Kasprowicz, Jan Moja pieśń wieczorna http://www.wolnelektury.pl/lektura/hymny Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Hymn Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-moja-piesn-wieczorna http://polona.pl/item/497906/4/ Jan Kasprowicz, Hymny, ”Bibljoteka Polska“, Warszawa, 1922 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-11-27 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/428.jpg crete 2011 445, mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/428 Jan Kasprowicz Hymny Moja pieśń wieczorna Bóg, Duch, Kondycja ludzka, Miłość, Obraz świataOn był i myśmy byli przed początkiem ---/ niech imię Jego będzie pochwalone!/ Razem z gwiazdami byliśmy i słońcem,/ zanim się gwiazdy i słońca/ jęły rozbijać w swych kołach,/ zanim się stało to, co cię pożera. O duszo, spragniona miłości,/ o duszo, spragniona spokoju!/ On był i ty w Nim byłaś przed początkiem,/ nim jeszcze miłość i spokój/ stały się ogniem trawiącym,/ zanim się stały zabójczą tęsknicą/ i tym kamiennym, ślepym przerażeniem... Dzień mój przygasa ---/ za wielkim, niebotycznym przygasa mi szczytem,/ krwawą za sobą zostawiając zorzę,/ która się czepia ogniami/ tych oto smreczyn i ścian poszarpanych,/ zatartych śladów moich stóp./ Dzień mój przygasa, ten złoty,/ ten lazurowy, ten słoneczny dzień,/ w błogosławieństwie swych drogich promieni/ więżący klątwę dla człeka,/ dla zbłąkanego pielgrzyma./ Niech gaśnie! niech ginie! Niech upragniony nadejdzie już wieczór/ ze swoją ciszą wieczystą,/ która ci mgłami szepce miesięcznymi,/ że zanim miłość i spokój/ stały się ogniem trawiącym,/ zanim się stały zabójczą tęsknicą/ i tym kamiennym, ślepym przerażeniem,/ On był i myśmy byli przed początkiem. WieśBłogosławioną niech będzie ta chwila,/ kiedy się rodzi wieczorny hymn duszy!/ Kiedy od cichych pól,/ od rżysk i rzecznych pobrzeży,/ od przecznic i od ugorów,/ od wypaczonych chat/ i od tych stodół zwietrzałych/ chłopięca płacze piosenka: A grajże mi, piszczałeczko,/ a grajże mi, graj!/ Uliniłem cię z wierzbiny,/ gdzie ten potok srebrnosiny,/ gdzie ten szumny gaj!/ Pani pana tam zabiła,/ zieleni się hej! mogiła,/ zieleni się hej!/ A cierniste krzewie głogu/ kwiat swój sypie po rozłogu,/ a szept idzie z kniej!... A dusza słucha i słucha.../ A dzień jej przygasa,/ a ona śladem tęsknicy/ płynie rozlewną falą księżycową,/ rosami płynie, lśniącymi na łąkach,/ i wierzchołkami ukojonych drzew/ i grzbietem białych gór/ ku onym dniom zapomnianym,/ gdy miłość i spokój/ nie były ogniem trawiącym,/ ani kamiennym, ślepym przerażeniem./ Cierpienie, Duch, KlęskaPrzestwór się przed nią rozszerza/ i, przepełniony wiekuistą nocą,/ topi w swych głębiach wszystko, co ją zmogło/ urągowiskiem i grzechem/ i wypełnioną pokutą,/ wstydu i hańby pociemniałą twarzą/ i podeptaniem świętych, bożych praw/ i krwawą zemsty pochodnią/ i bolu, bolu strasznego/ tak pożądanym, a tak żrącym widmem. Błogosławioną niech będzie ta chwila,/ kiedy się rodzi wieczorny hymn duszy!.../ Na senne kwiaty wystąpiła rosa,/ na łąk płaszczyzny, na ciemny łan zboża,/ Modlitwa, Wodaa ona siadła u brzegu jeziora/ i rozmodlona patrzy w jego głębię ---/ i oparami wznosi się nad wielką,/ nad uciszoną, rozmodloną wodą ---/ i słucha i patrzy i szepce/ swoje wieczyste pacierze./ Z zapadłych wiosek płyną rozhowory,/ w bagniskach dzikie odzywa się ptactwo,/ a gdzieś w pustkowiu, a gdzieś na rozstaju,/ w samotnej chacie połyskuje światło,/ a tam! zdaleka cicha idzie Śmierć. Od zórz zachodnich, w ziół zasypiających/ rozkosznej woni piosnka się kołysze,/ nad niemowlęcia kolebką wysnuta:/ O tej radości, o tym weselu,/ o tym cudownym, ukrytym zielu/ z za siódmej góry, z za siódmej rzeki,/ które na smutek słodkie ma leki./ Melancholia, ŚmierćO tej godzinie, co szczęście niesie,/ pieśń się kołysze po krzach, po lesie,/ po falach żyta pieśń się kołysze/ w tę uroczystą, wieczorną ciszę,/ a wślad za pieśnią cicha kroczy Śmierć.../ Wyszła z dziedziny, gdzie miłość i spokój/ nie są--ci ogniem trawiącym,/ ani zabójczą tęsknicą,/ ani kamiennym, ślepym przerażeniem,/ i w świat podąża, ku onym rozstajom,/ k'temu pustkowiu, ku chacie samotnej,/ k'temu słabemu, czerwonemu światłu.../ Ścieżyną zdąża i traktem szerokim,/ po drodze zerwie jakiś kłos zielony,/ albo też listek topoli/ i w zamyśleniu rzuci je pod nogi./ Lekkimi stopy przygnie jakąś trawkę,/ lub owad zdepce na miedzy,/ albo swą długą, białą, przezroczystą/ zanurzy rękę w staw/ i jego srebrną powierzchnię/ powlecze rdzą opalową./ Czasem w tym swoim pochodzie/ siądzie na chwilę pod krzyżem pochyłym,/ na opuszczonej mogiłce,/ i, głowę ukrywszy w dłonie,/ głębokim jękiem zapłacze,/ rozlewającym się na okrąg świata./ A potem wstaje i traktem rozległym,/ albo miedzami idzie znów śród zbóż/ k'temu pustkowiu, gdzie w chacie samotnej/ czerwone, słabe połyskuje światło./ A za nią snuje się smuga/ sinych oparów i mgieł,/ na których ciężkiem, dalekiem obrzeżu/ zachodnia krwawi się zorza.../ Czemu nie gaśniesz, ty zorzo?.../ On był i myśmy byli przed początkiem,/ zanim się stało to, co nas pożera!/ Czemu nie gaśniesz ?!/ Ach! jak się w twoich płomieniach/ palą te grona jarzębin!/ Jak się rozżarza ten żwir ---/ ten szary piasek na drodze pątniczej!/ Wybaw człowieka, o Panie,/ od żagwiżagiew --- pochodnia. gniewu Twojego!/ Bóg, Duch, Nieśmiertelność, Drzewo, ModlitwaDusza ci śpiewa psalm, jak niegdyś, niegdyś ---/ śród koralowych jarzębin,/ przy rozszumiałych, wielkich polach zbóż,/ przy tajemniczych pogwarach tych lip,/ rozkołysanych Twym świętym oddechem.../ Pokorna, cicha, nieskalana dusza/ stoi u wrótni kościółka/ i psalm Ci śpiewa, tak wieczny,/ jak wieczną ona i Ty!