Grimm, Jacob i Wilhelm Śnieżka Tarnowski, Marceli Kowalska, Dorota Trzeciak, Weronika Choromańska, Paulina Kotwica, Wojciech Rajski, Maciej Kłoka i Kiciak tomamisz Mateusz Lewicki sroczka Marta brjon empatka Matylda Anonim Jakub Pustelnik Buszacz Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Baśń Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sniezka Hans Christian Andersen, Jacob i Wilhelm Grimm, Baśnie domowe. Najpiękniejsze baśnie Hansa Christiana Andersena i braci Grimm, Wydawnictwo E. Jarmołkiewicz. Domena publiczna - Marceli Tarnowski zm. 1945 2016 xml text text 2016-01-04 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/sniezka.pdf ISBN-978-83-288-0279-7 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sniezka.html ISBN-978-83-288-1335-9 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/sniezka.txt ISBN-978-83-288-2290-0 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/sniezka.epub ISBN-978-83-288-3275-6 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/sniezka.mobi ISBN-978-83-288-4361-5 ISBN application/x-mobipocket-ebook Książki dla dzieci https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7119.jpg Śnieżka i siedmiu krasnoludków, Jenny Nysrøm (1854-1946), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7119/ SP1 YFJ 3MN Jacob i Wilhelm Grimm Śnieżka Na podstawie spisanej przez braci Grimm historii powstało wiele filmów, przestawień teatralnych, książeczek, nawet memy i gry komputerowe. Wszyscy lubią poczciwe krasnoludki, którym obraz z wytwórni Disneya z 1937 r. przyporządkował sympatyczne imiona: Gapcia, Śpioszka, Gburka i innych. Motywy tej historii pojawiają się w dawnych opowieściach z całego świata: znane są wersje albańskie, rosyjskie, malezyjskie i indyjskie. Źródeł baśni doszukiwano się także w losach żyjącej w XVI w. księżniczki Margarete von Waldeck, nieszczęśliwie zakochanej w hiszpańskim następcy tronu i otrutej z tego powodu, albo w postaci Marii Sophii von Erthal, bawarskiej szlachcianki, której macocha posiadała „mówiące” lustro, jedno z cudów techniki, jakie rozpalały wyobraźnię ludzi w XVIII w. Warto jednak wspomnieć, że w pierwszym wydaniu Baśni braci Grimm zazdrosna o urodę morderczyni Śnieżki była jej matką, a nie macochą... Brrr. Zima, OmenPewnego razu, podczas srogiej zimy, kiedy z nieba sypał się śnieg jak pierze z rozprutej pierzyny, siedziała królowa przy oknie o ramach z czarnego hebanuheban --- kosztowne drewno pozyskiwane różnych gatunków drzew rosnących w tropikalnych częściach Azji, w Afryce itp. i szyła. Tak szyjąc i patrząc na śnieg, ukłuła się w palec, i trzy krople krwi potoczyły się na śnieg. A ponieważ czerwona krew cudnie wyglądała na białym śniegu, królowa pomyślała sobie: ,,Chciałabym mieć dziecko, białe jak ten śnieg, rumiane jak krew i o włosach czarnych jak heban". Wkrótce potem królowa powiłapowić (daw.) --- urodzić. córeczkę, białą jak śnieg, rumianą jak krew i o włosach czarnych jak heban. Nazwano ją Śnieżką. Zaraz po urodzeniu dziecka królowa umarła. Po roku król pojąłpojąć żonę a. pojąć kogoś za żonę --- poślubić kogoś, ożenić się z kimś. drugą żonę. Pycha, Lustro, UrodaByła to pani piękna, ale tak dumna i zarozumiała, że chciała być najpiękniejszą na całym świecie. Miała ona cudowne lusterko, w którym się zawsze przeglądała, a przeglądając się, pytała: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? A lustro odpowiadało: Tyś, królowo, najpiękniejsza jest na świecie. I królowa była zadowolona, bo wiedziała, że lusterko tylko prawdę może powiedzieć. Tymczasem Śnieżka podrastała i stawała się