Horacy Pieśń II, 13 (Ille et nefasto te posuit die...) Motty, Marceli Kozioł, Paweł Niedziałkowska, Marta Koziej, Marcin Kopeć-Gryz, Aleksandra Kopeć-Gryz, AleksandraKotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Starożytność Liryka Pieśń Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/do-drzewa http://polona.pl/dlibra/doccontent2?id=4280 Horatius Flaccus, Quintus (65-8 a. C.), Horacego ody, epody, satyry i listy, tłum. Motty, Marceli (1818-1898), Poznań 1896 Domena publiczna - Marceli Motty zm. 1898 1969 xml text text 2010-01-05 https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/6153.jpg Trees, Patrick Connelly@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6153 pol Starożytność DCA DB 1QBAR 3CT Horacy Pieśń II, 13 (Ille et nefasto te posuit die...) Do drzewaDo drzewa --- Podtytuł skrócony decyzją redakcyjną. Pełne brzmienie: Do drzewa, które nagłym wywrotem byłoby go zgniotło. Kto cię pierwszy zasadził, w dniu to złowrogim zrobił,/ świętokradzką cię także ręką, o drzewo, wnukom/ wyhodował na zgubę/ i na całej tu wioski sromotęsromota (daw.) --- wstyd../ Uwierzyłbym, że taki człowiek własnemu ojcu/ kark już skręcił i w nocy świętą komnatę zbryzgał/ gościa swego posoką./ Zło, DrzewoKto tam ciebie, ponure ty drzewo,/ coś na głowę niewinną pana się zwalić miało,/ na mym polu postawił, pewno kolchidzkich jadówkolchidzkich jadów --- mieszkańcy Kolchidy (krainy historycznej na terenie obecnej Gruzji) słynęli z czarów, które starożytnym kojarzyły się również z trucicielstwem./ i wszystkiego się dotknął,/ co gdziekolwiek jest grzechem i zbrodnią./ Czego trzeba unikać, tego się ustrzec każdej/ chwili, trudne zaiste dla nas zadanie! StrachWstręt ma/ do BosforuBosfor --- cieśnina oddzielająca Europę od Azji, łączy Morze Czarne z Morzem Marmara, jest położona między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą. punickipunicki --- fenicki; Fenicjanie, którzy założyli Kartaginę, byli znani jako wyśmienici kupcy./ żeglarz, ślepych skądinąd się losów/ nie lękając, a żołnierz boi się strzały PartówPartowie --- lud zamieszkujący tereny na płd. od Morza Kaspijskiego, tworzący od ok. 238 p.n.e. do 226 n.e. państwo, z którym Rzym prowadził wojny od I w. p.n.e.,/ ich ucieczki tak nagłejich ucieczki tak nagłej --- pozorowany odwrót konnych łuczników był często stosowanym elementem partyjskiej sztuki wojennej; w starożytności istniało nawet powiedzenie ,,partyjska strzała"., Partów zaś straszy siła/ Rzymian, straszą kajdanyPartów zaś straszy siła Rzymian, straszą kajdany --- tłumacz jednocześnie pokazuje dwie możliwości przetłumaczenia łac. słowa robur..../ ŚmierćAle zmiatał narody i zmiatać/ będzie nagły gwałt śmierci. Wszak już widziałem niemal/ państwo czarnej królowejczarna królowa (mit. rzym.) --- Prozerpina, córka Cerery. Porwał ją i poślubił Pluton, bóg krainy umarłych. Prozerpina co roku wracała do matki na lato, a opuszczała ją na zimę; tak mitologia tłumaczyła następstwo pór roku. Odpowiednikiem Prozerpiny w mit. gr. jest Kora-Persefona., sądy EakaEak a. Ajakos (mit. gr.) --- król Myrmidonów (ludu zamieszkującego Eginę), po śmierci wraz z Minosem i Radamantysem sądził w Hadesie dusze zmarłych. oraz/ dusz pobożnych siedziby/ i Śmierć, PoezjaSafonęSafona --- grecka poetka liryczna z przełomu VII i VI wieku p.n.e., autorka głównie poezji miłosnej, często sugerującej jej miłość do kobiet. na lutni eolskiej/ skargi głoszącą przeciw dziewicom swego miasta,/ AlceuszuAlceusz a. Alkajos (ok. 620 p.n.e.