Gałczyński, Konstanty Ildefons Kronika olsztyńska 2024-11-28 2024 Fundacja Wolne Lektury pol Konstanty Ildefons Gałczyński, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1967. https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-kronika-olsztynska/ Domena publiczna - Konstanty Ildefons Gałczyński zm. 1953 Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Współczesność Liryka Poemat https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7722.jpg nieznany, Max Pechstein, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7722/ https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/kronika-olsztynska.htmlISBN-978-83-288-7893-8ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/kronika-olsztynska.txtISBN-978-83-288-7894-5ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/kronika-olsztynska.pdfISBN-978-83-288-7895-2ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/kronika-olsztynska.epubISBN-978-83-288-7896-9ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/kronika-olsztynska.mobiISBN-978-83-288-7897-6ISBNapplication/x-mobipocket-ebookDC.WL-P DCC 1DTP 3MP Najpiękniejszy z poematów o przyrodzie Warmii i Mazur, napisany przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego podczas jego pierwszych wakacji nad Jeziorem Nidzkim. 24 czerwca 1950 roku odbyło się w Warszawie uroczyste otwarcie Walnego Zjazdu Związku Literatów Polskich, ,,w służbie budowy socjalizmu, budowy nowego człowieka i walki o pokój", na które przybyli przedstawiciele sejmu, rządu i partii, na czele z premierem Cyrankiewiczem. Na zjeździe Adam Ważyk, sekretarz Związku i jeden z głównych propagatorów socrealizmu, wygłosił referat, w którym krytykował część autorów, w tym poetów, za ,,niedostateczną świadomość ideowo-polityczną". Jedynym poetą, którego zaatakował bardzo ostro, szczegółowo i z podaniem przykładowego utworu, był Gałczyński, któremu Ważyk zarzucił, że rozkłada przed oczami czytelników ,,zdemolowany kramik mieszczańskiego inteligenta", ,,lamus szlacheckiego baroku z antycznymi bogami", ,,pstrokaciznę cudzoziemskich słówek", ,,filisterski kącik z koteczkiem i firankami". Namawiał go do ukręcenia łba ,,temu rozwydrzonemu kanarkowi, który zagnieździł się w jego wierszach". Gałczyński był załamany. Po oficjalnym, druzgoczącym potępieniu część pism i wydawnictw przestała przyjmować jego teksty do druku, inne ograniczyły współpracę do minimum. Zamilkł cotygodniowy groteskowy Teatrzyk Zielona Gęś, publikowany od roku 1946 na łamach krakowskiego ,,Przekroju". Depresję poety pogłębiła nierozpoznana w porę szkarlatyna. Gałczyńscy rozważali wyjazd z Warszawy nad morze lub w góry, kiedy ich znajomy, slawista i tłumacz Ziemowit Fedecki, podpowiedział inne miejsce. W połowie lipca poeta zamieszkał jako gość w leśniczówce Pranie na Mazurach, nad Jeziorem Nidzkim. W tym prostym domu, wśród dziewiczej przyrody Puszczy Piskiej Gałczyński odnalazł spokój. Stworzył tam swoje najwybitniejsze utwory ostatnich lat życia. Pierwszym z nich była Kronika olsztyńska. Trzcina, szałwia, las, ptaki, woda, noc, gwiazdy i księżyc, ognisko --- proste, codzienne życie wśród arkadyjskiej natury przynosi ukojenie i szczęście. W poemacie nie ma odniesień do świata zgiełku, który poeta zostawił za sobą, do miasta, lokali, śmiesznostek i przywar ludzkich, nie ma motywów zła, zepsucia ani śmierci. ,,Kiedy słońce przechodzi przez swe zachodnie wrota", jest tylko On i Ona. Poemat Kronika olsztyńska Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego dostępna jest jako e-book (w formatach EPUB i MOBI) oraz jako plik PDF. Konstanty Ildefons Gałczyński Kronika olsztyńska I wieczne lato świeci w moim państwieI wieczne lato świeci w moim państwie --- Szekspir, Sen nocy letniej, akt III, scena 1 (słowa Tytanii do Spodka) w przekładzie K. I. Gałczyńskiego, zamówionym przez Juliana Tuwima, wyd. w 1952.. Sen nocy letniej I LatoGdy trzcina zaczyna płowieć,/ a żołądź większy w dąbrowie,/ znak, że lata złote nogi/ już się szykują do drogi. Lato, jakże cię ubłagać?