/ Na roztęczone mgławice kadzideł/ kładą się dźwięki organów,/ majestatyczne, cudotwórcze dźwięki,/ i podpływają ku cichej, pokornej,/ ku nieskalanej, ku skupionej duszy,/ klęczącej w progu świątyni. Grona jarzębin rumienią się w słońcu,/ prastare lipy szumią hymn pierwotny,/ przenikający głębinę jestestwa,/ łan się kołysze, rozłożysty, złoty,/ w oknach świergocą jaskółki,/ nad poszeptami pacierzy/ nieprzeliczonych pątników/ białe wzlatują gołębie,/ a w rozmodleniu milczącym,/ na skrzydłach psalmów, tak wiecznych,/ jak wieczna ona i Ty,/ wznosi się dusza ku Tobie./ Obraz świata, Stworzenie, NaturaBo gdzież jest większy Pan i król i władca?/ Gdzież moc Ci równa i równa potęga?/ Sam z Siebieś powstał, majestat Twój płonie/ na tym z wieczności zbudowanym tronie./ Z Siebie stworzyłeś ten przestwór bez końca/ i z Siebieś w niego rzucił żar na słońca./ Istnienieś Swoje zamknął w prochu ziemi/ I wichr piersiami oddycha Twojemi./ Bóg, Kondycja ludzkaDuszę człowieka wywiodłeś ze Siebie/ wraz z duszą globów, świecących na niebie./ Tyś, Boże, ziarnem i kłosem i listkiem,/ Wszystko jest z Ciebie i Ty jesteś Wszystkiem/ i przez Cię Wszystko, nieśmiertelny Panie,/ ma nieśmiertelne w Tobie królowanie./ Gdzież moc Ci równa? gdzież równa potęga?/ Gdzież jest ten płomień, co skry Twej dosięga?/ Gromem przemawiasz w łyskającej tuczy,/ głos Twój morzami i wulkanem huczy,/ trzęsieniem ziemi ogłasza Twe wieści,/ lub słodko szumi, szemrze i szeleści./ Straszliwym bywasz w Swym monarszym gniewie:/ rozkwitłe pola zatapiasz w ulewie,/ żagwią pożarów godzisz nam w zagrody,/ bijesz dobytek i zatruwasz wody./ Lecz kto opiece Twej odda się szczerze,/ tego Twa łaska od złego ustrzeże./ Bo czyjaż dobroć Twych bezmiarów sięga?/ Gdzież moc Ci równa i równa potęga?... Błogosławioną niech będzie ta chwila,/ kiedy się rodzi wieczorny hymn duszy,/ tej nieskalanej, pokornej i cichej!.../ On był i myśmy byli przed początkiem ---/ chwalmy i wielbmy Jego święte imię! Księżyc, Noc, SłońceCzemu nie gaśniesz, ty zorzo,/ nad oceanem tych ciężkich oparów,/ co pochłonęły me słońce?/ Księżyc się dźwignął ponad węża gór,/ osrebrza brzegi obłoków,/ lśni się na rysach śnieżystych;/ od wschodu pełza cicha noc,/ stoki swym wielkim przytłacza spokojem,/ a ty się palisz!/ Stamtąd --- od nizin dalekich,/ usypiających poza stu wodami,/ poza tysiącem dróg,/ jakieś się echo przyczołguje w duszę ---/ Chłop, Dziecko, Śpiew, WieśCicho!/ To płacz tej dawnej, chłopięcej piosenki:/ A grajże mi, piszczałeczko,/ a grajże mi, graj!/ Uliniłem cię z wierzbiny,/ gdzie ten ruczaj srebrno--siny,/ gdzie ten szumny gaj!/ Ach!... Przeorałem łan o świcie ---/ od pola, do pola,/ kąkol wyrósł w moim życie,/ dolaż moja, dola!/ A graj--że mi, piszczałeczko,/ a graj--że mi, graj!.../ a graj--że mi, graj!... Czemu się żagwiszżagwić się (neol.) --- czas. utworzony od rzecz. żagiew (płonący kawał drewna; pochodnia), synonim: płonąć.?.../ Niech raz już wszystko zagaśnie!/ Jarzębina się rumieni,/ szepcą lipy stare,/ suchy piasek się podnosi --- --- --- Czemu nie milkniesz, ty zorzo?/ Dlaczego krzykiem ognistym,/ wystrzelającym z tych przepastnych szczelin,/ pomiędzy dwiema piekielnymi ściany,/ tak mnie oślepiasz i tak mnie ogłuszasz,/ że dojść nie mogę do kresu?