Heyse, Paul Dziecię wieszczek Konopnicka, Maria Kozioł, Paweł Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Poemat dygresyjny Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Wydano z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Eine Publikation im Rahmen des Projektes Wolne Lektury. Herausgegeben mit finanzieller Unterstützung der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziecie-wieszczek http://cyfrowa.chbp.chelm.pl/dlibra/docmetadata?id=9270&dirds=1&tab=1 Paul Heyse, Wybór pism, tom III. Dziecię wieszczek, tłum. Maria Konopnicka, nakł. i druk S. Lewentala, Warszawa 1880. Domena publiczna - Paul Heyse zm. 1914 1985 xml text text 2015-02-19 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/2098495573_bde17c53c9_o.jpg A special couple, Ed Brambley , CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4267 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/dziecie-wieszczek.pdf ISBN-978-83-288-0300-8 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziecie-wieszczek.html ISBN-978-83-288-1355-7 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/dziecie-wieszczek.txt ISBN-978-83-288-2310-5 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/dziecie-wieszczek.epub ISBN-978-83-288-3296-1 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/dziecie-wieszczek.mobi ISBN-978-83-288-4382-0 ISBN application/x-mobipocket-ebook Modernizm DC.WL-P FRF 1DFG Krótki poemat dygresyjny, opowiadający historię astrachańskiego księcia Kalilbada, który w dzieciństwie przysiągł, że za żonę weźmie sobie wieszczkę (tj. wróżkę). Kiedy kraj się o tym dowiedział, grupa Cyganek postanowiła go oszukać, udając wróżki w pałacowym ogrodzie i przyprowadzając mu piekną Giulnarę. Ta jednak ostrzegła księcia o planowanym podstępie, a następnie uciekła. Książę bezskutecznie szukał jej przez kilka lat. Zobaczył ją dopiero podczas ceremonii, mającej wyłonić jego przyszłą żonę. Dziewczyna usiłowała popełnić samobójstwo, rzucając się z wieży, książę jednak uratował ją i poślubił. Paul Heyse Dziecię wieszczekwieszczka --- tu: wróżka. nowela w trzech pieśniach Ortografię i interpunkcję dopasowano do współczesnych norm. Ważniejsze zmiany: Fleksja: tem->tym naszę->naszą Udźwięcznienia i ubezdźwięcznienia: blizka->bliska Inne: Przez las, co w dumaniach pogrążony cały -> Przez las, w dumaniach pogrążony cały (bł. rytmu) Pieśń pierwsza PoezjaBył sobie... tak się zwykle zaczynają/ Bajki; lecz któż ich chętnie dzisiaj słucha?/ Świat dziwnie dojrzał; a cuda nie mają/ Żadnego wpływu na ludzkiego ducha./ Romans, nowela nawet, rozkwitają/ Pod hasłem: ,,naprzód" --- Na pieśni --- posucha!/ A kto nadzieją sławy się kołysze,/ Niech póki życia nic wierszem nie pisze. Poezja, NaukaGdzie czas, gdy starcom, mimo siwych włosów,/ Zaczarowany flecik OberonaOberon --- król elfów, bohater Snu nocy letniej Williama Shakespeare'a. / wiat rzeczywisty zdmuchiwał z przed nosów?.../ Czas ów, gdy dziewczę tuliło do łona/ Swego SchilleraSchiller, Friedrich von (1759--1805) --- poeta, teoretyk sztuki, wraz z Goethem największy klasyk niemiecki; początkowo przedstawiciel preromantycznego nurtu burzy i naporu, później tworzył w stylu klasycznym; znany z dramatu historycznego (np. Dziewica Orleańska z 1801) i romantycznych ballad (np. Rękawiczka), a także z Ody do radości (1785).?... gdy z GoethemGoethe, Johann Wolfgang (1749--1832) --- niemiecki poeta okresu ,,burzy i naporu", przedstawiciel klasycyzmu weimarskiego, twórca nowego typu romantycznego bohatera. Dzieła: Cierpienia młodego Wertera (1774), Król olch (1782), Herman i Dorota (1798), Faust (cz. I 1808, cz. II 1831), Powinowactwo z wyboru (1809). niebiosów/ Sięgał młodzieniec? ... Odzie myśl rozmarzona,/ Co boskie dźwięki pieśni wieszczów chwyta?/ Zamiast ich czytać --- dziś o nich się czyta. Postęp, CzasOdkąd się życie po relsachrelsy (daw.) --- szyny., wrąc, toczy/ I leci z parą --- śniąc tylko o złocie,/ Któż muz wybrańca chce widzieć na oczy/ Lub słuchać w zgrzycie maszyn i łoskocie?/ --- «Oddziałoddział --- tu: przedział. palących» --- tłum trzeźwy się tłoczy/ Ty Auerbacha dobywasz w przelocie.../ Zaledwo został przez ciebie odczuty,/ Świst... słychać okrzyk: «Stacja! Trzy minuty!» Bogi wszechmocne! Cóż pocznie w tej wrzawie/ Mówiące rymem tylko «wieszczek dziecię»?/ Sądzę, te nikt z was trzech pieśni w oktawieoktawa --- strofa złożona z ośmiu wersów, rymowana wg schematu abababcc./ Z rękawa łatwo nie wytrząśnie; przecie/ Tłum ani głową nie skinie łaskawie.../ Przyjaciel nawet z zwątpieniem poecie/ Rękę podaje... a wielka krytyka/ Brak mi trzeźwości współczesnej wytyka. Mniejsza! Dni lepsze ujrzy, kto dożyje.../ Co do mnie, choćby ludzie śmiać się mieli,/ Czar stary łatwo duszę mą podbije.../ Strofa AriostaAriosto, Ludovico Giovanni (1474--1533) --- poeta włoski, autor pisanego oktawą poematu epickiego Orland szalony. zawsze mnie weseli!/ Pył --- i dym, który nad głową się wije/ W wiecznego piękna spłukuję kąpieli.../ Na wielkiej drodze, wbrew karnej ustawy,/ Pas rozwiązuję --- i pluskam w oktawy. Kto się tym gorszy, niech z dala zostanie,/ I niech na sucho ratuje swą duszę./ Wam jednak, zacni panowie i panie,/ Maleńkie słówko powiedzieć tu muszę:/ Ściśle prawdziwym jest opowiadanie,/ Które fantazją upiększyć się kuszę;/ I mimo polot tych strof idealny,/ Kierunek cały na wskroś jest realny. Już Jakub CazotteCazotte, Jacques (1719--1792) --- pisarz francuski. rozsnuwał ten wątek;/ Duch jasny; przecież --- źródło mętnej wody,/ Większą część jego pieśni i pamiątek/ Czas zatarł; pisma jego wyszły z mody.../ I tylko jeden pozostał nam szczątek,/ Na wieki piękny i na wieki młody:/ Le diable amoureuxLe diable amoureux (fr.) --- zakochany diabeł. --- (ostrzegam w nawiasie,/ Że niedorostkom od książki tej zasięzasię (daw.) --- precz.). Otóż, opowieść naszą fantastyczną,/ Cazotte, z uśmiechem satyrasatyr (mit. gr.) --- jedna z istot wchodzących w skład orszaku Dionizosa, boga wina i dzikiej natury; satyrowie byli przedstawiani jako ludzie z koźlimi nogami i uszami, kojarzono ich z pożądaniem i lubieżnością., podaje/ Pełną psot, figlów, cyniczną, drastyczną,/ Rażącą czasów naszych obyczaje.../ Lecz ja całą wartość artystyczną/ Na nowo, z źródeł pierwotnych, dostaję./ Co tu nadmieniam, niech przyzna lub przeczy/ Znawca Cazotta --- a teraz --- do rzeczy! Matka, SynBył sobie pewien książę w Astrachaniew Astrachanie --- dziś popr. forma Msc.lp: w Astrachaniu.;/ Kalibad-chanem zwali go poddani;/ A był tak piękny, jak wiosny zaranie./ Królowa matka, mądra bardzo pani./ Gdy mąż jej zaległ grobowe posłanie,/ Tak wychowała syna, by był dla niej/ Podporą, chlubą, wsparciem i obroną,/ Gdy włos zbieleje pod ciężką koroną. Zaledwo chłopca puszczała od boku:/ Na radzie państwa, na modłach w meczecie./ On wszędzie musiał dotrzymać jej kroku,/ Pieszo, czy konno, czy w dworskiej karecie./ W cnoty wzrastało w promieniach jej wzroku/ To ukochane i pieszczone dziecię;/ I nocą nawet przy niej zasypiało,/ Kotarą tylko oddzielone białą. Władza, Sen, SługaPłoszony jednak troskami i trudem,/ sen odlatywał od powiek królowej./ Komuż, z tych wielkich, co stają nad ludem,/ Spać obowiązek pozwala surowy?/ Nie było zatem dziwem, ani cudem,/ Że próżno księżna w puchar kryształowy/ Mieszała opium... aż w szczęśliwej chwili/ Znalazł się sposób, co snem ją posili. Trzy stare wiedźmy, wsławione bajkami,/ Co opowieści, jak przędzę, w lot snuły,/ Kazała przyzwać, hojnymi datkami/ Uposażyła je z własnej szkatuły;/ Zamianowawszy «hof-usypiaczkamihof-usypiaczka (niem.-pol.) --- usypiaczka dworska./ Królewskiej mości» --- te stare gaduły.../ A gdy noc przyszła, z kolei wezwana/ Bajarka dziwy prawiła do rana. Królowej jednak --- szczególnej kobiecie,/ Którą poddanych losy rozbudzały ---/ Baśnie o cudach niebywałych w świecie/ Zbyt dziecinnymi nieraz się zdawały./ W miejscach, gdzie każdy wzdrygnąłby się przecie,/ Jej cicho do snu powieki spadały;/ I często --- wolna od sztucznej ekstazy ---/ Ziewnęła przez nos, raz po raz, trzy razy. Ale bajarzom nie zbraknie rezerwy/ Publiki, która oklaskuje radarada (daw.) --- chętnie./ Dowcip --- i głupstwa, w równym stopniu werwy./ Jakie inaczej tyłaby gromada/ Partaczy w sztuce?... Bywają też nerwy,/ Których narkotyk do snu nie układa./ Dość, że ziewania królowej przyczyna/ W dziwną bezsenność wprawiała jej syna. Wstrzymując oddech, by lekkiej kotary/ Nie wzruszyć, leżał --- i nie zmrużył oka./ Śledząc z przejęciem straszliwe poczwary,/ Karłów, olbrzymów, skrzydlatego smoka/ I pięknych książąt czyny nie do wiary,/ I dobrą wróżkę, co czuwa z wysoka,/ Aż przez płomienie i burze szalone,/ Luby zdobędzie królewską koronę. MłodośćO piękny wieku! O wieku złudzenia!/ Gdy wymysł z prawdą majaczą złączone.../ Gdy się do cudów zbliżamy bez drżenia,/ A rzecz zwyczajna przed oczy olśnione/ Jak cud się zjawia... gdy senne marzenia/ Na jawie snują niteczki złocone! .../ Obcą ni jeszcze ta mądrość wytarta:/ «Żadna rzecz twego podziwu nie warta». Tak fantastycznych i lotnych mar tłumy/ Nad Kalillbadem, znęcone, bujały,/ Że często w zmierzchu głębokiej zadumy/ Młodzieniec tonął w słoneczny dzień biały./ Wówczas odgarniał grzywy, co jak szumy/ Kaskady na kark rumaka spadały,/ Wbijał ostrogi --- i puszczał wędzidła ---/ A koń go nosił, jak gdyby miał skrzydła. I jak dzień długi, lubił się przedzierać/ Przez las, w dumaniach pogrążony cały,/ Bez celu, ścieżki nie racząc wybierać./ A za nim Murzyn łuk nosił --- i strzały/ I milcząc, z nudów zdawał się umierać,/ Tak mu wycieczki owe dokuczały;/ Bo musiał gonić za pana rozpędem,/ Który się dziwnym stał pod każdym względem. Przed lada jamą wydrążoną w skale/ Zsiadał, by drzeć się przez ciernie i głogi,/ I wołać: «Sezam, otwórz się!» --- zuchwale/ I wypatrywać tajemnicze drogi/ Do Aladyna skarbów; wierząc stale,/ Że trafi wreszcie w dobrej wróżki progi ---/ Ptakom i gadom przyglądał się bacznie;/ I czekał --- rychło który mówić zacznie. I to w tym wieku, gdy chluba narodu,/ Młodzież współczesna od dawna urąga/ Podobnym baśniom --- i wie już od rodu,/ Że skarby wróżek niewarte szeląga;/ Że koń skrzydlaty, godzien jej zachodu,/ Jest ten, co stawkę w wyścigu osiąga;/ Że siłą --- wiedza, czas --- złotem, a stary/ Ideał, to wy --- o srebrne talary! Lecz taki książę, któremu nie trzeba/ Zdobywać sobie karyjery w świecie,/ Ni w pocie czoła dorabiać się chleba,/ Ten --- śmiać się może z tego! Jemu przecie/ Czego zapragnie --- to wnet spada z nieba;/ On żyje we śnie rozkosznym, jak dziecię.../ I --- jeśli duchem nie chce spać na wieki,/ Musi cel pragnień mieć bardzo daleki! NegrNegr --- Murzyn. realistą był najczystszej wody ---/ I za wariata miał pana swojego,/ Sądząc, i słusznie, że książę ten młody/ Mógłby coś bardziej robić książęcego,/ Jak pukać w skały; sam lubił przygody/ I nie był wrogiem uciech, lecz innego/ Trochę rodzaju; a choć łeb miał siwy,/ W lot chwytał każdą, jak ptaka myśliwy. Kiedy więc księżna spostrzegła stroskana/ Zadumę syna, wnet Negra przyzwała,/ Który znał jeszcze nieboszczyka pana,/ I rzekła: «dusza księcia posmutniała,/ (Znać, że w Szekspirze była oczytana),/ Dlatego-m ciebie do rady wybrała.../ Co robić?» --- Hussajn kłania się co słowo; ---/ «Pozwól mi działać wszechwładna królowo!» I korzystając z pierwszej sposobności,/ Drogę skierował do uroczej wioski,/ Która wśród winnic świeżej zieloności/ Kryła się, jakby eden jaki boski./ Tam z ojcem starym żyły w samotności/ Trzy piękne dziewy, młode --- i bez troski;/ Z ich-to pomocą, w chlubnym przedsięwzięciu/ Miał mądry mentor rozum wrócić księciu. Lecz dziki książę, gdy śliczne dziewczęta/ Puchar mu wina podały z uśmiechem,/ Nie spojrzał nawet w błyszczące oczęta;/ Jakby był ślepym, lub mniemał to grzechem;/ I czarę, która była owinięta/ Wieńcem róż młodych, odstawił z pośpiechem.../ A kiedy piękne puściły się w skoki,/ Ostrogą konia spiął w obadwa boki. «Ha --- myślał Hussejn --- od jednego cięcia/ Drzewo nie pada; a pierwszy krok pono/ Zawsze najcięższy... ja-bo od chłopięcia/ Miałem nicponia sławę ustaloną../ Lecz do takiego białego panięcia,/ Co-to ma brodę ledwo opuszoną,/ Kobieta zawsze w pół drogi wyjść musi./ Inaczej --- mądry będzie, kto go skusi! Z trzech sióstr, dwie były zbyteczne w intrydze;/ A wszystkie nadto pierzchliwe --- i młode./ Inny tu atut grę weźmie, jak widzę!»