Kasprowicz, Jan Salve Regina http://www.wolnelektury.pl/lektura/hymny Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Hymn Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-salve-regina http://polona.pl/item/497906/4/ Jan Kasprowicz, Hymny, ”Bibljoteka Polska“, Warszawa, 1922 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-11-27 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/430.jpg crete 2011 377, mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/430 L DCA Jan Kasprowicz Hymny Salve Regina Matka BoskaZawitaj, Pani świata,/ niebieska królowa,/ witaj, Panno nad Panny, gwiazdo porankowa./ Wieniec Twą skroń oplata,/ zwity z promiennych liści:/ o niech się w nich nadzieja biednych ludzi ziści!/ Kwiaty, WążBiała jak śnieg Twa szata,/ a z białego--ć łona/ lilija Twą czystością rośnie ubielona./ A wąż, który na ziemię przyniósł śmierć, przez Ciebie/ został podeptan na wieki ---/ Salve Regina! Milczcie!/ Nie do was idzie wielkie objawienie/ od skalnych brzegów/ tajemniczego jeziora,/ nad którym okrąg zachodniego słońca/ w olbrzymią, wiekuistą rozlewa się falę./ Nie dla was płynie pieśń,/ co się w płomiennym urodziła krzewie,/ święta, jak ranek wiosenny,/ albo jak wieczór jesieni,/ zapadający nad ciszą ugorów,/ nad zwiędłą czerwienią drzew/ i ponad próchnem pochylonych krzyży! Nie! nie! śpiewajcie ją wszyscy:/ wasze to tchnienie i wasza to krew,/ wasze to serce w tym śpiewie ---/ Salve Regina! ModlitwaBliżej! bliżej!/ O nie uciekaj przede mną,/ ty rozmodlony pogłosie!/ Wypełniasz cały świat/ swoją przedziwną melodią,/ Ciemnośća przed mą duszą ciemną/ jak gdyby stanął nieprzebity mur,/ o który się rozbija twój rozlew potężny/ i głuchnie.../ Po co ten przestrach i po co ten lęk?/ Tęsknota, ChrystusPonad głębiami nocy,/ nad skrajem uśpionej ziemi,/ oblasków niewidzącej, które idą z Życia,/ smug się rumieni ognistego złota/ i w jednej chwili ogarnia przestworza./ A k'niemu idzie Tęsknota,/ jak druhna boża,/ w wianku z oliwnych gałązek/ i z wielkim, czarnym krzyżem na wątłym ramieniu./ Duch, Matka BoskaA w nim, w tym blasku, w tym ognistym złocie,/ pali się milion dusz,/ O których tutaj dawno zgasła wieść./ A każdą wieniec oplata,/ zwity z promiennych liści ---/ nadzieja biednych ludzi w jego skrach się iści./ Biała, jak śnieg, ich szata,/ a z białego łona/ lilija ich czystością rośnie ubielona./ I każda węża głowę/ depce swą białą stopą/ i z lutnią, naciągniętą na tony wieczyste,/ śpiewa przesłodki hymn,/ zasłyszan ongi --- tak dawno, tak dawno,/ ażeby o nich wieść/ zagasnąć miała czas ---/ hymn przenajświętszy:/ Salve Regina! Ziemio! ziemio!/ ModlitwaTęsknota chodzi po tobie/ w wieńcu z gałązek oliwnych/ i z wielkim, czarnym krzyżem na wątłym ramieniu./ I krople potu roni/ i, dzierżąc kielich goryczy/ w białej, zmęczonej dłoni,/ klęka co kroku w swej drodze krzemiennej/ i modli się, i płacze, i wzdycha, i modli.../ A jej modlitwy i łzy/ i te westchnienia głębokie/ co krok się w przędze zmieniają pajęcze,/ jak one włókna jedwabne,/ porozwieszane na rżyskach/ w październikowe dni/ i na kończynach więdniejących traw ---/ na całym tym ogromnym, rozległym obszarze/ mrącego świata... ŁzyO, wy, modlitwy i łzy!