Grimm, Jacob i Wilhelm Paluszek Tarnowski, Marceli Kowalska, Dorota Trzeciak, Weronika Choromańska, Paulina Kotwica, Wojciech Rajski, Maciej Kłoka i Kiciak tomamisz Mateusz Lewicki sroczka Marta brjon empatka Matylda Anonim Jakub Pustelnik Buszacz Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Baśń Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/paluszek Hans Christian Andersen, Jacob i Wilhelm Grimm, Baśnie domowe. Najpiękniejsze baśnie Hansa Christiana Andersena i braci Grimm, Wydawnictwo E. Jarmołkiewicz. Domena publiczna - Marceli Tarnowski zm. 1945 2016 xml text text 2016-01-04 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/paluszek.pdf ISBN-978-83-288-0271-1 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/paluszek.html ISBN-978-83-288-1327-4 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/paluszek.txt ISBN-978-83-288-2282-5 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/paluszek.epub ISBN-978-83-288-3267-1 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/paluszek.mobi ISBN-978-83-288-4353-0 ISBN application/x-mobipocket-ebook Książki dla dzieci SP1 https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7484.jpg Laundry (Le Linge), Édouard Manet, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7484/ YFJ 3MN Jacob i Wilhelm Grimm Paluszek Kiedy jest się takim małym, wiele rzeczy okazuje się zupełnie niedostępnych. Bajka opowiada nam jednak o tym, że przy pozytywnym nastawieniu można przezwyciężyć lub obejść wiele przeszkód, a nawet wykorzystać swoje niedostatki tak, żeby zadziałały na naszą korzyść. Tata i mama kochają swoje dziecko bezwarunkowo, chociaż takie nieokazałe i mizerne. Dzielny Paluszek nie potrafi sam zaprząc konia, ale nie boi się nim kierować, siedząc w uchu zwierzęcia. Nie ma sił, by wykonywać ciężkie roboty, a mimo to może samodzielnie zapewnić ojcu zarobek, wykorzystując ludzką chciwość i łatwowierność. Ta baśń to pociecha dla wszystkich małych i słabszych. Jednak nie zawsze sprawy układają się według planów małego zucha i musi on przeżyć wiele groźnych i niesmowitych przygód, zanim wróci do zrozpaczonych, stęsknionych rodziców. Żył sobie kiedyś biedny chłop. Pewnego wieczoru, kiedy podsycał ogień na kominie, powiedział do żony, która siedziała przy kołowrotku i przędła: Marzenie, Dziecko--- Jaka to szkoda, że nie mamy dzieci! U nas jest tak smutno i cicho, a u innych tak gwarno i wesoło. --- Prawda --- odparła żona wzdychając --- gdybyśmy mieli chociaż jedno, nawet tak maleńkie jak paluszek, byłabym szczęśliwa. Na pewno kochalibyśmy je z całego serca. I stało się, że po kilku miesiącach urodziło się im dziecko, które wyglądało jak wszystkie dzieci, ale było nie większe od palca. Rodzice zaś rzekli: --- Stało się tak, jak sobie życzyliśmy, więc kochajmy to nasze maleństwo --- i nazwali je Paluszkiem. Chociaż nie brakło mu jedzenia ani picia, dziecko nie rosło wcale i było ciągle tak małe, jak w chwili urodzenia. Paluszek był jednak mądrym i sprytnym dzieckiem i wszystko, do czego się tylko zabrał, udawało mu się znakomicie. Pewnego dnia chłop