Hollender, Tadeusz Warszawa Kozioł, Paweł Kopeć, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/hollender-warszawa Jan Szczawiej, Poezja Polski Walczacej 1939-1945, tom 1, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974. Domena publiczna - Tadeusz Hollender zm. 1943 2014 xml text text 2018-06-04 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5962.jpg Clouds, Ryan Hodnett@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5962 mpw Peozja DCC FS.DL-PL 1DTP 3MP Tadeusz Hollender Warszawa O, ty --- przestrzeni polska, pogarbiona, smutna, / wiatr rozwiesza po tobie, jak wilgotne płótna, / mgły białe po pagórkach, po kresy rozstajów,/ a przy rozstajach świątki wioskowe przystają/ i krzyże połamane prostują ramiona.../ --- Przestrzeni mazowiecka, płaska, pogarbiona... PolskaO, przestrzeni zdradliwa... bez kresu się prościsz, / od Wschodu do Zachodu otwarta na oścież, / rozpostarta beztrosko swe pola rozścielasz... / Nie odróżnisz przyjaciół od nieprzyjaciela./ Od Wschodu do Zachodu przez wieki pochody, / kto zechce, przez twą płaskość przepływa bez szkody / i walą się potopy --- jak fala, co bryźnie,/ odpływa i zostawia na płaskiej mieliźnie / nowy osad --- ryb trupy, meduz i mięczaków.../ ...Tak osady z potopów na ziemi Polaków / zostawały na zawsze na dziejowym szlaku. A tam, gdzie owa płaskość najbardziej jest płaską, / na skrzyżowaniu szlaków, na niepewnym piasku,/ w łuku Wisły łagodnym ktoś z lewa i z prawa / zatoczył koło --- w kole wytrysła Warszawa./ Dziwne miasto, niesforne, piękne --- a nieładne,/ wesołe, lekkomyślne --- więc polskie --- jak żadne. Ktoś w kołpaku z krzyżykiem pod Zamkiem przechodzi.../ Wiatr zmierzwił włosy w szwedzkiej, cudzoziemskiej brodzie,/ wzrok obraca na Wisłę, dal oczyma pije,/ może marzy, że ujrzy daleką Szwecyję,/ wiatr nadwiślański mitrę na głowie przegina,/ obejrzał się i widzi, że Zamek w ruinach,/ więc wstąpił na kolumnę i gdy wpatrzy ktoś się,/ wyda mu się, że wolno swoją szablę wznosi./ A lud stołeczny wierzy, że gdy szabla w górze, / to znak, że się w krwi własnej wkrótce wróg zanurzy, / że szabla podniesiona nową chwałę wróży. Och, ileż tu upiorów, ile z każdej strony/ dam, robronówrobron --- rodzaj usztywnionej sukni. i karet, a łbów podgolonych,/ iluż arcybiskupów w lesie złotych krzyży,/ ileż wielkich tryumfów i ileż poniżeń, / ile wzlotów i ileż ogromnych upadków, / ile nędzy i ileż wspaniałych dostatków./ Grzmią działa --- ileż razy Warszawa się broni, / ileż razy wpadają i tratują po niej, / iluż wrogów z Północy, z Zachodu, ze Wschodu / dobywają tych murów, wpadają do grodu, / biją dzwony na trwogę, kołyszą się ciężko, / tryumfalnie na tryumf, płaczliwie nad klęską, / lecz kołyszą się zawsze, choć wieżyce płoną,/ bo wiecznie biją serca narodowych dzwonów./ To tu, tu było wszystko, tu wszystko się działo, / tu kwitło sztandarami czerwono i biało,/ pomnisz, kiedy zalewał miasto potop szwedzki, / w jego fale się rzucał w galopie CzarnieckiCzarniecki, Stefan (ok. 1599--1665) --- żołnierz (karierę wojskową zaczynał w oddziałach lisowczyków), doświadczony dowódca, słynący z brawury, niestandardowych posunięć i osobistej odwagi, wielokrotnie ranny w walce; w 1652 r. został oboźnym wielkim koronnym i kasztelanem kijowskim, w 1655 r. starostą kowelskim, w 1656 r. regimentarzem, następnie w 1657 r. wojewodą ruskim, w 1659 r. starostą tykocińskim, a w 1664 r. wojewodą kijowskim; na łożu śmierci, w 1665 r., otrzymał buławę hetmana polnego koronnego. Stronnik króla Jana Kazimierza, uznanie i sławę zyskał w czasie potopu szwedzkiego, prowadząc