/ O, wy głębokie westchnienia/ naszej samotnej Tęsknoty,/ poklękującej na krzemiennej drodze,/ z kielichem goryczy w dłoni/ i z czarnym krzyżem na wątłym ramieniu! Zmieniacie w mgły się pajęcze/ i, otuliwszy jej postać/ w swoje rozwiewne przędze,/ czynicie z niej byby --- tu: jakby. obłok, wstający z poranku/ na wielkich obszarach świata,/ i rwiecie ją z sobą do góry!/ O wieńcu z gałązek oliwnych!/ W wieniec przemieniasz się złoty,/ w promienny wieniec gwiazd,/ na skroni naszej Tęsknoty/ i nad głębiami nocy świecisz, niepojęty!/ O ty kielichu goryczy,/ z twardej wykowan miedzi!/ W alabastrową przemieniasz się czarę,/ na zapomnianym ustawioną grobie,/ pełną słodkiego napoju wieczności,/ i do bezmiarów rośniesz niepojętych,/ i sam się w napój rozpływasz,/ i swoją wonią przepełniasz/ duszę biednego człowieka! O krzyżu na wątłych ramionach/ naszej serdecznej Tęsknoty,/ wraz z tobą dźwigającej tajemnicę bólu!/ W skrzydła się zmieniasz anielskie/ i wnet ją niesiesz ku blaskom,/ lśniącym nad nocy głębiami,/ ku onym dusz milionom,/ o kórych tutaj dawno zgasła wieść./ Tam lśni jej biała szata,/ a z białego łona/ lilija jej czystością rośnie ubielona./ I depce węża głowę/ swoją promienną stopą,/ i z lutnią, naciągniętą na tony wieczyste,/ śpiewa przesłodki hymn,/ zasłyszan ongi, tak dawno, tak dawno,/ że miała zgasnąć czas/ owa szarpiąca wieść/ o tajemnicy krzyżowego bólu ---/ śpiewa swój hymn przenajświętszy:/ Salve Regina! Milczcie!/ Nie do was idzie wielkie objawienie/ od skalnych, cichych brzegów/ tajemniczego jeziora,/ nad którym czarne cyprysy/ cicho schylają swe głowy.../ Modlitwa, Odrodzenie przez grób, ŚpiewMilczcie!/ Płaczem i jękiem,/ urodzonymi z nicości,/ nie zakłócajcie tej pieśni,/ którą śród dusz miliona/ z białą liliją u łona/ wieczysta śpiewa Tęsknota. Nie! nie! śpiewajcie ją wszyscy!/ Wasze to życie i wasza to krew ---/ ta pieśń wstrząsająca,/ która swym świętym pogłosem/ nie o świątynne łamie się sklepienia,/ ale przez pola idzie, wielkie pola,/ i zmartwychwstanie zmarłym daje kościom,/ i we wiosennym uśmiecha się blasku,/ i śnieg na łąkach roztapia,/ i zwiędłe trawy w świeżą stroi zieleń... Vanitas, Miłość, CierpienieDlaczego płaczesz?/ Nędza jest wszędzie!/ Nędza w miłości i nędza w cierpieniu!/ Łam się!/ Nie masz spokoju?/ Rozpękające drzewa twojej ziemi/ nie przywabiają cię woniami swymi?/ Uciekasz przed sięprzed się --- przed siebie; do przodu., aby szukać ciszy,/ która twe serce usłyszy?/ VanitasNędza jest wszędzie!/ W twym sercu jest nędza/ i w tych zwaliskach zagasłego świata,/ na które patrzysz zadziwionym okiem,/ nie --- tylko nędza!/ Patrz! patrz bez końca!/ Patrz na ten odblask ginącego słońca,/ którego czerwień zalewa te łuki ---/ te poszarpane arkady,/ te widma kolumn/ i te dalekie kopuły!/ Śmierć, WalkaNie masz spokoju?/ Wre w tobie echo pradawnego boju,/ z którego wyszła zwyciężczynią Śmierć?/ Jej li to sztandar powiewa ogniami/ nad tym rozległym, krwawym widnokręgiem ---/ tam, nad tym gajem cyprysów i pinijpinij --- dziś popr.: pinii; pinia to rodzaj sosny, występującej w krajach basenu Morza Śródziemnego. ?/ Łam się i patrzaj! folgi nie daj oku!/ PotwórZ bezdennych głębin wieczystego mroku/ jakiś wyłania się potwór!