Kasprowicz, Jan Święty Boże, Święty Mocny! http://www.wolnelektury.pl/lektura/hymny Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Hymn Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-swiety-boze-swiety-mocny http://polona.pl/item/497906/4/ Jan Kasprowicz, Hymny, ”Bibljoteka Polska“, Warszawa, 1922 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-09-15 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/431.jpg 0024, mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/431 Jan Kasprowicz Hymny Święty Boże, Święty Mocny! O niezgłębione, nieobjęte moce! Ptak, Oko, SłońceSkrzydłami trzepocę/ jak ptak ten nocny,/ któremu okiem kazano skrwawionym/ patrzeć w blask słońca... Święty Boże! Święty Mocny!/ Święty a Nieśmiertelny!... Krew, Serce, ŚmierćA moje skrzydła plami/ krew, która cieknie bez końca/ z mojego serca.../ A oko moje zachodzi mgłą,/ która jest skonem/ i mego serca i duszy mej! Niech będzie skonem i Twoim!/ Święty Boże! Święty Mocny,/ Święty a Nieśmiertelny,/ zmiłuj się nad nami!/ I niechaj łzy,/ które o jasnym poranku/ wiszą na kłosach wypoczętych zbóż/ lub szkliwą pianą okrywają kępy/ w sen otulonych traw,/ zmienią się w głośne skargi/ i bez ustanku/ płyną do Twoich zórz... Bóg, Stworzenie, SzatanNiechaj rozszarpią na strzępy,/ na krwawe szmaty/ łuny świtowe, powstałe nad ziemią,/ gdzie ból i rozpacz drzemią,/ ogromne, przez Szatana zapłodnione światy,/ a może przez Ciebie,/ o Święty, Nieśmiertelny, Święty, Mocny Boże!/ Dlaczego moje--li wargi/ mają wyrzucać krwawą pieśń?!/ Płacz ze mną!/ Dlaczego sam mam iść w tę przestrzeń ciemną,/ choć żar południa pali się w przestworze?.../ Dlaczego sam mam wlec się na rozdroże,/ ku tym pochyłym krzyżom,/ którym na czarne ramiona/ kracząca siada wrona/ i dziobem zmarłe rozsypuje próchno? Niech głuche żale nie głuchną!... Idź ze mną! Zrzuć z Siebie, Ojcze, nietykalne blaski!/ Zgarnij ze Siebie tę bożą,/ tę władającą moc, co nad wiekami/ nieugaszoną płomienieje zorzą/ i światłość daje światom/ i światy w swoim ogniu na popioły trawi!/ Stań się tak lichy, jak ja, i skulony/ i, doczesności okryty łachmanem,/ wlecz się nieszczęsnym łanem/ za kluczem w dal przymgloną ciągnących żurawi,/ ku cichej, na rozstajach kopanej mogile/ zapomnianego człowieka!/ Albo w swej całej, wiekuistej sile,/ w całej potędze wszechmocnego bytu,/ stań przy mym boku/ i duszę moją rozszerz do Swego bezmiaru/ i oczy moje, w smutku zapatrzone strony,/ rozewrzyj, królu globów, pełnych żalu,/ do nieobjętych orbit,/ Kobieta, Los, Starośći wlecz się, wlecz się ze mną na samotne pola,/ ku tym ostami porosłym przydrożom,/ gdzie, kurzem obsypana, ślepa siadła Dola... A wiatr rozwiewa jej włosy/ i żwir jej w puste sypie oczodoły,/ a słońce, rozpaliwszy bezdenne niebiosy,/ pali jej żółte, pomarszczone skronie/ i po policzkach leje strumień żaru,/ w bezdźwięczną skórę piersi wysuszone zmienia/ i wargi jej roztwiera, daremnie łaknące/ ach! rzeźwiącego zbawienia.../ A dzwon się rozlega,/ z jękiem się czołga po spalonej łące,/ z płaczem się wznosi nad umarłe błonia,/ łkaniem wyschnięte chce poruszyć wody/ i zrozpaczony zamilka u brzega/ i znów się zrywa i jęczy