Kochanowski, Jan 2015-04-15 1655 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, natomiast korektę utworu ze źródłem wikiskrybowie w ramach projektu Wikiźródła. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/kochanowski-satyr pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 Jan Kochanowski, Satyr i wróżki, księgarnia Luxemburgska, Paryż [1867]. http://pl.wikisource.org/wiki/Threny,_Satyr,_Wr%C3%B3%C5%BCki/Satyr GATUNEK LITERACKI Renesans Liryka Satyr text 0.3 L http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/16991318630_b19800a3f0_o.jpg Dejan H., CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4379 Jan Kochanowski Satyr Albo dziki mąż, Jana Kochanowskiego Zygmuntowi Augustowi Królowi Polskiemu przypisany Przedmowa Panie mój (to największy tytuł u swobodnych)/ Nie mogę mieć na ten czas darów tobie godnych: / Ale jako nie zawżdy wołem złotorogim, / Czasem Boga błagamy kadzidłem ubogim, Tym przykładem, racz i ty moją tę kwapioną/ Pracę za wdzięczną przyjąć, a swą przyrodzoną/ Ludzkość okazać, przeciw tej leśnej potworze, / Która się tu śmie stawić na twym Pańskim dworze. Płocha twarz (baczę to sam) i śmieszna postawa, / Więc nie wiem jaka przy tem będzie i rozprawa. / Nie podobają mu się nasze obyczaje, / Gani rząd i postępki, jedno iż nie łaje. Przypomina wiek dawny, a jeśli nie plecie, / Starszego jako żywo nie było na świecie, / Ale już mię sam rogiem po grzbiecie zajmuje, / Teszno go, że swej rzeczy dawno nie sprawuje. / Satyr Tak jako mię widzicie, choć mam na łbie rogi, / I twarz nie prawie cudną, i kosmate nogi: / Przedsięm uszedł za Boga w one dawne czasy, / A to mój dom był zawżdy, gdzie najgęstsze lasy. / Aleście je tak długo tu w Polsce kopali, / Zeście z nich ubogiego Satyra wygnali; / Gdzie spójrzę, wszędy rąbią, albo buk do huty,/ Albo sosnę na smołę, albo dąb na szkuty. / I muszę ja podobno, przez ludzie łakome, / Opuściwszy jaskinie i góry świadome, / Szukać sobie na starość inszego mieszkania, / Gdzieby w ludziach nie było takiego starania. / O wy biedne pieniądze: wszak i drew po chwili/ Nie najdą, żeby sobie izbę upalili. / Próżna to: niech mi wiarę jako kto chce łaje, / Nie masz dziś w Polsce, jeno kupcy a ratajerataje --- gospodarz, kmieć, dozorca. / To największe misterstwo, kto do brzegu z woły, / A do Gdańska wie drogę z żytem, a z popioły. / Na Podolu go nie patrz, bo między Tatary/ Szabla więcej popłaca, niż leśne towary. / Z czasem wszystko się mieni: pomnę ja przed laty, / Że w Polsce żaden nie był w pieniądze bogaty, / Kmieca to rzecz na on czas, patrzeć roli była, / A szlachta się rycerskiem rzemiosłem bawiła. / Nic to nie było siedm lat walczyć nie przestając, / Mróz i gorąco cierpiąc, głodu przymierając. / A to wszystko bogactwa, kto się sławy dobił. / Lepiej się tem, niż złotym łańcuchem ozdobił. / A jeśli ku pokoju kiedy myśl skłonili, / Nie już swoich żołnierskich zabaw odstąpili. / Ale jakoby jutro znowu wsiadać mieli, / Zbroje nigdy a konia puścić się nie chcieli. / A nadto przed się w polu zawżdy lud służebny/ Który koszt oni mieli za bardzo potrzebny. / Bo to jakoby szkoła młodych ludzi była, / Skąd mężów czystych potem wychodziła siła. / Temci Polska urosła: a granice swoje/ Rozciągnęła szeroko między morza