z każdym dniem piękniejsza, a kiedy skończyła siedem lat, była piękna jak jasny dzień, piękniejsza nawet od królowej. Pewnego razu królowa stanęła przed lusterkiem i zapytała: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? A lusterko odpowiedziało: Królowo, jesteś piękna, jak gwiazda na niebie/ Ale Śnieżka jest tysiąc razy piękniejsza od ciebie. Przeraziła się królowa, zżółkła i zzieleniała ze złości. I w jednej chwili znienawidziła Śnieżkę. A zazdrość i pycha wciąż rosły w jej sercu niby chwasty, aż wreszcie nie miała już dnia ani nocy spokojnej. Przywołała więc myśliwego i rzekła: --- Wyprowadź dziewczynkę do lasu, nie chcę jej więcej widzieć. Masz ją zabić, a na dowód przynieś mi jej serce. Myśliwy usłuchał rozkazu, wyprowadził Śnieżkę do lasu, lecz gdy wyciągnął nóż, ażeby wyrwać jej niewinne serduszko, rozpłakała się dziewczynka i zaczęła go prosić tymi słowysłowy --- dziś popr. forma N. lm: słowami.: --- Ach, drogi człowieku, daruj mi życie, pójdę sobie daleko przez ten dziki las i już nigdy nie wrócę do domu. A że była taka piękna, ulitował się myśliwy i powiedział: --- Uciekaj więc, biedne dziecko! ,,Dzikie zwierzęta i tak cię pożrą" --- pomyślał sobie, ale lżej mu się zrobiło na sercu, bo żal mu było ją zabić. A spotkawszy na drodze warchlakawarchlak --- młode dzika., zabił go, wyjął mu płuca i wątrobę, i przyniósł królowej na dowód, że zabił Śnieżkę. Kucharz musiał je ugotować w osolonej wodzie, a zła kobieta zjadła jedno i drugie, w przekonaniu, że są to płuca i wątroba Śnieżki. Tymczasem biedne dziecko wystraszone błąkało się po lesie, nie wiedząc, co począć. Zaczęła biec i biegła tak po kamieniach i przez ciernie, a dzikie zwierzęta uchodziły jej z drogi, nie robiąc jej nic złego, aż zabrakło jej tchu, a był już wieczór; wtem ujrzała maleńki domek i weszła do niego, chcąc odpocząć. W domku tym wszystko było maleńkie, ale tak czyste i miłe, że trudno opowiedzieć. Pośrodku stał stoliczek nakryty białą serwetką, z siedmioma małymi miseczkami, a przy każdej miseczce leżała łyżeczka, nożyk i widelczyk, a na środku stało siedem kubeczków. Pod ścianami ustawionych było siedem łóżeczek, jedno przy drugim, starannie zaścielonych czyściutką pościelą. Ponieważ Śnieżka była bardzo głodna i spragniona, zjadła z każdej miseczki po odrobinie jarzynki i po kawałeczku chleba, a z każdego kubeczka upiła kropelkę wina, gdyż nie chciała jednemu zjeść wszystkiego. Potem chciała się położyć do jednego z łóżeczek, ale ani jedno nie było odpowiednie, jedno za długie, drugie za krótkie, aż wreszcie, wypróbowawszy wszystkie, ułożyła się w siódmym, gdyż to jedno było w sam raz, i oddawszy się w opiekę Bogu --- zasnęła. Kiedy się już zupełnie ściemniło, przyszli gospodarze tego domku. Było to siedmiu karzełkówkarzełek --- w innych wersjach baśni: krasnoludek., którzy do tej pory pracowali w górach, wydobywając drogie kruszce. Tajemnica, DochodzenieZapalili siedem świeczek, a kiedy w pokoju zrobiło się jasno, zauważyli, że ktoś tu był, gdyż nie wszystko znaleźli w tym samym porządku, w jakim zostawili. Pierwszy zapytał: --- Kto siedział na moim krzesełeczku? Drugi: --- Kto jadł z mojego talerzyka? A trzeci: --- Kto ułamał kawałek z mojego chleba? Czwarty: --- Kto zjadł moją jarzynkę? Piąty: --- Kto używał mojego widelczyka? Szósty: --- Kto kroił moim nożykiem? Siódmy: --- Kto upił z mojego kubeczka? A kiedy pierwszy się obejrzał, zawołał: --- Kto wchodził do mojego łóżeczka? Reszta przybiegła, a każdy zawołał ze zdziwieniem: --- I w moim też ktoś leżał. A kiedy siódmy zajrzał do swojego łóżeczka, zobaczył