wojnę partyzancką przeciw wojskom Karola Gustawa; aktywnie uczestniczył w pacyfikacji powstania Chmielnickiego i późniejszych buntów kozackich; zginął z powodu ran odniesionych podczas walk w wojnie polsko-rosyjskiej., / dziś rozkazuje gromko całej armii cieniów, / głos drży, bo się na złotym łamie podniebieniu,/ oczy ma roziskrzone i od wichru krwawe,/ bo odbija na Szwedach w galopie Warszawę. Popatrz --- płynie stolica w obłokach, jak w tiulach,/ naród niesie na rękach ostatniego królaostatni król --- Stanisław August Poniatowski (1732--1798), ostatni król Polski w latach 1764--1795. / i krzyczy naród wszystek: ,,Wiwat król kochany!/ Wiwat!" --- nie wiedzą jeszcze warszawskie mieszczany, / że gdy go tak nad tłumy rozwrzeszczane wiodą, / on już w myślach podpisał na hańbę narodu / twardy wyrok, nikt nie wie, że niemęsko płacząc, / już skazał wielu tutaj na dolę tułaczą./ Będą się jeszcze bronić... Trwać obrona będzie / lat długich setkę z górą --- odtąd, odtąd wszędzie,/ wszędzie tam, gdzie się biją, gdzie potrzeba czynu,/ będą gwizdały kule z polskich karabinów./ Tu bohater dwu półkul wzgardzi Nowym Światem,/ broniąc miasta, Europy Pierwszy ObywatelTu bohater dwu półkul wzgardzi Nowym Światem, broniąc miasta, Europy Pierwszy Obywatel --- mowa o Tadeuszu Kościuszce, dowodzącym skuteczną obroną oblężonej Warszawy między 13 lipca a 6 września 1794../ Książę PepiKsiążę Pepi --- Józef Poniatowski (1763--1813), bratanek Stanisława Augusta Poniatowskiego, generał, obrońca niepodległości, zwolennik Konstytucji 3 maja. z fajeczką powiedzie Polaków, / w ułance, jak do tańca, pójdzie do ataku./ Przez wiek nad kołyskami strop się ciągle pali,/ a z kołysek wychodzą mężowie dojrzali/ i nim ich wiek dziecinnej nauczy zabawy,/ już leżą na ruinach i bronią Warszawy, / na fortach Woli, Pragi, polach Mokotowa,/ kampania za kampanią szaleje od nowa/ i po wieczorach krwawych krwawią się poranki, / wciąż leci nad tym miastem nuta WarszawiankiWarszawianka z 1831 --- pieśń patriotyczna z czasów powstania listopadowego do słów Casimira François Delavigne'a, przetłumaczona na polski przez Karola Sienkiewicza.. O, melodio zdradziecka, przysłana przez naród,/ który patrzył spokojnie na łuny pożarów, / miłości niewzajemna uroczego kraju, / gdzie wzajemności ani przyjaźni nie znają./ Oto miasto, co zawsze składało ofiary, / patrzy dziś na ten cały, choć zdobyty Paryż, / po którym się zatacza butny i wesoły/ ten sam pruski parobek, żołdak i pachołek. / Zapatrzyła się oto spalona Warszawa / na twój charmecharme (fr.) --- wdzięk. --- ale tutaj walka i zabawa/ są związane tak ściśle, że nikt nie spostrzeże, / czy to tylko gawroszegawrosz --- imię Gavroche'a, bohatera powieści Nędznicy Wiktora Hugo, chłopca który zginął w czasie republikańskiego powstania w Paryżu w 1832 roku., czy już --- bohaterzy... O, lekkomyślne serce tych płaskich przestrzeni, / ciebie najsroższa nawet klęska nie odmieni, / nie spalą cię pożary, nie zburzą pociski,/ będziesz tańczyć po bruku od krwi własnej śliskim, / a nie ugniesz się w walce --- kpiąca i zawzięta, / ty, co przeżyłaś wszystko i wszystko pamiętasz, / wytrwasz, polski Paryżu, doczekasz godziny,/ wyślesz nowych KilińskichKiliński, Jan (1760--1819) --- szewc, dowódca cywilnej milicji w insurekcji warszawskiej w kwietniu 1794, pułkownik w powstaniu kościuszkowskim. na stare ruiny/ z granatem w jednej ręce, w drugiej z wódki szklanką,/ zaniesiesz się pod niebo nową Warszawianką / i znowu zatkniesz sztandar na odbitej Woli.../ Wolna, pierwsza wśród wszystkich pognębionych stolic...