Kasprowicz, Jan Judasz http://www.wolnelektury.pl/lektura/hymny Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Hymn Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hymny-judasz http://polona.pl/item/497906/4/ Jan Kasprowicz, Hymny, Instytut Wyd. ”Bibljoteka Polska“, Warszawa, 1922 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-12-11 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/427.jpg kreta 2011 463, mariaaantonina@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/427 Jan Kasprowicz Hymny Judasz Szaleniec, Szaleństwo, WygnanieCzemu mnie ścigasz?/ Gdzież Twoja święta, uwielbiana miłość?/ Ni jednej chwilki wytchnienia!.../ Widzę Cię w słońcu!/ W chmurach Cię widzę ---/ we wszystkim, czego się dotknę, ---/ we wszystkim,/ na czym źrenice me spoczną,/ jeśli się kiedy, idąc straszną drogą,/ na tę nadludzką zdobędę odwagę,/ by podnieść głowę do góry/ ach! i zmęczonej uchylić powieki,/ na której ciąży/ ten ciężar wstydu.../ Kobieta, Pieniądz, SamobójstwoA czyż ja darmo, o dziewczyno,/ będę dziś pukał w twoje wrota?/ Pokaż--że mi się w okieneczku,/ wszak potaniała dzisiaj cnota!.../ Hi hi hi hi hi!!!/ Mówisz, żem rudy? Zamknij oczy,/ garścią srebrników gust ci zmienię:/ rudy nie rudy, byle tylko --- --- ---/ A! znak od tego powroza!?/ Hi hi hi hi hi!!! Czart to się wczoraj rzucił mi na szyję/ i tak mnie słodko połechtał,/ aż mi ta krwawa wystąpiła pręga... * * * Szydzisz li ze mnie,/ żeś taką pomstę wywarł na mej duszy?/ Żeś mnie wypędził w świat,/ abym się błąkał, jak ten pies obity,/ i zdradzał swoich przyjaciół?/ Nie! ślepiec jestem, po omacku schodzę/ z Twojej Golgoty, czepiając się ręką/ zbrojnych pachołków, co Ci twarz opluli,/ ale to czuję, że nie żar urągań/ aż do obłędu mnie piecze,/ tylko bezbrzeżny Twój ból.../ Bóg, Kondycja ludzkaCzemuś mnie stworzył, o Panie,/ takim nędznikiem ?!/ I czemu/ po tylu wiekach do uszu mi kładziesz/ szum owej zgrai, którą prowadziłem/ w cichą, miesięczną nocmiesięczna noc --- noc księżycowa./ pomiędzy krzewy oliwek,/ gdzie on upadał zbiedzony/ przed szubienicy widziadłem? --- --- ---/ Alkohol, PijaństwoPrzyjacielu! przyjacielu!/ A co tam chowasz w zanadrzu?/ Masz choćby jeden haust dla przyjaciela,/ co cię serdecznie za to pocałuje??/ Trzeba mi zalać robaka ---/ Tak! --- nie wiem ---/ jakaś okropna szaruga,/ rycząca rykiem tłuszczy,/ która spełniła mord jeruzalemski,/ pod dach mnie dzisiaj zagnała/ jednego, widzisz, z tych biednych,/ z tych niedomyślnych i głupich prostaków,/ co w dłoni widzą dłoń,/ w całunku całunek! --- --- ---/ Dawnom cię, bracie, nie widział,/ aleć ja dobrze pamiętam/ twoje oblicze,/ twoje przymknięte powieki,/ spod których wielki cichy patrzy smutek/ w wielką i cichą głębinę/ ludzkiej niedoli.../ Tak! dobrze, dobrze pamiętam ---/ na Weroniki widziałem je chustce/ w wieńcu cierniowym na skroniach ---/ Piękną masz siostrę!