/ Pod wieczór zatem obmyśla wygodę/ (Księcia i koni folgując fatydze)/ W oberży, kędykędy (daw.) --- gdzie. lubiąca swobodę,/ Gosposia, hożahoża (daw.) --- piękna i zdrowa. i nie nazbyt święta/ Oskubywała wędrowne ptaszęta. Przezacny mentor wciągnął ją do spisku;/ Jak łatwo zgadnąć, prosić się nie dała./ Chłopiec był piękny --- i godzien uścisku/ Tej nawet, która nigdy nie kochała.../ Opinia wprawdzie, lubo bez nacisku,/ Coś-nie-coś niby przeciw temu miała,/ Lecz pałac, stroje i tytuł «metresymetresa --- kochanka i utrzymanka władcy.»,/ To też coś znaczy dla serca --- i kiesy. Dała im tedy oddzielnie pokoje./ Hussejn zachrapał wnet, jak sprawiedliwy,/ Co wiernie spełnił obowiązki swoje./ Wtem, o północy, okrzyk przenikliwy/ Budzi go ze snu... przez pchnięte podwoje/ Kalilbad wpada; Negr nasz ledwo żywy,/ «Na Boga --- wola --- co to?» książę blady/ «Jedziemy» --- rzecze. --- «W nocy?» --- «Nie ma rady!» --- «Wasza wysokość gorączką oddycha!/ Noc jest tak zimna... wicher dmie na dworze.../ A płaszcz... lecz gdzież on podział się u licha?/ Książę jest w nader dwuznacznym ubiorze!»/ Ale Kalilbad gwałtem go wypycha./ Istotnie, gdyby podzielić z nim łoże/ Smok przyszedł nocą ciemną, bez wątpienia/ Młodzieniec nie drżałby tak z przerażenia. Odtąd się Hussejn utwierdził w swój wierze,/ Iż młody książę po prostu ma bzika./ Strzegł go, jak zwykle wariatów się strzeże,/ Nie dając w rękę nawet scyzoryka./ A gdy wzrok chłopca utonął w gwiazd sferze,/ Lub szukał ziela, co groty odmyka,/ Starego Negra mina tajemnicza/ Zdała się mówić: «szkoda nam panicza!» ŚmierćWtem, nagle, marzeń idyllę różową/ Przerwał krzyk życia --- i jego niedoli;/ Królowa, która była już niezdrową,/ Od dawna niknąc i gasnąc powoli,/ Poznała, że śmierć większą jest królową,/ I że wszechmocy nie ma w ludzkiej woli;/ Zmarła; a wielka dostojników rada/ Berto złożyła w ręce Kalilbada. WładzaChoć w Astrachanie barbaryzm panuje,/ Kulturą naszą ledwo złagodzony/ (Zarząd i władzę najwyższą sprawuje/ Sznurek, z cienkiego jedwabiu skręcony); ---/ Przecież jest jeden punkt, który znajduje/ Przykładnym nawet Zachód oświecony;/ Ten mianowicie, że książę nie robi/ Nic, tylko ludom dziedziców sposobi. Co oprócz tego czyni --- nie popłaca./ Rządy królowej bywały ganionie,/ Więc się już wszystko na dobre obraca,/ Kiedy młodzieńczy pan bierze koronę,/ Jest bowiem pewność, że zrazi go praca,/ Że trud surowy odłoży na stronę;/ Rząd zda na Boga, rad swemu imieniu/ «Ojca narodu» w najmilszym znaczeniu. Jakież zdumienie, gdy siadłszy na tronie/ (Cud ten zrozumiał tylko Hussejn stary),/ Książę wziął krzepko cugle państwa w dłonie./ Praw i powagi pilnując się miary;/ A piękne panie zostały na stronie,/ Choćby tak chętnie dzieliły ciężary/ Rządu, ze ślicznym księciem, który tylko/ W oczach im mignął jakąś wolną chwilką. Wysoka Rada pierwsza z przerażeniem/ Niebezpieczeństwo ojczyzny pojęła;/ Widząc ze smutkiem i z wielkim zgorszeniem,/ Że książę serio bierze się do dzieła;/ (Mówiono nawet, że bladym płomieniem/ Lampa po nocach w komnacie płonęła)/ Więc uradziły głosy zjednoczone/ W imieniu Indu błagać, by wziął żonę. Gdy wezyrwezyr --- dostojnik państwowy w państwach muzułmańskich. zamysł ten objawił panu/ I krasomówstwem poparł go cudownie,/ Z wzrostu dynastii robiąc kwestię stanu,/ Zląkł się o księcia Hussejn niewymownie!.../ Zakaszlał, począł biegać --- i z dywanu/ Podjąwszy cybuch, dym puszczał gwałtownie./ Jakby powiedzieć chciał: wszystkie te plany/ Tak się rozwieją, jako dym fajczany! Lecz jakże zdumiał, gdy pełen powagi/ Książę zapewnił, że jest oswojony/ Z obowiązkami tronu; że odwagi/ Mieć będzie dosyć, by ciężar korony/ Podźwignąć z jarzmem tak ogromnej wagi,/ Jak jest małżeństwo; lecz w wyborze żony/ Łatwym nie będzie --- a jeśli dziewicy/ Serca nie znajdzie, żyć woli w tęsknicy. «Dziewicy serca? --- rzeki wezyr z uśmiechem ---/ O tę, jak mniemam, nie będzie zbyt trudno...» ---/ Tu spis księżniczek wydobył z pośpiechem, Małych i dużych... litanię dość nudną; «Chciej spojrzeć, panie! Wszak nie jest-to grzechem!/ Wybierzem młodą, bogatą, przecudną;/ A jeśli kiedyś wypadnie inaczej,/ Książę w haremie pocieszać się raczy», Przysięga, Szaleństwo«Nie! --- rzeki młodzieniec --- poznajcie mą wolę!/ Przysiągłem, kiedy-m był chłopięciem jeszcze,/ Że urodzonej na ziemskim padole/ Kobiety jako żony nie popieszczę.../ Dla mnie dziewicę wybrały w swym kole/ Czarowne wróżki i geniusze wieszcze;/ Ona z błękitów spłynie do mnie cudem./ Idź i oznajmij to przed moim ludem». «Książę żartuje! --- rzekł dworak zmieszany ---/ Co? Dziecię wieszczek?... Myśl przednia! A przecie/ Śmiem się spodziewać, iż pewne odmiany/ W przysiędze owej --- sprawi --- ziemi dziecię»./ «To nie żart --- rzekł książę zadumany ---/ I choć z boleścią zostawię na świecie/ Kraj mój obcemu --- jednak rzecz skończona!/ Dla mnie --- lub wieszczka, lub też żadna żona». Rzekł to --- i wyszedł. Jakby piorun psotny/ Padł nagle z nieba i brwi mu osmalił,/ Tak zdrętwiał wezyr; umysł jego lotny/ Był porażony; spojrzeniem się żalił/ Negrowi, który błysk jakiś przelotny/ Miał w czarnym oku --- i fajkę wciąż palił./ «I cóż ty na to?» --- rzekł do powiernika. ---/ «Dawno wiedziałem, że książę ma bzika». Tegoż wieczora, gdy w chłodnym ogrodzie/ Spoczął Kalilbad, nadszedł mufti siwy,/ O długiej, białej, jak śnieg górski, brodzie,/ Prosząc o posłuch. Starzec też sędziwy/ Niejedną duszę w świętym swym zawodzie/ Chwale Allaha pozyskał; nie dziwy,/ Że za igraszkę miał sobie dziecięcą/ Z dziwnych mar głowę uleczyć książęcą. Nie chcąc jednakże tak obcesobces (daw.) --- gwałtownie i bezpośrednio (częściej w formie ,,obcesem"). napadać,/ Zasiadł do fajki --- i sorbetusorbet --- deser z soku owocowego, przypominający lody. czary,/ I krotofilniekrotofilnie (daw.) --- żartobliwie. począł opowiadać/ Dworskie i miejskie plotki nie do wiary;/ I anegdotki, które umiał składać/ Naprędce; wreszcie wytykał przywary/ Młodego wieku, skarżąc się, że zawsze/ Obłęd ogarnia umysły najprawsze. «Na przykład: mówią o Kalilbad-chanie,/ Że jakąś wieszczkę chce wybrać za żonę.../ Bardzo to pięknie! Lecz czyż w AlkoranieAlkoran --- właśc. Koran, święta księga religii muzułmańskiej./ Jest choćby słówko o nich wyrażone?.../ Kto, kiedy, wieszczki widział w Astrachanie,/ Albo też dziecię z wieszczki urodzone?/ I książę miałby, dla bajek poety,/ Wyrzec się szczęścia i pięknej kobiety?» «Jak to! --- rzekł książę --- ty, starzec, zwiesz szałem/ Wiarę w to, czego nie widzi się w świecie?/ Koran! --- lecz jakąż suręsura --- rozdział Koranu, świętej księgi muzułmanów. w nim czytałem/ O tej tu fajce, lub o tym sorbecie,/ Lub o mnie samym? Jeśli to, co ciałem/ Dotykam, prawdą jedyną na świecie,/ Cóż więc jest przestrzeń, czas, wiedza, sumienie,/ Duch, umiejętność?... czy tylko złudzenie? --- Wszak sam chcesz, aby świętość była czczona;/ Dla mnie świętymi są wieszczek dziewice.../ I kto się waży wydrzeć z mego łona/ Wiarę, że w nich są szczęścia tajemnice?.../ Gdzie milczy ziemskość głucha i skażona,/ My światom duchów stawiamy granice,/ Jakby nad naszą tą znikomą bryłą/ Wyższej i świętszej sfery już nie było. Czyż nie dość mamy dowodów pewności/ W wspólnych mniemaniach powszechnego świata?/ Cóż są porywy tajemne ludzkości/ Do czystszych wyżyn, kędy duch ulata?/ Czyliż proroka w rajskie wysokości/ Nie uniósł rumak --- jak mara skrzydlata?/ Wszak ja w to wierzę... a cóż mi odpowiesz/ Na wzlot Majmuna?... Czy kłamstwem to zowiesz? Taką mieć żonę, jaką matka była!/ Lecz wiem, że drugiej nie znajdę na świecie./ Dlatego pragnę, by mi uskrzydliła/ Ducha istota wyższa, wieszczek dziecię./ W objęciach kobiet ginie wodzów siła,/ Tak mi mówiono --- ja ufam poecie,/ Że mnie do czynu zahartuje szczęście/ Z niebianką, którą pojąć chcę w zamęście!» «No! --- odrzekł Mufti, któremu ten temat/ Zdał się krytycznym (gdyż kazuistykakazuistyka --- skomplikowana argumentacja, wyliczająca wyjątki od prawa a. zasady.,/ Która na każdy wypadek ma szematszemat --- dziś popr.: schemat.,/ Tu go nie miała, nawet sofistyka/ Przed taką wiarą milkła) jak problemat/ Postawmy kwestię tę... Wieszczek mistyka/ I tak ustąpi, na szczęście korony,/ Gdy książę będziesz więcej doświadczony. Przysiąż mi tylko, że gdy za trzy lata/ Wieszczki w marzeniach twoich wypieszczone/ Dla ciebie swego nie porzucą świata,/ Weźmiesz po prostu ziemiankę za żonę./ A gdy się zjawi istota skrzydlata./ Wszak związki z lewej ręki dozwolone!»/ --- «Dobrze --- rzekł książę --- ja dotrzymam wiary,/ Masz moje słowo!» --- I z tym odszedł stary. Jak tylko wieść ta wiadomą się stała,/ Wszedł u lwów miejskich rodzaj «wieszczek» w modę, ./ Młódź tylko «walce wieszczek» tańcowała,/ Dworski poeta pisał: «wieszczek odę»./ Publiczność serio całkiem roztrząsała,/ Kwestię płodności wieszczek, ich przyrodęprzyroda --- tu: natura..../ A to, czy wieszczka zamężna podległą/ Jest śmierci, głośne dysputy zażegłozażec (daw.) --- zapalić.. KaraFilozof tylko wzruszał ramionami/ I dał do druku, przy tej sposobności/ Metafizykę wieszczek z przypisami/ I ofiarował «Jego Wysokości»./ Miał też za swoje! --- mówiąc między nami ---/ Książę nie znosił mądrych wątpliwości;/ Rozkazał przeto, by autor poślubił/ «Hof-usypiaczkę» --- lubił czy nie lubił! W miarę, jak wieść ta po kraju się niosła,/ Powstały krzyki i wielkie rozruchy.../ Chór starych panien wołał: «to rzecz wzniosła,/ Hamować zmysłów szalone wybuchy!»/ Mężczyźni drwili... straszna burza wzrosła/ W wszystkich haremach; chodziły posłuchy,/ Że panie mocno uczciły zniewagę,/ Iż je odrzucić książę miał odwagę. CnotaKrewkość młodzieńcza sąd nader łaskawy/ U pięknych kobiet znajduje w ogóle;/ Don JuanDon Juan --- postać literacka będąca uosobieniem kochanka; bohater sztuki Tirso de Moliny Zwodziciel z Sewilli i kamienny gość (1630), następnie dramatu Moliera (Don Juan, 1665), opery Mozarta (Don Juan, 1788) i poematu dygresyjnego Georga Byrona (Don Juan 1818); pot. uwodziciel, entuzjasta przygód miłosnych. tylko na scenie plugawy.../ W życiu nań patrzą ze smutkiem a czule.../ Cnota z krwią rybią --- okaz nieciekawy!