Keff, Bożena Nie jest gotowy Kozioł, Paweł Kopeć, Aleksandra Choromańska, Paulina Szejko, Jan Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów autora. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/keff-nie-jest-gotowy-nie-jest-gotowy Bożena Keff, Nie jest gotowy, OPEN Wydawnictwo Naukowe i Literackie, Warszawa 2000. Licencja Wolnej Sztuki 1.3 http://artlibre.org/licence/lal/pl/ xml text text 2017-08-10 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5783.jpg Dripping, dion gillard@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5783 Bożena Keff Nie jest gotowy Nie jest gotowy Urodzona w 1914 roku, / w niebogatej, emancypującej się, żydowskiej rodzinie, / jaka bym była? Raz żarliwie w środku, raz z boku, / niecierpliwa, ale dość uważna. Gdyby były pieniądze, uczyłabym się. Gdyby nie było,/ też bym próbowała. Być może zarabiałabym szyciem / i chodziła do szkoły pielęgniarek --- bo zawód trzeba mieć / koniecznie. Pewnego dnia / na pedałowej maszynie Singer / zszywałabym sukienkę z lejącej się, pełnej ruchu żorżety / i dojechawszy --- niekoniecznie równo --- do końca szwu / spojrzałabym w okno: błękitna zatoka / między dachami i wypływające białe obłoki --- / i czułabym/ coś chętnego do zmiany, / do przepływania. Cokolwiek bym zresztą robiła / i tak bym wiedziała, że świat nie jest/ nie/ świat nie jest/ gotowy. Na pewno chciałabym wiedzieć; czytałabym / socjalistów, Marksa i mnóstwo powieści. Z samouczka uczyłabym się francuskiego. Niezbyt bym/ wiedziała/ gdzie leży mój talent/ ale czułabym jak pieni się, buzuje. Tamtego wieczoru / wychodząc z narzeczonym z kina / jeszcze przenikałam z obrazu w obraz, przyciskając rękę / do własnego serca / w samym środku gęstych cudzych uczuć, / na innych ulicach, wśród mgły przesączonej światłem --- / --- Aż stanął przede mną / martwy tunel tego z nim wieczoru --- i wszystkich / następnych. Za oknem kawiarni miejski skwer; latarnie / podświetlające sklepienie czerwonawych liści nad aleją: pięknie/ byłoby nią odejść w Inne Możliwości. / Grzebiąc w szarlotce / Powiedziałam, że nie chcę już się z nim spotykać. / Miał, owszem, jakieś miejsce dla mnie --- / czy dla kogokolwiek --- stałe i na swój sposób nawet za poważne, / przy domu i dzieciach. A ja bym chciała miłości, / szczególnej Uwagi / oraz Skłonności do Przemian. Przez kilka następnych wieczorów/ sztywniałam ze strachu / że już zawsze/ zawsze i na wieki zostanę sama. Byłam sama, ale nie samotna, / przeszłam właśnie z młodzieżowej sekcji/ Bundu (albo PPSu lub KZMP)/ do organizacji. Uwielbiałam wtedy słowo / internacjonalizm/ mocne i pełne powietrza; jak poryw Erosa/ do najdalszych granic, czułość podobieństw / i magnetyzm różnic Nie czułam się polska, na pewno, / i żydowska tylko warunkowo, / raczej z obrzeży, prędzej z negatywów jednego i drugiego, / wewnętrzny ruch / i tęsknota na zewnątrz Dyskutowaliśmy czy wraz z wyzyskiem i niewiedzą / wygasną uprzedzenia, czy rasizm i antysemityzm/ znikną same z siebie, czy ciemnota/ to tylko ciemnota czy jeszcze / coś więcej? Chodziliśmy na wycieczki / z plecakami, biały kamyk kopnięty wysoko / spadał do szybkiego zimnego strumienia, / dwa razy w tygodniu grałam w siatkówkę, krzycząc piszcząc; --- to wszystko pozwalało lubić teraźniejszość/ którą jednak raczej nazywałam jutro / wobec czego mogłam lekceważyć ciemne dzisiaj / mówiąc o nim wczoraj. W 1936 w lipcu/ każdego dnia rano / kupowałam gazetę --- z powodu wojny w Hiszpanii. / ,,Oby tych żydków czerwonych --- powiedział facet/ w opiętym garniturze --- zgnietli jak wszy" / i odszedł słoneczną ulicą/ nad jego głową korony drzew / i szpalery otwartych okien a ja w pierwszej pustej bramie / kucnęłam, twarz zasłoniłam gazetą i zapłakałam / jak niczyje dziecko, / a jednocześnie zaczęły wyrastać mi szpony / i w gardle czułam ogień, którym mogłam zionąć.. Gdybym się bardzo starała (a starałabym się)/ dostałabym się do Hiszpanii. Granicę przejechałam / autobusem, półżywa ze strachu. Po przeszkoleniu / wylądowałam u socjalistów, w oddziale UGT. / Tak czy inaczej/ tutaj moja Oczywistość Wewnętrzna spotkała/ zewnętrzne tak świata; w szklistym powietrzu/ pomiędzy pasmami gór, na rozległych/ kamienistych równinach gdy pociąg skręca i z przednich/ wagonów machają do nas, w tylnych. Nawet w okopie gdzie od wilgoci boli mnie żołądek ale / tak, si, ja, oui/ kiedy we dwoje we dwie my w trójkę siedzimy / na wielkim nagrzanym głazie Czy chciałabym strzelać? Całą noc myślałam czy / strzelać, i tak, mówię, tak, chcę