Maria Konopnicka Czcigodnemu J. I. Kraszewskiemu Dug, Katarzyna Skowrońska, Majka Skowrońska, Majka Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Pozytywizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.". http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/konopnicka-czcigodnemu-ji-kraszewskiemu http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9926&from=editionindex&dirids=4 Maria Konopnicka, Poezye. T. 7, oprac. Jan Czubek, wyd. zupełne, krytyczne, Gebethner i Wolff, Warszawa-Kraków 1915. Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 1980 xml text text 2015-01-20 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/11552915934_637c4390be_o.jpg 7dd_c251474-paper-flowers, Wolfgang Lonien, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4031 DCC FS.DL-PL 1DTP 3MP Maria Konopnicka Czcigodnemu J. I. Kraszewskiemu Zmienione w przypisie ,,rozstrzelonym drukiem" na ,,wyróżnione" Uwspółcześniono: pisownię joty: patryarcha -> patriarcha; fleksję: bujnem -> bujnym; którem -> którym; ortografię: puharem -> pucharem; żóraw -> żuraw; pisownię łączną i rozdzielną: gdziebyś -> gdzie byś. LiteratW koło serca narodu, jak struna drgająca,/ Owinięty, rozdźwiękasz głosami tysiąca/ Lir, które w piersiach naszych nieświadome drzemią,/ Niby senne skowronki nad złocistą ziemią./ I każda twego ludu krwi serdecznej fala/ W dźwięk się w tobie --- i w okrzyk --- i w hasło skrysztala,/ I w cichy błękit leci, jak orłowe szumy,/ Albo czarnych jaskółek uskrzydlone tłumy. Ja nie wiem, czy ty jesteś pieśniarzem, co trąca/ W żywe serce narodu, jako błyski słońca,/ Które kiedyś budziły Memnony kamienneMemnony kamienne --- Memnon: w mit. gr. syn Eos (Jutrzenki), król Etiopów, uczestnik wojny trojańskiej; zginął z ręki Achillesa. Kolosy Memnona: posągi Amenhotepa III w Tebach Zachodnich, nazywane tak, ponieważ od czasu, gdy jeden z nich został uszkodzony przez trzęsienie ziemi w 27 r. p.n.e., rankiem wydobywał się z niego dźwięk, interpretowany przez Greków i Rzymian jako wołanie Memnona do matki. Zjawisko to wywołane było ulatywaniem ogrzewającego się powietrza przez szczelinę w posągu i ustało po jego naprawie.,/ Dobywając z ust bladych jakieś szepty senne,/ Jakieś szmery --- i wróżby --- i jęki --- i płacze,/ Tak, że śpiący pod nimi zdumieni tułacze/ Budzili się --- i patrząc na martwe te ciosycios --- ociosany blok kamienny.,/ Mówili: «Oto żyją! Oto mają głosy!»/ Historia, Pamięć, TwórczośćCzy też sam jesteś złotą lirą, która stoi/ Jak duch jasny, u czarnych grobowca podwoi;/ I nie wiem, czy ty jesteś NestoremNestor (mit. gr.) --- król Pylos; najstarszy z wodzów greckich uczestniczących w wojnie trojańskiej., co zbiera/ Na niwieniwa (daw.) --- pole. dziejów naszych rapsodyrapsod --- poetycki utwór epicki opiewający dzieje bohatera lub doniosłe wydarzenia historyczne; fragment epopei. Homera,/ By snop swój, złotym kłosem przepełniony cały,/ Związać na bujnym polu narodowej chwały;/ Czy też sam raczej jesteś i barwą i wonią,/ Które wśród łąk skoszonych kwiaty nasze ronią ---/ Promieniem, który z słońca naszego wytryska,/ I szumem naszych lasów i ciepłem ogniska,/ Kształtem i formą bytu naszego w przestrzeni,/ I królewską purpurą, co świt nam rumieni,/ Światłem i cieniem naszym, wiernym, jak odbicie,/ Co w łzach prawnuków --- przodków odzwierciedla życie,/ Pieśnią, którą nam śpiewa wędrowna ptaszyna,/ I chlebem rozłamanym --- i pucharem wina. W ziemi naszej, jak w bujnym, rozrytym ugorze/ Posiałeś złote ziarna, przyszłe żniwo Boże.../ I nie było zagonu, ani ziemi grudki,/ Gdzie byś ty nie zostawił modrej niezabudki./ Dotknąłeś ręką czarnej, nierozbitej bryły,/ Kędy blady kłos żyta wzrost bierze i siły ---/ I wnet, jako mak polny, w błękity podany,/ Zakraśniał cień Jaryny, Motruny, UlanyJaryny, Motruny, Ulany --- wyrazy wyróżnione oznaczają albo tytuł albo główne postacie utworów Kraszewskiego..../ Dotknąłeś smolnych lasów, okopconych, czarnych,/ Gdzie pnie sosen i serca dymią, jak ofiarnych/ Ołtarzy znicze stare --- i wnet pustka dzika/ Drgnęła klątwą i jękiem siwego Budnika./ Z twardej doli, co w pocie zdobywa kęs chleba,/ I z dziecka ocząt modrych, jako skrawki nieba,/ Co nawet nad nędzarzem błyskają wesołe,/ W ciche majowe świty --- stworzyłeś Jermołę./ SarmataTwój Kordecki na wałach --- i twój Stary sługa,/ Jak spłowiały gobelin, z przeszłości gdzieś mruga./ A Radziwiłł --- i złote Zygmuntowskie czasy,/ Chrzęszczą jak stare kordykord --- wszelka broń biała sieczna lub rodzaj krótkiego miecza., kontuszekontusze --- starop. męski strój wierzchni, tradycyjny ubiór szlachty polskiej tamtego okresu; długa, zapinana z przodu suknia z rozcinanymi rękawami. i pasy./ Ty, kiedy dotkniesz ręką krwawej jakiej rany,/ Zapuszczasz w samą głębię swój pion ołowiany/ I szukasz jadu, który aż na dnie gdzieś siedzi ---/ I trzęsiesz sumieniami, jak ksiądz na spowiedzi./ Ty stawiasz nam przed oczy rozbite zwierciadło,/ W którym widzimy butębuta --- zbytnia duma, pewność siebie. rodową upadłą/ I długi szereg cieniów, co pokutne klęczą,/ Snując umarłą wielkość, jako nić pajęczą.../ I słyszymy pieśń straszną, jak żałobne chóry,/ Którą na własnych grobach pieją Morituri./ W dniach smutku własne serce wydobyłeś dłonią/ Z rozdartych swoich piersi, co krew i łzy ronią ---/ I wykułeś z tej żywej i drgającej treści,/ Jako NiobeNiobe (mit. gr.) --- królowa Teb, matka licznego potomstwa. Apollin i Artemida, w zemście za znieważenie Latony, swojej matki, zabili dzieci Niobe; ta z rozpaczy zmieniła się w skałę. kamienną --- swe Hymny boleści. NauczycielTy przed ludem swym idziesz, jako słup przewodni,/ Co w dzień świecił mgły srebrem, w noc złotem pochodniTy przed ludem swym idziesz, jako słup przewodni... --- w biblijnej Ks. Wyjścia Bóg prowadził Izraelitów idąc przed nimi w dzień jako obłok dymu, a w nocy jako słup ognia. Por.: Wj 13:17--22.,/ I jesteś jako żuraw, co w błękity, przodem,/ Przed długim, jako sztandar, leci korowodem.../ I jesteś jako sternik, co patrzy z wysoka,/ Gdzie wir, gdzie zdradna rafa, gdzie sterczy opokaopoka --- skała, kamień.;/ I jesteś jako strzała, co w chmurę gromową/ Rzuca ognistym błyskiem Ostatnie swe słowo./ I jesteś jako stary patriarcha rodu,/ Co duchy wnuków tuli od głodu i chłodu ---/ I zbiera je przy sobie w jedno spójne koło,/ I wśród nich --- jak obeliskobelisk --- pomnik w kształcie wysokiego, zwężającego się ku górze ostrosłupa. biały, wznosi czoło./ Ty jesteś wielką, srebrną ziemi naszej rzeką,/ Co niesie naszych dębów korony daleko.../ I przepływa kraj pszenny, grzmiąc pieśnią flisacząpieśń flisacza --- pieśń śpiewana przez flisaków: ludzi zajmujących się spławianiem drewna po rzece.,/ Lub w cichych spada jękach, jak ci, którzy płaczą./ Ty stoisz, jak wódz wielki, co siłę zbiorową/ Zamyka w błysk źrenicy --- i w piorunne słowo.../ I jesteś jak krew w żyłach, co tętna porusza,/ Jak oddech naszych piersi --- i jak nasza dusza! Ten, kto w życiu sierocą okrył się żałobą,/ Śni, że znowu ma ojca, gdy stoi przed tobą;/ A kto płacze nad ducha własnego rozbiciem,/ Przeżegnany twą ręką, znów godzi się z życiem./ NaródWięc błogosław dziś, ojcze dostojny, sędziwy,/ I kwiaty nasze w pąkach --- i obsiane niwy ---/ Duchy słabe --- i duchy wytrwałe i silne.../ I nadzieje przyszłości --- i prochy mogilne ---/ I serca, co się karmią tłumioną boleścią.../ I czoła dzieci twoich --- schylone tu z cześcią!