Konopnicka, Maria Heine, Heinrich 2015-12-01 1981 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/heine-dysputa/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Maria Konopnicka zm. 1910 Maria Konopnicka, Damnata. Poezye. wyd. Seyfarth i Czajkowski, Lwów 1900. http://pl.wikisource.org/wiki/Damnata._Poezye/Dysputa Wiersz Romantyzm Liryka Dysputa text http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5033.jpg yet another Camellia, 椿, flower, aotaro@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5033 Poezja 0.3 DCA DC.WL-P 1DFG 3MN Heinrich Heine Dysputa W sławnej auli, w Toledo, / Uroczyście brzmią fanfary. / Na duchowny turniej spieszą/ Różnobarwne ludu tłumy. Nie jest to potyczka świecka, / Nie żelazo ma tam błyskać. / Bronią będzie tylko słowo/ Scholastycznie wyostrzone. Nie rycerscy paladyni/ Walczyć będą, w dam obronie, / Boju tego szermierzami/ Jest mnich szary, oraz rabin. Zamiast w hełmach --- ten w kapturze, / Ów w jarmułce szabasowej. / Jeden szkaplerz ma pancerzem, / Drugi śmiertelną koszulę. Który Bóg prawdziwym Bogiem? / Czy ten srogi hebrajczyków/ Bóg jedyny, za którego/ Walczy Juda Nawarrejczyk, Czy też Bóg troisty w sobie, / Miłościwy Pan Bóg chrześcian, / Którego rycerzem Joze, / Brat gwardyan od Franciszkanów? Przez potęgę argumentów, / Przez logiczne syllogizmy, / I cytaty autorów, / Co najwyższą są powagą, Każdy z nich chce przeciwnika/ Doprowadzić «ad absurdum», / I boskości najprawdziwszej/ Boga swego dowieść światu. Uradzono, że ten, który/ W sporze będzie pokonanym, / Wiarę swego adwersarza/ Przyjąć jest obowiązany. Jeśli żyd, to sakramentem/ Chrztu zostanie oczyszczony./ Jeśli chrześcianin, to się/ Poddać musi obrzezaniu. A każdemu z nich przydano/ Jedenastu towarzyszy, / Którzy w doli i niedoli/ Losy ich podzielać mają. Pełna wiary i otuchy/ Jest drużyna gwardyana, / I święconej wody kubły/ Trzyma do chrztu w pogotowiu. I potrząsa kropidłami, / I kołysze kadzielnice, / Przeciwnicy zaś tymczasem/ Obrzędowe ostrzą noże. Tak gotowe oba wojska/ W szrankach stają w pośród sali, / A lud pcha się niecierpliwie/ Oczekując walki hasła. Pod złocistym baldachimem, / W otoczeniu dworskiej ciżby, / Król jegomość i królowa, / Co wygląda jak podlotek. Nosek ma francuskim krojem/ I figlarną, drobną buzię, / Czarującą rubinami/ Uśmiechniętych ciągle ustek. Piękny, ale wątły kwiatek, / (Niech się Bóg zmiłuje nad nim!)/ Z rozkosznego swego kraju/ Tutaj został przesadzony. Tu, na grunt ten zimny, twardy, / Na hiszpańskiej grunt grandezzy. / Tam się zwała «Blanche de Bourbon», / «Donna Blanca» tu się zowie. Król zaś nosi imię Piotra, / A przydomek ma: Okrutny. / Lecz dziś jest wesołej myśli, / Od imienia lepszy swego. Więc łaskawie oto gwarzy/ Z dumną szlachtą swego dworu, / A i żydom też niekiedy/ Grzeczne jakie słówko rzuci. Obrzezani ci rycerze/ Są to króla faworyci: / Rozkazują w jego armii, / Zarządzają finansami. Aż w tem nagle bicie w bębny/ I trąb dźwięki sygnał dają, / Że języczny bój otwarty, / Że dysputa się zaczyna. Już się gwardyan franciszkański/ Naprzód rwie z pobożnem męstwem,/ A głos jego naprzemiany/ To grzmi, to szyderczo zgrzyta. Przedewszystkiem --- w imię Ojca, / Syna i świętego ducha, / Egzorcyzmuje rabina, / Złe nasienie Jakóbowe. Gdyż przy