/ Chodź w me objęcia ---/ sam ja przybywam --- bez tego żołdactwa,/ co cię powiodło na tę pustą górę,/ pod ten straszliwy krzyż --- --- ---/ KobietaNie będęć darmo, o dziewczyno,/ pukał dziś w twoje wrota:/ pokaż--że mi się w okieneczku,/ już potaniała cnota! --- --- ---/ O mój ty, bracie luby,/ jaką ty siostrę masz!/ Takem cię dawno nie widział ---/ weź przyjaciela w dom!/ Tak! Tak! pamiętam te oczy,/ na Weroniki chustce/ patrzące cicho i smutnie/ w cichą i smutną głębinę/ tej naszej, ludzkiej niedoli --- --- Nie powiedziała, żem rudy/ i że mam krwawą na szyi/ pręgę wisielca,/ tylko siwe przymrużyła/ oczęta,/ a dziś żal jej, że jej suknia/ pomięta!... * * * Nie podnoś na mnie tej ręki!/ Boję się --- --- boję --- ---/ Sambyś się splamił,/ gdybyś mi wyciął policzek!.../ Wszak--ci nie siedzę przed królem Herodem/ i trzciny nie mam w dłoni/ ani purpury na barkach!/ Wszak--ci Oko, Wzrokja nie mam tych oczu,/ co spod przymkniętej powieki/ patrzą tak smutno i cicho/ w smutną i cichą głębinę/ tej naszej ludzkiej niedoli.../ Czekaj --- nie jestem tchórzem ---/ Czemu ten wicher tak wieje?/ SamobójstwoZaszeleściło coś w krzewach ---/ ktoś mnie potrącił w ramię ---/ nikogo przecież nie widzę ---/ A! to ta gałąź oliwna,/ na której jeszcze pozostał/ i w tym się wietrze kołysze/ mój stryczek!/ Chrystus, Wyrzuty sumienia, Zbrodniarz, ZdradaZdjęli cię z krzyża?!/ Po co przychodzisz do mnie/ taki milczący, spokojny,/ w tej sukni z białych mgieł,/ wlokącej wyrzut i rozpacz?!/ Zabij mnie! zabij!/ a tylko mego imienia/ na pośmiewisko nie dawaj!/ Ze mnie, Judasza/ Iskarioty,/ swego drogiego nie rób przyjaciela!/ Zwij mnie zbrodniarzem i łotrem,/ tylko tak nie gardź mną!/ Sza!/ Nic! nic! to liść zwiędły upadł ---/ O moje życie! ---/ Któżby się trwożył/ szelestu śmierci,/ która mu gryzie wynędzniałą duszę?/ Któżby się lękał kamienia,/ spadającego w czarną, głuchą przepaść?/ Kobieta, Mężczyzna, PijaństwoNalej--że mi karczmareczko,/ mocno przepalonej,/ a ty, bratku, graj wesoło,/ gach u twojej żony! ---/ Zziębłem --- dygocę --- a! zębami dzwonię ---/ psy mnie obsiadły, kiedym szedł w tę słotę/ po zarobiony grosz ---/ nalejże mi, karczmareczko,/ mocno przepalonej ---/ Jak to? Srebrników trzydzieści/ za głowę tego człowieka,/ który wam w sercu taki przestrach budzi?/ I spać nie daje/ ani spokojnie zasiadać do stołu?/ Który na wasze królestwo/ idzie z pożogą Swoich twórczych słów,/ mających zniszczyć świątynię Występku ?/ Mających na miejscu zdrady/ postawić miłość i wierność?/ PocałunekTrzydzieści marnych srebrników/ za pocałunek,/ złożon na uściechna uściech (starop.) --- na ustach. druha, przyjaciela,/ któremu imię --- Chrystus?!/ Arcykapłani!