Gałczyński, Konstanty Ildefons Zaczarowana dorożka 2023-11-15 2024 Fundacja Wolne Lektury pol Konstanty Ildefons Gałczyński, Poezje, wyd. Czytelnik, 1957. https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-zaczarowana-dorozka/ Domena publiczna - Konstanty Ildefons Gałczyński zm. 1953 text Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Współczesność Liryka Poemat Publikacja wydana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7457.jpg Taras kawiarni w nocy, Vincent van Gogh, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7457/ DCC YDP https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/galczynski-zaczarowana-dorozka.htmlISBN-978-83-288-7382-7ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/galczynski-zaczarowana-dorozka.txtISBN-978-83-288-7383-4ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/galczynski-zaczarowana-dorozka.pdfISBN-978-83-288-7384-1ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/galczynski-zaczarowana-dorozka.epubISBN-978-83-288-7385-8ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/galczynski-zaczarowana-dorozka.mobiISBN-978-83-288-7386-5ISBNapplication/x-mobipocket-ebook Zaczarowana dorożka to jeden z najbardziej znanych wierszy Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, oddający niezwykłą, magiczną atmosferę Krakowa nocą, mistrzowsko łączący nastrojowy liryzm i żartobliwą groteskę. Po zakończeniu wojny, uwolniony z niemieckiego obozu jenieckiego, Konstanty Ildefons Gałczyński powrócił do Polski i zamieszkał w Krakowie. Tu powstały i po raz pierwszy ukazały się --- na łamach ,,Przekroju" --- dwa najpowszechniej rozpoznawalne z jego dzieł: poemat Zaczarowana dorożka (1946), najbardziej krakowski ze wszystkich utworów Gałczyńskiego, oraz publikowane co tydzień groteskowe miniatury dramatyczne cyklu Teatrzyk ,,Zielona Gęś" (1946--1950). Do napisania Zaczarowanej dorożki poetę zainspirowała jedna urzekająca chwila. Pewnej księżycowej letniej nocy przyjaciele wyszli z nocnego lokalu, wsiedli do dorożki i wędrowali po mieście. Pod Wawelem dorożkarz zatrzymał pojazd, wszyscy wysiedli, a puszczony samopas koń podreptał na skarpę, ciągnąc za sobą dorożkę. Na widok konia we mgle, jakby unoszącego się w powietrzu, Gałczyński powiedział: ,,Zaczarowany koń, zaczarowana dorożka". Poemat to szczególna forma wiersza --- nie tylko dłuższa, ale również zawierająca takie elementy jak rozbudowane opisy, poetyckie przedstawienie ciągu zdarzeń czy dialogi. Odnajdujemy je i w Zaczarowanej dorożce Gałczyńskiego: wpleciona jest w nią romantyczno-żartobliwa ballada o marynarzu i jego porzuconej dziewczynie, dialog telefoniczny z Benem Alim, ,,czarnomistrzem Krakowa", scenkę rodzajową w dorożkarskiej knajpie, a także nocny spacer przez miasto, z jego szyldami, reklamami i plakatami, które, inaczej niż za dnia, zdają się odsyłać do głębszych, zmienionych w księżycowym blasku sensów.Ponadto muzyczna wrażliwość Gałczyńskiego odcisnęła się w zapisie muzycznego tempa dla poszczególnych sześciu części poematu --- i warto wziąć je pod uwagę przy głośnym odczytywaniu utworu. Całość jest prowadzona dość żwawo, w rytmie krótkiego, liczącego na ogół 7--8 sylab wersu; jednak część balladowa jest bardziej śpiewna i wydłuża wers, w innych zaś miejscach zwięzłość przekazu i kumulacja sensów bywa telegraficzna (,,Niedobrze. Serce. Głowa"). Muzyczność utworu podkreślona jest dodatkowo przez powracający refren, podkreślający powtórzeniami czarowność sytuacji.Poemat Zaczarowana dorożka Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego stanowi lekturę dla starszych klas szkół podstawowych i dostępny jest jako e-book w formacie EPUB i MOBI oraz jako PDF. Konstanty Ildefons Gałczyński Zaczarowana dorożka NataliiGałczyńska, Natalia (1908--1976) --- polska pisarka, autorka książek dla dzieci i młodzieży, tłumaczka literatury rosyjskiej; żona Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (od 