Gałczyński, Konstanty Ildefons Bal u Salomona 2024-11-28 2024 Fundacja Wolne Lektury pol Konstanty Ildefons Gałczyński, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1967. https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-bal-u-salomona/ Domena publiczna - Konstanty Ildefons Gałczyński zm. 1953 Kotwica, Wojciech Sikorska, Magdalena Choromańska, Paulina Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Współczesność Liryka Poemat https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7720.jpg Rehearsal of the Pasdeloup Orchestra at the Cirque d’Hiver, John Singer Sargent, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7720/ https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/bal-u-salomona.htmlISBN-978-83-288-7888-4ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/bal-u-salomona.txtISBN-978-83-288-7889-1ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/bal-u-salomona.pdfISBN-978-83-288-7890-7ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/bal-u-salomona.epubISBN-978-83-288-7891-4ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/bal-u-salomona.mobiISBN-978-83-288-7892-1ISBNapplication/x-mobipocket-ebookDC.WL-P 1DTP 3MP Najważniejszy przedwojenny poemat Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, napisany w latach 30., podczas pobytu w Berlinie. W czerwcu 1930 roku 25-letnia Natalia Awałow i o trzy lata od niej starszy Konstanty Ildefons Gałczyński wzięli ślub. Po roku poeta wyjechał z żoną do Berlina, by objąć posadę referenta do spraw kultury w Konsulacie Generalnym RP. Młoda para wykorzystała pobyt na poznawanie muzeów, wizyty w berlińskich teatrach, zwiedzanie niemieckich miast. Następnego roku podczas jednego przyjęć w konsulacie poznali Jana Piotra Morela, młodego absolwenta filologii klasycznej ze Szwajcarii, podróżującego po Europie. Znajomość szybko przeszła w zażyłość: Morel codziennie ich odwiedzał, razem jeździli na wycieczki, spędzili wspólne wakacje, aż wreszcie Gałczyński nabrał przekonania, że Jan Piotr kocha się w Natalii. Po męskiej rozmowie Morel wyjechał z Berlina, przez jakiś czas przesyłał listy, a jesienią do Gałczyńskich dotarła wiadomość, że choruje na zaawansowaną gruźlicę. Depesza o jego śmierci poruszyła Konstantego i Natalię. Na przełomie stycznia i lutego 1933 powstaje Bal u Salomona, napisany w ciągu kilkunastu godzin, nieomal jednego dnia. Gałczyński dedykuje go ,,Słonecznej pamięci Jana Piotra Morela z Neuchâtel". Według córki poety, inspiracją miał być sen o balu, o pajacach froterujących posadzki. Nigdy nie ukończony i nie opracowany przez autora poemat, ,,niepohamowany strumień liryczny", przypomina zapis groteskowego snu, którego sceny przeplatają się z długimi dygresjami i komentarzami poety. Tytułowy bal, pełen przepychu, oszołomienia muzyką i winem, w oczekiwaniu na enigmatycznego Salomona, odzwierciedla gorączkowe zabiegi w poszukiwaniu wielkiego sensu życia. Wymowa poematu jest jednak gorzka: świat jawi się autorowi jako absurdalny i bezsensowny. Fragmenty Balu u Salomona ukazały się w prasie po powrocie Gałczyńskiego z Berlina: w ,,Gazecie Polskiej" w roku 1933 oraz w ,,Prosto z mostu" w 1936. Całość, prócz jednego fragmentu, została opublikowana w wydaniu książkowym, w tomiku Utwory poetyckie z roku 1937. Usunięty przez poetę z wydania książkowego fragment, zaczynający się od słów: ,,A kiedy będę bezrobotny, moja maleńka śpiewna żono", został w roku 1946 włączony przez niego jako osobny wiersz do zbioru Wiersze. Poemat Bal u Salomona Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego dostępna jest jako e-book (w formatach EPUB i MOBI) oraz jako plik PDF. Poprawione błędy źródła: wzlędne > względne; wyszłaś (...) pod latarnią > wyszłaś (...) pod latarnię; Uwspółcześnienia: nie wygotowane > niewygotowane; nie poprzebierane > niepoprzebierane; ,,Biblia" > Biblia; to by > toby; allegorie > alegorie; Apolinaris > ,,Apollinaris"; Irrawadi > Irawadi; Uzupełniono, poprawiono interpunkcję i dostosowano ją do współczesnych zasad, uzgadniając z wyd. Konstanty Ildefons Gałczyński, Dzieła w pięciu tomach, Tom 1. Poezja, Czytelnik 1979. Wg tego samego wydania zweryfikowano podział na strofy i wcięcia wersów. Konstanty Ildefons Gałczyński Bal u Salomona szkic Słonecznej pamięci/ Jana Piotra MorelaJan Piotr Morel z Neuchâtel --- student filologii klasycznej ze Szwajcarii, przyjaciel Gałczyńskich, poznany przez nich w 1932 na przyjęciu w w Berlinie; po pewnym czasie zakochał się w Natalii Gałczyńskiej i wyjechał, zmarł jesienią tego samego roku. z Neuchâtel MuzykaTo dopiero piszczałki się skarżą, to dopiero mruczą bębenki/ szurum-burum zalotne, to dopiero cienie na cieniach, / barwy niewygotowane, / i kształty niepoprzebierane,/ jeszcze nie!.../ jeszcze nic ---/ świat jak puste skrysztalenie zieleni,/ jak łąka przed przelotem jeleni, / jak trumna albo gramofon za szybą. O, jakim mikro- czy teleskopem / utrafić mi w tę salę złocistą, / w ten dom, do którego ciągnie tłum jak do kościoła,/ w ten wysoki dom w ciemnej ulicy,/ pełen drżenia i tajemnicy.../ Muzykajaką harmonię wziąć i jakim być harmonistą,/ ażeby dalekość sali / tak się paliła, jak pali,/ żeby dźwiękami te kandelabry poprzepaczaćprzepaczać --- wypaczać, wykrzywiać, zmieniać właściwy kształt.,/ łuki okien poprzeinaczać, / ażebym wiedział, umarły przyjacielu,/ że to był właśnie ten dom?