/ Kto nie zapłynął nigdy wbrew regule,/ Wprawdzie chłopiętom za przykład się daje,/ Lecz grzesznik więcej współczucia doznaje. Dopieroż książę! Wszakże dlań goręcej/ Serce u każdej uderza kobietki.../ Mógł zrobić wybór z pomiędzy tysięcy.../ Fanatyk! Wszystkie blondynki, brunetki,/ Odrzucić!... Jakby te nie miały więcej/ Wdzięków od wieszczki, powietrznej kokietki./ I to bez próby! Młody jest, jak róża,/ A kobiet nie chce!... ależ to oburza! Tak wyrzekały piękne Astrachanki,/ Które się różnią bardzo bez wątpienia/ Od naszych kobiet; ale kurtyzanki/ Mogą się od nich uczyć doświadczenia.../ Czy równie biegłe są śliczne sułtanki/ W intrygach dworskich, niechaj sam ocenia/ Każdy, kto tylko będzie dość cierpliwy,/ Żeby doczytać ten opis prawdziwy. Ogród, gdzie z szumem biły chłodne zdrojezdrój (poet.) --- źródło.,/ Leżał pod zamkiem; i z tej właśnie strony,/ Miały swe okna sypialne pokoje./ Tu nieraz książę w dumach pogrążony,/ Słowiczych pieśni słuchał --- i gwiazd roje/ Pozdrawiał, blady, samotny, stęskniony;/ Nieraz, w godzinie duchów go widziano/ W oknie objętym girlandą różaną. Była noc letnia; srebrzysty i blady/ Księżyc wszedł w pełni; Kalilbad wpół senny/ Czytał, jak zwykle, tom Szecherezady,/ (Duszy to jego pokarm był codzienny)/ W komnacie łuny miesięcznejmiesięczny (daw.) --- księżycowy. kaskady/ Biły, zmierzch tworząc przejrzysty, promienny.../ Wstał wreszcie książę --- i w oknie wsparł głowę/ Śniąc światy duchów --- cudne, księżycowe. Wtem widzi --- nisko, kędy złote piaski/ Znaczą trzy ścieżki na rozstaj przecięte,/ Zjawisko srebrne, jak księżyca blaski.../ Kobieta --- czy też widziadło zaklęte/ Stoi w okręgu, który końcem laski/ Zakreśla druga... obie owinięte/ Od stóp do głowy w obłoczne zasłony./ Których nie może przebić wzrok zdumiony. Patrzy --- wtem pierwsza na kolana pada,/ A druga, z twarzą ku niebu zwróconą,/ W płowych pobłyskach stoi cicha, blada.../ Nagle posłyszał pieśń dziwnie nuconą,/ Która w westchnieniach rwie się, jak ballada.../ Ledwo śpiew umilkł, jak gdyby rzuconą/ Z nieba, gołąbkę ujrzał --- a z altany/ Pełznął wąż w dziwne cętki nakrapiany. Przypełzł --- i żywą przepaską się zwinął/ Wokoło szyi tej, co stała w kole;/ Tymczasem biały gołąbek opłynął/ Nad głową drugiej --- i siadł na jej czole,/ I jak diadem skrzydełka rozwinął;/ Zasłony z ramion frunęły na wolę;/ Jedna w czerwieni --- a draga w błękicie,/ Zaczęły tańczyć, jakoby w zachwycie. A gdy się obie zgodnym niosą ruchem,/ Gołąbek wzleciał... wąż kręgiem go ściska,/ Mieszając pierścień szmaragdowy z puchem/ Białej ptaszyny, jak twór bez nazwiska.../ A kiedy pragnień porwany wybuchem,/ Książę chce wybiec, cud obaczyć z bliska,/ Nim krok postąpił --- wszystko jedną chwilką/ Znikło, jak gdyby snem to było tylko. I niedowiarka --- o to się założę ---/ Zmieszałby dziw ten; cóż Kalilbad-chana?/ Z płonącą duszą chodził tam, po dworze,/ Gdzie znikła para tanecznic świetlana./ I ledwo wtedy rzucił się na łoże,/ Gdy kogut opiał świt białego rana;/ Wierząc najmocniej, gorączką trawiony,/ Że mu cud wielki był dziś objawiony. Jak człowiek, który w najdroższym spojrzeniu,/ Ujrzawszy pierwszy promyk wzajemności,/ Chodzi jak gdyby w sennym osłupieniu/ I żadnej zwykłej nie tknie się czynności/ Czekając, rychło w lubym upojeniu/ Znów mu zabłyśnie błogi świt miłości:/ Tak pełen jakiejś rozkosznej niemocy,/ Czekał Kalilbad przyjścia drugiej nocy. Tym razem jednak nie chciał tam, na górze,/ W oknie, z daleka oczekiwać wróżek./ Zaledwo księżyc zabłysnął w lazurze,/ Szedł gorejący wzdłuż kwiecistych dróżek,/ Jak w szału swego zatopiony chmurze,/ Iż posłyszawszy kroki (nóg, nie nóżek),/ Zapomniał, że się wieszczki we mgłach rodzą/ I że bujają w wietrze --- nie zaś chodzą. I znów, jak wczoraj, mary zakwefione/ Stanęły, kędy koła widne ślady;/ I znów te same sztuki powtórzone:/ Klękanie, modły, tajemne narady.../ Znów pod wężowe pierścienie zielone/ Podpłynął gołąb... gdy wtem wypadł blady/ Książę z ukrycia i z błagalnym gestem/ Rzekł: «Duchy jasne, sługą waszym jestem! Błogie istoty! Niech znam imię wasze,/ I cel przybycia i tajne zamiary!.../ Żadnych się trudów dla was nie ustraszę,/ Jeśli zechcecie przyjąć me ofiary!»/ Tutaj wzruszone obie panie nasze/ Spojrzały milcząc, zwyczajnie, jak mary./ A jedna wzrokiem zdawała się błagać,/ Druga: «No, dalej! Przestań-że się wzdragać!» «Książę! --- wyrzekła wreszcie grubym głosem,/ Jaki z ust wieszczki od początku świata/ Kie wyszedł (zgadłby słuchacz z lepszym nosem,/ Że nie ambrozjaambrozja (mit. gr.) --- pokarm bogów olimpijskich. z ustek tych zalata),/ Przebaczam, nad twym litując się losem,/ Żeś złamał koło, które nas oplata./ Jeśli przysiężesz wierność i milczenie,/ Usłyszysz rzeczy ważne nieskończenie. Znasz już zapewne wsławione imiona/ Cnej Mofetuzy oraz Kankrelady?/ Patrz! Tych to wieszczek para uwielbiona/ Chce ci łask swoich użyczyć i rady./ Pragniesz, by z świata duchów narzeczona/ Żoną ci była, o młodzieńcze blady?/ Jest takie dziewczę, więc nie trać otuchy,/ Jednym zamachem dwie zabijem muchy. Wiedz, że prawdziwa wieszczka, czystej rasy,/ Która się waży poślubić człowieka,/ Chociażby króla, na wieczne już czasy/ Wygnana, próżno przebaczenia czeka./ Taka to kara, za miłość Karkasy/ Dla Foh książęcia, dotąd się przewleka;/ Z krainy wieszczek za chwilę słabości/ Wyklęta, żyje w ciężkiej samotności. Na dzikiej wyspie, w pośród mórz, nieznana,/ Hoduje dziecię, istnego anioła,/ Czasem odwiedza ją wieszczka Morgana;/ (Morganatycznośćmorganatyczność --- związek morganatyczny zawierany jest przez władcę z osobą niższego stanu, która nie dziedziczy tronu ani tytułu, a również dzieci ich nie nabywają. nie razi jej zgoła)/ I ta przysięga, że w krainach chana,/ A może nawet na świecie dokoła,/ Nie ma piękności tak cudownej miary/ Jak piękność wieszczki dziecięcia, Giulnary. Przecież, nieszczęsna! za matki swej winy/ Ponosi karę, choć niezasłużoną;/ Żaden duch z wieszczek uroczej krainy,/ Dziecięcia błędu nie nazwie swą żoną./ Świat nawet gani takie zaślubiny./ Któż chce, by żonę »podrzutkiem« mu lżono?/ Choć tron ozdobić może wdzięk Giulnary,/ Któż zechce patrzeć na ród jej przez szpary?» «Ja! --- krzyknął nagle wzruszony młodzieniec ---/ Dzięki wam wieczne!... Więc lud mój obaczy,/ Żem nie fantastyk żaden, nie szaleniec,/ Co w chorej głowie widziadła majaczy!/ Niegodny wprawdzie jestem oblubieniec/ Dziecięcia wieszczki, lecz gdy przyjąć raczy/ Miłość mą, wierny będę aż za grobem!/ Lecz gdzież ją znajdę i jakim sposobem?» «Cicho, na Boga, burzliwy młokosie!/ Już my królową przez węża pytały/ I przez gołębia, co o twoim losie/ Postanowił? Wieść dobrą nam dały./ Lecz teraz, gdy krzyk, lecący po rosie,/ Potargał pasma mgły, co szal jej tkały,/ Gniew ją ogarnął! Nie wiem, czy przebaczy,/ Dla dawnych zasług, ten hałas prostaczy. «Odejdź! Będziemy pytać jej na nowo;/ Jeśli »tak« powie, jutro już dziewica,/ Na puchach ptasich, nocą księżycową,/ Spłynie w twe progi, jak oblubienica.../ Lecz musisz tutaj książęce dać słowo,/ Że nie wpierw zechcesz oglądać jej lica,/ Aż a drzwi swoich usłyszysz pukanie/ I głos: »już czas jest«. Wtedy... niech się stanie! Matka nie życzy, aby przed miesiącem,/ Żoną ci było niewinne jej dziecię,/ Nie waż się tedy słówkiem zbyt gorącym/ Drażnić ją pierwejpierwej (daw.) --- wcześniej.; lecz, jak bywa w świecie,/ Królewskich skarbów opromień ją słońcem,/ Jako swą przyszłą; wszak wy to umiecie!/ Lecz ani słówka! Ni w domu, ni w tłumie.../ Nie wart jest szczęścia, kto milczeć nie umie». Umilkła wróżka; książę zachwycony/ Skłonił się niemy i do zamku wrócił./ Zapewne, każdy więcej doświadczony/ Gruby ten figiel w śmiech byłby obrócił;/ Lecz nasz marzyciel, szczęściem odurzony,/ Zamknąwszy oczy, w kraj ułud się rzucił./ Przebiegał pokój wzdłuż, wszerz i ukośno,/ Strofy HafizaHafiz (1319--1389) --- poeta perski, uznawany za klasyka perskiej literatury. deklamując głośno. JedzenieWtem: puk, puk! «Kto tam?» «Czas wieczerzać, panie»./ «Nie jestem głodny». «Ach! Niechby obaczył,/ Pan mój choć pasztet... ostygło już danie,/ Gdy książę klątwy jakieś szeptać raczył...»/ Kalilbad odrzekł:. O! Gdybyś był w stanie/ Ocenić raj ten! Próżno bym tłumaczył,/ Milczeć mi trzeba!... jedzcie, przyjaciele.../ Pieśni! Muzyki! Przyślij mi kapelę!» Westchnął i odszedł Negr, drapiąc się w głowę./ Wkrótce, gdzie kwitną pomarańcze złote,/ Zabrzmiały dźwięki stłumione, echowe,/ Jakby nadzieję głosząc i tęsknotę./ Hussejn tymczasem miał kłopoty nowe,/ Siedząc za stołem i ciężką robotę.../ Spożywał za dwóch, ażeby we dworze/ Nikt nie powiedział, że pan jeść nie może. A gdy do pełna boki już wyłożył,/ Zapalił fajkę na długim cybuchu/ I na puchowej sofie się rozłożył,/ Taki monolog wiodąc sobie w duchu:/ Władza«Większego głupca jeszcze Bóg nie stworzył,/ Jak marzyciela sławy o czczym brzuchu!/ Niech mi kto zechce pytanie rozwiąże:/ Kto tu jest panem? ja --- czy też nasz książę? Jak król jem, piję; odziewam się w złoto,/ W jedwab, w aksamit; ministrom powiadam/ O każdym księcia katarze... hołotą/ Dworską, jak zechcę tylko sam, tak władam./ Kobietki wdzięczą się do mnie, z ochotą/ Szepcząc najmilsze słóweczka... posiadam/ Młode huryski, stare wina, wpływy.../ I król Salomon nie był tak szczęśliwy. Brak tylko nazwy, lecz kto ją ma, dziennie/ Podpisać musi dekretów tuziny/ (Czytając, jeśli rzecz bierze sumiennie)/ A przy tym dobrze napocić czupryny,/ Zmarszczywszy czoło monarsze solennie./ Taka królewskość --- a! To czyste drwiny!/ Ten tylko żywot prowadzi książęcy,/ Kto je, używa, pije --- i nic więcej! Tak zwykli czynić mądrzy monarchowie,/ Ale nasz książę... zmiłuj się ty, Boże!/ Wolałbym diabłu powiedzieć »na zdrowie!«/ Niż nosić takich umartwień obrożę,/ Co on, u licha, powinien mieć w głowie,/ Jeśli nie piękne odaliskiodaliska --- niewolnica w haremie sułtana. hożehoża (daw.) --- piękna i zdrowa.?»/ Tu począł drzemać, pełen przeświadczenia,/ Że kamerdyner --- jest panem stworzenia! Pieśń druga Pierwsze «rendez-vousrendez-vous (fr.) --- randka (dosł.: spotkanie).!» Wiosenne podmuchy/ W zakrzepłe piersi wieją z tego słowa!/ Któż jest tak stary, tak zimny, tak głuchy,/ Co ca dnie duszy w świeżości nie chowa/ Młodzieńczych wspomnień? Tak szkła odłam kruchy/ Na wieki znaczy rysa diamentowa./ MłodośćIleż lat! Przecież dotąd mi się marzy,/ Jak kapelusik ów był jej do twarzy! Sama go matka włożyła na włosy.../ «W ogrodzie chłodno» --- Chłodno? Pani droga!/ Wszak dziewczę płonie, jak świtem niebiosy./ W szesnastym roku --- i zima nie sroga!/ Drobnymi kroki wilgotną od rosy/ Łąkę przebiega... to potknie się noga,/ To się przychyli, gdzie rośnie wyniosły/ Buk, jakby fiołki dziś jeszcze tam rosły! Jak to! Znajomych kroków tak się lęka,/ Jakby o niczym zgoła nie wiedziała?