/ W przedsionkach waszej bożnicy/ jam się wychował!/ Twarzą padałem na ziemię,/ kiedy o jutrzni/ szedł w cztery strony uśpionego świata/ głos waszych złotych trąb/ i świętych dwanaście pokoleń/ wzywał przed arkę przymierza,/ przed znaki wieczystej Tory.../ Pieniądz, Zdrada, Wyrzuty sumienia, Korzyść, HandelNim jeszcze krwawa ta pręga/ na mej się szyi odbiła/ z wargą patrzałem otwartą/ w źrenice wasze i usta,/ by z nich wyczytać waszą świętą wolę.../ Spełniam ją dzisiaj, tylko więcej płaćcie!/ Dajcie mi setkę!.../ Jak to? za dużo?/ Za to, że wczoraj, gdym ukląkł w pustyni/ i chciał przebłagać Pana,/ aby zdjął ze mnie tę wieczystość hańby,/ wicher się zerwał gwałtowny/ i przeraźliwym przygłuszył poświstem/ moją modlitwę?/ Za to, że każdy oddech tego wiatru,/ każdy szum jego, każdy jego wiew/ i każde łkanie, każde uderzenie/ w krzew czy też piasek,/ w sosnę czy skałę,/ w mgłę albo obłok,/ w blask,/ w falę jeziora/ albo w wybrzeże mórz ---/ o grzbiet wędrowca lub w tygrysa sierść,/ o róg jelenia, czy też w ślepie żubra,/ o kłąb padalca,/ czy o skorupę ślimaka,/ w onoćw onoć --- w to właśnie; toż. idące w bezkresową przestrzeń/ jasnowidzenie proroka,/ czy o tłukącą się w ciasnej okręży/ ślepotę ciżby tej,/ co pragnie jego krwi ---/ za to, że w każdym jęku, w każdym szumie/ i w każdym biegu pomsty żądnych wiatrów/ i łka i szumi i jęczy i wyje/ to szubieniczne: zdrajca! zdrajca! zdrajca!?/ Wiecie:/ Nie jestem człekiem, u którego chciwość/ i żądza zysku radaby ukradkiem/ stanąć za tablic Mojżeszowych głazem/ i, przechylona ponad ich krawędzią,/ radaby zetrzeć niespokojną ręką/ znaki przykazań/ i na ich miejscu wyryć słowo: pieniądz ---/ jak wy to dzisiaj czynicie,/ tak sobie lekceważąc/ ten przyjacielski ust mych pocałunek!/ Chcę dziewięćdziesiąt.../ Miejcie--że litość!/ Syn, Ojciec, KłamstwoRodzony ojciec mój/ z nędzy popełnił zbrodnię ---/ muszę ratować rodzonego ojca!/ Tyle go właśnie wybawi od kaźni/ i włos jego siwy/ nie będzie wstydem okryty!/ Co? co? mój ojciec nie żyje?/ Od niepamiętnych czasów leży w grobie,/ a imię jego wolne jest od plamy?/ Któż to wam kazał zaglądać w rejestra/ i tak mnie ubiec i skrzywdzić,/ wyszachrowawszy tyle --- tyle grosza?!/ Prawda! nie żyje/ i nie odwróci gniewnych, smutnych ócz/ od swego syna --- Judasza!.../ MatkaA w jakiej wy cenie/ macie też starą, biedną moją matkę?/ Czy nie wzruszają was łzy,/ które wylewa aż po koniec świata,/ że syn jej jedyny/ znalazł w swej duszy odwagę,/ aby się skalać taką przeohydą?/ ,,Jam go niańczyła" --- tak powie ---/ ,,skąpiłam chleba swym ustom,/ by moje dziecko nie zaznało głodu!/ Jam mu śpiewała: luli!/ Śpij, mój synaczku, śpij!/ Matka do serca cię tuli,/ chroni od os i żmij ---/ śpij, mój synaczku, śpij!