1930). ---/ która jest latarnią/ zaczarowanej dorożki I Allegroallegro (muz.; wł.: radośnie) --- tempo wykonywania utworu w muzyce: żwawo, energicznie. Zapytajcie ArturaSwinarski, Artur Maria (1900--1965) --- poeta, satyryk, dramatopisarz, grafik; od 1940 do 1952 mieszkał w Krakowie, gdzie w sezonie 1945/46 był kierownikiem literackim nowo otwartego Teatru Lalki, Maski i Aktora ,,Groteska"., / daję słowo: nie kłamię, / ale było jak ulałjak ulał --- dokładnie. / sześć słów w tym telegramie:/ ZACZAROWANA DOROŻKA/ ZACZAROWANY DOROŻKARZ/ ZACZAROWANY KOŃ. Cóż, według Ben AlegoBen Ali (pseud.) --- właśc. Stanisław Mścichowski, działający od czasów przedwojennych sławny estradowy hipnotyzer i magik, dający objazdowe przedstawienia ,,hipnozy oraz czarnej i białej magii" w całej Polsce., / czarnomistrza Krakowa,/ ,,to nie jest nic takiego / dorożkę zaczarować, dosyć fiakrowifiakier (daw., z fr.) --- dorożka; także: dorożkarz. w oczy/ błysnąć specjalną broszką/ i jużeś zauroczyłjużeś zauroczył --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: już zauroczyłeś./ dorożkarza z dorożką, ale koń --- nie". Więc dzwonię:/ --- Serwus, to pan Ben Ali?/ Czy to możliwe z koniem? / --- Nie, pana nabujali. Zadrżałem. Druga w nocy./ Pocztylionpocztylion (daw.) --- listonosz; woźnica pojazdu pocztowego (niegdyś konnego, jak dorożka, będącego powozem usługowym); tu: dorożkarz. stał jak pikapika --- dawna broń piechoty, składająca się z bardzo długiego drzewca i osadzonego na nim grotu../ I urosły mi włosy / do samego świecznika: / ZACZAROWANA DOROŻKA?/ ZACZAROWANY DOROŻKARZ?/ ZACZAROWANY KOŃ? Niedobrze. Serce. Głowa./ W dodatku przez firankę: Miasto, Noc, Gwiazdasrebrne dachy Krakowa/ jak ,,secundum Joannem"secundum Joannem (łac.) --- według Jana; zapewne fragment liturgicznej formuły: Sequentia sancti Evangelii secundum Joannem (słowa Ewangelii według świętego Jana) albo też odniesienie do muzycznej Pasji wg św. Jana (łac. Passio secundum Joannem) autorstwa Johanna (Jana) Sebastiana Bacha, ulubionego kompozytora Gałczyńskiego.,/ niżej gwiazdy i liście/ takie duże i małe. A może rzeczywiście/ zgodziłemzgodzić (daw.) --- wynająć coś; zaangażować kogoś., zapomniałem? Może chciałem za miasto?/ Człowiek pragnie podróży./ Dryndziarzdryndziarz (daw. pot.) --- osoba powożąca dryndą (dorożką); dorożkarz. czekał i zasnął,/ sen mu wąsy wydłużył / i go zaczarowali / wiatr i noc, i Ben Ali?/ ZACZAROWANY DOROŻKARZ/ ZACZAROWANA DOROŻKA/ ZACZAROWANY KOŃ. II Allegro sostenutoallegro sostenuto (muz.; wł.) --- sposób wykonywania utworu w muzyce: żwawo, przedłużając. Noc, MiastoZ ulicy Wenecja Wenecja --- ulica w Krakowie, w dzielnicy Stare Miasto, ok. 1 km na zach. od Rynku Głównego. do Sukiennic Sukiennice --- zabytkowy, renesansowy budynek pośrodku Rynku Głównego w Krakowie; pierwotnie hala targowa, mieszcząca głównie kramy z suknem./ prowadził mnie Artur i Ronard Bujański, Jerzy Ronard (1904--1986) --- krakowski aktor i reżyser teatralny; pierwszy dyrektor i reżyser reaktywowanego w 1945 Starego Teatru, jednocześnie pracował jako dyrektor i redaktor naczelny Polskiego Radia w Krakowie.,/ a to nie takie proste, gdy jest tyle kamienic/ i gdy noc zielono-szalona, / bo trzeba, proszę państwa, przez cały nocny Kraków: III Allegrettoallegretto (muz; z wł.) --- tempo wykonywania utworu w muzyce: ruchliwie, nieco wolniej niż w tempie allegro. Nocne WYPYCHANIE PTAKÓW,/ nocne KURSY STENOGRAFIIstenografia --- metoda szybkiego notowania przy użyciu systemu skrótów; przed rozpowszechnieniem techniki nagrań dźwiękowych stenografia była popularną metodą w pracy protokolantów, dziennikarzy i sekretarek, stosowano ją także w wojsku. ,/ nocny TEATR KRÓL SZLARAFIISzlarafia (z niem. Schlaraffenland) --- baśniowy kraj obfitości i błogiego lenistwa, ,,kraina pieczonych gołąbków".,/ nocne GORSETY KOLUMBIA, / nocny TRAMWAJ, nocna TRUMNA, nocny FRYZJER, nocny RZEŹNIK,/ nocny chór męski CZEŚĆ PIEŚNI, nocne SERY, nocne MLEKO,/ nocne TAŃCE WIECZYSTEGO, nocne DZIŚ PARÓWKI Z CHRZANEM,/ nocne TOWARY MIESZANE, nocna strzałka: PRZY KOŚCIELE!