/ O obłudnico! Czyliż moja ręka/ Czarno na białym ci nie napisała,/ Że «serce moje ból śmiertelny nęka.../ Że gdybyś tylko wieczorem zechciała.../ Dzisiaj... nad stawem... łaskawym obliczem ---»/ I ty przychodzisz --- i nie wiesz o niczem? Pod wpływem chwili, choć bardzo dziecinny,/ (Od Kalilbada młodszy rokiem przecie)/ Byłem poważny tak, jak każdy inny,/ Co kiedykolwiek rozprawiał na świecie/ O wiecznym związku serc! Ona --- niewinny/ Wzrok opuściła... wstążki w palcach gniecie./ A gdy jej rączkę uściśnieniem pieszczę,/ Jak błyskawica przebiegły ją dreszcze. Wreszcie na ławie siedliśmy oboje./ «Serio to bierzesz?» --- pytałem z pośpiechem./ Pobladła, wzniosła jasne oczy swoje,/ I «bardzo serio!» --- odrzekła z uśmiechem!/ Więc dalej gadać!... prawychprawy (daw.) --- prawdziwy. dzieci dwoje,/ Słów my się naszych nie strzegli przed echem;/ I chociaż mogłem (tak byliśmy sami),/ Ust jej moimi nie tknąłem ustami. Po prostu, na myśl nie przyszło! Inaczej/ Byłbym się ważył... ty byś nie broniła!.../ Nie byłem wcale nieśmiały, a raczej/ Wyznam, że tęskność dawno mnie trawiła!/ Lecz teraz, jak to dziecko, co obaczy/ Przysmak, który mu matka przyrządziła,/ Nie je, szczęśliwe, że go swoim zowie;/ Tak mnie pragnienia nie postały w głowie! Nigdym nie posiadł, o czym ja tam marzył.../ I nigdy ust tych, co się oddawały,/ Nie tknąłem! Jakiś chłód uczucia zwarzył./ A gdym ją żegnał na zawsze, zdrętwiały,/ Tom do ust niosąc dłoń jej, zauważył.../ Przez rękawiczkę!... że palce jej drżały./ Koniec był zwykły, szpetny, obojętny.../ Ale początek --- wieczyście pamiętny! Gdzie ty się błąkasz pieśni? Z Astrchana/ Do... cicho! przecież nie pamiętnik piszę!/ Powróćmy lepiej do Kalilbad-chana./ Jak wolno chwile zapadają w ciszę,/ Zanim w gwiazd blasku nadejdzie czekana!/ Kto nie wie, jak się wahadło kołysze/ W oczekiwaniu, jak minuty cieką/ Śmiertelnie długo... ma pod nosem mlekoma pod nosem mleko (daw., pot.) --- jest jeszcze dzieckiem.. Kalilbad był sam --- i pełen tęsknoty/ Szukał spokoju, biegając po gmachu.../ Przyjdzie?... nie przyjdzie?... puchar szczerozłoty/ Nadziei na dnie --- mieści gorycz stracha./ Zbierał wachlarze przedziwnej roboty,/ Szkatułki drogie o cudnym zapachu,/ Mnożąc weselne dary, jakie w świecie/ Tysiąca nocy zaledwie znajdziecie. Nawet korona z pereł i rubinów,/ Którą królowa nieboszczka nosiła/ Podczas wspaniałych, dorocznych festynów,/ Na młodszym czole będzie dziś świeciła./ Hussejn, zdziwiony niezwykłością czynów,/ Pyta: «Czy jego wielkość zaprosiła/ Gości na dzisiaj?...» Lecz książę rozkazał/ Krótko: «Idź spać już!» --- i drzwi mu pokazał. SzpiegIstniał gdzieś w starym, jedwabnym obiciu/ Otwór nieduży --- lecz przecie dość wielki,/ By przezeń można wypatrzeć w ukrycia/ Tajniki państwa --- i różne figielki/ Książąt --- przy jakim tête-à-têtetête-à-tête (fr.) --- spotkanie, zwł. osób przeciwnej płci.... W użyciu/ Był on od dawna na przypadek wszelki;/ Tam podglądała służba ich wielkości,/ Z wyższych poleceń --- albo z ciekawości. I Hussejn takoż udał się na czaty,/ Wstrzymując oddech... Nic nie widział długo;/ I tylko książę, jak jeniec skrzydlaty,/ Wzdychał, księżyca oświecony smugą./ Z pobladłą twarzą, w pośrodku komnaty,/ Wstrząsany dreszczem stał przed wiernym sługą,/ Przygryzłszy wargi, nasłuchiwał bacznie/ Ilekroć wietrzyk w drzewach szumieć zacznie. Księcia zdobiła szata purpurowa./ Gronostajami w koło bramowanabramowany --- obrębiony.;/ Rękojeść szabli jego szmaragdowa/ Zawstydzić mogła skarb wielkiego chana;/ Lustro pochlebne szeptało mu słowa.../ Że piękna była postać młodociana,/ Dawno już wiedział! Wszak pochwał czczym dymem/ Był okadzany --- i prozą --- i rymem. Lecz jakże z wieszczką równać się w urodzie/ I najpiękniejszy ze śmiertelnych zdoła?.../ To też od rana niepokój go bodzie,/ Czy narzeczona nie uzna go zgoła/ Brzydkim?... kto wie też, czy przy swej przyrodzieprzyroda --- tu: natura./ Człowieka zechce pokochać?... I z czoła/ Odgarnął ręką, od gorączki drżącą,/ Bujnych swych włosów masę czarną, lśniącą. Przyjdzie?... nie przyjdzie?... a nuż przedsięwzięcia/ Królowa wieszczek nie uzna?... a może/ Matka zabroni wybrać córce księcia?.../ Pewno w pałacu jej, o każdej porze,/ Skrzydlate smoki pilnują dziewczęcia.../ I czary wkoło otaczają łoże?.../ O biedny książę!... Wtem --- przestał oddychać.../ Na schodach --- zda się, chrzęst jedwabiów słychać! Stanął --- i patrzy --- i drżą mu kolana.../ Puka!... tak tylko wieszczki pukać zwykły!/ Rzucił się do drzwi... Zawoalowana/ Dziewczyna w progu stoi, jak cień nikły,/ Bez ruchu. Więc to, co dusza młodociana/ W snach przeczuwała, cud dziwny, niezwykły,/ Spełnił się wreszcie!... nadzieje --- dojrzały!/ On może ręką dotknąć --- ideały! ... Bez tchu stał przed nią, jak ci, co się boją/ Spłoszyć widziadło... dziewczę milczy skromnie./ «Giuluaro! --- wyrzekł wreszcie --- daj mi twoją/ Rączkę!... Prawdaż to?... ty przyszłaś tu, do mnie?/ Kraj swój zamieniasz na ojczyznę moją?.../ Zda się, że marzę o czymś nieprzytomnie.../ O, pójdź tu bliżej! Niech dotknę się ciebie./ Powiedz: jam twoja, na ziemi i w niebie!...» Ona jednakże bez ruchu, milcząca,/ Stoi na progu... książę dłoń ujmuje/ Z słodką przemocą, ciesząc się bez końca,/ Że mu na skrzydłach gdzie nie ulatuje.../ A gdy stanęła w jasności miesiąca,/ Z dziewiczych rysów zasłonę zdejmuje,/ Wstrzymując ledwo okrzyk uwielbienia.../ Tak cud ten żywy --- przechodził marzenia! Z rożnych widzianych dotąd wizerunków/ Znał tylko wieszczki o długich blond włosach,/ Z płcią różowawą --- jak od pocałunków;/ I uśmiechnięte --- jak gwiazdki w niebiosach./ A tutaj --- widzi ślad ciężkich frasunkówfrasunek (daw.) --- zmartwienie./ I więcej płaczu odgaduje w losach,/ Niźli uśmiechów... Ta cera smagławasmagławy --- o nieco ciemnej karnacji (od: smagły).,/ Wśród łez zgubiła kędyś do róż prawa. Twarzyczka ściągła --- i szczupła --- i śniadaśniady --- o ciemnej skórze.,/ Purpura wzruszeń ledwo zapłoniona;/ Ważkie jej czoło opływa kaskada/ Czarnych i bujnych włosów --- jak korona;/ Brew w łuk zagięta, ku skroni opada,/ Jak pióro krucze. Jeśli dowiedziona/ Rzecz, że blondynką była jej nadobna/ Matka, to ona --- do ojca podobna. I kto wie nawet, czy wieszczki Karkasy/ Książę Foh włosy nie zjednał czarnymi?/ Sprzeczność przyciąga; i po wszystkie czasy,/ Blondynki --- pragną brunetów na ziemi./ Wszak jednostajność niszczy piękność rasy!.../ Lecz jeśli można względami ludzkimi/ Tłumaczyć winy wieszczek --- bez uśmiechu/ Przyznaję: --- dziecię warte było grzechu. Historia stroju jej nie opisuje;/ A że nie myślę iść Cazotta śladem/ I zmyślać bajek, więc mocno żałuję/ Iż brak mi źródeł; przecież --- za przykładem/ Mojej kroniki --- serio utrzymuję,/ Że piękność --- z lada kwiatka ma diadem./ Zwięzły historyk po prostu jest zdania,/ Iż «była cudną do pocałowania». Oko«Giulnaro! --- błagał --- czyś ty nieszczęśliwa,/ Że tutaj jesteś?... czy nigdy spojrzenia/ Twego nie ujrzę?» Naówczas, trwożliwa,/ Podniosła rzęsy długie, pełne cienia.../ A z modrych oczu taka jasność żywa/ Błękitną smugą drżącego promienia/ Biła w młodzieńca pierś, iż mu się zdało,/ Jakoby serce jego zmartwychwstało. Znacie szafiry?... o nie! --- te nie żyją.../ Leśne fijołki?... nie! --- te są zbyt płowepłowy --- tu: blady..../ Wrześniowe niebo, gdy błękity piją/ Różaność wschodu --- i rosy perłowe?/ Zimne... zbyt zimne!... Jakże więc i z czyją/ Pomocą znajdę porównanie nowe?/ Chyba z poety tego wezmę słowo,/ Co w Capri zwiedził «grotę lazurową». Ten, kto na płaskim czółnie pochylony/ Przepływał popod zębate granity,/ Wie, jaki zachwyt, z trwogą połączony,/ Budzą tam blade, kryształowe świty.../ Wtem pluśnie rybka, grzbiet swój prześwietlony/ Odbłyskiem słońca niosąc w wód błękity.../ Wtedy lazury drżą blaski takimi,/ Że nic równego --- na niebie --- i ziemi! Chyba --- Giuluary oczy, które płoną/ Wstydliwie rzęsyrzęsy --- dziś popr. forma N.lm: rzęsami. przyćmione długimi./ I jeśli śniade lica, pod koroną/ Czarnych warkoczy, zdradzają krew ziemi,/ Przecież, że z wieszczki została zrodzoną,/ Kto raz się spotkał z oczyma takimi,/ Pewno nie wątpił --- i nie szukał faryfara (daw.) --- kościół parafialny.,/ By w księdze metryk znaleźć dowód wiary. «Droga! --- rzekł książę --- jak dzięki mam składać,/ Że nieznanemu powierzasz się śmiało?.../ Przebacz mil... pięknych słów nie umiem gadać.../ Wzruszenie szczęścia głos mi odebrało.../ Wszystko czćm jestem, co mogę posiadać,/ Bez ograniczeń --- i duszę --- i ciało/ U nóg twych składam! --- i chciałbym się łudzić,/ Że tęskność ze snn nie będzie cię budzić!... Ty jednak milczysz... masz wzrok zadumany.../ O, pójdź tu!... spocznij!... ty jesteś znużona!.../ Czy zechcesz spojrzeć na skromne te ściany?/ Nie jest to wieszczek siedziba złocona.../ Dom mój jest mały --- ale gaj różany/ Kwitnie wokoło --- i palma zielona.../ Przywykniesz, jeśli nie będzie ci wstrętny/ Pan domu... jakże?...» Spuściła wzrok smętny. «Nie! Nie chcę, nie chcę, by usta mówiły,/ Czego twe serce czuć jeszcze nie może.../ Kiedy mnie poznasz --- i będę ci miły ---/ Przyznasz, że ludzie --- też stworzenia boże!/ Prawdaż to, że nas losy rozłączyły/ Na cały miesiąc, nim błyśniesz na dworze,/ Jako królowa?... O! Jak zimno sądzą/ Miłość te, które losem naszym rządzą! «Znasz je?...» Skinęła zamiast odpowiedzieć;/ Westchnienie łonem wzruszylo dziewiczym./ Zamilkł i książę; on radrad (daw.) --- chętnie. by coś wiedzieć/ Więcej o życiu wieszczek tajemniczym,/ Ale Giulnara zdawała się siedzieć/ Bez czucia, jakby przed strasznym obliczem/ MeduzyMeduza --- najmłodsza i najstraszniejsza z trzech Gorgon, zabijająca spojrzeniem. jakiej... tylko dłoń, co drżała/ W ręku książęcia, życie w niej zdradzała. MilczenieRozmowa w dwoje, której koszt opłaca/ Ktoś jeden z pary gruchającej tkliwie,/ Rychło zasypia; niemała to praca/ Mówić, gdy luba milczy uporczywie;/ W niwecz się cały dowcip twój obraca/ I --- że całujesz --- wcale się nie dziwię!/ Ale Kalilbad, choć nieraz czytywał/ O pocałuukach, sam w ogniu nie bywał. Podał jej czarę wina --- wzrusza głową./ Sorbet, owoce przepyszne z koszykiem ---/ Nie chce; ust żadne nie otwiera słowo.../ Jakże ma mówić, czy wieszczek językiem?/ Książę przestraszył się... wszak taką mową/ W całym się dworze nie dogada z nikim.../ «Lecz do wesela zrozumiem ją pewnie!»/ Tymczasem dary przedstawia królewnie. «Pójdź, o najdroższa! --- rzekł w tkliwym wzruszeniu ---/ Obacz, czy skarb mój zająć cię nie zdoła.../ Oto dyjadem, co w włosów twych cieniu/ Ma błyszczeć, na kształt miesięcznegomiesięczny (daw.) --- księżycowy. koła.../ Oto korona --- kamień przy kamieniu ---/ Co była godną matki mojej czoła/ Dotykać --- teraz błogą ma nadzieję,/ Że w niej młodzieńcza księżna zajaśnieje. A oto pierścień, co jak słońce płonie;/ Syn go najstarszy brał z ojca i dziada,/ By nim ozdobić tę, która na tronie,/ Jak monarchini, przy boku mu siada.../ A jak ten klejnot, tu, w całej koronie/ Równego nie ma, tak dla Kalilbada/ Tyś jest jedyna!... o, daj mi swą rączkę ---/ I weź na wieczne śluby tę obrączkę!» Tu się pochylił --- i gibkim ramieniem/ Objął ją --- w usta całując... Pobladła ---/ I ze śmiertelnym jakimś przerażeniem/ Nagle mu do nóg na dywan upadła,/ Kolana jego rączek swych pierścieniem/ Objąwszy --- z twarzą jakby n widziadła/ Bidą... Usta jej: «łaski!» --- wyszeptały,/ A on stał przed nią, drżąc z wzruszenia cały. Wreszcie się schylił, by jej uścisk błogi/ Złożyć na czole; zerwała się z ziemi.../ «Ach paść mnie, panie! puść!... na wszystkie bogi!.../ Z zamku mnie wypędź rękami własnymi.../ Niech się nade mną dopełni los srogi!.../ A gdy już ujdę krokami cichymi/ W cień i w noc --- przebacz! Zapomnij, o panie,/ Żeś mnie tu widział!...» Głos stłumiło łkanie. Lecz ten szalony wybuch był dla księcia/ Jak objawieniem uroków dziewicy./ «O nie! --- zawołał --- z mojego objęcia/ Nikt cię nie wyrwie, blasku mej źrenicy!