i płacze/ i łka i płynie i płynie i płynie/ w tej rozpłakanej godzinie.../ Danse macabre, ŚmierćA jako widna ta ziemia, wspaniała/ wielką godziną konania,/ niepogrzebione wokół leżą ciała,/ a ci się wloką, popędzani mocą/ strasznego lęku./ A każda głowa ku ziemi się słania,/ każde kolano się chwieje,/ a krzyże posmutniałe drżą w wychudłych ręku,/ a w wietrze chorągwie trzepocą,/ a w martwym, niemym słońcu gromnice się złocą,/ a Śmierć przed tłumem kroczy,/ wielkimi kroczy odstępami/ i z śmiechem na trupich ustach/ wywija kosą stalową,/ połyskującą w południowym skwarze./ A nad jej głową,/ jak wieniec z czarnych ziół,/ rozkwitłych podmuchem żałoby,/ gdzie drzemią stuleci groby,/ zgłodniałych kruków krążą stada/ chmurą ściemnioną/ i, wysunąwszy dzioby,/ żądliwie chłoną/ ten wiew, który idzie od ziemi ---/ trujący, śmiertelny wiew.../ A ona, świata przebiegając smug,/ kroki swe liczy na mile/ i kosą zatacza łuk,/ że, jako zboże w dzień kośby,/ tak pokolenia padają/ na nieskończonym obszarze,/ który jej mocy oddał się spokojny,/ który jej mocy oddał się bezwiedny... O dzwonu łkające prośby!/ O szumie więdnących drzew!/ O Boże, Święty Boże! Święty a Nieśmiertelny!... A ci się wloką,/ blasków słonecznych odziani powłoką./ GróbA dzwon się rozlega/ w blasków słonecznych pozłocistym pyle,/ opadającym na zielska przydroży,/ Kondycja ludzkana melancholią okryte przecznice,/ na grób samotny/ zapomnianego człowieka.../ Kopcie samotny grób!/ Niechaj w nim kości położy/ ten, który z matki żywota/ wyniósł nieszczęsny los!/ Nieokiełznana gnała go tęsknota/ za widmem bólu,/ który sam jeden/ wszechmocny posiada głos,/ który sam jeden rozpieśnia/ duszę słabego człowieka/ w natchnioną pieśń,/ zapładniającą światy.../ Kopcie samotny grób,/ pośród krwawników kopcie i dziewanny,/ Duch, Upióru stóp/ próchniejącego krzyża,/ gdzie w południowy skwar/ bratnie się schodzą duchy,/ tłum zapomnianych mar,/ i, wśród spalonej usiadłszy murawy,/ jęk wyrzucają głuchy/ z skrwawionych łon.../ RoślinyA jęk ten idzie po zżętych zagonach/ razem z tą pieśnią, którą jęczy dzwon ---/ na rżyskach rusza porzucone kłosy,/ czarnymi ożynożyna --- jeżyna. jagodami chwieje/ i wierzb płaczących srebrne czesze liście/ i szumi w wierzchach czerwonych chojarów.../ Kopcie samotny grób/ tam, na tej miedzy szerokiej,/ gdzie rośnie łopian chropawy,/ gdzie srebrne lśnią się podbiały,/ gdzie aksamitna bylica/ rozpierza miękkie swe kiście!/ Tam, gdzie ten parów/ sączy resztkami wody,/ gdzie ten wądolec ospały,/ gdzie ci się wloką,/ blasków słonecznych odziani powłoką,/ gdzie się nad drogą kurzu wzbija słup,/ kopcie samotny grób!/ Gdzie ziemia pęka od żarów,/ gdzie każda jej grudka/ pełna jest znojów/ i krwawych prób,/ gdzie dzwon się rozlega,/ gdzie w wietrze chorągwie trzepocą,/ gdzie się gromnice złocą ---/ kopcie samotny grób!