/ Cicho, powoli/ nietoperzowe rozpościera błony,/ zakrywa zorzę ich ciemnią/ i rośnie.../ Oko, Wzrok, DuchI kulistymi dwoma płomieniami/ swych nieruchomych źrenic/ patrzy ci w duszę i błony/ nietoperzowe roztacza/ i rośnie.../ I grube wyciąga ramiona,/ i, kulistymi dwoma płomieniami/ patrząc ci w duszę, w otchłań ludzkiej nędzy,/ w to nieustannych gniazdo niepokojów,/ podważa glob ciemniejący ---/ Salve Regina! ---/ do piersi go tuli kosmatej/ i miażdży --- --- --- Czemu uciekasz?/ Czemu w przestrzenie dążysz, jak ta plewa,/ którą wichr porwał z wymłóconych kłosów/ i pustą rzucił w pustkowie?/ Boże!.../ Czemu uciekasz, jak ten blask gasnący,/ gdy się rozprasza w ciemnościach?... MiłośćNikt cię nie kochał?/ SerceNikt ci krwawego nie otworzył serca,/ abyś w nim duszę zanurzył/ i, wykąpany w jego krwi płomiennej,/ mógł wszechwidzącą odczuwać źrenicą/ drgania tęsknoty i bólu,/ rozlanych w wielkiej, świętej duszy świata?/ I sam tęsknotą i bólem/ drżeć, niby harfa eolska,/ z słonecznych stworzona kryształów?/ Drżeć, niby świat ten ogromny,/ przeczuwający/ nieskończonego bytu promienistość,/ przez ból idącą, przez wielkie cierpienie?.../ Boże!... Nikt cię nie kochał?! A ty, czyjąś duszę/ tak umiłował, abyś mógł zapomnieć,/ że jest granica między złem a dobrem?/ W czyjeś ty serce spojrzał z taką wiarą,/ aby jej siła mogła ci je rzucić/ do twoich stóp nieskalanych?/ Do stóp bożego wybrańca,/ co serca podnosi/ i twórczym swym tchnieniem,/ nieskazitelnym i wiecznym przez miłość,/ pył z nich otrząsa i zbawia?/ Co je podnosi nad wzlot własnej duszy,/ nad ból swój własny i nad swą tęsknotę,/ i --- niby święte tajemnicze słońca,/ uwite z błysków przeczuć,/ powstałych z Stwórcy i dążących k'Niemu,/ pomiędzy gwiazdy je rzuca,/ by niestrawionym promieniały światłem? Nigdyś nie kochał? Łam się!/ Bóg, SzatanPomiędzy sobą a morzem miłości,/ huczącym pieśnią potężnych zapomnień,/ i przepotężnych pożądań,/ i nieodkrytych, Twórcy pełnych głębin,/ i uświadomień potężnego szczęścia,/ sameś piekielną budował opokę./ Rozbite ciosy swej duszy/ na samolubny znosiłeś Babilon,/ albowiemś sądził, że jesteś sam jeden,/ i że nad ciebie nie może być --- życia!/ KuszenieI wówczas Szatan stawał na twej wieży,/ śmiał się ku tobie oczyma Pokusy/ i, pełną kłamstwa czarą swych przyrzeczeń/ ubezwładniwszy twą duszę,/ kazał ci jedno: abyś kochał siebie!/ kazał ci jedno: abyś wierzył w siebie!/ kazał ci jedno: abyś zbawiał siebie!/ KłamstwoI kłamstwo było i niemoc/ w twoich akordach, co wielbiły miłość!/ I kłamstwo było i niemoc/ w twoich akordach, co głosiły wiarę!/ I kłamstwo było i niemoc/ w twoich akordach, co brzmiały nadzieją!.../ A poza tobą --- jak blisko! jak blisko!/ huczało pieśnią potężnych zapomnień/ i przepotężnych pożądań,/ i nieodkrytych, Twórcy pełnych głębin,/ i uświadomień potężnego szczęścia/ to wielkie, święte, jasne, nieskończone/ morze miłości... Łam się! Chrystus, SzatanA gdy w odległych przepaściach twej duszy/ jęły się budzić echa tego Słowa,/ co w płomienistym rodziło się krzewie ---/ kiedy od brzegów tajemniczej wody/ szum dolatywał przedwiecznych objawień,/ poszeptujących tajemniczym głosem,/ ażebyś kochał --- cierpieniem,/ naonczas Szatan tę twoją opokę,/ twój samolubny Babilon,/ w Górę przemieniał Oliwną./ I w szacie Zbawcy,/ z Sfinksa obliczem, na którym wyryto/ nieodgadniętą zagadkę boleści/ i rzeczy przyszłych dalekie widzenie,/ pełne wyrazu smutku i tęsknoty,/ klękał w oblaskachoblaskach --- odblaskach. księżyca,/ na współczujące słaniał się rozłomy,/ i z rąk anioła brał kielich,/ i krwawym zlewał się potem,/ i modlił się i płakał i wzdychał i modlił.../ A gdzieś od strony Jeruzalem nędzy,/ gdzieś od Syjonu zbrodni,/ od źródła i ujścia Bytu,/ gwar przypełzywałprzypełzywał --- dziś popr.: przypełzał. na łunach,/ urągających wieczystemu Światłu,/ pozapalanych, aby przyćmić Jasność!