/ Nie wzbraniaj sercu miłości przyjęcia!.../ Wyznaj, dla jakiej smutnej tajemnicy/ Chcesz mi ulecieć?...» --- Łzy jej w oczach stają:/ «Panie! nie godna-m być i sługą twoją!» On patrzy, jakby z oczu chciał dochodzić./ Co za szał nagły unosi jej ducha?.../ Prędzej by wierzył, iż kłamstwa dowodzić/ Mogą mu zmysły, niż --- że prawdy słucha./ «O panie! Dłużej nie mogę cię zwodzić! ---/ Ze łkaniem znowu dziewczyna wybuchła ---/ i choćby w sztuki poszarpać mnie miano,/ Wyznam ci zdradę podle uknowaną. Gdyż wiedz, o książę, iż nie jestem zgoła/ Dziecięciem wieszczek, lecz nędzną istotą,/ Podrzutkiem, który nie śmie podnieść czoła.../ A jeśli umrzeć mam --- umrę z ochotą!/ Bom bez ojczyzny, jak wiatr, co dokoła/ Lata... i ręce bezlitosne oto/ W mocy mnie swojej mają... lud tułaczy/ Podjął mnie kędyś, na żywot żebraczy! Step był mym łożem --- lub kamień wśród drogi.../ Mlekiem mnie klaczy Cyganki karmiły.../ Ciernie mi bose kaleczyły nogi ---/ A skórę żary słońca przepaliły.../ Ilekroć w wioski przybyliśmy progi,/ Musiałam tańczyć, choć mi brakło siły.../ I wróżyć w chatach --- i żebrać przy drodze./ Wróciłam próżnopróżno --- tu: bez niczego. --- to bito mnie srodze. Lecz chociaż nigdym dawniej nie słyszała/ O cnocie, zbrodni, o prawdzie, o Bogu,/ Przecież mnie hańba zawsze przerażała;/ I --- czysta żyłam tam --- na tym barłogu!/ ModlitwaAż raz, gdym meczet otwarty ujrzała/ I prawa niebios posłyszałam w progu,/ Codziennie modły prorokowi składam/ I z doli mojej Bogu się spowiadam! Tak żyłam dotąd; a kiedy nareszcie,/ Do twego państwa losy nas przywiodły,/ O niczym innym nie mówiono w mieście,/ Jak o książęciu, którego nie zwiodły/ Aż dotąd wdzięki i sztuki niewieście./ Matkę przywódcy pobudził zysk podły/ Korzyści --- i mnie mając w mocy,/ Podstępne dzieło rozpoczęła w nocy. PodstępDwie stare wiedźmy, co nieraz w pochodzie/ Durzyły ludzi gołębiem i wężem,/ Ciebie! o książę! w zamkowym ogrodzie/ Podeszły, własnych złudzeń twych orężem,/ Prawiąc o wieszczki przecudnej urodzie.../ A gdyś im przyrzekł zostać dla niej mężem,/ Rade, że sztuka taki obrót wzięła,/ Mnie przystroiły, by dokończyć dzieła. Tak one złe są! Ich całe zadanie/ Obmyślać zdrady, zyski mieć z sromotysromota (daw.) --- wstyd..../ Lecz sprawiedliwie dziwisz się, o panie,/ Czemu ja do tej należę roboty?/ Ach! Jak niechętnie! Lecz próżne błaganie/ I nadaremnym był opór sieroty,/ W bandzie mi śmiercią okrutną grożono,/ Jeśli ich wola nie będzie spełnioną. A teraz --- teraz ostatnie wyznanie,/ Chociażbym tutaj ze wstydu skonała!/ Ja-m do pałacu twego idąc, panie,/ Ze szczęścia raczej, nie ze strachu drżała.../ Myślałam sobie: niech się co chce stanie,/ Bylem go jeszcze raz w życiu ujrzała!/ Bom ja cię, książę, widziała już w tłumie,/ Kiedyś przejeżdżał pogrążon w zadumie. TajemnicaZa nic mam perły, za nic mam klejnoty,/ Chociaż łudzono mnie ich obietnicą./ Wiedziałam także, iż nędznej sieroty/ Nie zrobisz, panie, swą oblubienicą./ Przyszłam --- bo dusza mdlała mi z tęsknoty,/ Bo się dławiłam podłą tajemnicą/ Grożącą tobie! Widziałam na świecie/ Kłamstw tyle, panie! Snem jest »wieszczek dziecię«. Ileż to razy wróżek kunszt nikczemny/ Podpatrywałam w tym życiu tułaczym,/ Gdy nim Cyganki łudziły tłom ciemny!/ Dziś wiem, że duchy są kłamstwem prostaczym./ Ludzkiej nam doli żaden znak tajemny/ Nie jawi... w gwiazdach nic my nie obaczym,/ Tylko pragnienie cudów łatwowierne/ Daje nam pędzić to życie mizerne! Wyznałam wszystko! Jedyne żądanie,/ Niech umrę w twoich zaślubin godzinie!/ Ach! Jedno twoich ust pocałowanie/ Odkryło całą ohydę w mej winie!/ Tyś się uniżył do kuglarki, panie,/ Która wśród tłumów tańczyła na linie./ Ostatnią łaskę twą przyjmę z podzięką,/ Jeśli mnie zabić zechcesz własną ręką». W prochu, u jego stóp, leżała blada/ Twarz jej, a ciemna główka jej bez ruchu/ Zdała się czekać na cios Kalilbada./ Lecz książę w niemej boleści wybuchu/ Stoi i sercem swoim ledwo włada,/ Tak udręczony i wstrząśnięty w duchu,/ Jak gdyby piorun rozwiał złote mary./ On życie dałby za powrót swej wiary. «Powstań, Giulnaro!» --- rzekł wreszcie --- ,,choć może/ Innym cię trzeba nazywać imieniem,/ Gdy wszystko, czemu wierzyłem, w tej porze/ Niknie, jak śniegi pod słońca promieniem./ Ja mam cię zabić? Ja, ciebie? O Boże!/ Tyś ocaliła mnie swym poświęceniem/ Przed siecią intryg grożących mej sławie,/ I obudziła mnie, com spał na jawie? Miłość«Nie! Ty żyć będziesz! A szczęścia kwiat biały/ Z tej chwili smutku zakwitnie na nowo./ Gdy cię wywyższę, kto będzie dość śmiały,/ By o przeszłości wspomnieć choćby słowo?/ Nie sądź, że jakieś przelotne zapały/ Myśl tę kaprysem przewiały nad głową;/ Nie! Gdym całował usta twe, poznałem,/ Żeś ty mi źródłem szczęścia w życiu całym!» Do piersi swoich tuli ją i czeka/ Rozpłomieniony, aż ozwie się blada./ Czytelnik widząc, że się to przewleka,/ Oczekiwanie dzieli Kalilbada./ Ona się płonipłonić się (daw.) --- czerwienić się.... «tak» z cicha wyrzeka./ Uścisk, łez trochę i zasłona spada./ A jak to wszystkim wiadomo, publika/ Przed końcem aktu z teatru umyka. Co do mnie, nic bym znowu tak dalece/ Nie miał przeciwko połączeniu pary/ Bez żadnych przeszkód; bo wszystkie te hece/ Z zakochanymi --- to wymysł już stary/ I tylko jakieś intrygi kobiece.../ Jeśli nie biorąc nazbyt ścisłej miary/ Na ród tej, z którą wesele obchodzi,/ Książę jest kontentkontent (daw.) --- zadowolony., a cóż mnie to szkodzi? Ale gdzie idzie o prawdę, któż pakta/ Z kłamstwem zawiera dla marnej uciechy?/ Wszak w Astrachanie dziecko zna te fakta!/ Nuż przetłumaczą mnie? (za ciężkie grzechy)/ Miałbym się z pyszna! Nie, alea iactaalea iacta [est] (łac.) --- kości zostały rzucone (przen. o podjęciu nieodwracalnej decyzji)../ Kronik się przecie nie pisze na śmiechy./ Kto mniema, że to trudy są stracone,/ Może nie słuchać dłużej, jest... «padrone». Ja się historii tutaj trzymam święcie!/ A ona świadczy (są cuda na ziemi),/ Że się Giulnara broniła zawzięcie/ Losowi, co jej czoło «dyjademi»/ (Wyraz ten w jakimś znalazłem fragmencie);/ I choć się brzydzę dobrami cudzymi,/ Brak uczy żebrać, brak rymu --- rabować.../ W oktawach trudno uczciwość zachować. «Panie» --- błagała --- «co czynisz, o panie?/ Jak to, królewską matki twej koronę/ Podrzutek miałby nosić w Astrachanie?/ Przeciw mnie, której życie jest wzgardzone,/ Nienawiść ludu i wielkich powstanie?/ Czyż nie powiedzą tłumy oburzone,/ Żem cię uwiodła czarami tajemnie?/ Ach! Nawet dobrzy będą szydzić ze mnie. Niechaj cię litość nie unosi rzewna./ O szczęściu moim nie myśl, panie drogi!/ Dla ciebie kędyś urosła królewna,/ Co skarby wieszczek przyniesie w twe progi./ Ja niechaj zniknę, jako mgła rozwiana,/ A gdy za bramę twą przejdą me nogi,/ Gdy znów zapadnę w noc życia nędznego,/ Pomyśl: to sen był --- zbudziłem się z niego. Cyganom powiem, ie twarz moja śniada/ Łaski przed twoim nie miała obliczem./ Ja, zanim zorza błysnęłaby blada,/ Miałam przed tobą nie mówić o niczym./ Przed świtem odejść nie mogę. Gromada,/ Nim szpiegi zwietrzą, przejściem tajemniczym/ Powróci w lasy; lecz przyrzecz mi, panie,/ Że w kraju twoim nic im się nie stanie!» Zamilkła; piękne swe błękitne oczy/ Wzniosła na księcia z błagalnym wyrazem./ Młodzieniec ciężką walkę z sercem toczy,/ Wie, że mu szczęście przepadnie z nią razem./ Gdy tak, zbliżeni w księżyca przezroczy,/ Są jakby cudnym tęsknoty obrazem,/ Poza obiciem sąsiednich podwoi/ Zakaszlał Hussejn, na znak, że tam stoi. Frant! Uznał, że czas już ratować człowieka,/ Który miłością stał tam udręczony./ On pojąć nie mógł, na co książę czeka/ I życie sobie zatruwa, szalony!.../ Więc z miną sługi, któremu dopieka/ Długie czuwanie, jak z drzemki zbudzony,/ Przetarł powieki i ziewnął z hałasem,/ Biedak, chciał pomóc, przeszkodził tymczasem. Gdy pierwszy szelest doleciał dziewczyny,/ Pierzchła jak łania, którą szczują charty./ Pokój pozostał (dla prostej przyczyny,/ Że książę wstydził się zamknąć) otwarty./ Widział ją Hussejn, który od godziny/ Po za obiciem odprawiał już warty;/ «Co chcesz?» --- «Czy jest kto u waszej książęcej/ Mości?» --- «Sam jestem --- i któż miał być więcej?» «Hm!» --- mruknął Murzyn --- dziwaczne rozruchy/ Ze snu mnie dzisiaj ciągle przebudzały./ Słyszałem jakby wołające duchy./ Lecz, chwała Bogu, książę zdrów i cały!»/ Kalilbad, ledwo wstrzymując wybuchy/ Gniewu: «Precz --- krzyknął --- służalcze zuchwały!/ Na oczy odtąd stanąć mi nie wolno!»/ --- «O panie! Przebacz winę mimowolną! Przyśniłem widać gwar bitwy i błyski,/ Bom czytał długo z wieczora Szah-Namę./ Lecz ja tu czuję zapach odaliskiodaliska --- niewolnica w haremie sułtana.!/ Książę pan miałeś tu wizytę? Damę?/ O! Ja wiem, kto tak duchów zawsze bliski,/ Anioły tylko ten przyjmuje same!/ Któż to był, panie? Stawiam w zakład brodę,/ Że jakieś piękne stworzonko i młode. Ale gdzież ona jest, na moją duszę?/ Mamże ją gonić?» --- «Stój! Nie waż się krokiem!» ---/ Zawołał książę. --- Kobieta, Przysięga«Wyrzec się jej muszę,/ Nigdy z tym cudnym nie spotkam się wzrokiem!»/ --- «I ja to słyszę pierwszy raz? Nie ruszę/ Palcem n nogi! I klnę się prorokiem,/ Że nie ma za czym wiatru gnać po świecie!/ Drogi wskazywać nie trzeba kobiecie. Powróci sama.» --- «Co ten stary plecie?/ Nigdy. --- przysięgła!» --- «I książę jej wierzy?/ Lecz po co było puszczać ją? Toż przecie/ U drzwi są zamki, klucze, jak należy!»/ --- «Ja miałbym gwałtem zatrzymać to dziecię?/ Tę, co mej cześcicześci --- dziś popr. forma C.lp: czci. ufnie się powierzy,/ Przeciw jej woli tulić w mym objęciu?»/ --- «I! Ona by to przebaczyła księciu!» Kobieta, Miłość, Przemoc«Trochę przymusu żadnej nie zaszkodzi;/ One bo wszystkie lubią ceregiele!/ Na Boga! Krzyczy, kiedy kto nadchodzi,/ A niech się wstrzyma --- powiedzą, że cielę./ Te zwłaszcza, którym bardzo o to chodzi,/ By o ich cnotach rozprawiano wiele./ Wierzaj mi, książę, żadna nie pokocha/ Chłopca, co nie jest zuchwałym choć trocha». Lecz książę krzyknął: «Milcz, ty sprośny gadzie!/ O! Ty jej nie znasz! dziewica ta czysta/ Przed swoim własnym szczęściem --- moje kładzie;/ Dusza jej, jak jej oczy, przezroczysta./ Ona zawdzięczać berła nie chce zdradzie,/ Z ofiary tronu mego nie korzysta»./ --- «Mądrze! Lecz niech mnie jasny piorun z nieba,/ Jeśli do tego tronu aż potrzeba. Dosyć cienistej i wonnej alkowyalkowa --- sypialnia.,/ Różanych sprzętów, miękkiego obicia,/ A ptaszek --- wolność za żer swój perłowy/ Odda! Wierz, panie, doświadczeniu życia!»