/ Gdzie w dali pobłyskuje jezioro tęskniące,/ gdzie jaskier więdnie na łące,/ gdzie opuszczone mogiły,/ te kopce poległych wojów/ nielitościwy rozorywa pług,/ rdzawe szablice wyrzucając z wnętrza,/ dziś wroga zbrodniczy łup,/ tam wy samotny, cichy kopcie grób!.../ Niechaj w nim kości położy/ ten, który powstał z tej ziemi,/ który miał w sobie jej trud,/ jej tajemniczy jęk,/ idący z głębin przestworzy/ w południa senny skwar./ Niechaj w nim spocznie na wieki/ ten, który zabrał z jej chat/ żalniki łez/ i czekał, kiedy przyjdzie wybawienia kres,/ i z jej szumiących zbóż/ zgarniał ten dziwnie przejmujący szum/ i w swoich dum/ treść go zamykał i w świat/ jak wielką świętość niósł./ I żal go zdejmował,/ że mu nie daną była moc,/ by zmienić w triumf te łzy;/ że nie miał siły,/ aby te szumy żałobne/ w jakiś weselny,/ w jakiś radosny hymn się rozpieśniły!/ I, obarczony przekleństwem najdroższych,/ stanął na drodze w dzień tuczy,/ jak krzew pogięty,/ i z piorunami w zawody/ rozpaczą grzmiał!/ A burza huczy i huczy,/ a chmur się kłębi wał,/ a wiatr mu deszczem miecie w ślepe oczy,/ a grzbiet mu drży, jak brzoza wśród pustego pola,/ Kondycja ludzka, Losa ślepa na przydrożu przykucnięta Dola/ śmieje się dzikim śmiechem,/ że się nie spotkał z echem/ ten rozpaczliwy głos,/ że go wchłonęły odmęty/ tej burzy!/ Że w tej śmiertelnej podróży,/ w tej drodze znojnej,/ na tym zsieczonym łanie/ upadł, bezsilny człek,/ do wichru zwalił się stóp./ Kopcie samotny grób!/ A Ty, o Święty,/ o Nieśmiertelny,/ który swym jednym oddechem/ wypełniasz wieków wiek,/ Ty od powietrza, głodu i ognia i wojny/ i od Szatana, który w dom przychodzi/ i dusze zwodzi,/ zachowaj nas, Panie!/ Świat dół swój grzebie/ od pierwszych dni,/ Okoa w obramieniu Trójkąta/ Twe oko lśni/ nad węgłem niebieskiej bramy.../ A my wołamy do Ciebie,/ a my wzdychamy,/ Ewy nieszczęsne dzieci.../ A z głuchym łoskotem/ na trumnę sypią się grudki/ ziemi, oblanej potem,/ ziemi, oblanej krwią.../ A naokoło zapadłe mogiły/ i cicho łkające smutki/ wśród trawy, co z cichym szelestem/ pożółkłe liście kołysze./ A światłość wiekuista biednym ludziom świeci/ w tę podróż ciemną.../ Jestem!/ I Ty jesteś tu ze mną!/ Przerwij tę ciszę!/ Niech Twoje słowo gromowe/ zagrzmi nad wielkim cmentarzem!/ Radosne niech głosi nadzieje!/ Niech zapomniani wstaną,/ a żywym niechaj życie nie będzie ponurym,/ wieki kopanym dołem!/ Bóg, MiłosierdzieZmiłuj się, zmiłuj nad nami!/ Z kornym błagamy czołem!/ Spuść Swoją łaskę na tę naszą głowę,/ na oczy, zmroczone łzami!/ Zmiłuj się, zmiłuj nad nami!/ Daj spiekłym łanom/ rzeźwiący deszcz!/ Nie zsyłaj gradu,/ który nam zboże zsiecze, nim dojrzeje.../ Nie trać naszego dobytku/ w owcach i koniach!/ Trzymaj z daleka pomorypomór --- zaraza, epidemia śmiertelnej choroby.,/ które nam biją/ ostatnią krowę z obory!/ Ze zboża wypleń sporysze/ i chwast kąkolu/ i w ręku trzymaj Swe chmury,/ by się nie rwały/ i nie topiły w ulewie/ snopów na polu!/ Niechaj nie płaczą stulecia!/ Niech mróz spóźniony nie warzy nam kwiecia/ na ledwie rozkwitłym drzewie,/ na naszych wiśniach i gruszach,/ na naszych starych, pochyłych jabłoniach.../ I wdzięczność rozpal nam w duszach,/ byśmy Twe dary godnie oceniać umieli./ O pełen kary/ i przebaczenia pełny!/ Chociaż ci nasze te grzechy utrudnią/ stanąć nad nimi z powieką zamkniętą,/ niech Twoja litość stokroć większą będzie,/ niżeli wszystek nasz grzech!/ O Panie!/ Nie daj wysychać studniom!/ Niech się Szatana nie rozlega śmiech!