/ Obraz świataJeśli ten dom ma być predyluwialnympredyluwialny (z łac.) --- przedpotopowy. grzybem, / grzybem grozy, co rośnie z godziny na godzinę,/ to po co pośpiech ten, niech w wilgoci dojrzewa nasienie ---/ wolno wolno/ nasienie drżenie./ Świat to drżenie./ Potem --- mógłbym powiedzieć, że kręciły się globusy muzyk/ i ludzie wchodzili do domu, ale jeszcze myśli nie mieli jak meduzy. Zima, Ogień, BógKlimat? mróz wtedy był trzaskający, / jedna z tych chwil przelotnych, gdy Bóg jest siny od chłodu,/ a czasem w paszczę kominków przemienia swe niezmierzone ciało ---/ i przed paszczami kominków/ siedziały żony, ojcowie, dzieci,/ tuż przed paszczami./ Książka, Światło, UczucieMoże i księgi wtedy czytali spokojni studenci, / stojąc, pełne spokojnych kart w złotej cytrynie światła/ i światło --- miłość przedmiotów --- płynęło sokiem zachwytu,/ napływającym do głowy./ Ach błękit, ach mszalne dociekania, ach to, co się czepia brzóz.../ Świat jak pokój dziecinny pełen był wtedy zabawek/ (strasznych nianiek jeszcze nie zdemaskowano),/ jak równia pochyła z infuzoriiinfuzorie (daw. biol.) --- mikroorganizmy wodne, mikroskopijne żyjątka.; / drzewa jeszcze szumiały,/ i niejedno miało serce z prawej strony. DzieciństwoNa peryferii zdarzeń/ ważyły się wtedy miraże,/ każdy motyl miał swoje miejsce,/ każdy żuk swego patrona,/ każda woda swój zachwyt należny,/ błękit jeszcze nie był taki okrutny,/ a śnieg jeszcze nie był taki śnieżny/ i ja nie byłem jeszcze taki smutny ---/ daleko od balu u SalomonaSalomon --- imię pochodzenia biblijnego: nosił je król Izraela znany ze swojej mądrości i wielkiego bogactwa.... Jeśli opóźniam jądro tematu,/ nie gniewaj się./ TęsknotaPozwól mi jeszcze włosy trochę w dzikim winie zawikłać,/ moje bezradne ręce/ pozwól w przeszłości zanurzyć jak w piosence/ z małym refrenem ,,nie gniewaj się,/ weź mnie na piersi swoje i nie wydaj światu"./ Jeszcze przez chwilę bądźmy drzewem pochylonym,/ wodą, słońcem, bezbolesnym początkiem tematu. Żona, BógMężczyznaJeśli to wszystko piszę, moja maleńka żono,/ złoty, maleńki boże mój,/ to przecież wiesz, że są nam potrzebne pieniądze/ i że mąż musi krzyczeć, ażeby był szczęśliwy,/ i że chciałby pomóc milionom,/ i że chciałby się nad innych wywyższyć,/ i że jeszcze ma takie sprawy na sercu,/ które muszą być wypowiedziane,/ wydarte i skonstruowane,/ i szumiące jak drzewo,/ jak podróż do Taorminy Taormina --- miasteczko na wsch. wybrzeżu Sycylii, atrakcyjna miejscowość turystyczna, rozpościerająca się na zboczu wzgórza, z widokiem na Etnę i przeciwległe wybrzeże Kalabrii, z licznymi zabytkami staroż.. A jeśli to nie ta noc, o której marzę od lat/ (te słowa zwracam do ciebie, Książę Nonsensu),/ to powiedz od razu, po prostu,/ nie będziemy oceanów owijać w bawełnę./ PoetaWsparty na WatermanieWaterman --- renomowana marka wiecznych piór, najwygodniejszych przyrządów do pisania ręcznego przed wynalezieniem długopisów i ich upowszechnieniem po II wojnie światowej.,/ jak pielgrzym odejdę w otchłanie/ absolutnego zwątpienia,/ gdzie nie rośnie nic/ i nic się nigdy nie zmienia... Kondycja ludzkaAle ja zawsze wierzyłem, że człowiek/ choć raz może się zakręcić jak niebo/ i dłużej niż na sekundę. Poeta, Szczęście, Kondycja ludzkaJeśli rymów w tym, co piszę, jest mało,/ to dlatego, że mało słodyczy w życiu. Nad lustrem się kręcę/ na małych skrzydełkach/ jak kapłan-karzełek u swego ołtarza;/ ołtarz mnie przeraża,/ wzrok mój mnie przeraża ---/ muszę być po prostu chory,/ bo mam dużo wódki w sercu. Na zielone wianki / przyjdzie jeszcze czas:/ dom kochanka, kochanki:/ obłok, niebo, las./ Wino, Kondycja ludzkaNapełnimy szklanki/ w przedwieczorny czas/ i spokojne usta w wino/ pochyli chwila,/ świat na chwilę zasuszy nas/ jak Biblia motyla. Pisałem już, pisałem,/ się oddawałem różnym pomysłom ---/ i komedię napisać chciałemkomedię napisać chciałem --- Gałczyński napisał w Berlinie trójaktową komedię Muzeum Willimsa, nie była jednak grana ani publikowana, a jej rękopis zaginął w czasie wojny.,/ ale nic z tego nie wyszło./ Zostało rękopisów miasto,/ ciasny pokój i mała żona,/ i ten pies, co chodzi za mną od lat trzynastu,/ ten bal u Salomona. Co do komedii --- trochę żal:/ cienista loża, jasna kasa,/ a potem raut i frak, i bal.../ toby dopiero człowiek hasał!/ Świat bym nazywał miłą zmorą/ przez kryształ auta pełen blasku.../ Lecz trudno --- może jestem tylko quasi-prorokquasi-prorok (z łac.) --- niby-prorok./ nie do komedii, lecz do osamotnienia, do wrzasku. Pająk, Kwiaty, VanitasJak pająk, co pajęczynę wysnuwa,/ owijam się w nieprzeniknioną syntaxissyntaxis (gr.) --- porządek, tu: składnia. ---/ co za rozkosz, co za rozkosz: świat ginie.../ może już jestem w Taorminie,/ kropla rosy na różanych pączkach;/ boję się, że za chwilę żona znajdzie w kominie/ tylko pajęczynę i pajączka. Oczywiście, że nie mamy do czynienia z hołotą ---/ napływającą ciżbę zabawiał majordomomajordomo (ang.), pol. majordomus (z łac.) --- zarządca i przełożony służby w rezydencjach../ Kto miał złoto, dostawał poduszkę złotą,/ a wszyscy pytali, gdzie Salomon./ Majordomo był pijany potem,/ stał przed bramą --- już przy wyjściu pod gwiazdami ---/ i przemawiał do wchodzących z innego świata słowami,/ coś jak ja --- takim muzycznym bełkotem./ MuzykaHa, bo może go muzyka upiła,/ te tony od orkiestry, od wielkiej sali,/ orkiestry, która się pali i doskonali,/ z każdą chwilą rośnie orkiestry siła. MuzykaAle to jeszcze nie jest środek koncertu.../ Dyrygował orkiestrą SztokSztok --- fikcyjne nazwisko, nawiązujące do pot. frazeologizmu ,,zalać się w sztok" (upić się do utraty przytomności)., były marynarz./ W programie była dobra nowina,/ że to