w nim śpiącą Śnieżkę. Zawołał swych towarzyszówtowarzyszów --- dziś popr. forma D. lm: towarzyszy., którzy pokrzykując ze zdziwienia, przynieśli swoje świeczki; uważnie poczęli się przyglądać Śnieżce. --- Ach, mój Boże! ach, mój Boże! --- wołali --- jakie to dziecko jest piękne! --- i byli nim tak ucieszeni, że nie chcieli dziewczynki obudzić i pozostawili ją w łóżeczku. Siódmy karzełek spał u każdego z towarzyszów po jednej godzince, aż minęła noc. Kiedy następnego dnia Śnieżka obudziła się i ujrzała siedmiu karzełków, przestraszyła się bardzo. Ale oni byli bardzo życzliwi i zapytali: --- Jak się nazywasz? --- Nazywam się Śnieżka --- odpowiedziała. --- W jaki sposób dostałaś się do naszego domku? --- pytały dalej karzełki. Opowiedziała im więc Śnieżka, jak to macocha kazała ją wyprowadzić do lasu i zabić, jak myśliwy ulitował się nad nią, jak biegła cały dzień, aż wreszcie napotkała ten domek. A na to karzełki: --- Jeżeli zechcesz nam prowadzić gospodarstwo, gotować, prać i szyć, a wszystko utrzymywać w porządku, to możesz u nas pozostać, a niczego ci nie zabraknie. --- O tak --- zawołało dziewczę --- z całego serca! --- I pozostała u nich. Utrzymywała im dom w porządku; od samego rana szły karzełki w góry wydobywać złoto i brylanty, a wieczorem wracały na kolację, którą przygotowywała Śnieżka. Cały dzień dziewczynka była sama w domu, a karzełki przed wyjściem zawsze jej mówiły: --- Strzeż się macochy, która może się dowiedzieć, gdzie jesteś; pamiętaj, nie wpuszczaj nikogo! Królowa, zjadłszy płuca i wątrobę, które uważała za płuca i wątrobę Śnieżki, myślała, że jest znów najpiękniejsza na świecie. Podeszła do swojego lusterka i zapytała z uśmiechem: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? A lusterko odpowiedziało: Tyś piękna, królowo, jak gwiazdy na niebie,/ Ale za lasami, ale za górami/ Żyje Śnieżka z karzełkami,/ Tysiąc razy piękniejsza od ciebie. Zatrzęsła się ze złości królowa, gdyż wiedziała, że lusterko mówi prawdę. Zrozumiała, że ją myśliwy oszukał i że Śnieżka żyje. Znów nie mogła ze złości zaznać spokoju i myślała tylko o tym, jak by pasierbicępasierbica --- córka współmałżonka. pozbawić życia. Bo dopóki nie będzie najpiękniejszą kobietą w całym kraju, zazdrość jej nie opuści. Po długim namyśle zła macocha umalowała sobie twarz i przebrała się za starą handlarkę, tak że nikt by jej nie poznał. W tym przebraniu poszła za lasy, za góry, gdzie mieszkała Śnieżka u siedmiu karzełków, zapukała do drzwi i zawołała: --- Piękny mam towar i bardzo tani! Śnieżka wychyliła się z okienka i zawołała: --- Dzień dobry, miła kobieto, co macie do sprzedania? --- Dobry towar, piękny towar --- odpowiedziała rzekoma handlarka. --- Gorsecikigorsecik (zdr.), gorset --- daw. element ubioru, usztywniający i obciskający korpus, używany, aby podkreślić szczupłość talii kobiety. jedwabne w różnych kolorach. --- I wyciągnęła jeden, który ze wszystkich kolorów jedwabiu był upleciony. --- Tę uczciwą kobietę mogę wpuścić --- pomyślała Śnieżka, otworzyła drzwi i kupiła sobie ten wspaniały gorsecik. --- Zbliż się, dziecię --- rzekła stara --- zbliż się, ja cię dobrze opaszę tym gorsecikiem. Śnieżka, nie przeczuwając nic złego, pozwoliła się opasać nowym gorsecikiem; ale stara coraz mocniej i mocniej ściągała sznur, aż Śnieżce zabrakło tchu i padła martwa na ziemię. --- Już nie będziesz najpiękniejsza! --- zawołała macocha i wybiegła z domku. Niedługo potem, pod wieczór, siedmiu karzełków wróciło do domu. Jakaż była ich rozpacz, kiedy ujrzały swoją ulubioną Śnieżkę leżącą martwą na ziemi. Uniosły ją z