dwoje. / Stąd prawa, stąd wolności, stąd Rzeczpospolitą/ Macie, moi Polacy na świat znakomitą. / Lecz tego snadź nie wiecie, iż, jako dostają, / Tymże równie sposobem Królestw postradają. / Dalekoście się od swych przodków odstrzelili, / A prawieście na nic Polskę wywrócili. / Skowaliście ojcowskie granaty na pługi, / A z drugiego już dawno w kuchni rożen długi. / W przyłbicach kwoczki siedzą, albo owies mierzą, / Kiedy obrok woźnice na noc koniom bierzą./ KotczyKotczy --- wozowy. to nadzieżnynadzieżny --- spasły. koń, a poczet zaś woły, / Które stoją i w stajni, i w tyle stodoły. / To już Rotmistrz, co fuka na chłopy u pługa, / A jego przedniejsza broń toczona maczuga. / Prawdę mówię, czyli nie? uznajcie to sami: / Ale się tam ozywa jeden między wami, / Mieniąc, iż gospodarstwo Polskę zbogaciło, / A jako żywo złota więcej w niej nie było. / Prawda, że złota wasi przodkowie nie mieli, / A małobym tak nie rzekł, że go ani chcieli. / Jednak za swojem męztwem wielkie Państwa brali, / I bogatym Książętom prawa ustawiali. / Mniemacie wy podobno, że to wam bajano, / Kiedy w objazd Kijowa siedem mil powiadano? / Albo iż na kościołach złote były dachy, / A białym alabastrem budowane gmachy? / Nie sądźcie tego miejsca z posady dzisiejszej/ Bo to ledwie cień został ozdoby przedniejszej: / Co waszych przodków siła, i męztwo sprawiło, / Że się to zacne miasto w niwecz obróciło. / O Prusach wam nic nie chcę powiadać, bo sami/ Na każdy rok pływając do Gdańska z tratwami, / Widzicie gęste miasta, i zamki budowne, / Drogi, mosty porządne, i brzegi warowne: / Czego trudno dokazać bez wielkich pieniędzy, / Znać dobrze, że tam byli gospodarze tędzy. / Kczemuż przyszło? Polacy Pruską ziemię wzięli, / A oni się bogacze chudym nie odjęli. / Ukażcież wy pieniężni coście tak znacznego/ Uczynili: nie chcę nic wspominać dawnego. / W kilku lat Tatarowie pięćkroć was wybrali, / Bracię waszą w niewolę Turkom zaprzedali. / Despot w rzeczy despotów onych dawnych plemię, / Na waszą wieczną hańbę dwakroć przeszedł ziemię. / Moskiewski wziął Połocko i listy wywodzi, / Że prawem przyrodzonem Halicz nań przychodzi. / Aby chciał patrzeć prawa, trzymałbym ja z wami/ Bo się on mało bawił Konstytucjami. / Co dalej? Szwedowie was przez morze sięgają, / A Inflanty wam prawie z garści wydzierają. / Nakoniec, by nie Wisła, to u was Brunszwicy,/ A tego przypłacili przedsię Pomorczycy. / Toć owoc waszych bogactw i toście wygrali, / Żeście przy pługu raczej, niż szabli zostali. / Aleć to jeszcze wszystko początki: po chwili/ Będzie tego podobno więcej bracia mili: / Gdy z was maszkarę zdejmą, a ludzie doznają; / Że Polacy przodków swych bardzo zostawiają. / Nie spuszczajcie się na to, że Turcy próżnują: / Wiedząć oni przyczynę komu w tem folgują. / A kiedykolwiek morze nazbyt cicho stoi, / Pospolicie więc potem siła złego broi. / Tego tam nie wiem, jaką przyjaźń z Niemcy macie, / Albo jako daleko sobie dziś ufacie, / To tylko znam: że na was pilne oko mają, / I co rok, to się pod was bliżej podsadzają. / Kopajcie wy karcz przed się, i budujcie stawy: / Wieźcie z borów do Wisły burtniceburtnice --- galery na więźniów. i ławy: / Palcie lasy na popiół, rąbcie na wańczosywańczosy --- klepki różne. : / Polak od pola rzeczon, pospolite