/ A gdy się zbudzisz, mój mały,/ znajdziesz rodzynki, migdały ---/ śpij, mój synaczku, śpij,/ matka do serca cię tuli,/ luli, mój synku, luli!" ---/ Chrystus, HandelArcykapłani!/ Serca wy macie kamienne!/ Trzy wam opuszczę ---/ złóżcie ośmdziesiąt/ i siedem --- siedem przydatku/ za to, że patrzeć muszę/ w te dziwne, przymknięte powieki/ na Weroniki chustce,/ spod których wielki, straszny patrzy smutek/ w tę wielką straszną głębinę/ mojej i waszej niedoli/ i nędzy!.../ ,,Jam go w ranną wiodła zorzę,/ by jaśniał, jak ona!.../ Raczej krzyżne wybierz łoże,/ niżby dusza twa --- o Boże! ---/ miała być splamiona!"/ Dajcie pięćdziesiąt!/ Jeszcze wam dużo!?/ Zgoda! czterdzieści i dziewięć ---/ i pięć --- i cztery ---/ Wezmę trzydzieści, bo patrzeć nie mogę,/ aby na świecie był ktoś taki biały/ i czysty,/ kiedy ja duszę mam brudną!/ Wezmę trzydzieści, bo patrzeć nie mogę,/ by tłum go w triumfie wiódł/ w bramy świętego miasta/ i rzucał mu palmy!/ A to hosanna! --- hosanna! --- hosanna!/ Wezmę trzydzieści, bo patrzeć nie mogę,/ aby on zwał się Chrystus, ja zaś --- Judasz!/ Ażeby jego było przeznaczeniem/ umrzeć na krzyżu, który po wiek wieków/ otoczon będzie czcią,/ gdy ja się mam błąkać/ po wszystkiej ziemi,/ wzgardzon i oplwan,/ zdrajca i kłamca/ i uwodziciel ---/ Judasz! --- --- ---/ Mąż, Zdrada, ŻonaNalej--że mi, karczmareczko,/ mocno przepalonej,/ a ty, bratku, graj wesoło/ gach u twojej żony ---/ ponoć przyjaciel twój/ czy brat! --- --- --- * * * Czemu mnie ścigasz?/ Wczoraj ---/ lat temu tysiąc, może sto, a może/ zaledwie kilka upłynęło godzin,/ zdawało mi się, że nadszedł już kres/ mych niepokojów.../ Utrudzon grzechu nieskończoną drogą,/ Lato, Wieśw dalekiej siadłem krainie,/ pod ścianą dojrzałych zbóż./ Zacząłem kłosy rwać/ i łuszczyć ziarna pszeniczne/ i sycić głód./ Cisza i spokój/ promienistymi oprzędzały siećmi/ rozległy, kłośny łan./ Głębie powietrza falowały żarem,/ polnych koników ćwierkał rój,/ zdaleka płynął brzęk kosy/ lub tęskny śpiew przodownicy. I przyszła na mnie zaduma./ Rękami objąłem kolana/ i skroniem schylił ku ziemi/ i zapatrzony w listek sennej trawy,/ co się położył na mej twardej nodze,/ słuchałem brzęku tej kosy/ i tego ćwierku szarańczy/ i tego śpiewu żniwiarki./ Od niepamiętnych już czasów/ nie miałem chwili ---/ może nie miałem jej nigdy ---,/ gdzieby ma dusza/ tak zapomniała o swej strasznej nędzy./ Czyżby zaginął ból?/ Czyżbym ja, Judasz/ Iskarjota,/ źródło upodleń i cierpień,/ spełnił już swoją pokutę?.../ Lat tysiąc,/ a może więcej, lub mniej,/ a może tylko sto,/ albo zaledwie kilka chwil/ trwał mój słoneczny sen.../ Oko, Piętno, Słońce, Wygnanie, WzrokPodniosłem głowę/ i wpółwyżartemi oczyma/ od żrących kurzów i wstydów,/ od deszczów, błyskawic i gromów/ ach! i od żalów i płaczów/ i od mej całej, czelnej zbrodniczości,/ spojrzałem w stronę zachodu./ I