/ nocny szyld: TYBERIUSZ TROTZ, słowem, nocni przyjaciele,/ wieczny wiatr i wieczna noc. IV Allegro ma non troppoallegro ma non troppo (muz.; wł.) --- sposób wykonywania utworu w muzyce: żwawo, ale nie zanadto. Przystanęliśmy pod domem ,,Pod Murzynami"kamienica Pod Murzynami a. Pod Etiopami --- zabytkowa kamienica przy ul. Floriańskiej 1 w Krakowie, u wylotu tej ulicy na Rynek Główny, przy płn. narożniku placu Mariackiego; jej nazwa pochodzi od XVI-wiecznej płaskorzeźby przedstawiającej dwóch czarnoskórych Afrykańczyków, stanowiącej godło mieszczącej się tam wówczas apteki o nazwie ,,Ad Aethiopes". Starożytni Grecy i Rzymianie nazw: Etiopia, Etiopowie używali na określenie wszystkich terenów i ludów na południe od Egiptu, określenie ,,Etiop" w znaczeniu ,,czarny człowiek" funkcjonowało w Europie również w późniejszych stuleciach./ (eech, dużo bym dał za ten dom) / i nagle: patrzcie: tak jak było w telegramie:/ przed samymi, uważacie, Sukiennicami:/ ZACZAROWANA DOROŻKA / ZACZAROWANY DOROŻKARZ / ZACZAROWANY KOŃ. / Miasto, Noc, KońZ Wieży MariackiejWieża Mariacka --- wyższa z dwu wież gotyckiej bazyliki Mariackiej w Krakowie, znajdującej się na placu Mariackim, przy płn.-wsch. narożniku Rynku Głównego; zwana Hejnalicą, gdyż jest z niej grany hejnał mariacki. światłem prószy. / A koń, wyobraźcie sobie, miał autentyczne uszy. V Allegro cantabileallegro cantabile (muz.; wł.) --- sposób wykonywania utworu w muzyce: żwawo i śpiewnie. KońGrzywa mu się i ogon bielą,/ wiatr dmucha w grzywę i w biały welon. Miłość, ZdradaDo ślubu w dryndzie jedzie dziewczyna,/ a przy dziewczynie siedzi marynarz. Marynarz łajdak zdradził dziewczynę,/ myślał: Na morze sobie popłynę./ Lecz go wieloryb zjadł na głębinieLecz go wieloryb zjadł na głębinie --- motyw żarłocznego wieloryba-ludojada występuje w wielu baśniach i legendach, mimo że wieloryby nie żywią się ludźmi, lecz głównie planktonem, niekiedy drobnymi rybkami.. Ona umarła potem z miłości,/ z owej tęsknoty i samotności. Ale że miłość to wielka siła,/ miłość po śmierci ich połączyła. ŚlubTeraz dorożką zaczarowaną/ jedzie pan młody z tą młodą panną/ za miasto, gdzie jest stara kaplica, / i tam, jak w ślicznej starej piosence,/ wiąże im stułą stęsknione ręce/ ksiądz, co podobny jest do księżyca. Noc szumi. Grucha kochany z kochaną,/ ale niestety, co rano przez barokową bramę/ pełną sznerklówsznerkiel (daw., z niem. schnörkel) --- zawijas, ozdoba architektoniczna w kształcie esowatej linii. i wzorów/ wszystko znika na amen / in saecula saeculorumin saecula saeculorum (łac.) --- na wieki wieków.: / ZACZAROWANA DOROŻKA / ZACZAROWANY DOROŻKARZ / ZACZAROWANY KOŃ. VI Allegro furioso alla polaccaallegro furioso alla polacca (muz.; wł.) --- sposób wykonywania utworu w muzyce: energicznie, z pasją (z furią) na sposób polski. Ale w knajpie dorożkarskiej,/ róg Kpiarskiej i Kominiarskiejróg Kpiarskiej i Kominiarskiej --- żartobliwe nazwy fikcyjnych ulic; wg Jerzego Ronarda Bujańskiego, towarzysza faktycznej nocnej wędrówki poety, miała ona swój finał w lokalu na rogu ulic Pijarskiej i Sławkowskiej, ok. 500 m na zach. od Bramy Floriańskiej, od której zaczyna się prowadząca do Rynku Głównego ul. Floriańska.,/ idzie walc ,,Zalany Słoń";/ ogórki w słojach się kiszą,/ wąsy nad kuflami wiszą, / bo w tych kuflach miła woń. / I przemawia mistrz Onoszkomistrz Onoszko --- tj. ,,zaczarowany dorożkarz".:/ --- Koń, CzaryPóki dorożka dorożką, / a koń koniem, dyszel dyszlem,/ póki woda płynie w Wiśle, / jak tutaj wszyscy jesteście,/ zawsze będzie w każdym mieście, zawsze będzie choćby jedna,/ choćby nie wiem jaka biedna:/ ZACZAROWANA DOROŻKA/ ZACZAROWANY DOROŻKARZ/ ZACZAROWANY KOŃ. 1946