wybierał się do lasu po drewno, a wychodząc z chałupy rzekł do siebie: --- Dobrze by było, gdyby ktoś później przyjechał z wozem i pomógł mi zabrać drewno do domu. --- Ojcze --- zawołał Paluszek --- ja ci pomogę i przyjadę z wozem, zaufaj mi, zobaczysz, że w samą porę będę w lesie. Chłop roześmiał się i rzekł: --- Ależ to niemożliwe. Jesteś taki malutki, że nie możesz powozić koniem. --- To nic, ojcze, niech tylko matka zaprzęgnie, a ja usiądę w uchu konia i będę mu mówił, jak ma iść. --- No --- rzekł ojciec --- możemy spróbować. Kiedy nadeszła oznaczona pora, matka zaprzęgła konie do wozu i wsadziła Paluszka do ucha jednego z nich, a malec wołał, jak konie mają iść. --- Hejta, wiśta, hola, wio! Szło to bardzo składnie i wóz zajechał prostą drogą do lasu. W chwili, kiedy konie skręcały za róg, a malec zawołał: --- Hejta, hejta! --- przechodzili właśnie tamtędy dwaj nieznajomi i zdumieli się bardzo. --- Cóż to może znaczyć? --- rzekł jeden. --- Wóz jedzie, słychać głos woźnicy, a jego samego nie widać. --- To nieczysta sprawa --- odparł drugi --- pójdźmy za wozem i zobaczmy, gdzie się zatrzyma. Ale wóz wjechał w głąb lasu, prosto do miejsca, gdzie drwal rąbał drzewo. Kiedy Paluszek ujrzał ojca, zawołał: --- Widzisz, ojcze, przyjechałem. Teraz wyjmij mnie tylko z kryjówki. Ojciec ujął konia jedną ręką, drugą zaś wydobył mu z ucha Paluszka, który wesoło skoczył zaraz na trawkę i usiadł na źdźble. Kiedy dwaj nieznajomi to ujrzeli, zdumienie ich nie miało granic. Wówczas jeden z nich rzekł do drugiego. --- Ten malec może nam przynieść majątek, jeśli będziemy go pokazywali w wielkim mieście za pieniądze. Kupmy go. Podeszli więc do chłopa i rzekli: Podstęp--- Sprzedajcie nam tego malca, będzie mu u nas dobrze. --- Nie --- odparł ojciec --- to moje najdroższe dziecię, nie oddam go za skarby świata. Ale Paluszek słysząc tę rozmowę wdrapał się po fałdach ubrania ojca, stanął mu na ramieniu i szepnął do ucha: --- Sprzedajcie mnie, ojcze, niedługo do ciebie powrócę. Gdy to ojciec usłyszał, zgodził się sprzedać go za dużą sumę pieniędzy. --- Gdzie chcesz siedzieć? --- zapytali nieznajomi Paluszka. --- Posadźcie mnie na kapeluszu --- odparł malec --- będę sobie mógł spacerować, oglądać okolicę, no, i nie spadnę stamtąd. Nieznajomi spełnili jego życzenie, a gdy Paluszek pożegnał się z ojcem, ruszyli w drogę. Kiedy zapadł zmrok, malec zawołał nagle: --- Zdejmijcie mnie na chwilę, muszę koniecznie zejść! --- Zostań na górze --- odparł ten, na czyjej głowie chłopiec siedział --- nie krępuj się, ptaszki też nieraz upiększyły mi tak kapelusz. --- Nie --- odparł Paluszek --- już ja wiem, co wypada. Zdejmijcie mnie natychmiast! Musieli więc nieznajomi zdjąć Paluszka z kapelusza i postawić na ziemi, w tej chwili jednak malec skoczył do mysiej dziury i zawołał stamtąd: --- Do widzenia, moi panowie, ruszajcie do domu beze mnie! --- i roześmiał się głośno. Na próżno biegali dokoła mysiej dziury, rozgrzebując ją laskami; Paluszek znikał im ciągle z oczu, a że było już ciemno, musieli ze złością i z pustą kiesą ruszyć z powrotem do domu. Kiedy