takich kontrowesach/ Często dyabeł w żydzie siedzi, / Ażeby go swą chytrością/ I dowcipem opatrywać. Gdy wygnany był już dyabeł/ Mocą świętych egzorcyzmów, / Puścił się mnich do dogmatów/ I katechizm swój roztoczył. Prawił, jako w jednym Bogu/ Trzy znajdują się osoby, / Które przecież są jednością/ Nierozłączną i prawdziwą. Tajemnica, którą łatwo/ Pojmie każdy, kto się wyrwał/ Z nieszczęsnej rozumu matni, / I z okrutnych więzów jego. Prawił, jako Pan najwyższy/ W Betleemie się narodził/ Z Dziewicy, która zarazem/ Matką była i Dziewicą. Jak położon był Pan świata/ W nędznym żłobku, i jak przy nim/ Wół i osioł w zadumaniu/ Stały, zbożnych bydląt dwoje. Prawił potem, jak Pan świata/ Przed Heroda oprawcami/ Do Egiptu uciekł; zaczem/ Zniósł krzyżowej śmierci mękę, Pod Poncyuszem, pod Piłatem, / Co podpisał wyrok krwawy/ Za Faryzeuszów wolą/ I żydostwa sprośnej tłuszczy. Prawił, jak Pan pogrzebany/ Z grobu powstał dnia trzeciego, / I jak potem własną mocą/ Na niebiosa wstąpił w chwale. I jak stamdtąd znów na ziemię/ Zstąpi, gdy się spełnią czasy, / By w dolinie Jozafata/ Sądzić żywych i umarłych. «Drżyjcie żydzi!» tak rzecz kończył/ «Przed tym Bogiem, któregoście/ Biczowali i męczyli/ I straszną mu śmierć zadali! «Bogobójcą, pomsty ludem, / Jesteś ty żydowskie plemię!/ Zawsze ty wydajesz na śmierć/ Zbawcę, co cię chce odkupić! Wyście grodem tym, o żydy, / Gdzie szatany rade siedzą. / Ciała wasze, to koszary/ Dla dyabelskich legionów. «Tak mówi Tomasz z Akwinu, / Którego zwą Wielkim wołem/ Uczoności, a który jest/ Światłem wszystkich bożych wołów! «Żydy! wy jesteście wilki/ I szakale i hyeny, / Które wietrzą po mogiłach, / Szukając trupiego żeru! „Żydy, Żydy! Wyście wieprze, / Pawjany i jednorożce, / (Które zwą nosorożcami,)/ Krokodyle i wampiry! «Wyście kruki i puszczyki, / Nietoperze, sprośne dudki, / Bazyliszki, sępy krwawe, / Nocy i szubienic ptaki. «Wyście trutnie, wyście krety, / Wyście żmije i ropuchy, / Jeże, gady... Chrystus kiedyś/ Zdepcze, zetrze wasze głowy. «Lub gdy chcecie, o przeklęci, / Zbawić wasze nędzne dusze, / Z synagogi starej złości/ Uciekajcie w miasto święte! «Uciekajcie w jasne ludy, / Gdzie z błogosławionych zdrojów, / Spłynie na was łaski woda! / Tam zanurzcie głowy wasze. «Tam Adama zmyjcie z siebie/ Z pierworodną zmazą jego. / Tam z serc waszych zmyjcie pleśnie/ Zestarzałe od lat tylu! «Czy słyszycie Zbawiciela, / On was nowem mianem woła! / Idźcie się na łono Chrysta/ Iskać z win waszych robactwa! «Bóg nasz Bogiem jest miłości, / Przypodoban owcy cichej/ Dla zmazania grzechów naszych/ Umarł on na drzewie krzyża. «Bóg nasz jest miłości Bogiem, / Jezus Chrystus jest mu imię, / Jego słodycz i pokorę/ Naśladują wszyscy wierni! «I dlatego my tak cisi, / Ludzcy i pokoju pełni,/ Żadnych sporów, żadnych kłótni, / Bo nasz wzór --- Baranek cichy. «Za to w niebie będziem kiedyś/ Jako aniołowie boży, / Z białą lilią w ręku chodzić/ Po kwiecistych, rajskich łąkach. «Zamiast grubej guni mniszej/ Nosić będziem białe szaty/ I muśliny i jedwabie, / Złote kolce i pstre wstęgi. «Tam nie będzie tonsur. Z głowy/ Złote spłyną nam kędziory, / A dziewice najpiękniejsze/ Pleść je będą i rozplatać. «Wybornego wina czary/ Znacznie większej miary będą/ Niźli nasze tu szklenice, / A z nich tryśnie