... wrzeszczy Filuś, --- gbury! / Toż od takiej znajomości / Bolą kości!... A psy na to: To --- nauka! / Znajdzie guza, kto go szuka, / Bo za takie awantury, / Drą ze skóry! W ślepą babkę CHÓR KOTKÓW A gońże nas, babko, a gońże nas wkoło, / Hej! kotki, po pracy, bawmy się wesoło! MILUŚ Powiedzie nam babko, / Z jakiego ty kraju, / Czy od Wisły modrej, / Czyli od Dunaju? CHÓR KOTKÓW A ta ślepa babka, stara już nieboże, / Ani jednej myszki ułowić nie może. MILUŚ Powiedzże nam babko, / Gdzieś ty wędrowała, / Czy nie od Karpatów / Gdzie Wisełka biała? CHÓR KOTKÓW A gońże nas raźno! a gońże nas wkoło! / Hej! kotki, po pracy, bawmy się wesoło! MILUŚ Czyś ty od Karpatów, / Czyli od Dunaju! / Witajże nam babko, / W tym rodzinnym kraju! CHÓR KOTKÓW A ta ślepa babka, stara już nieboże, / Ani jednej myszki ułowić nie może. Filonek mówi dzieciom «dobranoc» Dobranoc, dziateczki! Już idę spać, / Bo jutro do pracy znów trzeba wstać; / Do jutra, do rana, już żegnam was, / Dobranoc, dziecinki, czas spocząć, czas! Gdy wszystko odetchnie już błogim snem, / Ja siądę podumać w łóżeczku mem, / A gwiazdka co z nieba na ziemię lśni, / Ta o was, dziateczki, opowie mi. I złotem swem okiem obejmie wraz, / I kotka w książeczce i dziatki, was! / Bo wszystko twór Boży i kotek i kwiat/ I dziecię i ptaszek --- i cały świat! Kto dobrze tym kartkom przypatrzył się, / Ten więcej niż wczoraj, dziś pewnie wie; / Z obrazków i z piosnek, ze słów i z farb, / W serduszku i w główce ma nowy skarb.