/ Na naszej grzędzie,/ gdzie ciężki trud rozpoczęto,/ niech trud ten żniwem się stanie!/ Spraw, aby w wielkie, uroczyste święto,/ w tę chwilę wesołą,/ gdy na organie/ i śpiewem i kadzidłem wielbimy Twą moc/ i dobroć Twoją,/ nie była dla nas potrzeba/ skąpić dziecinom chleba!/ Chroń nas od zdrady/ i daj nam tyle,/ byśmy we własnej spoczęli mogile;/ by nasze dzieci czy wnuki,/ gdy przyjdzie im dla ojców starych kopać grób,/ nie były przymuszone iść między sąsiady/ i prosić o jałmużnę ach! na cztery deski,/ na prostą, białą skrzynię z naznaczonym smołą/ krzyżem u głowy.../ Ojcze niebieski!/ Na pokropienie daj/ Modlitwa, Pieniądzi aby grosz był gotowy/ dla dziadka proszalnego, co w gorącej wierze/ ciche odmówi pacierze.../ A jeśli ziaren swych łask/ nie zechcesz równać strychulcemstrychulec --- deseczka służąca do wyrównywania wierzchu naczynia służącego do miary materiałów sypkich (jak mąka, piasek itp.)/ po brzegi swej szczodrej ćwierci,/ od nagłej i niespodziewanej śmierci/ racz nas zachować, Panie!/ I niechaj w wietrze chorągwie trzepocą,/ niech się gromnice złocą,/ niech blask ich płynie w ten słoneczny blask!/ Pogrzebne niech zabrzmią śpiewy/ nieszczęsnym dzieciom Ewy!/ Padłym na znojnym łanie/ niech dzwoni żałobny dzwon,/ niech szumi z tej trawy szelestem.../ Święty Boże! Święty Mocny! Jestem!/ Jestem i płaczę.../ Biję skrzydłami,/ jak ptak ten ranny,/ jak ptak ten nocny,/ któremu okiem kazano skrwawionym/ patrzeć w blask słońca.../ A u mych stóp/ samotny kopią grób,/ a czarna wrona,/ na Bożej męki usiadłszy ramiona,/ bez końca/ kracze i kracze/ i dziobem zmarłe rozsypuje próchno.../ A ci się wloką,/ świetlistą mgieł sierpniowych odziani powłoką,/ jak cienie,/ do wielkiej się wloką mogiły.../ RoślinyZa nimi dziewanny/ z piaszczystych wydm się ruszyły,/ z miedz się ruszyły krwawniki,/ spoza zapłoci bez się ruszył dziki,/ tatarak zaszumiał w wądolcach/ i, z mułu otrząsnąwszy pachnące korzenie,/ idzie wraz z nimi.../ Z mokradeł kępy rogoży,/ z przydroży/ osty o żółtych kolcach,/ szerokolistne łopiany,/ senne podbiały,/ fioletowe szaleje,/ cierniste głogi/ wstały/ i idą.../ Liśćmi miękkimi/ wierzb zaszeleścił rząd/ i w cichej, rozpaczliwej sunie się żałobie/ śladem ich drogi.../ Całe rżyskami zaścielone łany/ oderwały się w tej dobie/ od macierzystej ziemi/ i, niby olbrzymie ściany,/ wzniosły się w górę i płyną,/ tą wielką żalu godziną.../ Bóg, Kondycja ludzka, Obraz świata, SobowtórA Ty, o Boże!/ o Nieśmiertelny!/ o wieńcem blasków owity!/ na niedostępnym tronie/ siedzisz pomiędzy gwiazdami/ i, głową na złocistym spocząwszy Trójkącie,/ krzyż trójramienny mając u swych nóg,/ proch gwiazd w klepsydrze przesypujesz złotej/ i ani spojrzysz na padolny smug!/ Zmiłuj się, zmiłuj nad nami!/ Słońcom naznaczasz obroty,/ gasisz księżyce,/ jutrznie zapalasz i zorze/ i płodzisz zasiew na byty,/ na pełne cierpień żywoty,/ które tu muszą mrzeć,/ w samotny kłaść się grób.../ Zmiłuj się, zmiłuj nad nami!/ O Boże!/ O Mocny!/ Ty się upajasz wielkością stworzenia,/ a pośród nas tu głód!