napój złoty. «I przeciwnie, znacznie mniejsze/ Niźli tu kobiece usta, / Będą usta pięknych dziewic, / Które w dziale nam przypadną. «Tak w radości i w rozkoszy/ Przejdzie dla nas wieczność cała. / Na śpiewaniu: Halleluja! / Na śpiewaniu: Kyrielejson!» Skończył gwardyan. I wnet mnichy/ Pewne, że już światło wiary/ Na niewierne serce spływa, / Raźno chrzestny sprzęt podają. Ale wodowstrętne żydy/ Otrząsają się ze zgrzytem, / A Reb Juda Nawarryjczyk, / Tak wywodzi swą replikę. «Aby pod swój siew uprawić/ Ducha mego twardą rolę, / Cały wóz gnojowy obelg/ Wyrzuciłeś na to pole. Każdy swoją ma metodę, / Do której jest nawykniony. / Ja nie gniewam się za twoją, / Owszem, dank składam z mej strony. «Dogmat Trójcy --- ten nie może/ Do naszego przystać ducha, / Gdyż reguły trzech od młodu/ Każdy z nas wykładu słucha. «Że w jedynym twoim Bogu/ Trzy znajdują się osoby, / To rozumiem. Sześć tysięcy/ Było bogów dawnej doby. «Ten, którego zwiesz Chrystusem, / Obcy mojej jest źrenicy./ Nie mam także przyjemności/ Matki jego znać, dziewicy. «Przykro mi, że dwa tysiące/ Temu lat, czy coś bez mała, / Jakaś się tam nieprzyjemność/ W Jeruzalem jemu stała. «Czy to żydzi go zabili --- / Dowieść dziś nie ma sposobu, / Skoro sam corpus delicti/ Dnia trzeciego zniknął z grobu. «A to, czy był spokrewniony/ Z Bogiem naszym, to z waszeci/ Przeproszeniem, wątpię, bowiem/ Bóg nasz nigdy nie miał dzieci. «Bóg nasz nigdy nie umierał/ Jagnięciem na śmierć wydanem, / On ludzkości nie był nigdy/ Filantropem, pelikanem. «Bóg nasz, to nie Bóg miłości. / Gruchać --- nie jest mu nałogiem. / On jest Bogiem piorunowym, / Twardej pomsty on jest Bogiem. «Grom jego nieubłaganie/ W pierś grzesznika karą bije, / A za winy ojców swoich / Późny wnuk w pokucie żyje. Bóg nasz żyw jest! On w niebieskim/ Gmachu swoim wolny gości, / I przed wieki i na wieki/ W swojej trwa nieskończoności. «Bóg nasz --- On jest zdrowym Bogiem. / To nie myt jest, nie marzenie, / Blade, cienkie, jak opłatek, / Albo jak Kocytu cienie. «Bóg nasz mocny jest. On w ręku/ Dzierży księżyc, gwiazdy, słońce, / Trony drżą, padają ludy, / Kiedy ściągnie brwi grożące. «Bóg nasz --- wielki to jest Bóg! / Dawid śpiewa, że wielkości/ Jego nikt nie zmierzy. Ziemia/ Jest podnóżkiem jego nóg. Bóg nasz kocha się w muzyce, / Lubi hymny, lutni dźwięki, / Ale, jak chrząkanie wieprzków, / Są mu wstrętne dzwonów jęki. «Lewiatanem zwie się ryba, / Co nurtuje mórz głębiną, / Z nią to igra Pan i Bóg nasz, / Dnia każdego, przez godzinę. Za wyjątkiem dziewiątego/ Dnia, w miesiącu «Ab», dnia, który/ Widział upadek Syonu, / Bo w tym dniu jest zbyt ponury. «Sto mil długi jest Lewiatan, / W płetwach zaś jest tak potężny, / Jak król Og; a ogon taki, / Jak cedr bywa niebosiężny. «Lecz mięso ma delikatne, / Lepsze, niźli żółw z rosołu. / A w dniu wielkim zmartwychwstania/ Pan do swego wezwie stołu Cały lud swój, lud wybrany. / Przyjdą mędrcy, sprawiedliwi/ I wyborną ową rybą/ Każdy wówczas się pożywi. «Część podana będzie z czosnkiem, / Z sosem białym, część na winie, / Z przyprawami, z rozynkami, / Jak się karp podaje ninie. A po białym owym sosie/ Rzodkiew w główkach pływa sobie... / Taka ryba, Frater Joze, / Smakowałaby i tobie. A sos szary też wyborny, / Ma rozynków sporą dozę... / Ten niebiańskoby