Paluszek spostrzegł, że nieznajomi oddalili się, wyszedł ze swej nory. --- Niebezpiecznie jest chodzić w ciemnościach po polu --- pomyślał --- łatwo można skręcić kark i połamać nogi. Na szczęście znalazł muszlę ślimaka. --- Bogu dzięki --- rzekł --- mam teraz gdzie przenocować! --- i wszedł do muszli. Po pewnym czasie, gdy chciał się właśnie ułożyć do snu, usłyszał, jak dwaj ludzie przechodzili obok jego schronienia, a jeden z nich rzekł: --- Co więc zrobimy, aby zabrać bogatemu proboszczowi złoto i srebro? --- Ja ci poradzę! --- zawołał Paluszek. --- Co to było? --- rzekł złodziej przerażony --- słyszałem jakiś głos. Stanęli obaj i poczęli nasłuchiwać, Paluszek zaś rzekł znowu: --- Weźcie mnie z sobą, ja wam dopomogę. --- A gdzie jesteś? --- Szukajcie na ziemi i uważajcie, skąd dochodzi głos --- odparł malec. Po długim szukaniu złodzieje znaleźli go wreszcie i podnieśli do góry. --- Więc to ty, smyku, chcesz nam dopomóc! --- zawołali. --- Naturalnie --- odparł Paluszek --- wśliznę się do pokoju proboszcza i podam wam stamtąd wszystko, czego zapragniecie. --- Dobrze --- odparli złodzieje --- zobaczymy, co potrafisz. Kiedy przybyli na plebanię, Paluszek wśliznął się do pokoju i zawołał jak mógł najgłośniej: --- Co chcecie wziąć z tego pokoju? Złodzieje przerazili się i rzekli: --- Cicho, bo ktoś się obudzi. Ale Paluszek udał, że ich nie zrozumiał, i krzyknął jeszcze głośniej. --- Co wam podać? Co chcecie wziąć z tego pokoju? Usłyszała to kucharka i poczęła nasłuchiwać. Ale złodzieje uciekli już kawałek drogi, wreszcie jednak nabrali odwagi i rzekli: --- Ten smyksmyk --- malec. droczy się z nami! Wrócili więc pod okno i szepnęli: --- No, dość tych żartów, teraz podaj nam coś. Paluszek zaś zawołał jeszcze raz jak mógł najgłośniej: --- Dam wam wszystko, czego chcecie, wyciągnijcie tylko ręce. Usłyszała to nasłuchująca kucharka, zerwała się więc z łóżka i podeszła do drzwi. Złodzieje zaś uciekli, jakby ich sam diabeł gonił. Służąca zapaliła świecę, ale na próżno szukała kogokolwiek w pokoju, gdyż Paluszek zdążył już wymknąć się do sieni, a stamtąd do stodoły. Położyła się więc z powrotem do łóżka, sądząc, że śniła z otwartymi oczyma. Paluszek zaś wdrapał się po źdźbłach na stóg siana, aby się tam przespać, a rano wrócić do rodziców. Ale czekał go inny los! Tak, na świecie zdarzają się różne nieszczęścia. O świcie kucharka weszła do stodoły, chwyciła naręcznaręcz --- tyle, ile można unieść na ręku. siana wraz ze śpiącym Paluszkiem i zaniosła krowom. Paluszek spał tak mocno, że nie czuł nic i obudził się dopiero w pysku krowy, która żuła go razem z sianem. --- O Boże! --- zawołał --- jestem chyba w młynie! --- ale wnet spostrzegł, gdzie się znajduje. Musiał dobrze uważać, aby się nie dostać między zęby i nie ulec zmiażdżeniu. Wreszcie znalazł się żywy i cały w żołądku. --- Zapomniano porobić okna w tej izdebce --- pomyślał malec --- ani słońca tu nie ma, ani lampy. W ogóle nowe mieszkanie nie podobało mu się, a najgorsze było to, że przez drzwi wejściowe napływały coraz nowe ilości siana i Paluszkowi było coraz