głosy. / Rad ujrzę, gdy was poprą, kędy się skryjecie: / Bo ile po was baczę, bić się nie będziecie. / Nie mając ani konia, ani dobrej zbroje, / Pogotowiu ćwiczenia, bez czego złe boje. / Patrzcież czegoście dla tych bogactw odstąpili, / Żeście prawie rycerską naukę stracili. / Na której nie tylko te ziemskie osiadłości/ Ale gardła należą, i wasze wolności. / Niechaj drudzy jako chcą prawo rozumieją: / Niechaj pisać i mówić rostropnie umieją: / Za fraszkę ten wasz rozum stanie na ulicy/ Jeśli nie będzie pewny żołnierz na granicy. / A jeśli złotem groźni sąsiadom być chcecie/ Tem je rychlej u siebie jeszcze mieć będziecie. / Aleć ja i tych bogactw nie znam między wami; / A radbym żebyście się rugowalirugowali --- rostrząsnęli. sami. / Więcej ci was daleko, co swe wsi mijacie, / I ojcowskie kredense u żydów chowacie. / Ba nędzać to, kiedy już nie dostawa komu, / A tém większa, gdy każą wynosić się z domu. / Cóż wzdy w tem jest, dla Boga, iż będąc takimi/ Gospodarzami, zdacie się przed się ubogimi? / Zbytek sąsiedzi, zbytek: który jako morze/ Wszystko pożrze, byś mu tkał nie wiem jako sporze. / Mało mu na jeden raz wszystkie roczne snopy. / Zjé on kiedy zasiędzie, grunt zaraz i z chłopy, / Naostatek i Pana: taki to gość w domu: / Aby miał zginąć, nie chce ustąpić nikomu. / Da kto pięćdziesiąt potraw, da on tyle troje. / Ty go upoisz, a on i woźnice twoje. / Ty w Rysiu, on w Sobolu: ty na czapce złoto, / On ma i na trzewiku, chociaż czasem błoto. / U niego obercuchyobercuchy --- szarawary, pantalony. szersze niż u kogo: / Od kabatakabata --- kaftan z rękawami, spencer. sto złotych, jeszcze to nie drogo. / A kiedy się wystrychnie w usarskim ubiorze, / Po kołnierzu go poznasz, bo błam futra bierze. / Więc jako mu nie rzeczesz Miłościwy Panie, / To już pewna przymówka: że głupi ziemianie. / By też najwięcej przegrał, nic go to nie smuci, / Jeszcze nadto chłopiętom ostatek rozrzuci, / Podchlebce to jego dwór, a rada zwodnicy: / Odźwiernych mu nie trzeba, strzegą drzwi dłużnicy/ Na tego wy robicie, ten was wdawa w długi, / Ten was z wiosek wyzuwa i obraca w sługi. / Znaczniejsze przodków waszych i bardzo znaczniejsze/ Ubóstwo w Polsce, niż te bogactwa dzisiejsze. / Kto dziś zamek założy? kto klasztor zbuduje? / Kto Panu miasto puści i summę daruje? / Jako tego za ojców waszych była siła, / Którym Rzeczpospolita milsza niż swa była. / Wiarę dziś rychléj wezmą, niż dadzą królowi, / PogotowiuPogotowiu --- toż samo. podobno księdzu plebanowi: / A bodaj drugi już miał i kielichy spełna, / NierzkącNierzkąc --- tem bardziéj, tem mniéj. by mu szła z owiec po staremu wełna. / Oho, znać Papieżnika. Po czemże? po mowie. / Mniemałem by po rogach, co to mam na głowie. / Bracie, nie chcę się z tobą w rzecz wdawać o wierze/ Bo ja sam na się wyznam, żem prostak w téj mierze. / Lecz jeśli ty inaczéj o sobie rozumiesz, / Jedź do Trydentu, a tam ukażesz co umiesz. / Dobrym chrześcijaninem, nie tęgo ja zowę,/ Co umie dysputować, a ma gładką mowę: / Ale kto żyje według woli Pana swego, / Tego ja bardziéj chwalę, niźli wymownego. / Powiedz mi, w który sposób korda pomykali/ Starzy Polacy, kiedy słów Pańskich słuchali? / Wierzysz ty, że się wtenczas miał ten wolę gadać? / Rogaty to Sillogizm, a trudno go