/ I rozchylały się gałęzie drzew,/ i z chrzęstem łamały się krzewy,/ i żwir się zsypywał po zboczach,/ i w krwawych ogniach pochodni,/ pozapalanych, aby przyćmić Jasność,/ urągających wieczystemu Światłu,/ tłum się wyrzucił z Judaszem na czele.../ I, obdarowan pocałunkiem zdrady,/ brał krzyż na siebie, wielki, czarny krzyż,/ i na Golgotę po krzemiennej drodze/ szedł twój Kusiciel ---/ jak twa tęsknota/ szedł, modlił się i wzdychał i płakał i modlił/ A potem --- w przepaść rzucił czarny krzyż,/ w bezdenny rozdół szumiący,/ i, zolbrzymiawszy, legł na twej Golgocie,/ na Babilonie twej duszy./ I rozkrzyżował ręce/ i, w strasznej, cierniowej koronie/ na zolbrzymiałej głowie,/ przygasającym patrzał na cię wzrokiem,/ tak przenikliwym i smutnym,/ żeś modlił się i płakał i wzdychał i modlił... A na zachodzie/ płonął krąg słońca,/ ogromny krwawy krąg,/ przecięty ogromnym obłokiem,/ i rzucał ogromny/ cień Kusiciela,/ skrzyżowanego na twojej Golgocie,/ na Babilonie twej duszy,/ i topił świat w jego mroku --- --- --- Zaś gdy cię złamał ból,/ gdyś sam się słaniał na głazy,/ kiedyś brał kielich goryczy/ i Judaszowej pocałunek zdrady/ na swoich wargach odczuwał,/ wówczas się zrywał z opoki,/ stawał przed tobą, okryty/ ciemną purpurą nocy,/ i wzrok utkwiwszy szyderczy/ w twych oczach, obłędnych z żalu,/ na świat się cały rzechotał/ wielkim, szyderczym rzechotem.../ A poza tobą --- jak blisko! jak blisko! ---/ huczało pieśnią potężnych zapomnień/ i przepotężnych pożądań/ i nieodkrytych, Twórcy pełnych głębin,/ i uświadomień potężnego szczęścia/ to wielkie, święte, jasne, nieskończone/ morze miłości... A Zbawca ---/ ☧ / W tekście Kasprowicza występuje inicjał Chrystusa 'X' wpisane w 'P'; por. publikacja w Wikiźródłach: https://pl.wikisource.org/wiki/Salve_Regina_(Kasprowicz) Warto jeszcze dodać tu przypis. oblany morzem miłości,/ tym wielkim, świętym, jasnym, nieskończonym,/ krzyż wyciągnąwszy z szumiącego dołu,/ płakał nad tobą. Łam się!.../ Nędza jest wszędzie!/ W miłości jest nędza/ i nędza w cierpieniu!... Łam się, i patrzaj, i słuchaj!.../ WiosnaSłoneczny błękit otula/ rozległe łany ozimin.../ Śniegu srebrzyste płaty/ drzemią zaledwie gdzieś w rowach,/ pod mokrą schowane krawędzią,/ nad którą pęki traw/ w wiosennych drgają powiewach./ Z posłania kiści jedwabnych/ stokrotka wychyla głowę/ i rość zaczyna bylica./ Z wądolców mgły się podnoszą/ i w ciepłych znikają promieniach,/ a nad głębiami sennej, cichej wody,/ od której twórcza idzie w świat tęsknota,/ krzyk czajki się rozlega albo śpiew skowronka./ Ponad brzegami dróg/ wierzby już gibkie wypuściły pręty/ i rząd topoli/ już się w świąteczne przyozdabia wieńce./ Kondycja ludzka, Pogrzeb, ŚmierćA roztopami,/ polem szerokim,/ nad którym chaty sczerniałą/ lśnią się dachówką,/ lub mchami obrosłą strzechą,/ powoli toczy się wóz... Górą, na snopkach słomy,/ zamknięte w sosnowej skrzyni,/ śpi snem nieprzespanym/ życie biednego człowieka... Cicho, z wolna wóz się toczy,/ na nim w żółtej skrzyni/ na wiek wieków zgasłe oczy,/ jak światła w pustyni./ Twój li ojciec? matka twoja?