/ Księżyc, Ogień, Słońce, WizjaDzień mój już przygasł,/ a zorza jego się krwawi,/ jakby się krwawić miała w nieskończoność!.../ wszystko pożera swymi płomieniami ---/ duszę mi pali i świat cały pali!/ Z olbrzymich snopów ognia,/ jakby młóconych niewidzialnym cepem,/ sypią się ziarna skier/ w okrąg na niebo i ziemię!/ Księżyc się zajął/ i, w mgnieniu oka wyrósłszy/ w ogromną kulę ognistą,/ zaczyna rwać się w kawały/ i płomiennemi wali się bryłami/ na cielska płonących gór,/ na popiół smreków spalonych./ Płoną jeziora,/ sto wód się pali/ i tysiąc dróg!/ Z rozszalałego wnętrza ziemi/ ogniem buchają wulkany,/ gwiazd miljony tną błyskawicami/ spieniony potop płomieni/ i z hukiem/ giną w czeluściach czerwonych.../ Grzech, KaraBoże!/ Czemu mnie karzesz?/ W tych rozżarzonych stanąłeś przestworzach,/ cały spłomienion, większy niż przestwory,/ z krzyżem, ogromnym, płomienistym w dłoni/ i rozżagwiony rzucasz na mnie świat.../ Karz mnie!/ Bom--ci ja człowiek, który wyszedł z grzechu/ i prześladowan był przez grzech --- do końca!/ Moja to wina!/ Bo oto moja nieprawość,/ mnoga, jak iskry tych ogni,/ przeszła granice, Panie, Twych zamiarów!/ Matka, Ojciec, SynOjcam się wyparł,/ a kiedy zamknął powieki,/ krzyża--m na jego grobie nie postawił,/ bom go nie prosił o garść tego błota,/ o nędzny żywot ten!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ Matkę--m wypędził z domu, by nie jadła/ strawy, porwanej większym, niż ja, tchórzom ---/ a wypędziłem ją w czas, gdy nad ziemią/ przebiegał tuman nawałnic,/ aby jej w drodze, w bezludnym pustkowiu,/ oczy wyżarły błyskawice,/ a dąb, walący się od gromu,/ aby ją przygniótł swą kłodą na wieczność!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ Siostra, ŻebrakOślepłą siostrę spotkawszy żebrzącą/ u wrót wspaniałej katedry,/ nie czułem tyle odwagi,/ aby się dotknąć jej ręki wyschniętej/ i, na jej krwawe wskazując orbity,/ głupim powiedzieć lwom i pustym lwicom:/ Idźcie! mnie łaski waszej nie potrzeba ---/ to siostra moja! przy niej mi pozostać!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ PiesPsa, który zaszedł mi drogę/ i z głodu zęby wyszczerzył/ i miłosierne wlepił we mnie ślepie,/ kopnąłem nogą,/ aż ze skowytem padł pod moim płotem!/ ZwierzętaRobaka--m zdeptał ---/ tysiące owadów/ miażdżyłem stopą, wlokąc się przydrożem,/ ażeby duszę znudzoną/ orzeźwić wschodem lub zachodem słońca./ A pnąc się w górę, ku rzeźbionym grotom,/ ku tajemniczym snom stalaktytowym,/ albo ku wirchom, skąd pycha/ wygraża światu pięściami z granitu,/ kazałem ścinać pachołkom/ gałęzie smreków młodziutkich,/ gdyż iglicami drażniły mi skronie.../ Brat, Chłop, MorderstwoZabiłem brata,/ bo mi się worał w miedzę/ i naręcz owsa mi wyżął/ dla swego konia ---/ moja to wina, moja wielka wina!/ GóraChęć mi raz przyszła obłędna,/ ażeby kopać dla siebie mogiłę,/ bo mi się życie stało cmentarzyskiem,/ i w tę mogiłę wtrąciłem bliźnego,/ tak, że oszalał między umarłymi!/ Moja to wina!/ Dziecko, Kochanek, Sąsiad, ŻonaUwiodłem żonę przyjaciela ---/ moja to wina!