ciaśniej. Zawołał więc w trwodze: --- Nie dawajcie mi więcej siana! Nie dawajcie mi więcej siana! Służąca doiła właśnie krowę, a gdy usłyszała znowu ten głos, który słyszała już w nocy, i znowu nikogo nie było widać, przeraziła się tak bardzo, że spadła ze stołka i rozlała mleko. W trwodze pobiegła do swego pana i zawołała: --- O Boże, księże proboszczu, krowa mówi! --- Oszalałaś --- odparł proboszcz, ale poszedł do obory, aby sprawdzić słowa kucharki. Zaledwie jednak przestąpił próg obory, usłyszał głos: --- Nie dawajcie mi więcej siana! Nie dawajcie mi więcej siana! Proboszcz przeraził się bardzo, a sądząc, że to zły duch wstąpił w krowę, kazał ją natychmiast zabić. Rzeźnik zabił krowę, a żołądek, w którym znajdował się Paluszek, wyrzucił do śmietnika. Z wielkim trudem torował sobie nasz zuch drogę do wolności, zaledwie jednak udało mu się wytknąć głowę, spotkało go nowe nieszczęście. Właśnie przebiegał tamtędy zgłodniały wilk i połknął za jednym zamachem żołądek wraz z Paluszkiem. Ale malec nie stracił odwagi i zawołał: --- Drogi wilku, wiem o wyśmienicie zaopatrzonej spiżarni! --- Gdzie? --- zapytał wilk. --- W tym a tym domu --- (i opisał mu dokładnie dom swego ojca) --- jeśli zakradniesz się tam przez ściek, znajdziesz pod dostatkiem ciasta, słoniny i kiełbasy. Wilk nie dał sobie tego dwa razy powtarzać, zakradł się w nocy przez ściek do spiżarnispiżarnia --- pomieszczenie, w którym przechowuje się żywność. i do syta najadł się kiełbas i szynek. Ale gdy chciał już wracać tą samą drogą, okazało się, że był teraz za gruby i nie mógł się przedostać przez otwór. Na to tylko czekał Paluszek i począł w żołądku wilka wyć, krzyczeć, wołać, ile sił. --- Będziesz ty cicho --- rzekł wilk --- pobudzisz ludzi. --- To i cóż --- odparł malec --- ty się najadłeś do syta, to i ja się chcę poweselić! --- i począł na nowo krzyczeć ze wszystkich sił. Wreszcie obudził tym krzykiem ojca i matkę, którzy nadbiegli do spiżarni i zajrzeli przez szparę. A kiedy ujrzeli wilka, wrócili do izby, ojciec po siekierę, a matka po kosę. --- Stań za mną --- rzekł chłop do żony --- jeżeli nie padnie on od mego uderzenia, to ty przetniesz go kosą. Gdy Paluszek usłyszał głos ojca, zawołał: --- Drogi ojcze, jestem tu, siedzę w brzuchu wilka! Ojciec ucieszył się bardzo i rzekł: --- Dzięki Bogu, odnaleźliśmy nasze dziecię! --- i kazał żonie odłożyć kosę, aby nie uczyniła krzywdy Paluszkowi. Potem za jednym zamachem odrąbał wilkowi głowę, dobył nożyczek, rozciął mu brzuch i wyciągnął stamtąd malca. --- Ach --- rzekł ojciec --- tak się o ciebie martwiliśmy! --- Tak, ojcze --- odparł Paluszek --- wielu przygód zaznałem na świecie. Dzięki Bogu, że znowu oddycham świeżym powietrzem! --- A gdzież to byłeś? Podróż--- Ach, ojcze, byłem w mysiej dziurze, i w żołądku krowy, i w brzuchu wilka. A teraz już pozostanę przy was, kochani rodzice. --- My zaś nie sprzedamy cię za żadne skarby świata! --- odparli rodzice, całując serdecznie swe odzyskane dziecię. Po czym nakarmili go, napoili i przebrali w nowe ubranie, gdyż stare zniszczyło się podczas wędrówek i przygód.