--ok. 550 p.n.e.) --- grecki poeta liryczny z Mityleny na wyspie Lesbos, część życia z powodu udziału w spisku przeciw tyranowi Myrsylosowi spędził na wygnaniu; dużą część jego dzieła stanowiła poezja polityczna., i ciebie, któryś te straszne klęski/ morza, wojny, ucieczki/ dźwięczniej prątkiemprątek --- zdrobnienie od: pręt; chodzi o tzw. plektron, odpowiednik kostki gitarowej, za pomocą którego w starożytności grano na lutni. twym złotym odbijał./ Śpiew obojga, świętego godzien milczenia, w duszach/ zmarłych wzbudza podziwy; wieści o bitwach jednak,/ o tyranach wygnanych/ chciwiej tłumy chwytają swym uchem./ Jakże dziwić się nad tym, skoro stugłowy potwórstugłowy potwór --- przesadnie opisany Cerber, trzygłowy pies, pilnujący bram podziemnej krainy zmarłych.,/ osłupiony pieśniami, czarne swe uszy spuszcza,/ a wplecione w EumenidEumenidy (mit. gr.) --- Erynie (zwane dla przebłagania srogich bóstw Eumenidami, tj. ,,Dobroczynnymi") były wysłanniczkami Fatum, mścicielkami tropiącymi zbrodniarzy; przedstawiane były z wężami we włosach i skrzydłami./ włosy żmije spoczynkiem się cieszą./ Nawet słynny PrometeuszPrometeusz (mit. gr.) --- jeden z tytanów, dobroczyńca ludzi (w niektórych wersjach mitów także twórca ludzkości); wykradł ogień z Olimpu, by ludzie mogli się przy nim ogrzać i przyrządzać pieczone potrawy; nauczył ich również metalurgii, uprawy roli, kowalstwa, budownictwa, ujarzmiania sił przyrody oraz czytania i pisania, a także podstępnie sprawił, że władca bogów wybrał na ofiarę dla bogów niejadalne części zwierząt: tłuszcz i kości; Zeus ukarał Prometeusza za kradzież ognia i zuchwalstwo, każąc przykuć go do skały na Kaukazie, gdzie codziennie sęp wyjadał mu wątrobę, odrastającą w ciągu nocy; z kaźni tej uwolnił Prometeusza Herakles., razem z Pelopsa ojcemPelopsa ojciec (mit. gr.) --- Tantal, król lidyjski, syn Zeusa, słynny ze swojego ogromnego bogactwa oraz ze strasznej kary, jaką nałożyli na niego bogowie. Z powodu swojego boskiego pochodzenia bywał zapraszany na uczty bogów; zdradzał ludziom boskie sekrety i żeby wypróbować wszechwiedzę bogów podał im na uczcie ciało swego syna, za co został strącony do Tartaru, gdzie cierpiał męki: pragnienie, stojąc w wodzie, która opadała, gdy się nachylał, oraz głód, nie mogąc dosięgnąć zwisających z drzewa owoców, zaś nad jego głową chwiał się głaz, grożąc zmiażdżeniem.,/ brzmieniem miłych tych śpiewów w ciężkich się zwodzą troskach/ i nie myśli już OrionOrion (mit. gr.) --- olbrzym, syn Euriale (jednej z trzech sióstr Gorgon) i Posejdona a. Hyrieusa z Beocji, brat Polifema; myśliwy beocki o wielkiej sile, urodzie i wzroście; prześladowca Plejad i Hiad (nimf-zwiastunek dobrej i złej pogody), za próbę zgwałcenia bogini Artemidy zginął ukąszony przez wielkiego skorpiona (odwzorowanie tego mitu widzieli staroż. Grecy w konstelacjach gwiazd)./ lwy i rysie tchórzliwe popędzać.