oto w krwawych oblaskach,/ na miejscu kuli słonecznej,/ spostrzegłem przymknięte powieki./ A z pod tych powiek/ dwie ciche, głębokie źrenice/ z nieopisanym gubiły się smutkiem/ w głębiach sinawych mgieł,/ wypełniających przepaść/ pomiędzy niebem a ziemią/ i swoim gestem obrzeżem/ dotykających łanu,/ przez moje nędzne skażonego stopy./ I mgły się kłębić poczęły/ i wrzeć z taką mocą i syczeć,/ jak gdyby ten, co mnie stworzył/ i na tę hańbę przeznaczył,/ wziął w swoje garście wszystkie głębie mórz/ i gdzieś w bezmierne rzucił je ognisko,/ w lej przeolbrzymi połączonych razem/ wszystkich wulkanów, jakie są w wszechświecie/ na milionach milionów gwiazd.../ Ach! a to wrzenie i ten syk potworny/ szedł z taką siłą na me biedne uszy,/ żem nic nie słyszał, tylko: Judasz! Judasz!/ Kłamca i zdrajca/ i uwodziciel ---/ Judasz!.../ Gdzież mi uciekać?/ Gdzież znaleźć bezpieczny schron?/ Przyjacielu, otwórz mi wrota swe!/ Dawnom cię, dawno nie widział --- ---/ weź przyjaciela w dom!/ Piękną masz siostrę ---/ może to żona? ---/ Ponoś Chrystusa zdradził pocałunkiem ---/ wszystkoć przebaczam, przyjmij mnie w swój dom!/ ZdradaMówią po świecie, żem ja wziął srebrniki ---/ ty wiesz najlepiej, żeś ty je targował! Zdrada mnie twoja nie piecze!/ Wszyscyśmy zdrajcy!/ Człek człowiekowi jest równy ---/ Ja zwę się Judasz, i tyś jest Judaszem,/ wszyscyśmy bracia Judasze ---/ weź przyjacielu w dom ---/ nalej--że mi, karczmareczko,/ mocno przepalonej,/ a ty, bratku, graj wesoło,/ gach u twojej żony ---/ ponoć przyjaciel twój,/ czy brat --- * * * Chrystus, Cierpienie, Kondycja ludzkaPomóż--że zdjąć mi te ciernie ---/ Panie! może mi jesteś krzywjesteś krzyw --- gniewasz się.,/ żem śmiał Cię takiej pozbawić ozdoby?/ Masz przecież jasny krążek wokół skroni,/ niech mnie przynajmniej pozostanie Twoja ---/ Tak, Panie Chryste! --- cierniowa korona!/ Tylko dlaczego te kolce/ takie są wielkie?/ Czemu ten splot taki długi,/ że siedemkrotnie głowę mi opasał/ i jeszcze mi się pod te nogi ściele/ ach! i za każdym wbija mi się krokiem/ w me stopy? ---/ Kobieta, Kochanek, Pieniądz, Piętno, Zdrada, SamobójstwoMówisz, żem rudy? gust ci zmienię/ brzęczącą kiesą złota ---/ tylko niech będzie ochota! ---/ Zdradziła brata ---/ Zdradziła męża ---/ Nie powiedziała,/ że mam tę krwawą na szyi/ pręgę wisielca,/ tylko siwe przymrużyła/ oczęta,/ a dziś żal jej, że jej suknia/ pomięta... Wiesz, życie marne! nie żałuj!/ Dam ci swój stryczek, po co masz po świecie,/ biedna niewiasto, rozwłóczyć swą hańbę!/ Nie! Zgińmy razem --- naprzód ty, a potem ---/ mam tu w zanadrzu kropelkę, wystarczy,/ wprzód ty, dziewczyno, a potem ---/ Czemu mnie ścigasz?/ Gdzież Twoja wielka, uwielbiana miłość?/ Gdzież Twoja litość?/ I czym Twe słowo, któreś rzucił z krzyża/ konającemu łotrowi?