wszystko, co stoistoi (daw., pot.) --- jest napisane, wydrukowane. w programie,/ wykona się, albowiem muzyka nie kłamie. Mówiłaś, że tam były pajace,/ froterujące posadzki,/ i okna jak kryształowe pałace,/ i ciemnozłote galerie dla przechadzki./ Ha, wszystko, widać, było, co musiało,/ a to, co piszę, to tylko to, co zostało. StrawinskijStrawiński, Igor Fiodorowicz (1882--1971) --- rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent; jeden z najwybitniejszych kompozytorów i symfoników XX w. (wybacz, że tak bez ,,Mistrzu", cynicznie),/ ty byś lepiej te bębenki oddał przedwstępne,/ te pierwsze chwile dziecinne, bezzębne,/ te zarysy preludyjnepreludyjny --- przym. od preludium (muz.): instrumentalny wstęp do dłuższego utworu muzycznego.,/ te profile, jak mówi dziennikarz, elegijneelegijny --- przym. od elegia: utwór liryczny o tematyce żałobnej, pożegnalnej..../ Muzyka, Owadpierwsze muzyki jak świętojankiświętojanek (daw. rzad.) --- robaczek świętojański, świetlik. wylatują zza stor ---/ bo ty mówisz nie chór, tylko chor,/ a to --- oceaniczniej. Ty byś wiedział,/ jak podciąć gwiezdnołapego niedźwiedzia/ i jak tknąć końcem fajki/ w niezapominajki, w bajki,/ Muzykaw takie tony, które jeszcze nic nie znaczą,/ ale piękne są i już jak dorośli płaczą. Ja nie wiem, czy na posadzce były ornamenty,/ czy alegorie w powale ---/ ktoś może zdzielił mnie przez łeb jak chama,/ a może byłem po prostu czym innym zajęty,/ nie wiem --- może znów chciałem pisać dramat.../ Dziś tylko jak fale ciepłego złota/ widzę tę salę,/ jak bibliotekę ciepła/ odnalezioną po długim marszu rudymentówrudymenty --- tu: pozostałości, szczątki./ w chaszczach, w polu poleskimPolesie --- kraina geogr. i hist. leżąca głównie w granicach obecnej Białorusi i Ukrainy, częściowo na terenie Polski i Rosji., kiedy się umierało od mrozu. Książęta, pamiętam, się izolowali,/ ale niejeden przystanął,/ gdy Muzykasaksofon trzasnął ton, od którego się rodzona matka przypomni,/ a potem znów chodzili, każdy po swojej sali,/ złociści i ogromni, / Strój, Muzyka, Śmierćw swych przezroczystych pelerynach,/ jakby w astralnychastralny (z łac.) --- gwiezdny; w astrologii i spirytyzmie: niematerialny. mandolinach,/ jak gdyby saksofon nie był godzien / opiewać śmierci pajączka (?). NieboNiebo jest mroźne i sine;/ jeszcze przed chwilą szkła w szybach były mleczne,/ a teraz --- popatrz --- niebieskie./ Niebo przepływa wzdłuż szyb,/ --- Proszę państwa, komu się nie podoba,/ może wyjść przez okno, prosto w niebo. / Każdy za swoją potrzebą. Jeszcze chwilę zatrzymajmy się nad oknami,/ nad oknami, które otwarto ---/ jak dziwne, że w taki mróz otwarto okna!/ Widać, konstelacje odboleśniono,/ odboleśniono pejzaże/ i te sosny pełne prawie sztucznego śniegu,/ co chciałyby wejść do sali. Jeszcze wytłumaczę, jeszcze wytłumaczę/ ten prosty sekret:/ cienie na śniegu są tylko spostrzeżone,/ sosny na śniegu zostały odboleśnione,/ a wszystko stanowi ciepły mróz wspomnienia. Master of RevelsMaster of Revels (ang.) --- angielski urzędnik dworski w XV--XVIII w., odpowiedzialny za organizowanie i nadzorowanie rozrywek dworskich (revels); mistrz ceremonii. ciągle siedział przy telefonie./ --- Instrukcje --- mówiono w kole./ Głos musiał dziwny być po tamtej stronie,/ bo słyszałem go aż przy mym stole./ --- Niczego --- mówił głos --- nie żałuj,/ nawet piccolo-fletu, nawet cierpienia,/ a rozpyl wzdłuż szyb zapachy winne,/ niech ściany sal będą co chwila inne,/ aż do znużenia,/ jak zapach róż nad SodomąSodoma (bibl.) --- biblijne miasto nad Morzem Martwym, które z powodu grzechu i zepsucia zostało zniszczone przez Boga deszczem ognia i siarki (Rdz 18--19)../ A wtedy przyjdę i zniknę w innych cieniach.../ --- Kto mówi?/ --- Hallo!/ --- Salomon. Strach, Kondycja ludzkaPewien lord, który nie mógł trafić do wejścia/ (majordomo był coraz pijańszy),/ nagle krzyku narobił w ogrodzie./ Miał ze sobą tomik giełdowych sonetów/ i laskę ze starożytną gałką./ Tedytedy (daw.) --- więc, zatem. damy lały go ,,Apollinaris"Apollinaris --- marka butelkowanej, naturalnie gazowanej wody mineralnej ze źródła w Bad Neuenahr w Niemczech; czołowa marka wody stołowej w Europie do czasów II wojny światowej.,/ a on ciągle bełkotał bez sensu,/ że się boi strasznego sensu./ Jakiego strasznego sensu?/ I wskazywał na gałąź jedliny, co się chwiała./ Bo to noc takie znaki dawała. Dużo śmiechu było nad tym lordem. Master of Revels wpadł na pomysł plagiacki:/ kazał złotem przesypać posadzki/ i wiśniami przystroić zwierciadła,/ potem chłopcom kazał tańczyć bezruchami/ na tym złocie, między tymi zwierciadłami./ I tańczyli jak zwierciadła, jak widziadła/ owi chłopcy, nieśmiertelne kolana./ MuzykaMuzyka wisiała nad tańcem lekko kolorowana./ A wiśnie tak pachniały, tak pachniały,/ że się panny niektóre poprzestraszały,/ żeby z wisien nie wyszedł ProteuszProteusz (mit. gr.) --- bóstwo morskie, syn Posejdona i Tetydy, pasterz fok, potrafił przepowiadać przyszłość i przybierać różne postaci.. Pewien generał bardzo się żalił:/ --- Pederaści, panie, na sali. Kiedy chłopcy swoje odtańczyli,/ roznoszono ciasta w konchachkoncha (z gr.) --- muszla; naczynie o kształcie przypominającym muszlę.;/ każdy szczypał swój fragmencik idealnie,/ a najwięcej żarł dyrektor rzeźni rytualnejrzeźnia rytualna --- rzeźnia, w której prowadzi się ubój rytualny, tj. zgodny ze szczególnymi zasadami jakiejś religii, tu: dla potrzeb ludności żydowskiej. ---/ cały w koronkach. --- GulistanGulistan (pers.) --- Ogród różany: tytuł arcydzieła