zbadać. / Tak on myślił: nie umiem wywodów szerokich, / Żebym mógł Pańskich dosiądz tajemnic głębokich. / Ale com raz obiecał na chrzcie Panu swemu, / Nie służyć, póki we mnie dusza, jeno jemu, / Stoję przy tem statecznie: i znam jego słowa: / Tych nie odstąpię, by mi tuż miała spaść głowa. / Mówże mu, że źle wierzy: ujrzysz czem cię potka: / Z takimbym ja wolał przestawać: to krótka: / Nie uczyłem się w Lipsku ani w Pradze wiary/ I nie wiem jako każą w Genewie u fary: / Wszystko mam z pustelników co mieszkają z nami, / Między lasy, i między pustemi górami, / Ci mi naprzód prawego Boga ukazali, / I wiarę dostateczną do serca podali. / Ale niż ktemu przyszło, silna była trwoga, / Bom tak trzymał, żem ja też poszedł coś na Boga. / Bachus był na mię łaskaw, i żadnéj biesiady/ Nigdy nie miał bezemnie, mogę rzec, i rady. / Kiedy niósł Arjadnę, jam już przed nim siedział. / Com też sobie pomyślał. Bache, byś był wiedział. / Za czasem poginęli ci bożkowie mali, / Myśmy się też po gęstych lasach rozstrzelali. / Nakoniec jam się ochrzcił, i szedłem w te kraje, / Gdziem zastał, mogę tak rzec, święte obyczaje. / Nie było téj chciwości która dziś panuje/ Tak iż małe i wielkie jednako frasuje. / A jako się dziś ludzie za pożytek jęli, / Tak na on czas wszyscy się do sławy cisnęli: / Któréj nie drogim trunkiem, ani półmiskami, / Ale znacznemi chcieli zyskać posługami. / Więc i łakomstwa nie niósł on wiek starodawny, / Ni był żaden prokurat między nimi sławny. / Bo nie statutem, ale cnotą się rządzili. / Strzegąc jakoby zawżdy w wspólnéj zgodzie żyli. / Teraz, jako w pieniądzach ludzie smak poczuli, / Cnota i przystojeństwo, do kąta się tuli./ A ich plac, niewstydliwa potwarz zastąpiła, / Na co trzeba statutów, i rzecznikówrzecznik --- patron, prawnik. siła. / A onych jakobyśmy tu przepomnieć mieli, / Którzy ani sieść za stół z podejrzanym chcieli: / Obrus przed nim rzezali, talerz nożmi kłóli, / Jeśli nie chciał ustąpić, musiał poniewoli. / Dziś niech jawnie kto zbija, niech zdradza, niech kradnie/ Forytarza dostanie, jako czego snadnie. / Stateczniejsze zaprawdę niewiasty w téj mierze, / Bo to dziewka od matki za testament bierze, / Że cnotliwa nie siędzie nigdy przy wszetecznej: / Za co samo, Bóg świadek, godne sławy wiecznej. / Ale wy, co dziś w sobie ojcowskiego macie? / Okrom tego że czasem o łeżo łeż --- o fałsz. się gniewacie. / Onym ci to przystało, iż prawdę mawiali, / I wiem pewnie, że synów tegoż nauczali. / A jeśli mówić, tedy słuchać jéj potrzeba, / Bo prawda, wszyscy wiecie, niskąd jeno z nieba, / Więc i to trefna, że wy starych odstąpiwszy/ Obyczajów, a nowsze sobie ulubiwszy, / Chcecie przed się zachować starodawne sądy, / Aby król wszystkie wasze uznawał nierządy. / Znośne to było brzemię za ludzi co zgodę/ I pokój miłowali, a o równą szkodę/ Dali na przyjaciela, albo na sąsiada. / Że mogła nie o wszystkiem wiedzieć zwierzchna rada. / Ale kiedy się ludzi skrzętnych namnożyło, / Którym potwarz i prawo ustawiczne miło; / Kiedy o najmniejszą rzecz każdy na sejm ruszy, / A ty za nim ubogi ziemianinie kłuszykłuszy --- kłusuj, bież.. / Kto tak żelaznej głowy, albo tak cierpliwy, / Żeby mógł wszystkich słuchać, i uznać kto krzywy? / Albo tedy przywróćcie stare obyczaje, / A już tenże