broń, będę zabijać, / skoro i mnie mogą, to jest sprawiedliwie. Strzelać; / odsyłać upiora w niebyt --- / skoro inaczej się nie da Z końcem wiosny zaczęto / zabierać kobietom broń; formowano Armię, / wprowadzano bardziej wypróbowany porządek; / na upalny front w Aragonii/ pojechałam już jako pielęgniarka, bez broni --- / i tam mnie trafiono/ na początku września. Kiedy mnie postrzelono/ obejrzałam się gdzie stoję/ ja/ ta nie trafiona. Nie było jej. / Cóż, / nasz oddział przestał istnieć w sierpniu, / i już nie było tych, których ja najbardziej... W miasteczku nad morzem, na północ od Walencji/ najpierw mnie wyleczono potem ja / leczyłam innych --- ni żywa ni martwa, / chodząc po plaży w zimowym białym słońcu / jak w bąblu nocnego powietrza. Już zbliżał się koniec; i w różnych wariantach śnił mi się sen: Republika w czapeczce frygijskiej, ta z lwem, / jest głuchoniema jak pies magazyniera z naszego szpitala/ ze smutku wyje w środku, i nikt tego/ nie słyszy. Buczenie statku, który mglistym rankiem/ odbijał od brzegu głuchej Europy, / para mojego oddechu nad zimową wodą/ --- żegnaj hieno matko Wyjeżdżałabym jako żona lekarza z Bostonu --- / pracowaliśmy razem nad morzem; miał legalne istnienie/ paszport i dom; / dzięki niemu uwoziłam życie, / które niedawno ocknęło się we mnie ze strachu/ przed rozkładaniem się w kamienistej ziemi; / umierać --- nie dokonawszy niczego, tak mało wiedząc Ten czas, to teraz w moich oczach ciemnieje tężeje / pod lśniącą ruchliwą powierzchnią zdarzeń i dat/ trwa nieruchawy mezozoik, era wielkich gadów / a może epoka wampirów; piją krew ale nie ożyją, / oświecone dzieci --- nie wierzyliśmy w nie / lecz nie uciekniemy. W Stanach kilka pierwszych lat spędziłam / jak nie w swojej skórze, powoli się ucząc kraju i języka, / byłam żoną doktora i byłam mu wdzięczna/ ale polubiłam go kiedy się rozstaliśmy, / po wojnie. Ten kraj, taki zauroczony sobą, a jednak / rzetelny, podobał mi się, powinowactwa z wyboru / były tu dostępniejsze, możliwości bliższe, / drażniła mnie tutejsza kobiecość i męskość, krępowały mnie / przywileje mojej skóry / choć nie poczuwałam się do tej / białości. / Pracowałam w sklepie/ z aparatami fotograficznymi, potem / w kinie u moich przyjaciół: w kasie i na sali/ i nauczyłam się obsługiwać projektor. Ten film uwielbiałam, jak wszyscy: ta scena, kiedy on mówi do niej / nie dając po sobie poznać: I am not fighting for anything anymore/ except myself. Nie, nie, coś poza samą sobą także. Zawsze po lewej stronie / ale już nie z wyznania, a tylko z przekonań; nienawidziłam / McCarthy'ego, południa, republikanów, pań domu z życia/ i z reklam, / teraz jednak bardziej intymnie ze sobą, / z podwiniętymi nogami, zaczytana/ dopóki na kartki nie spadła kropla lodów pistacjowych, / ta ich zieleń taka nieprawdziwa, taka naturalna Zdjęcia robiłam coraz lepsze, / W czerwonym świetle ciemni / patrzyłam / jak na papierze pojawia się powoli obraz/ utrwalony wczoraj, rok temu i osiem lat temu / i patrzymy na siebie, to znaczy ja patrzę dziś na to dawniej / które już nie patrzy, ale je widać / od strony aktualnej, po której ja stoję / (do czasu --- ) W jakiś jesienny wieczór, kiedy przełamuje się dzień / i noc, i fala rozlewa się w brunatno złotym świetle/ na ciemniejącym piasku czasu / on wziął mój aparat / i 18 kwietnia 1958, wieczorem / pstryknął: stoję przed drzwiami domu i właśnie/ przekręcam klucz w zamku, w czerwonej wełnianej / kurtce z postawionym kołnierzem, / i patrzę w obiektyw, / a potem otworzyłabym drzwi / i weszliśmy do środka. A gdybym została w Polsce? Nie udało by się / dostać do Hiszpanii albo bałabym się za bardzo; coraz bardziej bym czuła jak tu duszno, i że dotyczy mnie / tyle nienawiści i tyle pogardy, że to musi uszkodzić ci duszę, / ci korporanci, żyletkarze, księża wężowym jadem / plujący z ambon, / i ci Żydzi z małych miasteczek, ortodoksi, / poza czasem i poza przestrzenią, te moje babcie i dziadkowie wobec których jestem zniecierpliwiona i nie najgrzeczniejsza, / ,,proszę, jaka ona mądra", mówiła by babcia/ z politowaniem. / I co bym robiła? Kogo bym poznała, z kim się przyjaźniła, jakie/ plany układała? Czy zakochałabym się w Dorce z domu na rogu, / czy raczej w jej bracie, / a może zbierałabym się do Palestyny / lub do Belgii, / nie wiem W 1942 lub w 43 zagazowano by mnie albo zastrzelono / nad rowem gdzieś w lesie/ lub może bym przeżyła jakimś cudem --- / --- jakkolwiek by było/ i tak bym wiedziała/ że świat nie jest/ nie/ świat nie jest/ gotowy --- 1996