/ Jak bedłki, tak, jarmużu syty, ginie lud./ SzatanA jako ryczący lew,/ Szatan po ziemi tej krąży,/ na pokolenia/ zarzuca zdradną sieć,/ w synu na ojca zapalczywość budzi,/ wynaturzony gniew,/ że syn przed ojcem zamyka swój dom!/ Bratu na brata wciska krwawy nóż,/ a nasze siostry i żony/ na straszny rzuca srom.../ Podpala nasze stodoły/ z garstką zwiezionych świeżo zbóż,/ mordy narodów wszczyna i pożogę/ sieje na miasta i wsi/ i przekleństwami znaczy swoją drogę.../ O zniszczeń dymiące dni!/ A my, ten ród potępiony,/ krzyże ująwszy w dłonie/ i zblakłe w krwawym pochodzie,/ trupimi piszczelami znaczone chorągwie,/ idziem o głodzie/ po tym śmiertelnym wygonie,/ w ten znojny/ w ten nieszczęśliwy czas,/ w którym konają wieki/ i wraz się rodzą nowe/ na cięższą jeszcze niedolę ---/ idziemy, biedną pochyliwszy głowę,/ jak ten zsieczony las ---/ Idziemy, a kres tak daleki!/ A lęk niespokojny/ biczem popędza nas/ i dech zapiera wśród łon.../ A naokoło rozlega się dzwon,/ na to cmentarne przelewa się pole,/ na te wyschnięte rzeki,/ w chojary żałobą swą godzi,/ że te się kładą na piaszczystym łanie.../ A pierś nasza łka,/ a w oku błyszczy łza,/ a ptak ciężko ranny/ uderza w skrzydła, krwią ociekające,/ a jaskier więdnie na łące,/ a z nami idą dziewanny/ i krwawnik i wodne lilije,/ a mór nam bydło bije,/ a dom się nasz pali,/ a siostra utonęła w rozplenionej fali,/ a ojciec gdzieś daleko w strasznej zginął bitwie,/ Modlitwa, Szatana Złe urąga modlitwie.../ Bóg, SzatanCóż z nami się stanie!?/ O Ty, łaskami hojny,/ Ty, od powietrza, głodu, ognia i wojny,/ od nagłej i niespodziewanej śmierci/ i od Szatana, który w dom przychodzi/ i dusze zwodzi,/ zachowaj nas, Panie!... Nie skłonił się jeszcze dzień,/ a Szatan z moczarów łożyska,/ gdzie nocą ognikami błyska,/ z czeluści błota wstał/ i, gdy najkrótszy słońce rzuca cień/ na te manowce, na te ścierniska,/ pod ramię chwycił Kościotrupa/ i wzrósł nad jego niebosięgłą stal ---/ nad Ciebie, Boże, wzrósł!.../ Masz--li Ty grom ---/ Masz--li Ty chmurę w ten południa skwar,/ aby z niej piorun padł/ i od Szatana uwolnił ten świat?.../ Wal błyskawicą, wal!/ Niechaj się łamie,/ niech się rozkruszy ta zdrada,/ która nad życiem i nad śmiercią włada!... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . powinien być zastępnik wersu? Szatanie!/ Ty Kościotrupa chwyciłeś pod ramię/ i nad wysokość jego ostrej kosy/ wzrosłeś w niebiosy ---/ a grom nie pada!/ Z nieukojoną żałobą/ klękam przed Tobą!/ Zlituj się, zlituj nad ziemią,/ gdzie ból i rozpacz drzemią,/ gdzie ból i rozpacz dzwonem się rozlega/ i w strasznej pieśni brzmi.../ Szatanie!/ Kop mi samotny grób/ na opuszczonym łanie,/ u krzyża czarnego stóp,/ pod gliny powłoką rdzawą!/ A iżby nie porósł trawą,/ tańcz na nim taniec piekielny/ po wszystkie dni!.../ A Ty, o Święty!/ A Ty, o Mocny!/ Ty Nieśmiertelny,/ proch gwiazd przesypuj w Swej klepsydrze złotej/ i płodź żywoty,/ aby tak klęły, jak ja;/ aby płakały, jak ja;/ aby w szarpiącej modlitwie,/ co jako dzwon ten łka,/ o zmiłowanie prosiły;/ aby się wlokły z gromnicami w dłoni/ ku tej nieznanej ustroni,/ do tej --- ostatniej mogiły;/ aby tak wyschły, jak łza,/ którą już oko me płakać nie może;/ aby tak marły, jak ja ---/ o Święty, Nieśmiertelny! Święty, Mocny Boże!