postępek prawny niech zostaje. / Albo jeśli wam bardziéj kmyśli wiek dzisiejszy, / Uczyńcież już i statut czasom przystojniejszy. / Siła to na Satyra, prawa pociasowaćpociasować -- poprawiać.: / Wszak po mnie wolno będzie każdemu wotować, / Ja mówię co rozumiem: kto ma co lepszego, / Niechaj powiada, będę rad słuchał każdego./ Ale proszę, niechaj ja piérwej się odprawię, / A odpuście, jeśli was co nadzwyczaj bawię, / Aczci słyszę że i wy, gdy mówić poczniecie, / Końca w swych oracjach znaleźć nie możecie. / A podobieństwo: bo co tydzień pierwéj sprawił, / To dziś sejm za pół roku bodaj się odprawił, / I temeście podobno Połocko stracili, / Bo kiedy się było bić, toście wy radzili. / Ale co ja w kim ganię, tego się sam chronię: / Powiedziawszy wam wszystko, potem się ukłonię. / Tego baczyć nie mogę, dla któréj przyczyny/ Wolicie do Wloch, albo do Niemiec słać syny, / Mając swe szkoły doma, gdzie przedtem jeżdżali/ Cudzoziemcy, którzy się nauką paraliparali --- zatrudniali.. / Zdadzą się wam podobno prostacy mistrzowie: / Ba będą z nich po chwili Gregorjankowie: / Jeśli im i tę trochę weźmiecie, co mają, / Na dziesięć grzywien jednak dosyć wymyślają, / Ale niech ma zapłatę godność między wami, / Ręczę wam, że zrównacie z ich tam Sorbonami. / Nakoniec, ważcie doma taki koszt na dzieci, / Ujrzycie, że się do was wszystka Padwa zleci, / Ale dla obyczajów podobno je ślecie: / Wierzcież mi, że przy dobrych i złe tam najdziecie: / A nie wiem które lepiéj smakują młodemu, / Rozumiejcie po sobie co wam, to i jemu. / Ja głupi tak rozumiem, i przy tem zostanę, / Że Polskę nic inszego o taką odmianę/ Nie przyprawiło, jeno postronne ćwiczenie; / O czembym mówił, by mi nie szło o wzmierzeniewzmierzenie --- naprzykrzenie. . / Każda rzeczpospolita swoją sprawą stoi, / Do której jeszcze z młodu dzieci wieść przystoi: / Bo jeśli co nowego sobie ulubują, / Wedle tego za czasem potem świat budują, / Nie w lesieś tego nawykł: ba i owszem w lesie, / Jeno już nie wszystkiego moja pamięć niesie. / Com słychał od Chyrona mieszkańca dziwnego, / Kiedy miał w swéj opiece Achilla młodego. / Ten w niewidnej jaskini mieszkał między bory, / Lecz, rozumiem, porównał z wielkimi doktory, / A chcecieli mię słuchać poradzę się głowy,/ Mogęli co przypomnieć jego słodkiéj mowy. / Synu mój (tak ucznia zwał) pókiś w domu moim, / Nie usłyszysz nic uchem, ani okiem swoim/ Ujźrzysz, czemby się zgorszyć mógł, lecz przyjdą czasy/ Ze ty i mnie pożegnasz i te piękne lasy, / A jako śmiałe orlę sam się z gniazda spuścisz, / A ojca już z opieki i z pracy wypuścisz: / Tamci się będzie trzeba mieć na dobrej pieczy, / Abyś się nie dał uwieść jakiéj sprosnéj rzeczy: / Bo jako gęste mszycemszyce --- drobne gąsiennice, liszki. , nagle cię obsiędą/ Roskoszy świata tego, i odwodzić będą/ Twoje szlachetne serce od zabaw uczciwych, / Cukrując ci na zdradzie smak rzeczy zelżywych. / A tak bierz sobie w pamięć, co dziś mówię z tobą, / Żebyś w takiéj przygodzie nie trwożył więc sobą. / Tego naprzód bądź pewien, iż Bóg wszystko widzi, / A jako cnotę lubi, tak się grzechem brzydzi. / Przeto niżli co poczniesz knować w głowie swojej, / Uważ to pierwej, że Bóg świadkiem sprawy twojej. / A jako dobra będzie, albo zła u niego, / Tak się i ty nakoniec