/ Lecz książę bardziej niż Koran surowy.../ Przy księciu ludzkość zostałaby... tycia.../ Król, SeksI może chciałbyś, jak król chrześcijański,/ Z jedyną żoną cieszyć swój gust pański? Ależ i oni, wbrew swojej regule/ Monogamicznej, nie są zbyt drażliwi./ Niejeden, chociaż żonę kocha czule,/ Kiedy-niekiedy kaprys jakiś żywi/ Toteż «ojcami ludu» zwą się króle!/ Wszak sam AbrahamAbraham --- biblijny patriarcha, syn Teracha. Pierwotnie miał na imię Abram. Gdy miał 77 lat ukazał mu się Bóg i nakazał mu wyruszyć do miejsca, które mu wskaże; gdy dotarł do miasta Sychem, Bóg oznajmił, że to miejsce oddaje jego potomstwu (Rdz 12,1--7). W wieku 99 lat ponownie ukazał mu się Bóg, by odnowić z nim przymierze; zapowiedział, że Abram będzie ojcem wielu narodów i wówczas zmienił mu imię na Abraham; wtedy również Bóg nakazał dokonywać obrzezania chłopców (Rdz 17,1--11). Abraham pojął za żonę Saraj, która była bezpłodna (Rdz 11,29--30), dlatego pierworodnym jego synem jest syn urodzony przez niewolnicę Hagar --- Izmael (Rdz 16,2--11). Dzięki łasce boskiej Saraj, której Bóg zmienił imię na Sara, zaszła w ciążę i urodziła Izaaka (Rdz 17,19--21). Po śmierci Sary, Abraham pojął za żonę Keturę, z którą miał jeszcze sześciu synów (Rdz 25,1--2). Bóg wystawił Abrahama na próbę wiary i kazał mu złożyć w ofierze ukochanego syna Izaaka. Abraham przystał na to i gdy miał go zabić, Bóg pozwolił mu złożyć w zamian ofiarę z baranka (Rdz 22,1--13). (i to mnie nie dziwi)/ Przykłady uciech podaje niewinnych,/ Że SalomonaSalomon --- biblijny król Izraela, syn Dawida, słynny z mądrości, w tradycji żydowskiej przypisuje mu się autorstwo Księgi Koheleta, Księgi Przysłów oraz Pieśni nad Pieśniami. nie wspomnę i innych. Jak to! Nie mogłeś książę tu, na dworze./ Zapewnić nadal opieki dziewczęciu?/ Biedne stworzenie zostawiasz w tej porze/ Na łaskę losu? Nie wstyd-że to księciu?/ Książę się gniewa, lecz pożal się Boże/ Nad taką dolą! Wypadnie ptaszęciu/ Tułać się teraz, do samego ranka,/ Gdzieś tam po nocy, jakoby Cyganka!» «Hussejnie! --- przerwał Kalilbad z zapałem ---/ Żalem i wstydem zażegłeśzażec (daw.) --- zapalić. mi duszę!/ Śpiesz! Biegnij! Szukaj jej w królestwie całym!/ To, com zaniedbał, nagrodzić jej muszę./ Ach! Dachu nawet nie ma nad swym ciałem./ Błąka się w nędzy, w głodzie, zawierusze,/ Wśród burz i słoty znużona upada./ Wróć ją! Pół państwa weźmiesz Kalilbada!» «Ależ mój książę! --- rzekł Negr --- w nocy szare/ Są wszystkie koty; a ta piękna kotka/ Kto wie, w jaką się schowała już szparę?/ Są przecież jamy, których bies nie spotka!/ Czyż ona jedna tylko? Znam ja parę/ Takich śliczności... każda jak miód słodka!/ Gdy książę każe.» --- «Milcz, ty podły sługo!/ Nigdyś mnie nie znał, choć znasz mnie tak długo! Sam pójdę! Jeśli to jest w losu woli,/ Ślad jej odszukam. Fez mi podaj!» --- «Oto/ Jest; pójdę z księciem, książę pan pozwoli?»/ --- «Nie chcę, sam idę! I najczystsze złoto/ Brudem bezwstydny dowcip twój osmoli!»/ --- «Niech Allah darzy księcia swą szczodrotą,/ By się ta droga zguba odszukała!»/ Ale Kalilbad już prysnął jak strzała. Czarny szyderca popatrzał za księciem;/ Szpetnym grymasem drgnęła twarz odęta,/ I z małych oczu przebiegłem mrugnięciem/ Rzekł sam do siebie: «Dzierlatka przeklęta!/ Mogę spać teraz! Najgorzej z zaczęciem;/ Lwiątko poczuło krew! Ta mała święta/ O śniadej buzi pewno go wyleczy/ Z »dzieciństwadzieciństwo --- tu: coś dziecinnego. wieszczek«, no i z różnych rzeczy... Ja miałbym biegać? Bezsenność mi szkodzi,/ Kto by tam wierzył w tę »państwa połowę?«/ Choćbym ją znalazł nawet? O cóż chodzi?/ Książę łaskawie raczy skłonić głowę!/ Miłość, Kobieta, Młodość»Ta albo żadna!« A że też ci młodzi/ Zawsze szaleństwa cierpią romansowe./ »Miłość, ból, serce«, at, bajki przedwieczne./ Cóż są kobiety, proszę? --- złe konieczne». Pieśń trzecia Za każdym wzlotem w ślad idzie znużenie;/ Za szałem --- niemoc; w zwykłym biegu rzeczy,/ Wzniosłe --- powszedniość otacza jak cienie,/ A bohaterom duch TersytaTersytes (mit. gr.) --- bohater Iliady Homera, złośliwy, tchórzliwy i brzydki wojownik grecki. przeczy./ Tak i ja czasem daję zezwolenie,/ By Hussajn mówił, choć uszy kaleczy,/ Prawiąc nam rzeczy takie, na mą duszę,/ że sam za niego rumienić się muszę. KobietaNa przykład takie, jak wyżej, gadanie,/ Którego dłużej nie mogłem już znosić./ To: «złe konieczne» czy gburowi panie/ Przebaczyć zechcą? Muszę je przeprosić./ Słysząc szyderców i pochlebców zdanie,/ Że prawda w środku --- słusznie można wnosić:/ «Złem» nie jesteście, wszakże «koniecznością»/ Prawdziwy mędrzec uzna was z trudnością. Ktoś, kiedyś, nazwał was «upojeń czarą»/ Przy uczcie życia wy --- to słodki trunek!/ Lecz nawet dobre --- dobrem jest pod miarą./ Do głowy nieraz idzie pocałunek./ I święty Paweł rozkosz zwie przywarą,/ Choć na wzmocnienie --- konieczny warunek ---/ Zaleca puchar. Któż grona przeklina,/ Gdy go odurzą flasze pełne wina? Wszak z tym się drażnim, co nam miłe bywa:/ Pozna uroki kobiet, kto je łaje./ Cała Hussejna wymowa złośliwa/ Zdradza słabostkę i lekkie zwyczaje./ W czarnej swej skórze prostak ten ukrywa/ Właściwe sobie cnoty, choć się zdaje/ Teraz bezczelnym, rozpustnym, cynicznym./ Nie zawsze bywał tak pesymistycznym. Niegdyś go w smutek pogrążała błogi/ Wełnistowłosa piękność pokolenia;/ Lecz odkąd handlarz dusz porwał ją srogi,/ Wygasł żar tego czarnego płomienia./ Dziś zna «kobiety» tylko w liczbie mnogiej./ Czas jednak czarną swą żagwią zniszczenia/ Czarnej sylwetki nie starł z czarnej duszy,/ Łatwo więc miłość, choć cudza, go wzruszy. I chociaż zaraz chrapnął prawowiernie,/ I siedem długich godzin spał głęboko,/ Ciekawość jednak kłuła go, jak ciernie,/ Czy też odszukał książę modrooką?/ Posępność pana drażni go niezmiernie./ «Przepadła!» mówi zgasłe jego oko./ «Zostaw mnie!» Ręką dał mu znak odprawy/ I nie tknął nawet cybucha ni kawy. Kultura była wówczas w Astrachanie/ Dosyć pierwotną i żadna depesza/ Nie mogła ścigać tej, co niespodzianie/ Z sercem monarchy w lasy gdzieś pośpiesza;/ Policja, która raport zdać jest w stanie./ Jak trawa rośnie --- milczy; szpiegów rzesza/ Nie może trafić na ulotne ślady/ Cnej Mofetuzy oraz Kankrelady. W miarę szukania jednak to zdarzenie/ Poczęło dziwnym odmianom podlegać;/ Pogłoska leci z wiatrem, jak płomienie,/ By nowe kłamstwa po drodze zażegać./ Kobiety zwłaszcza wpadły w uniesienie/ Domysłów: kto też mógł do zamku biegać?/ Cichą nadzieję żywiły piękności,/ że zajmą wakanswakans --- wakat, nieobsadzone stanowisko., tak godny zazdrości. Myślały biedne, że z tego wyłomu/ Ta harda twierdza szturmem będzie wzięta./ Gdziekolwiek tedy książę wyszedł z domu,/ Wszędzie spotykał prześliczne oczęta./ Wiersze, bukiety dziwnego ogromu./ Jak deszcz spadały... płeć piękna zajęta/ Była strojami kosztownymi, które/ Zdradzały mocno zaczepną naturę. Tak, do ogrodu raz wkradła się panna/ W stroju rusałki, z kosąkosa (daw.) --- warkocz. rozpuszczoną,/ By czekać księcia, gdzie biła fontanna;/ Kąpiel tu była surowo wzbronioną./ Przyszedł i sądził, że go mgła poranna/ Łudzi... Gdy prawda została stwierdzoną,/ Cofnął się, jakby uciekał przed osą,/ Wołając: «niech jej bieliznę zaniosą». Więc, by mieć spokój, zostawał w swym dworze;/ Ale i tutaj bywał nachodzony/ Przy grze, przy stole, kiedy kładł się w łoże,/ Bo każdy sługa mógł być przekupiony./ Sam nawet wezyr, co miał córki hoże,/ (Tytuł «kokietek» był im przysądzony)/ Przysłał z nich jedną do księcia z depeszą:/ «Papa jest chory, a kuriery śpieszą». PodróżWreszcie, gdy wszystko przebrało już miarę,/ Książę się uciekł do takiej odprawy:/ Wiernym poddanym, za uczuć ofiarę,/ Wyraził dzięki i afekt łaskawy,/ Wiadomym czyniąc, iż rok lub lat parę/ Chce podróżować dla zdrowia poprawy;/ Oraz by poznać, jakich rządów drogą/ Królowie ludy uszczęśliwiać mogą. I dnia pewnego z garstką towarzyszy,/ (Hussejn w ich liczbie) wyruszył w świat oto,/ Żywiąc nadzieję, że spocznie gdzie w ciszy;/ Lecz z miejsca w miejsce gnany był tęsknotą./ Tutaj kroniki (niech je potną myszy),/ O tym, co przeżył, takie bajki plotą,/ Jak o podróży gdzieś na «szklaną górę»./ A więc opuszczam rozdziały niektóre. O geografii wówczas w Astrachanie/ Słabe pojęcie miał uczony światek:/ (W Bawarii --- książę był na oceanie!/ A gdzieś w Saharze --- rozbił mu się statek! )/ Znajomość ludów w równym kwitła stanie:/ Naprzypinali Europie łatek,/ Dowodząc, że my, z humanizmem naszym,/ Cywilizacją tylko wróble straszym! Tutaj na ostrej satyry wycieczki/ W stylu Byrona mam obszerne pole!/ Przecież ja z nikim nie chcę szukać sprzeczki/ I o podróży tej zamilczeć wolę./ (Kłótnie nie warte są i torby sieczki!)/ TęsknotaPrzeszły dwa lata; na książęcym czole/ Chmury tęsknoty... więc w rodzinne strony/ Powracał mędrszy --- lecz nie uleczony. Jest-że to dziwem? «Widnokręgi zmienia/ Ale nie serce, kto morza przepływa»./ Twarz mu pobladła, oczy pełne cienia ---/ I --- jak był smutny --- do kraju przybywa./ Gdy wjeżdżał w miasto pełne świateł, wrzenia,/ Flag, godeł --- myśl mu błysła niecierpliwa,/ Że wkrótce takież pochodnie, festyny,/ Uświetniać mają jego zaślubiny! Jak pielgrzym, który cień fatamorgany/ Ściga w pustyni ruchomymi ślady,/ Tak on dopędzał każdej karawany ---/ I każdej hordy, gdzie żyją nomady,/ Szukając lubej... a Hussejna plany,/ By go zachęcić do życia biesiady/ Przez bajaderybajadera --- hinduska tancerka. --- i przez wielkie panie,/ Upadły, zachwiać go nie będąc w stanie. Więc kiedy wezyr słowy kwiecistymi/ Wspomniał o dawnym księcia przyrzeczeniu,/ Przed Kalilbada oczyma smutnymi/ Stanął Giulnary cień w lubym widzeniu.../ Westchnął młodzieniec i wzrok wbił do ziemi;/ I rozdrażniony, w gniewnym uniesieniu/ Odrzekł dość szorstko: «Allah wszechmogący!/ Wy mnie zamęczyć chcecie!... jestem śpiący!» Lecz noc mu żadnej nie podała rady./ Z rana więc kazał przynieść tuzin cały/ Księżniczek, które wśród wielkiej parady,/ Wymalowane olejno, wisiały/ W galerii dworskiej; lecz choć te z zasady/ Wdzięcząc się, serce jego ująć chciały/ Przez słodkie minki i oczy i twarze,/ Żadna nie była podobną Giulnarze. «Bezduszne lalki! Obłudne gadziny!» ---/ Zawołał książę --- i pchnął je do kąta./ Tymczasem Hussejn składa odwiedziny/ I z nowym planem dowcipnie się krząta./ «Na nic olejne wasze mazaniny!