Keff, Bożena Opiekun Kozioł, Paweł Kopeć, Aleksandra Choromańska, Paulina Szejko, Jan Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/keff-opiekun Bożena Keff, Nie jest gotowy, OPEN Wydawnictwo Naukowe i Literackie, Warszawa 2000. Licencja Wolnej Sztuki 1.3 http://artlibre.org/licence/lal/pl/ xml text text 2017-08-08 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5783.jpg Dripping, dion gillard@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5783 Bożena Keff Nie jest gotowy Opiekun Lejb Goldin, tłumacz i literat/ piszący w jidysz;/ trzydzieści pięć lat. Teoretycznie/ świetny wiek. Jak pierwsze wzniesienie/ z którego już można ogarniać/ początki i zmierzchy. Ale praktycznie/ jest rok 1941, getto w Warszawie; kilkadziesiąt/ ogrodzonych ulic i kilkaset/ tysięcy ludzi/ chorych od tych ścian, bruków, szyldów,/ podwórek i schodów, od okien/ za którymi znów to wszystko widać. Na ulicach/ zapach potu/ oraz trupi odór. Niemniej jest piękny dzień późnego lata,/ bezchmurny, parny. Wieczorem/ spadnie niebieskawa mgła/ powietrze nabierze jakby wypukłości/ postacie ludzi zciągną się/ zciemnieją. Lubię jesień --- napisał/ chory na głód i śmiertelnie głodny/ autor/ tej niedługiej historii./ (Tak, ja też lubię. Nie dlatego jednak/ idę za nim --- powiedzmy 30 sierpnia 1941/ od przedpołudnia prawie do wieczora --- lecz dlatego/ że przepuszczając jego historię przez siebie/ muszę wreszcie uznać/ ostateczność, nierozwiązywalność/ tamtej rzeczywistości./ I nie tylko tamtej.) Więc niedługie opowiadanie o wyjściu z domu/ (jedyne, co --- dość słabo ---/ trzyma go przy życiu)/ i o dalszym snuciu się ulicami. Wszystko/ tonem opiekuna żywych,/ półżywych, nieżywych. Nostalgiczny/ kpiący --- możliwe, że jest jednym z Dzieci Życia które od zawsze wiedzą, że rodzice, przodkowie, pokolenia tylko transmitują istnienie. I że samo życie stanowi pierwotną wspólnotę żyjących/ kiedykolwiek. Do której/ należał, oczywiście, także/ mężczyzna, o którego ciało/ leżące w poprzek chodnika prawie się przewraca/ gdy handlarz starzyzną robi mu uwagi/ że chyba trudno nie zauważyć trupa/ i że dość już brudna i wyłachmaniona/ ta marynarka, czy musi ją bardziej zadeptać? Nie musi ---/ rzecz jednak w tym, że czasem/ zapada/ w boczne rojenia/ w obrazy przeszłości/ nie ma tam jednak dróg ani podziemi/ prowadzących wstecz czasu lub do innej konstelacji faktów; och, wyłonić się na tamtej górskiej ścieżce ze dwa lata temu/ lub w jakiejś kafejce aż na końcu świata:/ kawa, lody, gazeta/ nad głową lekko trzepocze płócienna markiza/ w zielono-białe pasy --- Cóż, trzeba się wynurzyć/ w tej samej przestrzeni/ kilkudziesięciu ogrodzonych ulic --- Tęskni do miasta za murem/ mówi o nim namiętnie: moja miłość, moja druga matka/ w miejscu odcięcia nosi ranę rozłączenia./ (Nie wiem, co mam myśleć. Miasto --- czyli co?/ Czy tam jest ktokolwiek?) --- Ach, rzeka --- woła ---/ zobaczyć jej brzeg, nasycić się! (Mieszkam jakieś półtora kilometra od tego Jordanu,/ jezdnia, park, kilka murów/ z rysunkami i napisami/ w tym ,,Żydzi do gazu", znów jezdnia, tereny sportowe/ i już jest, płynie.) W garkuchni/ wisi gorąca para, zapach życia; jedzenie/ wchodzi pomiędzy rozmowy, okrzyki/ zciszone i głośniejsze (kto? kto umarł)/ brzęk łyżek, z pomiętej gazety/ wyłania się chleb/ (niegrubo ukrojona kromka, ale zjadłoby się/ choćby kawałeczek)/ ktoś wylizuje talerz, żeby nie przepadło/ ani jedno ziarno kaszy. Ciut nieuwagi i nieco szalbierstwa/ i dnia tego stanął przed nim drugi talerz zupy./ Szczodry dzień/ bo jeszcze/ na ulicy Leszno, w bramie/ znalazł trochę tylko nadpsuty/ malutki ogórek. --- ogórki, pomidory, chleb, herbata z cukrem/ wakacje ledwie zaprzeszłego lata; prawdziwa przestrzeń/ ściany zielonych drzew z gęstym szumem liści/ zamaszyste niebo, rzeka po horyzont, trzepoczące w wietrze/ rękawy --- swobodne, bez Jude --- Opaskę zdejmie za rok/ przed komorą gazową (o ile dojechał żywy)/ potem już nikt nigdy nie będzie wiedział/ które z tych nagich posplatanych ciał/ niebieskich od rozpuszczonych kryształków gazu/ było jego --- Droga powrotna z kuchni/ jest o wiele dłuższa (do czego/ ma się spieszyć? Do tej nory/ z brudną pościelą, do książek/ których nie sposób czytać, do drzwi/ do okna?)./ Snuje się po ulicach,/ przystaje na chodnikach; powoli zapada zmierzch (z początku jak ledwie widoczna przesłona/ między dniem a nocą. Czasem, kiedy mnie zastaje/ w obcej otwartej przestrzeni/ przyspieszam do domu myśląc: włączyć światło,/ zasłonić okno, puścić muzykę). Jego nie niepokoi/ lubi powagę tej pory i ciemniejące powietrze./ Powietrze ciemnieje/ gdy stoi w grupie ludzi/ patrzących/ w oświetlone okno szpitala: lampa, spokojny pośpiech,/ lekarka i pielęgniarki operują dziecko ---/ Po co, mówi, dlaczego?/ Ale wie przecież/ po co i dlaczego/ --- po to/ żeby w jakiś wieczór móc stać na ulicy/ patrząc na coś mniej czy podobnie poruszającego/ przyspieszać przed zmierzchem/ lub kontemplować ciemniejące niebo/ płynąć w nurcie przemian/ raz na jakiś czas popatrzeć z góry czy z boku/ obejmując innych i siebie/ okiem bystrym,/ nostalgicznym, kpiącym:/ --- o, płynę 19 października 1994 Opowiadanie, które tu służy za pierwowzór, prawdopodobnie Lejba Goldina, zwane Kronika jednej doby. znajduje się w książce Rury Sakowskiej Dwa etapy. Hitlerowska polityka eksterminacji Żydów w oczach ofiar, z jidysz tłumaczył Jan Leński. Wrocław 1966 Tam też jedyne dostępne informacje o Lejbie Goldinie, którego do pewnego stopnia utożsamiam z bohaterem opowiadania, choć staram się wybierać to, co mogło być im wspólne. Zdania lub wyrażenia zaznaczone pismem pochyłym są cytatami.