musisz cieszyć z tego. / Nie rozumiej żeby to darmo uczyniono, / Iż wszelaki zwierz inszy pochyłym stworzono: / A człowiek twarz wyniosłą niesie przed wszystkiemi/ Patrząc w ozdobne niebo oczyma jasnemi. / Chciał nam Bóg tem swoją myśl opowiedzieć prawie/ Iż bydło i człowieka, stworzył k różnej sprawie. / Bydło więcej nie szuka, jeno aby tylo, / Tego samego patrząc, co jest ciału miło. / Ale człeku, którego dusza poszła z nieba, / O tem czuć, o tem myśleć ustawicznie trzeba, / Jakoby się mógł wrócić na miejsca ojczyste/ Gdzie spólnie przebywają duchy wiekuiste. / To ty wiedząc, dziecię me, nie chyl się za tymi, / Którzy swem zawołaniem, i dary Boskiemi/ Wzgardziwszy, towarzystwo wzięli z bestjami, / I wyrzekli się nieba sprośnemi sprawami. / Ale naśladuj cnotę, która acz z niewczasem, / I trudnością przychodzi a wszakoż za czasem/ Hojnie płaci utraty podjęte dla siebie, / Jednając wieczną sławę, i osiadłość w niebie./ A iżeś się urodził w domu zawołanym, / I czasu swego będziesz panował poddanym; / Pocznijże rząd od siebie, a uskrom chciwości: / Niechaj będą posłuszne rozumnej zwierzchności. / Bo tak wiedz, iż w człowieku są mocarki dziwne, / Nie tylko sobie różne, ale i przeciwne; / Jest bystra popędliwość, jest żądza niesyta, / Bojaźń mdła, żałość smutna, radość niepokryta: / Nad któremi jest rozum, jako hetman, który/ Ma strzedz, aby z nich żadna nie mogła wziąć góry. / Temu ty władzą porucz, i daj w moc sam siebie, / Niech wie o każdej sprawie, która się tknie ciebie. / Bo jeśli przyjdzie owym porucznikom rządzić, / Bez tego być nie może, byś nie miał zabłądzić. / Ale pańskiego zdrowia, ani mocne sklepy, / Ani tak dobrze strzegą poboczne oszczepy/ Jako miłość poddanych, i wiara życzliwa. / Czego strach nie wyciśnie i groza fukliwa, / Rychlej dobroć i łaska, rychlej chuć wzajemna, / W tem ci posłużyć może, i ludzkość przyjemna. / W przyjacielu się kochaj, i każdą przestrogę/ Wdzięcznie od niego przyjmuj, bo śmiele rzec mogę, / Królowie inszych rzeczy wszech obfitość mają/ Saméj prawdy tam do nich najmniej przynaszają. / Przeto niechaj nie lubi ucho twe cnotliwe/ Pochlebstwa, które jako zwierciadło fałszywe, / Różną twarz twych postępków tobie ukazuje, / Nie tak jako je człowiek stateczny przyjmuje. / Cnotę miłuj, i godność, bo tem państwa stoją, / Kiedy dobrzy są w wadze, a źli się zaś boją: / A czego najpotrzebniej i sam żyj przykładnie, / Bo poddani za panem zawżdy pójdą snadnie. / A iż wszystkiego trudno doglądać jednemn, / Ale część pracy musisz poruczyć drugiemu, / Przypatrujże się dobrze, kto się na co godzi: / Bo chociaż drugi w zacnym domu się urodzi, / Jeśli morza nie świadom, jesli nie zna nieba, / Ani żaglów, ani mu steru zwierzać trzeba. / A najwięcej tego strzeż, abyś na urzędy, / Łakomych ludzi nigdy nie sadzał: bo kędy/ Sprawiedliwość przedajna, tam przekleństwo wielkie/ A u Boga niewinnych ważne prośby wszelkie. / Ale tobie tak trzeba myśleć o pokoju,/ Jakobyś się mógl zaraz przydać i do boju. / Bo jeśli ja co mogę rozeznać na niebie, / W rychle Greczyn usłyszy o nagłéj potrzebie. / Widzę zbójcę z daleka, i gościa zdradnego, / A on z góry las wali do brzegu morskiego. / Nowych galer przyczynia, starych poprawuje. / Wiosła rzędem rozkłada, żaglów przypatruje. / Do