literatury perskiej autorstwa Sadiego z Szirazu z 1258. --- mówi --- to ogród róż,/ w ogrodzie --- mówi --- strumienie./ Róże? na skronie --- mówi --- róże włóż,/ strumienie --- mówi --- to cienie./ Kto mówi? --- mówi. --- To kilka chwil./ Świat --- mówi --- jak lalka znika./ MuzykaAch, to nic --- mówi --- to tylko tryltryl (z wł.) --- ozdobnik muzyczny polegający na szybkim powtarzaniu dwu sąsiadujących ze sobą dźwięków../ Kto mówi? Mówi muzyka./ Jeszcze się podnieś, jeszcze się schyl,/ przebiegnij po klawiaturze./ To nic nie znaczy, to tylko tryl,/ to tylko z trylów róże./ To są te gaje prawdziwych snów,/ te dłonie i te dotyki,/ i to, co wznosi się, i znów, i znów/ plastyczniejące muzyki./ Nie krzycz, nie trzeba --- już tyle lat.../ to wszystko nic nie znaczy.../ Widzisz te mgły? te mgły to świat,/ to jest krew twej rozpaczy./ I znowu w górę, i znów, i znów/ wyrastającym trylem;/ a może dosyć trylów i słów?/ poczekaj, jeszcze chwilę./ Jeszcze chwileczkę małą jak tryl,/ świt także będzie wkrótce./ Kondycja ludzka, ŚmierćSłabnij czy mężniej, wątp czy się sil ---/ śmierć zagra ci na dudcedudce --- fujarka, piszczałka, ludowy instrument muzyczny../ Gulistan --- mówi --- to ogród róż,/ w ogrodzie --- mówi --- strumienie. Muzyka, MotylPotem zarządzono małą przerwę, takie chwilki,/ kiedy bezrobotni sprzedawali motylki./ I motylków było tak dużo!/ Nie wiedzieć już, czy nie z muzyki wyleciały/ te motylki, te 89, te madrygałymadrygał --- gatunek krótkiego poematu miłosnego z motywami sielankowymi; także: wokalny utwór wielogłosowy, oparty na poetyckim tekście o tematyce miłosnej.,/ 100 000, very muchvery much (ang.) --- bardzo wiele; bardzo., bardzo dużo./ Dziecko, Dusza, Motyl, ŚpiewDzieci, które na bal wpuszczono,/ niosły w palcach swoją duszę zachwyconą/ i śpiewały, i klaskały, i wołały,/ że te motyle latały. Master of Revels skarżył się, że za mało roślinności,/ że bardzo dekoracyjne są pnączepnącz (daw.; lm: pnącze) --- dziś popr.: pnącze, lm: pnącza.,/ a co do woni, że babka wielkanocna/ więcej w sobie mieści zapachu,/ że za mało przyszło znakomitości/ i że mało ogniste poncze./ Mówiłem: --- Niech pan tylko w siebie wierzy!/ muzyka lub wino wszystko rozszerzy. I miałem rację jak zwykle: MuzykaUderzyli muzykanci w nowe echa,/ zakręciło się jesienne kołowanie/ (stare flety, a na fletach malowanie ---/ taniec... jak w karczmie, taniec...). Trzecia może była, może trzecia,/ jak topazytopaz --- minerał, kamień ozdobny, przezroczysty, niebieskawy lub żółtawy. lśniły oczy zookobiet,/ raz po raz złoty wietrzyk przeleciał/ nad włosami i przepadł w parowie./ A ten parów to nie rym, to nie wykręt ---/ Taniec, Otchłańto było to miejsce na sali,/ od którego się tańczący odchylali,/ jakaś otchłań, abyssusabyssus (łac.) --- otchłań., OrcusOrkus (mit. rzym.) --- bóg rządzący podziemną krainą zmarłych; także: nazwa tej krainy. tańca,/ państwo cieni jedzące złocistościpaństwo cieni jedzące złocistości --- być może aluzja również do tego, że w staroż. Grecji ze zmarłymi i zaświatami wiązano roślinę zwaną asfodelem, po polsku złotogłowem; sadzono ją na grobach jako pokarm dla dusz zmarłych.,/ słodkie, proszę pana, i przykre./ I był pion w tej przepaścistości,/ i trzeba było podejść do pionu,/ i odchylić się odeń i uskośnić,/ urytmicznić i umiłośnić,/ i złotymi kolanami objąć próżnię,/ i przechylać się ciągle i różnie/ aż do luster,/ aż do tango,/ aż do tego milczącego pionu. Ten lord, co się bał nocy, znaleziono/ go z zatrutym mózgiem... Policja też chciała tańczyć./ --- Co --- mówili --- nie jesteśmy gorsi!/ Nosy sobie tylko na wietrze odmrażać,/ a do wina to nie mamy gardeł?!/ Weszła na salę ta armia proletariacka,/ ach, porysowała się posadzka.../ TaniecHołubcamihołubiec --- figura w tańcu polegająca na uderzeniu obcasem o obcas podczas podskoku. nastraszyli orkiestrę;/ --- Triepakatriepak (ros.) --- trepak: rosyjski i ukraiński taniec ludowy o bardzo szybkim tempie. --- wołali --- grać, muzyko!/ Triepaka, hu-ha, triepaka!/ Nie dla nas walc o Taorminie.../ Wulwywulwa (z łac.) --- zewnętrzna część żeńskich genitaliów. w prawo, ordery w lewo,/ a jak się upijemy, to wejdziemy na drzewo. Muzyka, Rośliny, Drzewo, ŚpiewMuzyka poszła spiralą/ i trochę strach nad salą i pod salą:/ wyciągnęły się te roślinności,/ o których mówił of Revels,/ te formy o diabolicznej wrażliwości/ (jeszcze jeden dowód obłędu natury),/ drzewo było śpiewem, a śpiew drzewem/ i drzewo, i śpiew szły do góry/ i zieleń w czerwień przeszła, a czerwień przeszła w zieleń. Gdyby nie wino/ i te ,,comment ça va"comment ça va (fr.) --- dosł.: ,,jak idzie"; wyrażenie idiomatyczne używane jako pozdrowienie, odpowiednik ,,jak się masz".,/ milion tańczących/ byłby to po prostu jeleń. Księżyc, Łzy, Interes, Smutek, Tęsknota--- Bardzo się dziwię, że pani nie widziałem/ aż przez 14 księżyców./ --- A co pan robił przez te 14 księżyców?