/ Pokost ten głupcom niech głowę zaprząta./ Tu jest rzecz inna! --- ogień malowany/ Nie stopi lodu --- i nie zada rany. Jak wiecie, co rok obchodzimy w kraju,/ Przez tydzień cały uroczyste święto/ »Jedwabnej pętli« --- gdy nów błyśnie w maju,/ I --- jak powszechnie tutaj jest przyjęto,/ Sam panujący pilnuje zwyczaju./ A choć nasz książę pętlę zwie przeklętą/ I wolny oddech przywykł protegować,/ Przecież obyczaj dawny musi chować! Otóż ja radzę w archiwum korony/ Odkryć dokument, który niech omawia,/ Że tysiącletni okres już skończony,/ Jak sznur jedwabny rządy u nas uprawia./ Motyw, jak mniemam, dość uzasadniony,/ Choć się tam pan nasz wstrętami zastawia,/ Aby zaprosić książąt z okolicy/ Na jubileusz do naszej stolicy. Przybędą tłumnie z bliska i z daleka,/ Pięknymi córycóry --- dziś popr. forma N.lm: córami. ubłogosławieni.../ Wówczas, jak sądzę, i on się doczeka/ Ludzkiej przygody, która go odmieni./ Gdy przez dni siedem żar słońca dopieka,/ I bryła lodu topnie od promieni.../ Chwilka słabości... poknsa niewieścia.../ A książę zdrów jest --- i ma lat dwadzieścia». Tak mówił; wszyscy słuchają z uznaniem/ I nie zwlekając, do dzieła się biorą./ Z historycznego aktu zgotowaniem/ Archiwum państwa zwinęło się skoro./ Cieszą się starcy, że przed swym skonaniem/ Dzień ten obaczą! Rankiem, nocną porą,/ Kuriery śpieszą --- ścigają się posły./ Tak jubileusz wnet wieści rozniosły. GrzecznośćKsiążę Kalilbad, choć mu bardzo wstrętnym/ Był cały tumult tej uroczystości,/ Przykładu mądrych monarchów pamiętny,/ Dawał dowody świętej cierpliwości./ Przybyłych witał --- i chociaż był smętny,/ Czynił honory podług ich godności;/ Zmuszał się nawet do praw etykiety,/ Całując w rączki nadobne kobiety. Jak księżyc gwiazdy zaćmiewa bez sądu,/ Tak wpośród wszystkich dyjademów oto/ Błyszczy prześliczna księżna Trebizondu,/ Której rudawe włosy, z barwą złotą/ (Tak nazwanego «impertynent-blondu»)/ W improwizacji --- natchnioną robotą,/ Dworski poeta mianował być słońcem,/ Nad Astrachanem rozkosznie wschodzącym. Na płowym koniu, pysznie ujeżdżonym,/ Przybyła: szata aksamitna cała,/ Z szlakiem siedemkroć perły obwiedzionym,/ W bogatych fałdach na ziemię spadała./ Rumakiem dęba stającym, spienionym,/ Z łatwością ręka jej powodowałapowodować (daw.) --- kierować..../ A białe ząbki --- i ogniste oczy/ Cudnie się godzą z blaskiem jej warkoczy. Nawet Kalilbad skłonił się olśniony;/ A Hussejn szepnął wezyrowi szybko:/ «Baczność! Nim dzień ten będzie ukończony,/ Panicz nasz pozna się z tą złotą rybką...»/ Posłyszał książę... a wtem z drugiej strony/ Przybył, w lektyce kołysząc się gibko,/ Książę Perefis, ojciec jej, którego/ Ośmiu Murzynów niesie --- a dwaj strzegą. Pan ten czcigodny podeszłe ma lata;/ A tak go tusza uciążliwa nęka,/ Że --- ani chodzić --- ni dosiąść bachmatabachmat --- koń używany przez jazdę tatarską lub polską.!/ W lektyce nawet często jeszcze stęka./ Na siwej głowie jarmułka mu lata,/ A stary chałat, zda się, że już pęka!/ W milczeniu siedzi i lekko porusza/ Wachlarz, o ile pozwala mu tusza. Gdy młodzian podszedł, jaśniejszym wyrazem/ Błysła twarz starca; zapewnić pośpieszył,/ Że księżnę matkę wielbił; --- a zarazem/ Wspomnieniem ojca książęcia się cieszył./ Wbrew etykiecie już nawet tym razem/ Poczciwy tłuścioch na łzy się rozgrzeszył ---/ I rzekł wzruszony: «Byłbym w siódmym niebie,/ Gdybym, jak zięcia, mógł uścisnąć ciebie! Lecz córki mojej strzeż się, na mą duszę!/ Gdyż w swych kaprysach, jak marzec jest zmienna!/ Dzisiaj podobna burzy, zawierusze,/ Jutro znów milczy i chodzi jak senna;/ Jak ona zagra, tak ja tańczyć muszę!/ Dwór cały dręczy, jak plaga codzienna./ Bóg wie, skąd matka łagodności znanej/ Przyszła do takiej córki wyuzdanej! Tobie za żonę brać diabła takiego?.../ Lecz ciebie dla niej szkoda jest, mój drogi!/ Jej Czyngis-chana potrzeba jakiego,/ Co ją ukróci i weźmie za rogi./ Tu ona świętą uda... znam ją z tego!/ Oj, ma rozumek! Nie uczyć ją drogi./ Lecz strzeż się! Troski chcę oszczędzić tobie ---/ I bez zarzutu spocząć kiedyś w grobie!» Tak mówił stary pan --- i łzę ciekącą/ Otarł rękawem --- i strapiony stęka./ Lecz młody orzeł węża z skórą lśniącą,/ Co syczy w słońcu, zaledwo się lęka.../ Wszak miłość czysta, tęsknotą paląca/ Hartuje serce, które z bólu pęka.../ Książę za jedno spojrzenie Giulnary/ Oddałby wszystkie Trebizondu czary. Przecież u stołu --- gdy piękna blondyna/ (Sprawka Hussejna) przy buku mu siadła,/ Można by mniemać, że książę zaczyna/ Godzić się z losem; ledwo dotknął jadła;/ Głos jej do głowy szedł, jak puchar wina.../ A chociaż papa, z głębi swego sadła/ Mrugał --- to przecież w piersiach Kalilbada/ Jakaś iskierka zażegła się blada... Coś-nie-coś było w tym winy szampana;/ Ileż on ogniów roznieca, niestety,/ Entre deux verresEntre deux verres (fr.) --- między dwiema szklankami., gdy jest kompania dobrana!/ Więc gdy po stole podano już wetywety (daw.) --- deser.,/ I poszły szepty --- żart Kalilbad-chana/ Wzięto tak serio, że piękne kobiety/ Mdlały z zazdrości!... Utrzymuję zatem:/ Wieczerza bywa nader zręcznym swatem. Gdy jednak z sercem swym sam na sam, nocą/ Znalazł się książę --- i dzień przypominał,/ Zdawało mu się, że postać sierocą/ Swojej Giulnary zdradził... i przeklinał/ Wesołe śmiechy, do których przemocą/ Ten wąż złocisty usta mu naginał,/ I opuszczony widział cień ten drogi ---/ I chciałby upaść, całując mu nogi!... «O dziewczę moje! --- zawołał młodzieniec ---/ Przebacz mi! Patrzaj, co ja cierpieć muszę,/ Znosząc dla ciebie, nędzny potępieniec,/ Beznadziejnego pragnienia katusze!»/ Gdy tak się dręczy nasz biedny szaleniec,/ Wszedł Hussejn: «Cóż-to --- rzecze --- na mą duszę!/ Pan mój się smuci, wyrzeka i płacze,/ Kiedy weselne pieką jut kołacze?» «Ach, coś ty wspomniał! --- szepnął książę blady ---/ Lecz tak, masz słuszność... straconego raju/ Łzy nie powrócą! --- udziel mi swej rady,/ Jakbyś ofiarę sam czynił dla kraju,/ Która z księżniczek ma najmniejsze wady?» ---/ «Ej! to się mówi tak też, dla zwyczaju,/ Wady! --- a we mnie dusza by skakała,/ żeby mnie tylko pierwsza lepsza chciała! Oto, na przykład, najbrzydsza z tej bandy,/ Księżna Irena! --- przepyszne ma włosy/ I piękne ząbki --- i skarb Samarkandy ---/ I usta, jako szkarłat róż z pod rosy!/ GłupotaMógłby tam jakiś salonowy dandydandy (ang.) --- elegant, wyrafinowany mężczyzna./ Twierdzić, że ciągle ziewa... dajcież losy/ Mnie taką żonę!... Głupota --- dar boży!/ Najgłupsza często mężowi raj stworzy. Albo księżniczka Bizancjum, ta gruba,/ Co po trzy razy przybiera z półmisków?.../ A niechby sobie jadła żonka luba!/ Księciu do szczęścia nie trzeba uścisków.../ Kto je --- śpi dobrze; więc --- prosta rachuba!/ Wszak Juliusz CezarCezar, Gajusz Juliusz (100--44 p.n.e.) --- rzym. dowódca wojskowy, polityk, dyktator i pisarz; członek I triumwiratu; zdobywca Galii; odegrał kluczową rolę w wydarzeniach, które doprowadziły do upadku republiki i początku cesarstwa w państwie rzymskim., co zginął dla spisków/ Wyschłego KaskiKaska --- właśc. Publius Servilius Casca Longus, zm. ok. 42 p.n.e., trybun ludowy, jeden ze spiskowców przeciw Juliuszowi Cezarowi., żyłby doskonale,/ Gdyby dwór sami składali brzuchale! A teraz szczupłe... jakiż tam interes/ Z księżniczką Badrul-Budur, co ma nosek/ Cienki jak igła?... Coś mówią, że xeresxeres --- sherry, rodzaj wzmocnionego wina hiszpańskiego./ Zbyt chętnie pija... a kiedy o włosek/ Przebierze miarkę, to na dworze skweres,/ Bo panna w żartach ma zbyt wolny głosek.../ Ojciec ją z siedmiu wychował synami:/ Trza by na nowo... mówiąc między nami. Księżna Amina, z modrymi oczyma/ I śnieżną szyjką, jest wcale niczego!/ Jakaś tam wprawdzie plotka jej się trzyma.../ Ale, że osy owocu kwaśnego/ Nie ruszą, tylko słodki, zatem nie ma/ Sobie co robić tak dalece z tego!/ Wszak nieraz żony najlepsze bywały/ Z tych, co w panieńskim stanie wyszumiały. Tak --- last not leastlast not least (ang.) --- ostatni [lecz] nie najmniej ważny. --- Trebizondu słońce,/ Jak książę widzi, wszystkie tu zaćmiewa!.../ I choć kaprysów różnych ma tysiące,/ Choć sługi płaczą, chociaż wieść opiewa,/ Że jej wybryki są nieraz gorszące,/ Choć spazmy na dzień cztery razy miewa,/ Przecież wiadomo, że im głębsze cienie,/ Tym gwiazda rzuca świetniejsze promienie. Jeśli mam radzić --- radzę: bierz ją, panie!/ Dworski obyczaj uskromi i żmiję./ Gdyby tak chłopu, co z żoną posłanie/ I misę dzieli --- i co dzień ją bije ---/ To bardzo wierzę, że takie kochanie,/ Jak łańcuch, wkrótce przetarłoby szyję./ Lecz księciu, który ma własne pokoje,/ Nic się nie stanie, gardło daję moje! Książę chcesz jednej tylko żony... zgoda!/ Lecz i najlepszą uprzykrzyłbyś sobie,/ A ta ci będzie jak zmienna pogoda;/ Harem mieć będziesz cały w jej osobie./ Już to cię gryzie --- już ci usta poda;/ Śmieje się, płacze, śpiewa --- w jednej dobiew jednej dobie (daw.) --- w tym samym czasie..../ Dziś --- choć do rany przyłóż; jutro --- wściekła.../ A długi robi --- jak sam diabeł z piekła! To mi królowa! --- puści między ludem/ Pieniądze, nowe skandale --- i mody./ Książę wiesz dobrze, z jakim przyszło trudem/ Z gminem tutejszym dojść do jakiejś zgody;/ Wnet popularnym zrobi cię, jak cudem./ Taka małżonka! A gdy z AntypodyAntypody --- obszary po przeciwnej stronie kuli ziemskiej./ Żyjemy w pysznej harmonii, jak w niebie,/ Przeto --- ja lepszej nie widzę dla ciebie!» «Dość! --- rzekł Kalilbad --- zostaw mnie w spokoju!»/ Hussejn tryumfem szedł rozpromieniony,/ Aby wypocząć po swatania znoju./ Go mógł, to zrobił; a teraz, z swej strony,/ Niechaj księżniczka wystąpi do boju!/ Ale nazajutrz, Kalilbad zmieniony/ Nie szuka pięknej; chce wybrać za żonę/ Tę, którą wskażą mu gałki rzucone. Blady, strapiony, pochyliwszy czoło,/ Szedł książę, kędy narodowe święto/ Lud na równinie obchodził wesoło./ Wnet się radosnym: «hurra!» okrzyknięto;/ Z fontanny wino bije; przy tym w koło/ Czuć woń rozkoszną, tłuszczem przesiąkniętą;/ Gdyż aby dzień ten uczcić dziś wielmożnie,/ Tysiąc się wołów daje piec na rożnie. Cel zaś zebrania wiernym przypomina/ I sam środek równiny zaszczyca/ Wyniosła wieża, którą wiatr opina/ W setne chorągiewki; w niej to tajemnica/ Sprawiedliwości spoczywa jedyna:/ Królowa balu --- jedwabna pętlica./ Ma się rozumieć, że autentyczna,/ Którą «lat tysiąc» wielbi cześć publiczna. U wejścia schodki; kto da trzy dukaty ---/ (Cena, jak widzim, nie nazbyt jest niska) ---/ Może się wdrapać --- i tam, spoza kraty,/ Jubileuszu skarb obejrzeć z bliska./ Lecz amatorów mało... kto bogaty,/ Tego sam widok już za gardło ściska.../ Niejeden myśli, jeśli Allah raczy,/ I tak, aż nadto prędko sznur obaczy! Dzieje relikwii, jak z ojca na syna/ Szła spadkiem, podług archiwum korony ---/ Idąc z rąk do rąk, wszystkim przypomina/ Ulotny świstek, pięknie wyzłocony./ A ten, kto truć się zwątpieniem zaczyna,/ (Choć, chwała Bogu, nie takie te strony!)/ Kręci kark, byle z świętobliwym drżeniem/ Ten symbol państwa mógł objąć spojrzeniem. Jak skamieniały, z ponurym wyrazem/ W twarzy, siadł książę, gdzie dworska estrada;/ Można by mniemać, iż martwym jest głazem.../ Nic mu pod oczy błogo nie podpada;/ Tańce rycerskie, kuglarze, tym razem/ Nie mają więcej łaski, niż parada/ Miejskiej milicji... ledwo bąknie słowo,/ Gdy go kto spyta o to lub też owo. A przecież, przy nim promienna blondyna/ Siadła --- przez Negra wcześnie uprzedzona;/ A jej zwycięska, uśmiechnięta mina/ Zdaje się mówić: «wędka już chwycona»./ Inne coś szepczą, księżniczka Amina/ Szyderczo wznosi białe swe ramiona,/ Irena ziewa --- i je konfitury,/ Księżna Bizancjum nos trzyma do góry. Lud wierny pilnie gapi się na gości;/ Do księcia swego przywykły już tłumy;/ I łamie głowy, która z tych piękności/ Zdobędzie serce sławne z swojej dumy?