podłogi, a zauważywszy, że jest za mocno ściągnięta sznurem gorsecika, przecięły go na pół, a gdy gorsecik opadł, dziewczynka zaczęła oddychać i ożyła. Kiedy się karzełki dowiedziały, co się stało, rzekły: --- Tą starą handlarką była na pewno zła królowa, strzeż się i nie wpuszczaj nikogo, kiedy nas nie ma w domu! Zła kobieta, wróciwszy do zamku, zadowolona podeszła do lustra i zapytała: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? A lusterko odpowiedziało: Tyś piękna, królowo, jak gwiazdy na niebie,/ Ale za lasami, ale za górami/ Żyje Śnieżka z karzełkami/ Tysiąc razy piękniejsza od ciebie. Kiedy to królowa usłyszała, cała krew spłynęła jej do serca ze złości, gdyż zrozumiała, że Śnieżka ożyła. --- Ale teraz --- rzekła --- coś takiego wymyślę, że już nie ożyjesz! --- I czarodziejskimi sposobami, które jej były znane, zrobiła zatruty grzebień. Przybrała znów postać innej starej kobiety i tak przebrana poszła za lasy, za góry, gdzie mieszkała Śnieżka u siedmiu karzełków, zapukała do drzwi i zawołała: --- Piękny mam towar i bardzo tani! Śnieżka wychyliła się i krzyknęła: --- Idźcie sobie dalej, kobieto, nie wpuszczę nikogo. --- Ale obejrzeć przecież możesz? --- powiedziała stara, wyciągnęła zatruty grzebień i podniosła go w górę. I tak się spodobał dziewczynce, że dała się namówić i otworzyła drzwi. A kiedy go już kupiła, odezwała się stara: --- Zbliż się, to cię porządnie uczeszę! Biedna Śnieżka, znów nie przeczuwając nic złego, pozwoliła wpiąć sobie grzebień we włosy i w tej samej chwili padła bez czucia. --- Teraz już nie ożyjesz --- rzekła stara i odeszła w las. Na szczęście niedaleko było do wieczora i karzełki wróciły do domu. Kiedy ujrzały Śnieżkę leżącą na ziemi, domyśliły się, że to sprawka jej macochy. Obszukały więc Śnieżkę i znalazły zatruty grzebień, a z chwilą kiedy go wyjęły, dziewczynka znów otworzyła oczy. Opowiedziała im, co się stało, a karzełki jeszcze raz ją przestrzegły i zabroniły jej komukolwiek otwierać drzwi. Królowa znów stanęła przed lustrem i zapytała: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? A lusterko odpowiedziało: Tyś piękna, królowo, jak gwiazdy na niebie,/ Ale za lasami, ale za górami/ Żyje Śnieżka z karzełkami/ Tysiąc razy piękniejsza od ciebie. Kiedy to królowa usłyszała, zadrżała i krzyknęła: --- Śnieżka musi umrzeć, bodaj za cenę mojego życia! Następnie poszła do starej ciemnej komórki, gdzie nikt nigdy nie zaglądał, i tam zrobiła trujące jabłuszko. Wyglądało ono bardzo smacznie; żółte z czerwonymi plamkami, tak że ktokolwiek by je zobaczył, chciałby je zjeść, ale kto by ugryzł kawałek, ten musiałby umrzeć. Kiedy jabłko było gotowe, przybrała postać wieśniaczki i tak przebrana poszła za lasy, za góry, gdzie Śnieżka mieszkała u siedmiu karzełków, i zapukała do drzwi. Śnieżka wychyliła się z okienka i zawołała: --- Nie mogę tu wpuścić nikogo, siedmiu karzełków tak mi rozkazało. --- Masz słuszność --- rzekła wieśniaczka --- odchodzę już z moimi jabłkami, tylko jedno chcę ci podarować. --- Nie --- odpowiedziała Śnieżka --- nic mi przyjmować nie wolno. --- Obawiasz się trucizny? --- zapytała stara. --- Widzisz, kroję jabłko na pół, tę połówkę z czerwonym rumieńcem ty zjesz, a tę żółtą zjem ja. Jabłko było tak zrobione, że tylko jedna połowa, ta z czerwonym rumieńcem, była zatruta. Śnieżka przyglądała się ślicznemu jabłuszku i widząc, z jakim apetytem wieśniaczka je zajada, nie mogła się dłużej oprzeć pokusie, wyciągnęła rękę i wzięła zatrutą połowę jabłka. Ledwo jednak połknęła kawałek, padła martwa na podłogę. Widząc to, królowa zawołała: --- Biała