/ --- Jak to, co robiłem? Płakałem./ Trochę w dolarach robiłem, Madame,/ trochę w nostalgii i smutku./ Ach, jestem taki blady, taki sam.../ ach, pogłaskaj mnie po cichutku... SamotnikSiedziałem na tym balu w chorobie,/ w dreszczach, w gorączce i w febrze,/ we własnym oknie błądziłem/ srebrnym spojrzeniem po srebrze./ Światła widziałem za oknem,/ ciemne domy w srebrnej powodzi/ i całe miasto widziałem/ jak srebrną śmierć, co przechodzi./ Oddalony od wszystkich tańczących,/ zatopiony w to rozsrebrzenie,/ byłem jak intruz, jak szpicel,/ jak kaleka lub jak sumienie. Stultêry mówił, że to trzeba uhermetycznićuhermetycznić --- tu: ograniczyć, udostępnić tylko dla kręgu wtajemniczonych; od imienia mitycznego Hermesa Trismegistosa, twórcy i patrona wiedzy tajemnej (czyli tzw. hermetycznej), rzekomego autora szeregu traktatów, cenionych przez średniowiecznych i renesansowych alchemików, astrologów itp.,/ owe cienie od palm na ścianach,/ żeby wszystko się dało zalegorycznić/ przy organach fryzjera Antoine'aCierplikowski, Antoni, pseud. Antoine (1884--1976) --- polski mistrz fryzjerski i stylista, który po otwarciu swojego zakładu w Paryżu zyskał międzynarodową sławę../ Że świat jest pełen pięknej, ukrytej racji/ nawet wtedy, gdy ma charmecharme (fr.) --- czar, wdzięk. trupa./ Potem pokazał nam pakiet akcyj/ z akademii kolegi Kruppapakiet akcyj (...) Kruppa --- mowa o akcjach niemieckiego przedsiębiorstwa zał. przez Friedricha Kruppa, od 1903 funkcjonującego jako spółka akcyjna Friedrich Krupp AG, stanowiącego największy niemiecki koncern metalurgiczny i zbrojeniowy.. Jeszcze zanim na wiolonczeli/ poszedł psalm i tamburynachtamburyn --- bębenek z obręczą, na której umieszczone są brzęczące blaszki.,/ już niejedni w tłumie zrozumieli,/ że to bal, który tylko się zaczyna,/ że to formy są nazbyt długie,/ że to tylko smuga goni smugę,/ a ze spodu się złotem podbarwia,/ żeMuzyka to tylko tak wymyślono,/ rozfletniono i zwiolonczelono,/ a że cały bal to tylko larwalarwa (daw., z łac.) --- widmo, upiór; maska../ A ci ludzie to tylko strachy,/ a te deszcze to tylko zapachy,/ od owoców, od kobiet, od wina/ i że jeszcze przed poczęciem skona/ ten daleki bal u Salomona,/ ten bal, co się tylko zaczyna. MuzykaBył taki człowiek, który miał/ glinianą małą okarynęokaryna --- dęty instrument muzyczny z wypalonej gliny, rodzaj fletu../ Jak do snu sobie na niej grał,/ po każdym ,,la" przepijał winem./ A kiedy dorósł człowiek ów,/ to przyszła noc na niego podła,/ rozrosła mu się okaryna/ i zadusiła, i przygniotła/ tego człowieka, który miał/ glinianą małą okarynę. Muzyka, Rośliny, Niebo, GwiazdaTrzeba było wlać w muzyków wina,/ kiedy bal się ku świtowi przeginał,/ żeby usta, żeby dłonie muzyków/ znowu miały delikatność roślin,/ takich roślin, co się pną, co się krzewią/ kontorsjamikontorsja (z łac.) --- wykrzywienie, skręcenie; skręt., rozrostem nonsensu,/ unerwieniem, mózgiem elektrycznym ---/ jeszcze więcej, aż w chaosy powikłań,/ w tropikalną furię, w gingin (ang.) a. dżin --- angielska wódka o zapachu i smaku jałowcowym. diabelski,/ aż w morderstwo, wzdłuż ścian smugą, smugą,/ kocią łapką, w okno, przez gałązki,/ aż na niebo, w nonsens, w konstelacje,/ w katarynkę Wielkiej Niedźwiedzicy. Jeden poeta przy bufecie/ zwierzał się drugiemu poecie:/ --- Ja, proszę pana, robię tak ---/ rozumie pan, biorę to w ręce./ --- Ach, niby co, illustre confrèreillustre confrère (fr.) --- sławny kolega.?/ --- Ach, niby temat, cher confrèrecher confrère (fr.) --- drogi kolega../ I potem, kiedy już go mam,/ to niby kiedy już to czuć,/ że niby wzeszło, że dojrzało,/ i to wtedy... tak, tak --- jeden gin.../ Poeta, FilozofKiedy ognista salamandrasalamandra --- tu: duch żywiołu ognia./ zaczyna piersi obejmować,/ te chłodne piersi myśliciela,/ który docieka, który wie.../ No tak, no jeszcze jeden gin,/ bo, jak to mówią, klinem klin./ Więc gdy ognista salamandra,/ ta salamandra hehehe.../ to potem, wie pan, prosto w dół.../ --- Niby jak w dół?/ --- Z siódmego piętra./ A teraz gin... no, naturalnie, gin/ za zdrowie salamandry! I salamandra się rozrasta/ kunsztownym, złotym dziwotworem,/ płynie jak łódź poetycki bar/ i osłupieni są poeci./ Za ręce biorąc się, nos tkając/ w woń LegiiLegia Honorowa --- najwyższe odznaczenie nadawane przez państwo francuskie; na strojach cywilnych wieczorowych noszone w postaci miniaturowej rozetki w klapie na lewej piersi. albo w woń goździków,/ wskazują dłońmi salamandrę:/ --- Czy to nie wasza rzecz, kolego? --- Ach, proszę pana, pan jest duże dziecko;/ ja wcale nie wierzę w Rosję Sowiecką./ Statystyka, proszę pana jest jak księżyc, to nudzi, proszę pana, i łudzinie wierzę w Rosję Sowiecką. Statystyka (...) nudzi (...) i łudzi --- tzn. rozwój gospodarczy ZSRR, oparty na centralnym planowaniu, jest z góry skazany na niepowodzenie, a bazowanie przewidywań na statystycznych danych liczbowych daje tylko złudne poczucie kontroli.. / --- A piatiletkapiatiletka (z ros. пятилетка: pięciolatka) --- pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej realizowany w ZSRR; kolejne takie plany przyjmowano od 1928 do rozpadu ZSRR w 1991.?/ --- Piatiletka to męczenie ludzi./ VanitasWszystko, panie, to wiatr i piasek/ i jak wiatr, co nad piaskiem przewionie.../ Carpe diemLepiej być świnią w maju niż w wieczności, proszę pana, słoniem. Miłość, Ciało, CieńNiepotrzebne mi twoje usta/ ani brzuch twój, ani wszystkie dżungle,/ ani balet uszu twych, ani zapachy,/ nieruchomiejące, galilejskiegalilejski --- związany z Galileą, górzystą krainą w płn. Izraelu i płd. Libanie, znaną m.in. jako miejsce pochodzenia Jezusa Chrystusa i jego uczniów; wg Biblii król Salomon w zamian za dostawy cennego drewna i złota na budowę świątyni w Jerozolimie miał podarować królowi Tyru Hiramowi 20 miast galilejskich (1 Krl 9, 10--11).,/ ani ptaki, które oswajasz,/ ni przechadzki pod wiatr w tęskną zieleń,/ ani imię twe małoazyjskiemałoazyjski --- dziś: małoazjatycki; imię twe małoazyjskie: imię żony autora, Natalia, wywodzi się z łaciny, mimo że Natalia Gałczyńska z domu Awałow, była córką gruzińskiego arystokraty, a Gruzja leży na pograniczu Azji i Europy i w niektórych wariantach podziału kontynentów, a także w starożytności uznawana była za część Azji.,/ ani to, co nadto jest w oddechu,/ gdy imienia twego nie domawiam.../ Gdyby ręka twoja była cieniem,/ gdyby głowa moja wspomnieniem,/ chciałbym siedzieć w oknie, w mej maligniemaligna --- wysoka gorączka połączona z majaczeniami.,/ z cieniem dłoni twej na moich oczach. Ojciec, DzieckoNajpierw był ojciec. Każdy ojciec jest zły./ Miał swoje wyrachowania, swoje serce,/ potem mieli w sercach po iskierce/ i za miesiąc już byli na ty./ Potem syn się urodził --- niby ja,/ niby ty, niby ona --- któż to wypowie?