uraczył/ Twój żołądek, Frater Joze! «Co Bóg warzy, dobrze warzy. / A ot rada dla waćpana: / Namyśl się i daj obrzezać, / A skosztujesz Lewiatana». Tak uczony prawił Rabbi. / Łechce, kusi, jako może, / A rozkosznie mrucząc żydzi/ Wyciągają już swe noże. Aby jako tryumfatory/ Wrogów swoich oskalpować, / I te «spolia opima»/ Na zwycięstwa dowód schować. Ale mnichy twardo stoją/ Przy swych ojców świętej wierze/ I żadnego obrzezańcem/ Zostać, jakoś chęć nie bierze. Więc po żydzie znów wziął słowo/ Frater Joze nawróciciel, / I znów pełne kubły pomyj/ Lał na głowę mu ten chrzciciel. I znów Rabbi replikował/ Z żarliwością wstrzymywaną, / I choć serce w nim kipiało, / Przecież nie wybuchnął pianą. Powoływał się na «Misznę», / Komentarze i traktaty./ Przywiódł też «Taumes-Jantofa»/ Wielce poważne cytaty. Lecz spotkała go odpowiedź/ Tak bluźniercza, jak i wściekła, / Gdyż do wszystkich dyabłów mnich go/ Wraz z «Jantofem» słał do piekła. «No, więc dosyć już, o Boże!»/ Wrzasnął Rabbi głosem sowy. / Cierpliwości mu już zbrakło/ I szał buchnął mu do głowy. «Taumus-Jontof» nic nie znaczy? / Cóż więc znaczy? Biada! Biada! / Ukarz panie, świętokradcę, / Niech pochłonie go zagłada! «Bowiem »Taumus-Jontof,« Panie, / Toś Ty sam jest, wielki Boże! / A bluźnierca Taumesowy/ Gromu Twego ujść nie może! «Niech przepaści go pochłoną! / Jak Korego i Datana, / Co powstali przeciw Ciebie, / Przeciw Ciebie, swego Pana! «Rzuć twój piorun najognistszy, / Na bluźniercze te warchoły! / Wszakże miałeś dość w Sodomie/ I w Gomorze siarki, smoły! «Uderz Panie, w tego mnicha, / Tak jak niegdyś w Faraona, / Kiedy naszych żydków rzesza/ Uciekała objuczona. «Sto tysięcy miał za sobą/ Król ten jeźdźców i junaków, / Zbrojne stalne, jasne miecze, / Lotne strzały u sajdaków. «Tyś wyciągnął rękę, Boże, / A te hufce niezliczone, / Z Faraonem, jak kocięta, / Morze połknęło Czerwone. «Uderz, Panie, tego mnicha! / Niech wie szalbierz ten opasły, / Że pioruny w twojej dłoni/ Nie zamokły, nie wygasły! A ja Ciebie i Twą chwałę/ Będę śpiewał, będę głosił, / I jak Miriam w bęben bijąc/ W pląsach będę się unosił!» Tutaj nagle wpadł mu w mowę/ Mnich, okropnym gniewem wzdęty: / «Bogdaj ciebie Pan poraził, / Potępieńcze ty przeklęty! «Niczem twoje mi pioruny, / Niczem twe piekielne działo,/ Bom pożywał dzisiaj Chrysta/ Utajone Krew i Ciało! «Chrystus jest potrawą moją/ Przedniejszą od Lewiatana/ Z białym sosem, z czosnkiem, z rzodkwią, / Gotowanym przez szatana! «Ach! Zamiast tu dysputować/ Jakże chciałbym cię na stosie/ Prażyć, razem z twą czeredą, / W wrzącej smoły czarnym sosie!» I tak turniej ten o Boga/ I o wiarę grzmiał na sali. / Lecz rycerze nadaremnie / I wrzeszczeli i sapali. Już dwanaście godzin przeszło/ Toczy się ten bój bez tamy, / Już publika się zmęczyła, / Już się silnie pocą damy. Już i dwór się niecierpliwi, / Siaki taki w kącie ziewa, / Gdy do pięknej swej królowej/ Król w te słowa się odzywa: «Radbym słyszeć twoje zdanie. / Powiedz zatem, moja miła, / Czy za żydem, czy za mnichem/ Raczej byś się oświadczyła?» Donna Blanka patrzy pilnie, / Pilnie myśli, pilnie bada, / Paluszkami czoło ciśnie, / I tak wreszcie odpowiada: «Kto ma racyę, mnich czy rabin, / Tego królu, nie wiem wcale! / Lecz po jednym i po drugim/ Wartoby wykadzić salę».