/ Pod próg sąsiada kazałem podrzucić/ dziecko, zrodzone z mego rozbestwienia./ A raz to grzech mi tak zaciemnił oczy,/ żem po omacku szedł w przepastną głębię/ strasznego lasu/ i, jadowite wyszukawszy ziele,/ świat nim stłumiłem w poczęciu./ Moja to wina, moja wielka wina!/ MiłosierdzieNie karz mnie, Boże, według moich zbrodni!/ W tej gniewu Twego straszliwej godzinie/ świat niech się kaja, lecz niechaj nie ginie!/ Wielka jest moc Twa i wielka potęga,/ lecz czyjaż dobroć Twej dobroci sięga?!/ Dziewictwo, Fałsz, Kobieta, ZłodziejRozpalonymi namiętnością dłońmi/ umiałem skazić niewinną wstydliwość,/ nim się w słoneczne rozwinęła kwiecie./ Podstępnie owoc zerwałem dziewiczy,/ słowem, któremu dała moc obłuda,/ wielbiąc zbawienie z miłości,/ a sobie--m szeptał, jak złodziej, co w każdym/ widzi złodzieja: rwij, nim przyjdzie inny!/ Za grosz kupionej rozpuście/ dałem się wlec po kałużach,/ Pożądanie, Trup, Upadek, Wzrokalbo, gdy przesyt wypił ze mnie krew,/ jak widmo--m stawał u bram lupanaru/ i źrenicami, zmienionemi w szkło,/ przez które ognia przezierał ostatek,/ zazdrośniem śledził takich, jak ja --- trupów,/ by ich rozkoszą zwątloną/ podżegać w myśli mą rozkosz przymarłą./ A nieraz podłość tak mi żarła duszę,/ że chcąc wypełnić jej pustkę,/ małom nie szeptał błądzącym przechodniom:/ Nie tymi drzwiami: tamte wam poradzę!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ Fałsz, Mąż, Zdrada, ŻonaZwiązan ślubami,/ które mi jarzmem się stały,/ a sił nie mając otwarcie/ zrzucić ze siebie tych błazeńskich dzwonków/ arcykapłana domowych ołtarzy/ i iść, gdzie w słońcu południa,/ śród woniejących ogrodów,/ krwawo się złoci zakazane drzewo,/ dawałem w duszy przystęp takim szeptom:/ Niechajże Szatan się zjawi/ i niech uwikła w sieć swojej pokusy/ tę, co mi ongi była mocą szczęścia,/ a dziś mnie dusi swą cnotą!/ Wówczas jej krzyknę: podłaś! i, już czysty/ w nędznym sumieniu, pójdę spełnić zdradę!/ Moja to wina! moja wielka wina!/ Oto jest miłość! oto jest to źródło,/ z którego bije szlachetność!/ Moja to wina! moja wielka wina!/ Panie!/ Grzech, Kondycja ludzkaWszystkie ja grzechy wziąłem na swe barki,/ bom--ci ja człowiek, bom urodzon z bolu,/ bo żal i rozpacz i przestrach/ i wyczerpanie i siła/ są przyczynami mojego istnienia.../ Spłonąłem chucią do mej własnej krwi,/ do matki mojej i do córki mej!/ Pokusa, Pożądanie, ZwierzętaA w noc tajemniczą,/ kiedy przed moim pałacem,/ wzniesionym z mgławych majaków,/ przedziwne kwiaty o zbielałych oczach/ rozrzechotanej Meduzy/ do jakichś strasznych rozmiarów/ w mżachach wyrastały miesięcznych ---/ kiedy się księżyc skradał do mych komnat/ i kładł na łoże mego wyczerpania,/ wonczas mnie ze snu budziła lubieżna,/ sprowadzająca warg bezwładne drgawki/ i źrenic błędną gorączkę,/ potworna żądza ku Twemu --- zwierzęciu!/ Moja to wina! moja wielka wina!/ Oto jest miłość! oto jest krynica,/ z której wypływa zwycięstwo nad piekłem!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ Karz mnie!