/ Mogłem się urodzić z wodą w głowie,/ ale właśnie, że nie... tra-la-la. DojrzewanieKiedy syn rośnie, muzyka pociąga syna,/ więc lubi siedzieć przy fortepianie./ A przy fortepianie jest zawsze taka pani,/ która się potem przypomina. Mogą być również markimarka (daw.) --- znaczek; tu: znaczek pocztowy. pocztowe, trantran --- płynny tłuszcz otrzymywany z ryb i wielorybów; od końca XIX w. podawany dzieciom w formie oleju do picia jako suplement diety i środek wzmacniający./ i ,,do szkoły, mój aniołku, do szkoły!"/ W cieniach szkoły uczą melancholijne bawoły,/ stąd onanizm --- przez tę panią --- mais ça dépendmais ça dépend (fr.) --- ale to zależy.. I powoli wchodzi w głowę świata klin;/ człowiek ma ławkę w parku, stary smyczek,/ zna już słowo ,,bordel"bordel (daw.) --- burdel, dom publiczny., sens pożyczek/ i najświętsze słowo ,,c'est la lune"c'est la lune (fr.) --- to jest księżyc.. Różnie może się ułożyć potem:/ ławka w parku zniknie, zniknie park,/ uniwersytet przypłynie i warg/ nowa nuda pod jesiennym złotem. Wszystko względne. Inny pójdzie w sport,/ będzie byczył się i będzie ćwiczył,/ ten ma kielich wina, ten goryczy,/ jeden nędzarz jest, a drugi lord. Innym promień się do głowy wśliźnie:/ pójdą z ojcem walczyć w noc samotną,/ zrozumieją tę duszyczkę sromotną:/ ,,Bordel" myślał, mówiąc o ojczyźnie. A gdy ojciec umrze, to jest naprawdę sympathiquesympathique (fr.) --- sympatyczne.:/ stary cylinder w odwiecznym futerale.../ Krucyfiks wpadł do wanny. Matka w krzyk./ A ja nie płakałem wcale. Wszystko normalnie. Potem można, jak to mówią, opuścić kraj/ dla europejskiej otchłani./ Człowiek myśli: spokój, a tu baj-baj:/ inny drań o ojczyźnie tumani. A ty gdzie się podziejesz kąsany od EryniiErynie (mit. gr.) --- boginie zemsty, uosobienie wyrzutów sumienia, przedstawiane ze skrzydłami i z wężami we włosach, doprowadzające do szału i dręczące tych, których ścigają; kąsany od Erynii: dziś popr.: kąsany przez Erynie.,/ którego żadna szuja/ stuwiekowym bujaniem nie nabuja/ na temat Lotaryngii czy Gdyni?stuwiekowym bujaniem (...) na temat Lotaryngii czy Gdyni --- mowa o niemieckich roszczeniach terytorialnych do francuskiej Lotaryngii i polskiego Pomorza Gdańskiego, zmierzających do rewizji granic i odzyskania terenów utraconych wskutek przegranej I wojny światowej; pretensje do tych terenów uzasadniano ich związkami etnicznymi i historyczną przynależnością do Niemiec. Serce, ŚwitCicho, serce, o tak... połóż głowę ---/ widzisz świt? i koniak dobry i miękki jak posłanie.../ Powtarzaj za mną: ,,W nieruchomym złotym oceanie/ płyną łodzie białe i różowe..." Mówiła: --- Wróć --- płakała: --- Wróć,/ ach, na ten bal u Salomona,/ ach, Noc, Gwiazda, Zapachcała noc jest jakby woń/ na konstelacjach położona./ Pokazywała szyby złote,/ za włosy wciągał majordomo./ Wrzeszczałem: --- Zostaw, co mi po tem!/ Co mi ta noc! i co Salomon!/ Astralastral (z łac.) --- wg spirytystów eteryczne ciało ożywiające organizm fizyczny i wiążące duszę z ciałem., plugawiec, stary grzyb.../ Jak w cantocanto (wł.) --- pieśń. ,,Piekła"Piekło --- tu: jedna z części poematu Boska Komedia Dantego (pozostałe to Czyściec i Raj). wpadłem w windę./ Szedł HoffmannHoffmann, Ernst Theodor Amadeus (E.T.A.), właśc. Wilhelm Hoffmann (1776--1822) --- niemiecki pisarz i kompozytor, jeden z prekursorów fantastyki grozy; autor m.in. noweli Złoty garnek (1814). przez Unter den LindenUnter den Linden (niem.: Pod Lipami) --- reprezentacyjna aleja Berlina, główny bulwar zabytkowego centrum./ jeszcze z tym złotem --- od tych szyb. Jak ,,Biblia", co się jak ryba gastryczniegastrycznie (med.) --- żołądkowo. przypomina,/ jak garbata dziewczyna w cieniu pianina,/ jak krótkie spięcie, co się ustawicznie powtarza,/ jak nuda w poczekalni lekarza,/ jak idiosynkrazjaidiosynkrazja (z gr.) --- awersja, silna niechęć, wstręt; med.: indywidualna, wrodzona nadwrażliwość, uczulenie organizmu na określone związki chemiczne. w dzień, a w nocy mania/ jak hipopotama dypsomaniadypsomania (z gr.) --- okresowa, trudna do opanowania potrzeba picia alkoholu (opilstwo okresowe); tu być może zamiast polidypsja: chorobliwe pragnienie./ jak te jodły na gór szczycie ---/ takie jest moje życie. Po skośnych górach z papierosem/ i po księżycach, od których mdli,/ Boginiwchodzę w świątynię bogini Libogini Li (mit.) --- Matka Li, niebiańska bogini stworzycielka w wierzeniach ludu Czin w zach. Mjanmie (Birmie); stworzyła ze swojej śliny ziemię, niebo i morze, a także wszelkie życie, zwierzęce i roślinne, również ludzi.,/ która stworzyła świat splunięciem./ Po świętej rzece IrawadiIrawadi --- najdłuższa rzeka Mjanmy (Birmy)./ pływają lampy w Dzień ZaduszkówZaduszków --- dziś popr.: Zaduszek; Zaduszki (Dzień Zaduszny lub Święto Zmarłych): święto w kościołach chrześcijańskich poświęcone wspomnieniu wszystkich zmarłych wiernych, wywodzące się z ludowych uroczystości ku czci zmarłych