/ A stare księżne, pilnując godności/ W wyborze miejsca, szerzą wielkie szumy.../ Piór, wstęg, koronek przytłoczone mocą,/ W oczekiwaniu --- jak myszy się pocą. Z daleka, w ciżbie, gdzie motłoch zmieszany/ Gryzie melony, figle różne broi./ Drażniąc z taborem przybyłe Cygany,/ Młoda kobieta zadumana stoi./ Szal różnobarwny, złotem przetykany,/ Drobną jej postać i włos ciemny stroi./ Wśród zgiełku, który ją otacza --- cicha,/ Patrzy przed siebie i boleśnie wzdycha. Ręce jej wiszą bez ruchu; dłoń śniada/ Brzmiący tamburyn przyciska namiętnie;/ A na jej lewym ramieniu zasiada/ Biały gołąbek, drzemiąc obojętnie./ Na gry, zabawy, dziewczyna ta blada/ Nie patrzy wcale, lub patrzy niechętnie;/ A wzrok jej cichy, gwiaździsty, niebieski/ Ściga z oddali pyszny dwór królewski. TaniecWtem z wozu, który stał tam pod namiotem,/ Wyszedł wódz bandy --- i do tej marzącej/ Przemawia, prosząc --- potem grożąc, potem/ Lżąc ją, lecz ona znak daje przeczący;/ Wtedy mu w pięści nóż błysnął przelotem.../ «Krwią mi zapłacisz!» --- poszepnął. --- Gorący/ Płomień z jej źrenic trysnął.... «Niech się stanie!/ Tańczę ostatni raz w mym życiu, panie!» I wnet, jak róża, wichrem uniesiona,/ Wzleciała w tańcu, porwana swym szałem;/ A jej przejrzysta, jaskrawa zasłona/ Lekko powiała nad drobnym jej ciałem./ Ciżba w milczeniu pogląda zdumiona,/ Na też, co tańczyć śmie przed gronem całym/ Książąt --- i gniewne rozchodzą się szmery,/ O tym zuchwalstwie śniadej bajadery. Wkrótce umilkło... i tylko «ach!» z cicha/ Leci z ust do list między patrzącymi;/ Widziano różne tańce, lecz --- do licha!/ To dziewczę, zda się, nie dotyka ziemi!/ Lekka, jak powiew ten, którym oddycha,/ Niby pstry płomyk wzlatuje; bosymi/ Stopkami ledwo czasem muśnie oto/ Piasek, jak gdyby drażniąc go pieszczotą! Protekcję miewał od dawna już balet,/ Na wszystkich dworach wschodu --- i zachodu. / Książę Perefis, znawca jego zalet,/ Trochę się jakoś rozruszał; --- on z młodu/ Zbadał kunszt tańca, gestów i tualet/ I nie miał większej rozkoszy powodu,/ Jak z loży swojej, z książęcą swobodą,/ Za «faux-pasfaux-pas (fr.) --- fałszywy krok.» karcić figurantkę młodą. Eisler, jak mówią, historię tańczyła/ I filozofii systemat HeglowskiHegel, Georg Wilhelm Friedrich (1770--1831) --- filozof niemiecki, twórca systemu idealistycznego, w myśl którego świat jest poznawalny, ponieważ zjawiska dadzą się wydedukować z absolutu, o ile pojąć go jako rozwijającego się ducha. Stworzona przez niego metoda dialektyczna tłumaczy rozwój ducha jako ciągłe uzgadnianie się sprzeczności: po tezie (pierwszym stadium), następuje antyteza (drugie stadium, przeciwne pierwszemu), ostatecznie zastępowane przez syntezę (stadium trzecie, uzgadniające tezę i antytezę). Rozwój myśli filozoficznej wyglądał wg Hegla następująco: 1. logika, która tworzy abstrakcyjny schemat metodologiczny poznania ducha; 2. filozofia przyrody, która prowadzi do poznania ducha w jego fizycznych, materialnych przejawach; 3. filozofia ducha, która prowadzi do poznania ducha dzięki zyskanej w poprzednich etapach elementów umożliwiają uzyskanie samowiedzy.:/ Geniuszu tańca czarodziejska siła/ Po wszystkie czasy wpływ wywiera boski!/ Nauka taka korzystną już była/ Nieraz; tu widzi polityk bez troski,/ Jak równowagę (Europy) zachować ---/ A czasem zręcznie za drugich się schować. Lecz choć ekspertem był nasz książę tłusty,/ Tutaj się jego kończyła łacina!/ Patrzy ciekawie, z otwartymi usty,/ Pojąc się tańcem, jak pucharem wina./ Klaszcze z zapałem, niby młokos pusty ---/ I nogą ruszać do taktu zaczyna,/ Mimo podagrypodagra --- przewlekła choroba stawów stóp; artretyzm a. dna moczanowa.; chwycony za serce,/ Rzuca nareszcie chustkę swą tancerce. Lecz ona po nią schylić się nie raczy;/ Iskry radości w oczach jej nie płoną./ Jej ruch namiętny ból tylko tłumaczy,/ Ucieczkę smutną --- i pogoń stęsknioną.../ Cóż ją obchodzi cały tłum dworaczy?/ Ach! Jedną tylko źrenicę zwróconą/ Chce mieć na siebie --- lecz ta jej nie błyska.../ Nie wie, że cierpi --- i że tak jest bliska. Trzykroć się skłania; a blade jej czoło/ Dotyka ziemi; --- nagle, szybkim ruchem/ W powietrze rwie się, oblatując wkoło/ Wieżę w pośrodku równiny... z wybuchem/ Jakiegoś szału stopką swoją gołą/ Przefruwa schody --- jakby była duchem ---/ I na wierzchołku staje jednym skokiem,/ Wiejąc zasłoną jak mglistym obłokiem. TaniecW tysiącu piersi serce uderzyło/ Zgrozą, kiedy tak na blankublanki --- zwieńczenie muru obronnego. zwieszona,/ Gdzie ludzkiej stopie postać się nie śniło,/ Dziewczyna drobne wyciąga ramiona!.../ Czyż śmierć zakończy tę zabawę milą.?.../ Czy się odważy tancerka szalona/ Na szczuplej, stopę szerokiej przestrzeni,/ Kręcić się na kształt wirowych promieni? Waży się! Tańczy!... Jak dym lekka chmurka,/ Ponad zgaszoną pochodnią drży w wietrze,/ Tak ona krąży... dech niosący piórko/ Mógłby ją także porwać gdzieś w powietrze.../ Gołąbek lata nad tą wieszczek córką,/ Która podnosi lica coraz bledsze ---/ A jej tamburyn, jak czarów muzyka,/ Brzmi kędyś w chmurach --- i dreszczem przenika. Niemy, jak gdyby okrzyk mógł ocucić/ Ducha, co igra ze śmiercią uśpiony,/ Tłum nie mógł od niej spojrzenia odwrócić./ Kalilbad tylko, jako ptak raniony,/ Pochylił głowę --- i zdawał się smucić./ I siedział w sobie tylko zatopiony/ I myślał o tym, że nim zajdzie słońce,/ On wybrać musi... i serce miał drżące! Nagle --- z błękitów wysokich dolata/ Śpiew przenikliwy --- aż do jego ucha.../ Czy on śni? ... głos ten, przez tak długie lata/ Stracony!... on go dzisiaj znowu słucha!.../ Dreszcz mu gorący po żyłach przelata.../ Podnosi oczy --- i widzi, jak ducha/ W powietrzu --- postać drobną, ukochaną,/ Złotymi łunyłuny --- dziś popr. forma N.lm: łunami. zachodu oblaną! SamobójstwoLecz ona śpiewa... a nuta tęskliwa/ Łzy wywołuje między przytomnymiprzytomny (daw.) --- obecny../ «Żegnaj, o książę!... i ty, o szczęśliwa/ Oblubienico, raj stwórz mu na ziemi!/ Mnie czeka podróż, skąd nikt nie przybywa.../ Żegnaj raz jeszcze!... słowy ostatnimi...»/ I otulona w swe lekkie zasłony/ Chce z wzniesionymi rzucić się ramionyramiony --- dziś popr. forma N.lm: ramionami.. «Stój! --- zabrzmiał okrzyk --- stój, o ulubiona! .../ Chcesz-że wraz z sobą zabrać moje życie?.../ Giulnaro moja! Kochanko stracona!/ Teraz na wieki złączym się w błękicie!...»/ I nim kompania jaśnie oświecona/ Zdołała fakt ten pojąć należycie,/ Już młody książę biegł do wieży szczytu,/ Pełen uniesień, tęsknoty, zachwytu! A gdy miłością swoją upojony,/ Wpadł jako wicher na najwyższe blanki,/ Podniósł zemdloną --- i tulił ramiony ---/ Usta i czoło całując kochanki./ W powietrzu gasnął krąg słońca czerwony ---/ Wzruszone tłumy cisną się przez szrankiszranki --- tu: barierki, ogrodzenie..../ W ciszy zabrzmiały uroczyste słowa:/ «Ludu mój! --- oto jest twoja królowa!» Wyznać tu muszę, że to zakończenie/ Wygląda, jakby z ostatnią odsłoną/ Na scenie błysły bengalskie płomienie ---/ I pyszny finał zabrzmiał unisonounisono (muz.) --- jednym głosem (także: o wielu głosach lub instrumentach wydających dźwięk o tej samej wysokości).!/ Cóż jednak począć!... wszystko to, uczenie/ W kronice mojej stoi dowiedziono,/ Jakby dziejopis stawszy się poetą,/ Do czarodziejskich sztuk pisał librettolibretto --- tekst opery bądź operetki.. Na drugiej stronie dodaje on przecie,/ Że widowisko sykaniem przyjęto/ Zrazu; nieznanym było ,,wieszczek dziecię"/ Chyba urokiem i tańca ponętą;/ A baletnicy, jak zwykle na świecie,/ Za godną tronu nie miano --- ni świętą;/ Więc takież było przyjęcie Giulnary,/ Jak pewnej «Loli» na brzegach Izary. Książę Perefis, co przed balleriną/ Niejedną klękał --- w latach swej młodości,/ Teraz trząsł turban z pomieszaną miną,/ Mrucząc: «No proszę!... po cóż wzywał gości?»/ Dopiero kiedy książę z swą jedyną/ Poszedł do tronu --- a wszystkie piękności/ Zagasły wobec uroku Giulnary,/ Dał się pozyskać dobry pan ten stary! Zacierał ręce --- i przymrużał oczy:/ «Oj! Dobrze ci tak, moja panno córko!.../ Myślałaś, że mu serce już wyskoczy?.../ Teraz bez męża wracaj, choćby czwórką!.../ A powiedz-że mi, mój książę uroczy,/ Gdzie się poznałeś z tą śliczną figurką?.../ To awantura, na proroka brodę!.../ Ażem przypomniał lata moje młode!» Tutaj Kalilbad --- o święta prostoto! ---/ Przed całym ludem romans swój wyznaje;/ Jak ujrzał, stracił, jak szukał z tęsknotą,/ Przez obce długo przebiegając kraje ---/ Jak wreszcie skarb swój odzyskuje oto!/ Tu okrzyk tłumu jak burza powstaje/ A wpośród gwaru tego i wesela,/ Zabrzmiała hucznie książęca kapela. Do stopni tronu ciśnie się, kto może;/ Od dostojnika państwa --- aż do dziada./ Dam tylko miejsca głuche są w tej porze;/ Dobry ton pierwszy --- pchać się nie wypada!/ Księżne są mocno dotknięte w honorze.../ Księżniczki, mszcząc się, szepczą: «Jaka śniada!/ A jaka chuda! --- Ręczę, ta kobieta/ Nie zwykła myć się! --- Co za tualeta!» Pobladło nagle słońce Trebizondu ---/ I Badrul-Budur z uroczą Aminą!.../ A żadna z dam tych wyższego poglądu/ Nie będzie dzisiaj na balu z rodziną!/ Tego by tylko brakło?... Bez przesądu,/ Czy można z jakąś wdawać się dziewczyną?.../ Nie! --- jedną, jaka pozostała, drogą ---/ Jest list francuski, że... przybyć nie mogą. Kiedy Hussejna doszły takie wieści,/ «No! --- rzekł --- straciłem porządne faktornefaktorne (daw.) --- prowizja.!/ Lecz wiem, że książę odda mi w czterdzieści.../ Więc przyrządziłem nakrycie wieczorne/ W małym salonie; dwoje się tam zmieści!/ Książę Perefis, panisko wyborne,/ Moją »ciemnością« --- niech mi to wybaczy ---/ Dziś przy wieczerzy obywać się raczy!» Późną już nocą, kiedy tłumów gwary/ Szumiały w mieście echyechy --- dziś popr. forma N.lm: echami. dalekimi,/ Spoczęła postać uroczej Giulnary,/ W miejscu, gdzie niegdyś upadła na ziemi/ W łzach i rozpaczy... i znów księżyc stary/ Komnatę zalał blaskami srebrnymi.../ A książę tulił gorącym objęciem/ Tę, co mu była znów «wieszczek dziecięciem». Jakże jest cudną! --- głód, nędza, strapienie,/ Długie tułactwo, tęsknota miłości,/ Stracone szczęście --- i śmierci pragnienie/ Nic nie zmniejszyło uroku piękności./ Usta jej kwitną --- jak wiosny marzenie,/ A długie rzęsy z wyrazem tkliwości/ Wznoszą się, jakby pytając miłego:/ «Snem-że to wszystko?... nie zbudzę-ż się z niego?...» «O mój jedyny! --- cichutko szeptała ---/ Mnie tak jest w duszy, jakbym znów na szczycie/ Wieży tej, wobec śmierci bliskiej stała!.../ O, jakże dziwnym w szczęiu jest to życie!.../ Daj mi dłoń swoją!... Teraz bym nie chciała/ Umrzeć, w najwyższej rozkoszy zachwycie!.../ Teraz żyć pragnę --- z tobą --- i przy tobie.../ Ja, com dziś na pół prawie była w grobie!» Tu następują cztery bite karty,/ A na nich długa miłosna rozmowa,/ Którą, jak dywan kwiatów rozpostarty,/ Kronikarz utkał w najdobrańsze słowa./ Lecz duch, do wyżyn swoich gdzieś wyparty,/ Milczy; rozkoszy --- niemą jest wymowa!/ A że i Hussejn rzucił się na łoże,/ Nikt jej --- na szczęście --- podsłuchać nie może. Tutaj mi tylko to dodać wypada,/ Że serc wierniejszych nie znała kraina ---/ I że ramiona księcia Kalilbada,/ Nim rok upłynął --- kołysały syna./ Książę wczas dziecię w ręce Negra składa,/ Bo --- doświadczony --- nie chce, by chłopczyna/ Słuchał bajarek i starych piastunek,/ Których opowieść upaja jak trunek. Lecz chociaż Hussejn --- wówczas wezyr stary ---/ Kształcił książątko, o ile miał siły,/ Nie wyrwał przecież z duszy jego wiary/ I marzeń, które widać we krwi tkwiły./ Lud sławił piękność i dobroć Giulnary/ I pozostawił jej przydomek miły,/ Twierdząc, iż ona tak żyła na świecie,/ Jak nie z tej ziemi, prawe «wieszczek dziecię».