/ czy najdroższe dziecię?/ Gdzież jest radość? gdzież ostoja/ na burzliwym świecie?/ Kilka mogił, kilka krzyży/ śród piaszczystej zboczy ---/ coraz bliżej, coraz bliżej/ wóz się ku nim toczy. A przy pagórkach,/ na tajemniczych rozdrożach,/ gdzie święty duch ludu/ Boże zbudował Męki,/ cicho przystaje wóz... I orszak zdejmuje w milczeniu/ trumnę sosnową,/ w której, jak światła w pustyni,/ zagasłe drzemią źrenice/ twojego ojca czy matki,/ brata czy siostry,/ czy najdroższego dziecięcia,/ i na murawie ją stawia,/ u stóp pobożnej figury. Razem z żałobnym orszakiem/ zmęczona klęka Tęsknota/ i zdjąwszy z ramion swych krzyż ---/ ach, ten przeciężki, wielki, czarny krzyż,/ o smutną opiera go skrzynię/ i modli się i płacze i wzdycha i modli. Modlitwa, ŚpiewA nad roztopy,/ nad łany,/ nad świeżej trawy podściela,/ na pędy ożyłych wierzb/ i nad dzwonnice topoli,/ nad strzechy sczerniałe/ ulata pieśń przenajświętsza:/ Salve Regina!/ Ku złotym płynie obłokom,/ w których skowronek/ nuci hymn wiosny,/ albo opada ku dołom,/ hen! ku ukrytym parowom,/ gdzie śniegu ostatnie bryły/ pod mokrą konają krawędzią./ Albo na skrzydłach przedziwnego smętku/ ku grząskim wzlatuje bagnom,/ gdzie pod pochyłą trzciną,/ nad ostrowiami sitowia/ zrywa się czajki jęk./ Lub ku dalekim idzie widnokręgom,/ ku modrym pasom borów,/ w mgły otulonych sinawe,/ i w wielkie rozlewa się morze,/ wszechmocnych pełne zapomnień,/ i zbawiających pożądań,/ i nieodkrytych, Twórcy pełnych głębin,/ i uświadomień szczęścia,/ którego ludzkie nie widziało oko,/ o którym ludzkie nie słyszało ucho./ A na jej odzew anielski/ ziemia, od brzegu do brzegu/ podeptanymi zasiana grobami,/ otwiera wielkie swe wnętrze:/ Zmarłe powstają kości/ i za tym biednym zdążają orszakiem/ ku garstce mogił i krzyży,/ ku tej piaszczystej zboczy,/ ku której bliżej, wciąż bliżej/ ten prosty rydwan się toczy. Siermiężne płyną tłumy,/ króle i senatory,/ biskupy w białych ornatach,/ i świętych wieniec liliowy,/ i mistrze, co ducha bożego/ zaklęli w barwę i kształt/ i w pieśni natchnionej dźwięk/ lub grzmieli głosem proroczym./ I zbrojni kroczą rycerze/ niby na wielki bój,/ w którym się wszystko ma złamać,/ co było Życia wielkiego przeczeniem./ A wszyscy w blaskach słonecznych/ nieba sięgają czołami/ i grzmiącym śpiewają głosem:/ Salve Regina!.../ A ponad nimi/ pali się milion dusz,/ o których tutaj dawno zgasła wieść./ A każdą wieniec oplata,/ zwity z promiennych liści ---/ nadzieja biednych ludzi w jego skrach się iści./ Biała, jak śnieg ich szata,/ a z białego łona/ lilija ich czystością rośnie ubielona./ I każda węża głowę/ depce swą białą stopą/ i, z lutnią, naciągniętą na tony wieczyste,/ śpiewa nadniebny hymn,/ zasłyszan ongi, tak dawno, tak dawno,/ ażeby o nich wieść/ zagasnąć miała czas ---/ hymn przenajświętszy:/ Salve Regina!... A w ślad za nimi wlecze się twój ból... Szatan, VanitasHahahaha! (Szatan się zaśmiał, albowiem on jeden wie, że:)znaczenie tego wersu jeszcze do przemyślenia, str. 78 Nędza jest wszędzie ---/ nędza w miłości/ i nędza w cierpieniu! Śmiej się!/ A moja tęsknota,/ na barkach ciężki dźwigająca krzyż,/ otwiera usta,/ by wraz z Tęsknotą świata/ zaśpiewać hymn przenajświętszy:/ Salve Regina!