obchodzonych w kulturze przedchrześcijańskiej; Po świętej rzece Irawadi pływają lampy w Dzień Zaduszków: mowa o jesiennym święcie ku czci Shin Upagutty (Upagota), powszechnie czczonego w delcie rz. Irawadi buddyjskiego arahanta, który ma zamieszkiwać w pałacu z brązu w oceanie i chronić wiernych przed burzami i powodziami.,/ a Li tymczasem leży w łóżku,/ która stworzyła świat splunięciem./ ,,Sedens in coelis ridet"Sedens in coelis ridet (łac.) --- Ten, który zasiada w niebiosach, śmieje się (o naigrawaniu się Boga z ludzkich uzurpacji i buntów przeciw niemu i jego wybrańcowi na tronie; cytat z łacińskiego przekładu biblijnego Psalmu II, 4); Dawid mówi tak w psalmie: autorstwo utworów zgromadzonych w Księdze Psalmów przypisuje się biblijnemu Dawidowi, królowi Izraela. --- Dawid/ mówi tak w psalmie --- sprawdzić można./ Jakże zazdroszczę ci, bezbożna/ Li, co stworzyłaś świat splunięciem! W kiosku, co się zwał Ekonomiczny,/ ściśle tajne ran-pa-ta-plan,/ podawany był Baranek mistycznyBaranek mistyczny --- metaforyczne określenie Jezusa Chrystusa jak ofiary składanej Bogu, pochodzące od użytego przez Jana Chrzciciela określenia ,,Baranek Boży" (J 1, 29; 1, 36)./ i szarańcze à la Saint Jeanà la Saint Jean (fr.) --- na sposób św. Jana; szarańcze à la Saint Jean: aluzja do biblijnego Jana Chrzciciela, który przebywając na pustkowiu, żywił się szarańczą i miodem leśnym (Mk 1, 6; Mt 1, 4)../ Rude pyski fabrykantów amunicji/ odżywiały się à la fourchetteà la fourchette (fr.) --- dosł.: widelcem; o posiłku: spożywany na stojąco, złożony z przekąsek i potraw, które można jeść samym tylko widelcem, w drugiej ręce trzymając talerz../ Był to taki kiosk alegoryczny,/ noktam- somnam-noktambuliczny, somnambuliczny (z łac.) --- wykonujący nieświadomie różne czynności w czasie snu. i funambulicznyfunambuliczny (z łac.) --- chodzący po linie, wykonujący akrobacje na linie..../ A nad kioskiem zegar spał i szedł. Się zasępiały z gipsu twarze,/ sala sali naszeptywała/ i drżeli, jak się też ukaże ---/ w mundurze clowna czy generała? Czy może wprosi jako BelzebubBelzebub (z hebr.) --- w Nowym Testamencie władca złych duchów (Mk 3, 22; Mt 12, 24; Łk 11, 15), przez chrześcijan utożsamiany z Szatanem.,/ Il padre santoil padre santo (wł.) --- święty ojciec. z snu PetrarkiPetrarca, Francesco (1304--1374) --- włoski poeta i latynista; zasłynął cyklem wierszy miłosnych, głównie sonetów; Il padre santo z snu Petrarki: zapewne odniesienie do treści dzieła Liber sine nomine, zbioru 19 listów Petrarki do przyjaciół, zawierających ostrą krytykę papiestwa w Awinionie i zakończonych dodatkiem autora, apelującego o sprowadzenie papiestwa z powrotem do Rzymu, dla bezpieczeństwa korespondentów opublikowanych bez nazwisk odbiorców i jako odrębna książka, poza zbiorem pozostałych jego listów (Epistolae familiares)..../ może jak żandarm, może cherubcherub a. cherubin --- potężna istota nadprzyrodzona występująca w Biblii, skrzydlaty strażnik, pomagający Bogu w rządzeniu światem; Bóg po wygnaniu pierwszych ludzi z ogrodu Eden umieścił przed nim cherubinów i płomienisty miecz wirujący, by strzegli drogi do drzewa życia (Rdz 3, 24)./ lub bezrobotny jak, lub MarkizMarkiz --- zapewne odniesienie do postaci najsłynniejszego markiza w historii literatury: markiza de Sade (1740--1814), libertyńskiego pisarza krytykującego moralność i z upodobaniem przedstawiającego przemoc seksualną.?/ Ale Salomon, lecz Salomon/ spóźniał się czegoś i sromotnie./ A świt się w pyski maskaronówmaskaron a. maszkaron --- dekoracja w postaci wizerunku ludzkiej głowy o zdeformowanych rysach twarzy; tu w funkcji gargulca (rzygacza), ozdobnego zakończenia rynny, wysuniętego poza fasadę budynku i przez usta rzeźby odprowadzającego nadmiar wody na zewnątrz./ lał jako woda --- miastmiast (daw.) --- zamiast. odwrotnie. Jeśli ty myślisz, że to jest takie ważne,/ to cóż, można i o tym powiedzieć:/ widzisz --- po prostu nie lubię sam w domu siedzieć/ z sercem takim trwożnym, nieodważnym./ A wiem, że z tobą wszystko się jakoś wiąże,/ listki w niebo puszcza i stwarza./ I znów, i znów z końca ciemnego korytarza/ zbliżasz się jak świecący posążek./ Piękno,,To są jej piersi --- myślę --- a to «głazki»głazki (z ros.) --- oczka.,/ a to brzuch tetrachordutetrachord (z gr., muz.) --- cztery kolejne dźwięki skali muzycznej zawierające się w kwarcie. godzien/ i ten uśmiech tak płochliwy, tak kaukaski..."/ Patrzę, patrzę, jakbym płynął po wodzie./ Głupstwo, głupstwo... jakaś świeczka, nowy papier,/ jakiś dzwonek konwalii pod kałamarzem./ Kobieta, GwiazdaPrzesunęło się światło korytarzem,/ ot i gwiazda siedzi na kanapie./ Czasem okno otworzę. Noc tak modra./ --- Wyfruń --- mówię --- odwiedź jaką światłosiostrę./ Gwiazda jesteś, masz ramiona takie ostre./ Mój Boże! A wszystko byłoby takie proste,/ gdybym widział cię oczami Piotra...gdybym widział cię oczami Piotra... --- Piotr Morel kochał się w Natalii Gałczyńskiej. A gdy popłynął ciemny walc/ na harmonii o Taorminie,/ gdy uskośniły się framugi,/ rzeźbione małpy na konsolachkonsola (z fr.) --- ozdobny wspornik podpierający balkon, rzeźbę, gzyms itp.; ozdobny stolik przyścienny umieszczany zwykle pod lustrem jako podstawa pod inne przedmioty lub kolumienka służąca do tego samego celu.,/ a wszystko w cieniu, wszystko w cieniu ---/ widziałem z okna jednej z sal,/ jak dwaj klęczący robotnicy/ reparowali starą linię,/ młotami tłukąc. Stal o stal. Ach, nie wiem nawet, skąd ta głąb/ kryje się w podłych alkoholach,/ skąd te spirale, skąd te smugi?