/ Karz mnie!/ W tym rozżagwionym przestworze/ masz krzyż z płomieni, większy, niż ten przestwór,/ więc bezlitością swych płomiennych rąk/ wyciągnij członki moje do ogromu/ Twojego krzyża, na którymś zawisnął/ Stworzenie, Bóg, Obraz świataTy sam, o Panie! ongi przed początkiem,/ kiedyś się zmuszał, by spokój i miłość/ przemienić w ogień trawiący/ i w skamieniałe, ślepe przerażenie!/ Kiedyś ze swego spokoju/ i swej miłości/ wydzielał słońca i gwiazdy;/ by rozbijały się w swoich elipsach,/ aby się stało to, co nas pożera!/ Bóg, Kara, Kondycja ludzkaKarz mnie, człowieka, co krąży po świecie/ z brzemieniem winy na ugiętym grzbiecie./ Wagę masz w ręku i miecz sprawiedliwy,/ z którego lecą skry na ludzkie niwy,/ a pomsty Twojej płomienna potęga/ od pokolenia w pokolenie sięga./ Krew nam wysusza i pożera kości/ wieczysta wszechmoc Twej zapalczywości ---/ żadna się przed nią groza nie ostała:/ Niechaj Ci za to będzie cześć i chwała/ na wieki wieków, Amen, Amen, Amen!/ Panie!/ Kłamałem!/ Bogactwo, ZazdrośćZawiść i zazdrość tuliły się do mnie/ zżółkłymi łonyzżółkłymi łony --- zżółkłymi łonami. i, nagością swoją/ opanowawszy mą duszę,/ kazały zezem patrzeć mi na sławę/ i na bogactwo rodzonego brata./ Kradłem ---/ w kościele Twoim rozbiłem skarbonę!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ Chciwość, Fałsz, PychaA raz w czarownym, wielkim, ludnym mieście,/ śpiesząc ku śmierci, która czeka na mnie,/ chciwie wstrzymałem krok przed stosem złota/ i błyskawicą, która idzie z Ciebie ---/ moja to wina, moja wielka wina!/ myśl mi przebiegła haniebna:/ Tak! wymordować czcicieli Molocha/ i potem --- zająć ich miejsce!/ Panie!/ Fałszywym byłem prorokiem/ i nie umiałem powstrzymać bluźnierstwa/ przeciwko Tobie, tak, jak dzisiaj bluźnię!/ Krzywdy--m ja bratu nie przebaczył,/ choć sam krzywdziłem --- jak oszust!/ Pogardę niosłem tłumowi,/ jego sczerniałym, spracowanym dłoniom,/ jego łachmanom, przesyconym potem!/ Ornat na siebie kładłem i koronę/ i, wziąwszy jabłko do ręki i berło,/ kazałem klękać przed mymi rozkazy,/ jakby nie było Twego majestatu!/ Moja to wina, moja wielka wina!/ Okręty słałem na spienione morza,/ a w bitwach, w moim wszczynanych imieniu,/ tysiące kładły się we krwi swej własnej,/ a wszak Ty jeden masz prawo/ na życie człeka wydawać wyroki!.../ Moja to wina, moja wielka wina!/ Karz mnie!/ Bom--ci ja człowiek, skazany na karę,/ bo dzień mój przygasa./ a zorza jego się krwawi/ i świat się mój pali!/ Bo dawno już przeszedł czas ---/ moja to wina, moja wielka wina! ---/ gdzie miłość i spokój/ nie były ogniem trawiącym/ ani zabójczą tęsknicą/ ani kamiennym, ślepym przerażeniem... A graj--że mi, graj!.../ Jarzębiny się rumienią ---/ suchy piasek się podnosi ---/ A graj--że mi, graj!... On był i myśmy byli przed początkiem,/ zanim się stało to, co nas pożera... ŚmierćBłogosławioną niech będzie ta chwila,/ kiedy się rodzi wieczorny hymn duszy!/ kiedy na wieki --- na wieki/ gaśnie jej dzień --- --- ---