nas zmierza po korzyść, a nie lada jaką/ Korzyść, bodaj w Grecji znalazł drugą taką. / Jednak swego dokaże, na co się usadzi. / Lecz niewiem jeśli sobie dobrze w tem poradzi, / Bo ledwie się rozgości, kiedy Greczyn zbrojny, / O swą krzywdę będzie chciał po nim nagłej wojny. / Nie pomogą mu wtenczas słodko brzmiące strony, / Nie pomoże twarz gładka, ani włos trefiony. / Pierzchnie jako przed wilkiem jeleń wiatronogi, / Nie tem się popisując u swojéj niebogi. / Tam się i ty z drugimi masz pospołu stawić, / I ręką (da Bóg) sławy ojcowskiej poprawić: / A już teraz przywykaj pracy i niewczasom, / Abyś się mógł sposobić ku trudniejszym czasom: / Umiej łuk mierniełuk miernie --- celnie do celu. ciągnąć: umiej bronią władać, / Nieprzyjaciela sięgać, a sam siebie składać; / Umiej rzekę przepłynąć, rów snadnie przeskoczyć, / Konia prędko dosiadać, i dobrze nim toczyć. / Przyuczaj się gorącu i zimnemu niebu, / Przestawaj kiedy woda może być ku chlebu.ku chlebu --- miej dosyć na chlebie i wodzie./ Takie początki mając, dopiero myśl o tem/ Jakobyś i sam umiał wojsko wieść napotem; / Trzeba miejsca pewnego szukać obozowi, / I ostrożnie iść przeciw nieprzyjacielowi. / Trzeba wiedzieć gdzie którym kształtem lud szykować/ Żeby jeden drugiego snadnie mógł ratować. / A jeśli nieprzyjaciel w zamek dufa więcej, / Więc kosze pleść, a k nim się szańcować co prędzej. / Wał znosić, przekop równać, tłuc taranem mury/ Możnali rzecz i ziemią, macać spodkiem dziury. / Co trudno człowiek pojąć ma z prostej rozmowy, / Musi tam przy tem sam być i nastawić głowy. / A tak skoro dorośniesz lat, i lepszej siły, / Miejże mi się do zbroje zaraz, synu miły:/ A przykładem przodków swych szukaj sławy mieczem, / Kresu zamierzonego pewnie nie odwleczem. / Przeczże niewolęć raczej znacznie przed wszystkiemi/ Popisać się dzielnością, i cnotami swemi, / Niż utracać nikczemnie w cieniu wieku swego, / Nie skosztowawszy co jest na świecie dobrego? / U Boga szczęście w ręku, próżno dufać zbroi, / Lecz ty przed się czyń synu co tobie przystoi. / Cnota sławą się płaci: a snadź w przyszłym wieku/ Wzbudzi takiego ducha Bóg w pewnym człowieku, / Który twe zacne sprawy swojem piórem złotem/ Będzie chciał światu podać, tak iż nigdy potem/ Imię twoje nie zgaśnie, ani uzna końca/ Póki zwierząt na ziemi, a na niebie słońca. / Takie przysmaki starzec on ku cnocie dawał/ Wnukowi, a jam ucha, nakładając, stawał/ Lada gdzie przy jaskini, mało myśląc o tem, / Żeby mi się to kiedy mogło przydać potem. / Ale co mój za rozum? wy mię motykami/ Płoszycie, a ja każę o cnocie przed wami. / Mało było nie lepiej o ten rząd przeklęty/ Dać wam taką łacinę, ażby wam szło w pięty. / Co was jednak nie minie, jeśli (jako tuszę)/ Przed waszem gospodarstwem wynieść się stąd muszę, / Teraz już niech tak idzie, bo złe nie uciecze, / A to w zysku będziecie mieć co się odwlecze. Do Satyra Satyrze pomnij zstąpić do mnie swego czasu/ Kiedy będziesz miał nazad wędrować ku lasu. / Powierz mi, jako się kto będzie miał ku tobie. / Bo nie wszystkich jednako uznasz przeciw sobie. / Najdziesz ktoć wdzięczen będzie: najdziesz ktoć nałaje/ W różnych głowach muszą być różne obyczaje, / Nakoniec i jabym sam wiedział co winować: / Słuchaj, mogłeś na wiennik chróstu nie żałować. /