jak śnieg, rumiana jak krew, czarnowłosa jak heban! Tym razem już cię twoje karły nie obudzą. A kiedy znów spytała lustra: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? Lusterko odpowiedziało: Tyś, królowo, najpiękniejsza jest na świecie. I tak odzyskało spokój jej zawistne serce, jeśli zawistnezawistny --- zazdrosny i pełen nienawiści. serce spokoju zaznać może. A karzełki, powróciwszy do domu, znalazły Śnieżkę martwą na ziemi. Podniosły ją, obszukały, czy nie ma znów czegoś zatrutego, rozczesały jej włosy, umyły wodą i winem, ale nic nie pomogło: ich ukochana dziewczynka była martwa. ŻałobaUłożyły ją karzełki na katafalkukatafalk --- podwyższenie, na którym stoi trumna podczas uroczystości pogrzebowych. i siadły dokoła, przez trzy dni opłakując swoją Śnieżkę. Wreszcie postanowiły ją pochować, ale wyglądała tak świeżo i pięknie, że zawołały: --- Nie, nie możemy jej oddać czarnej ziemi! --- I kazały zrobić szklaną trumnę, w której można ją było ze wszystkich stron widzieć. Do tej trumny włożyły Śnieżkę, złotymi literami wypisały jej imię i że była królewską córką. Postawiły trumnę na szczycie góry i jeden z nich zostawał zawsze na straży. Nawet ptaki przyszły opłakiwać Śnieżkę, najpierw sowa, potem kruk, wreszcie gołąbek. Długo, długo leżała Śnieżka w szklanej trumnie i wciąż wyglądała, jakby spała, gdyż była biała jak śnieg, rumiana jak krew i czarnowłosa jak heban. Zdarzyło się raz, że młody piękny królewicz przejeżdżał przez las i przybył do domku karzełków, aby tam przenocować. Zobaczył on szklaną trumnę na wzgórzu, a w niej piękną Śnieżkę, a przeczytawszy to, co było złotymi literami wypisane, zwrócił się do karzełków i rzekł: --- Dajcie mi tę trumnę, a zapłacę wam, ile tylko zechcecie. Ale karły odpowiedziały: --- Nie oddamy jej za skarby całego świata. Na to królewicz: --- Więc podarujcie mi ją, gdyż nie mógłbym teraz żyć bez widoku Śnieżki, będę ją czcić i uwielbiać jako najdroższą dla mnie istotę na świecie. JabłkoPo tych słowach ulitowały się karzełki i oddały królewiczowi trumnę ze śpiącą w niej Śnieżką, a ten kazał pachołkompachołek (daw.) --- sługa, pomocnik. nieść ją na ramionach przed sobą. I zdarzyło się wtedy, że jeden z pachołków potknął się, a przy tym wstrząśnięciu wypadł z ust Śnieżki kawałek zatrutego jabłka, który jej utkwił w gardle. Po chwili dziewczę otworzyło oczy, uniosło wieko trumny i znów ożyło. --- O Boże, gdzież jestem? --- zawołała. A królewicz uradowany odpowiedział: --- Jesteś u mnie! --- i opowiedział jej, jak się to wszystko zdarzyło, kończąc: --- Kocham cię ponad wszystko na świecie; chodź ze mną do zamku mojego ojca, ty będziesz moją żoną! Śnieżka uradowana poszła z nim, a ślub ich odbył się z wielką wspaniałością. Na ten ślub została też zaproszona jej macocha, a kiedy włożyła wspaniałe szaty, stanęła przed lusterkiem i zapytała: Lustereczko, lustereczko, powiedz przecie,/ Kto najpiękniejszy jest na świecie? Lusterko odpowiedziało: Tyś piękna, królowo, jak gwiazdy na niebie,/ Lecz młodziutka królowa jest tysiąc razy/ piękniejsza od ciebie. Zła kobieta zdrętwiała ze zgrozy, zaklęła głośno i postanowiła już wcale na ślub nie iść, ale nie mogła usiedzieć w domu ze złości i ciekawości, i chciała koniecznie zobaczyć młodą królową. KaraKiedy przyszła na wesele, poznała Śnieżkę i oniemiała ze strachu i przerażenia. Wtedy postawiono na rozżarzonych węglach specjalnie zrobione dla złej królowej żelazne buciki. A kiedy pachołkowie wnieśli je, trzymając obcęgami, i ustawili przed nią, musiała je włożyć i tak długo w nich tańczyć, aż martwa padła na ziemię.