/ Kondycja ludzka, Wygnanie, ZwierzętaWygnał mnie w śnieżną pustynię ---/ jakaś nieziemska szaruga!/ wicher mi garbi plecy,/ że prawie ziemi dotykam tą brodą!/ Ha! na czworakach/ jak zwierz! ---/ I tyś jest zwierzem i ja jestem zwierzem ---/ wszyscy my, bracie, zwierzęta!/ Co? może Jemu będziemy urągać/ za tę zwierzęcą naturę?/ Hej! Panie Chryste!/ ja i ten brat mój ---/ Po piersi zapadam w śnieg!/ Coraz to większe zaspy!/ Ława mi sięga po szyję ---/ dławi mnie! dusi! --- ginę! --- Chrystus, OpiekaZelżyj, o Panie, zelżyj!.../ Dłoń mi podajesz, o Chryste?!/ Nie chcę! nie chcę!/ Nie stój nade mną, ach! z temi oczyma,/ które widziałem dawno --- dawno --- dawno ---/ na Weroniki chustce ---/ Nikt Cię nie prosił, abyś mnie ratował ---/ sam się wewlokę na ten stromy szczyt,/ na turnię lodową,/ tam twoje zaspy nie sięgną!/ Dziecko, GrzechJakaż to przepaść samotna!/ A tam z tej głębi mgieł ---/ Coż to się snuje?/ Coż to tak idzie na mnie?/ Boże dziecięta idą szlakiem śniegów!/ Bielutkie mają giezłeczka,/ w ręku lilie,/ a naokoło ich skroni/ kręgi jasności,/ rozświetlające ten ponury świat./ Idą ---/ śpiewają ---/ Cóż one śpiewać mogą?/ Cicho!/ Czemu wy na mnie idziecie?/ Wy, białe, niewinne duchy! ---/ ,,Jam go w ranną wiodła zorzę,/ by jaśniał jak ona" ---/ Pochłoń mnie, ciemna przepaści!/ Lub wy, przepadnijcie,/ wy, niewiniątka!/ Sza!/ Ktoś mię potrącił w ramię!/ To kamień w przepaść spadł! Sza! to ta gałąź oliwna,/ na której wisi mój stryczek!/ To liść jej się ruszył!.../ Któżby się trwożył/ szelestu śmierci,/ która mu gryzie wynędzniałą duszę?/ Któżby się lękał kamienia,/ spadającego w czarną, głuchą przepaść!? * * * Cierpienie, Morderstwo, Pocałunek, Zbrodnia, Zbrodniarz, ZdradaPrzyjacielu! przyjacielu!/ Pomóż zdejmować mi ciernie!/ Jakaś nieziemska szaruga/ na świecie ---/ weź przyjaciela w dom ---/ dobytku swego nie chowaj/ pod klucz!/ Bogaty jestem --- trzydzieści/ mam --- widzisz --- w kiesie srebrników!/ Nic nie ukradnę!/ Nie podnoś na mnie tej ręki ---/ boję się --- boję ---/ sam byś się splamił,/ gdybyś mi wyciął policzek!/ Nie pierwszy ja zdrajca/ i nie ostatni/ i nie jedyny!.../ Kain maczugę wziął, by zabić Abla,/ a mym narzędziem morderczym/ ten przyjacielski pocałunek!/ Jakaż różnica?/ Jedno i drugie zabija!/ Jestem złodziejem i tchórzem ---/ aleć nie pierwszym/ i nie ostatnim/ i nie jedynym.../ Zabij mnie! zabij!/ tylko tak nie gardź mną!/ Nie! Ślepiec jestem! po omacku schodzę/ z Pańskiej Golgoty, czepiając się ręką/ zbrojnych pachołków, co Mu twarz opluli,/ ale to czuję, że nie żar urągań/ aż do obłędu mnie piecze,/ tylko bezbrzeżny, Chrystusowy ból!/ OkoTylko przymknięte powieki,/ na które patrzyć się muszę/ na Weroniki chustce/ tyle ach! tyle lat!/ Tylko te smutne źrenice,/ gubiące się w głębi/ mojej i waszej niedoli...