/ prośbą jaką? łkaniem jakim?/ Tak ci pilno pójść i zabrać/ w walizce zieleń i ptaki? Ptaków tyle. Zieleni tyle./ Lato, zaczekaj chwilę. II Dobrze jest nad jeziorem/ nawet porą deszczową./ Światło, CieńLeśniczy wieczorem/ lampę zapala naftową,/ po chwili we wszystkich pokojach/ naftowe lampy płoną,/ a cienie od rogów jelenich/ rozrastają się w nieskończoność. Psy szczekają./ Trąbki północy bliskie./ A chmury pędzą po niebie/ jak wielkie psy myśliwskie. Zasypiamy/ przytuleni do siebie jak dzieci./ Noc się wypogodziła./ KsiężycKsiężyc mruczy i świeci. Pszczoły śpią./ Tylko woda chlupie o brzeg bez przerwy./ A nam się śnią polowania,/ paprocie, jelenie i strzelby. III Rano słońce, rano pogoda,/ idziemy do kąpieli./ Sama radość! Sama uroda!/ Jak tu się nie weselić? WodaZ sosny słychać dzięcioła stuk./ A tutaj ryby bryzg! spod nóg. Ech, bracia, wpław! I płynąć, pływać,/ aż tam, gdzie z drugiej strony/ wiatr, roześmiany wiatr przygrywa/ na sitowia strunach zielonych. IV LasA w tych borach olsztyńskich/ dobrze z psami wędrować./ A w tych jarach olsztyńskich/ sośnina i dąbrowa. Tęcza mosty rozstawia./ Jak WenusWenus (mit. rzym.) --- italska bogini wiosny i roślinności, od II w. p.n.e. utożsamiana z grecką Afrodytą, boginią miłości i piękna. pachnie szałwia./ Ptak siada na ramieniu./ Komar płacze w promieniu./ W dzień niebo się zaśmiewa,/ a nocą się zagwieżdża,/ gwiazdy w gniazda spadają./ Żal będzie stąd odjeżdżać. V DźwiękWszystkie szmery,/ wszystkie traw kołysania,/ wszystkie ptaków/ i cieniów ptasich przelatywania, wszystkie trzcin,/ wszystkie sitowia rozmowy,/ wszystkie drżenia/ liści topolowych, wszystkie blaski/ na wodzie i obłokach,/ wszystkie kwiaty,/ wszystek pył na drogach, wszystkie pszczoły,/ wszystkie krople rosy/ to mi jeszcze,/ przyjacielu, nie dosyć --- chciałbym więcej ptaków,/ drzew z ptakami,/ więcej blasków, gwiazd, obłoków,/ trzcin, kaczek na wodzie, i uchwycić to wszystko rękami,/ ucałować to wszystko ustami/ i tak zajść, jak słońce zachodzi. VI Tyś jest jezioro moje,/ ja jestem twoje słońce,/ światłami ciebie stroję,/ szczęście moje szumiące./ Trzciny twoje pozłacam./ Odchodzę. I znów wracam. Miękko moim kędziorom/ w twych zielonych szuwarach./ O, jezioro, jezioro/ piękniejsze niż gitara! GwiazdaA nocą przez niebiosa/ zlatują sznurem długim/ gwiazdy i na twych włosach/ siadają jak papugi. VII Tumantuman (poet.) --- gęsta mgła; opary. nad łąką dymi,/ Księżycksiężyc swój lichtarzlichtarz (z niem.) --- podstawka do osadzenia pojedynczej świecy, świecznik. wzniósł./ Widzisz?/ To noc się toczy jak wóz/ z muzykantami wiejskimi. Na łbach końskich przysiadły sowy./ Bicz się chwieje. Wstążki kolorowe./ Uprząż kurantkurant --- melodia wygrywana regularnie przez zegar. wydzwania./ Eech, uderzą siarczyste smyki!/ Będą tańczyć jelenie i dziki/ W leśnych salach do samego świtania. VIII Kobieta, Piękno, NocZe wszystkich kobiet świata/ najpiękniejsza jest noc. IX NocOna idzie, ona płynie, ona sunie/ pod niebios ogromną bramą;/ a wszystko jest piękne u niej,/ a pachnie od niej wanilia i cynamon. Z gór w doliny schodzi coraz głębiej,/ a oczy ma piękne jak jastrzębie,/ a nogi ma proste jak sosny. Nadaremno się dziwisz i pytasz,/ nie ma końca gwiaździsty korytarz,/ nie ma kresu dla nocy miłosnej. X Noc, Księżyc, Sen, ŚpiewOna płynie szeroko,/ wielka i wielodźwięczna,/ krowom rogi osrebrza,/ dachom gontgont --- wąska deseczka służąca do pokrywania dachu; także: pokrycie z takich deseczek. omiesięczniaomiesięczniać (neol.) --- czasownik utworzony od rzecz. miesiąc (daw., poet.): księżyc.,/ w sadach jabłka potrąca,/ dzieciom jabłka w sny wkłada,/ koło wielkie zatacza,/ pląsom i śpiewom rada,/ smykiem do okien stuka,/ na jezioro wyciąga,/ żeby płynąć i śpiewać./ żeby w struny zabrząkać. XI ŚwiatłoA na skraju lasu pogoda,/ a w tych szparach kurzawa szczerozłota,/ jakby FebusFebus (mit. gr., mit. rzym.) --- zlatynizowana forma słowa Fojbos (gr.: promienny), przydomka Apolla, boga światła i słońca, opiekuna sztuk, patrona poetów i pieśniarzy; jako promienny bóg słońca utożsamiany z Heliosem przemierza dzienne niebo na złotym rydwanie. pogubił koła. Bosą stopą brnę przez mokradła./ Inna zieleń wciąż. Inne światła./ Błękit jak matka woła. XII LasKiedym przez las sosnowy szedł,/ pojąłem, że w nim jest coś z męskiej tragedii./ A kiedym w las liściasty wszedł,/ to jakbym słyszał śmiech i flet,/ jakbym wstąpił do pokoju kobiety. XIII Jeszcze tyle byłoby do pisania,/ nie wystarczą tu żadne słowa:/ o wiewiórkach, o bocianach,/ o łąkach sfałdowanych jak suknia balowa,/ o białych motylach jak listy latające,/ o zieleniach śmiesznych pod świerkami,/ o tych sztukach, które robi słońce,/ gdy się zacznie bawić kolorami; Lasi gdy człowiek wejdzie w las, to nie wie,/ czy ma lat pięćdziesiąt, czy dziewięć,/ patrzy w las jak w śmieszny rysunek; i przeciera oślepłe oczy,/ dzwonek leśny poznaje, ćmę płoszy/ i na serce kładzie mech jak opatrunek. XIV Kobieta, Piękno, NieśmiertelnośćKiedy słońce przechodzi/ przez swe zachodnie wrota,/ widzę twe ciało w wodzie/ jak posążek ze złota. Jak dziewczyna Homera,/ piękna i nieśmiertelna. Potem suniesz do brzegu/ krokiem lżejszym od zmierzchu,/ drżąc jak trzcina i struna. A księżyc przypomina:/ --- Taka była dziewczyna/ w grupie figur w gdańskiej studni Neptunagdańska studnia Neptuna --- zabytkowa fontanna w reprezentacyjnej części Gdańska, zwieńczona rzeźbą boga mórz i oceanów.. XV Psy nad jeziorem szczekają,/ może wydrę pochwycą./ Księżyc, PoezjaPiszę wiersze na piasku,/ pióro maczając w księżycu. XVI DeszczEch, hałasuje deszcz!/ Trawa deszczowi rada./ Szczęśliwy, szczęśliwy deszcz,/ bo się może wypadać. Jabłka jak twarze niemowląt/ deszczowi się bardzo dziwią./ Podaj mi książkę dobrą./ Rzuć w komin smolne łuczywo. XVII Grom daleki uderzył,/ z tej strony od KarwicyKarwica --- wieś nad Jeziorem Nidzkim, w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. piskim; ok. 5 km na płd. od leśniczówki Pranie, gdzie spędzał lato Gałczyński../ DeszczDeszcz jak kroki żołnierzy/ po zielonej ulicy. Dzięcioł skrył się. Nie kuje./ Listeczki nie szeleszczą./ DeszczŻołędzie z dębów spłukuje/ wesoła młócka deszczu. XVIII Deszcz, BurzaSpływają krople z ula./ Woda z jabłoni kapie./ Hej, deszcz po polach hula,/ bo nie ma żadnych zmartwień. Błyska się. Piorun broi./ Lasowi moknie broda./ O, przyjaciele moi,/ jutro znowu pogoda! XIX Podróż, NaturaJutro popłyniemy daleko,/ jeszcze dalej niż te obłoki,/ pokłonimy się nowym brzegom,/ odkryjemy nowe zatoki; nowe ryby znajdziemy w jeziorach,/ nowe gwiazdy złowimy w niebie,/ popłyniemy daleko, daleko,/ jak najdalej, jak najdalej przed siebie. Starym borom nowe damy imię,/ nowe ptaki znajdziemy i wody,/ posłuchamy, jak bije olbrzymie,/ zielone serce przyrody. XX Gdybym tkaczem był, na imieniny/ taką tobie utkałbym tkaninę: W samym środku rozległe jezioro,/ nad jeziorem gwiazd modrych kilkoro,/ a na brzegu posępna olszyna; na olszynie nieruchome ptaki,/ a w zatoce zębate szczupaki,/ księżyc, noc i gwarliwa trzcina. XXI Wieczór, Ogień, GwiazdaSłońce nad ziemią nisko,/ chłodnawy wieczór wcześnie./ Rozpalimy wesołe ognisko,/ zaśpiewamy wesołe pieśni. Nasz płomień nie zagaśnie,/ drogę do gwiazd odszuka/ i nad gwiazdami błyśnie. Pierwsza pieśń o przyjaźni./ O obowiązku druga./ A trzecia --- o ojczyźnie. Leśniczówka Pranie, 1950 [Pierwodruk: ,,Przekrój" 1952, nr 403]