/ Tak mnie ciągnęli robotnicy,/ że jakby w transie, w tajemnicy/ wyszedłem, tak jak stałem --- w ziąb. Z lampami w ręku, klęcząc ślicznie/ jak ministranci mszy diabelskiej,/ kuli w swe szyny heraklejskieheraklejski --- przym. utworzony od imienia Heraklesa, mitycznego herosa greckiego, słynnego z ogromnej siły./ pod blaskiem lamp, alegorycznie./ To była jedna chwila, wiem:/ --- Panowie, bracia, robotnicy!/ Ach, bierzcie mą papierośnicę,/ tę złotą, z cyfrącyfra (daw.) --- inicjały, monogram. Pani M. Ach, jak mnie lunął ten, co stał!/ (a tam był walc o Taorminie)./ No ten, co stał, pod ową kładką ---/ i jak on śmiał! i jak on śmiał!.../ I rozsypałem się jak bałwan/ śniegowy w sto tysięcy płatków. A primoprimo (łac.) --- po pierwsze., że do śledzia chałwa,/ secundosecundo (łac.) --- po drugie., że spirytus w winie. Salomonie,/ Salomonie,/ Salomonie,/ jakaż ukrywa cię sala?/ Może to już koniec na symfonię,/ możem się już dosyć nazapalał?/ ŚwiatłoPodziwiali kiedy wszyscy oświetlenie,/ a szczególnie te meluzynymeluzyna --- tu: ozdobny, montowany do sufitu świecznik w formie kompozycji ze splecionych rogów jelenia, zakończonej u dołu popiersiem kobiety; od imienia czarodziejki Meluzyny z podań i legend francuskich: kobiety z wężowym lub rybim ogonem. z brylantowymi rogami,/ to ja byłem prądem i ja kandelabrami,/ wraz światłem i wraz cieniem./ Salomonie,/ Salomonie,/ Salomonie,/ a co będzie, jeśli zgaśnie światło?/ Czy będziesz chodzić sam i jak widziadło,/ które język ciemności pochłonie?/ Szukałem cię i w szatni pod szapoklakiemszapoklak (z fr.) --- składany cylinder.,/ i w ogrodzie wśród biegających dla rozgrzewki jaśminów./ Jakim, powiedz, będziesz zwiastował się znakiem?/ Jaką struną czy mandoliną? Ja czekałem na ciebie z goździkiem/ pod latarnią na rue Camelotterue Camelotte (fr.) --- ulica Tandety.,/ mglisty muzyk ze skrzypcami i smyczkiem,/ i pod pachą z rulonem nut./ A gdy wyszłaś ty ze swoim goździkiem/ pod latarnię na rue Camelotte,/ chciałem mówić coś --- uwięzło krzykiem ---/ i umilkłem. A goździk zwiądł. Muzyka, ZapachFleciki bukszpanowe, fleciki małe!/ jak ból zęba fleciki!/ Dokąd mnie ciągniecie wy, wonie oszalałe,/ wy, schody w lustrach, wy, muzyki?/ Już była przecie i partia organów,/ 100 000 piszczałek, 100 ludzi./ Jestem jak monstrum na dnie oceanu,/ które się bardzo nudzi. W barze, co się zwał ,,Castellum Neptuni"Castellum Neptuni (łac.) --- Zamek Neptuna.,/ ,,wozliegali"wozliegali (ros.) --- leżeli, wylegiwali się. panowie w grotach/ i mówili, że GideGide, André (1869--1951) --- francuski pisarz, uznawany za jedną z najważniejszych postaci kultury europejskiej 1. poł. XX w.; indywidualista, odrzucający tradycyjne normy moralne., o ValéryValéry, Paul (1871--1945) --- francuski poeta i eseista, uprawiający poezję refleksyjną, intelektualną, przedstawiciel tzw. poezji czystej. i o lunieluna (z łac.) --- księżyc. ---/ wiadomo --- jak zwykle --- hołota./ Wspominali, że dawniej jakiś inny był Rzym,/ inny rynek i inne płace,/ a tymczasem z tych chuchnięć, przez ten strumyk, przez dym/ raki radców wychodziły na spacer./ Takie małe, malutkie, co nie dobił ich radrad (chem.) --- promieniotwórczy pierwiastek chemiczny, odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Pierre'a Curie w 1898.,/ sekreciki, od których się kona.../ I tak szły farandoląfarandola --- ludowy taniec z Prowansji, tańczony grupowo, w formie korowodu., prosto w szafir i w sad,/ który rósł pod domem Salomona./ Och i śmiały się raki, owe raczki, raczuszki,/ wspominały te smaki, te gruszeczki, te gruszki,/ przygrywała im z góry muzyka.../ Chaîne, messieurs!chaîne, messieurs --- łańcuch, panowie (w tańcu). Potem w górę, w groty srebrno-ponure,/ chlup! i znowu pod serce radczyka. Muzyka, Drzewo, Jesień, Noc, Deszcz, OgródDał dyrygent znak gwizdkiem,/ skurczem ust nowy rytm poddał/ I znowu grano na wszystkiem:/ na monstrancjach, aspirynie i samochodach./ Dyrygent był mocny, więc go słuchano/ (ach, senator przewrócił się w sieni),/ ach, smyczkami wymachiwano,/ jakby to były konary w jesieni;/ jakby to noc była z konarami,/ noc w deszczu, w cieniu, w chłodzie,/ w oddaleniu, w oddaleniu,/ i z jesienią znalezioną w ogrodzie./ Jakby to był jakiś głupi sierpień,/ gdzie tam sierpień! stara noc zasępień,/ stary likworlikwor (z łac., daw.) --- słodka wódka smakowa, ziołowa lub korzenna; nalewka. znaleziony w organach,/ zamysł jakiś, co się w nic nie klaruje ---/ Muzyka, Upiór, SzaleństwoEch, bo grały, już grały te szuje,/ kołowały tym muzycznym wiatrakiem,/ a muzyka wyła wurdałakiemwurdałak (z ros. вурдалак) --- rodzaj wampira, upiór wyłaniający się nocą z grobu, aby wyssać krew żywych ludzi (słowo po raz pierwszy użyte przez Puszkina w zbiorze Pieśni zachodnich Słowian); niekiedy błędnie uważany za synonim wyrazu wilkołak: człowiek zmieniający się w wilka.,/ co się napił krwi pod flet CyganaCyganie (pot.) --- właśc. Romowie, naród lub grupa etniczna pochodzenia indyjskiego, bez własnego terytorium, tworząca diasporę zamieszkującą większość państw świata; tradycyjnie zajmują się głównie rzemiosłem, handlem i wykonywaniem muzyki.. MuzykaSmyczki, smyczki, nie mocujcie się tak z muzykami,/ basy, basy, oboje, oboje!/ łatwo muzyką tak kurzyć przez pokoje,/ gdy muzyka wylatuje oknami./ Lecz co będzie, panie dyrygencie,/ gdy zostaniesz sam, jak na okręcie,/ w zatopionej muzyce minoremminor (muz.) --- skala minorowa, molowa, tonacja smutna.?/ Wtedy będziesz jak szczur w pustym gmachu/ na kadłubie pustym, pełnym strachu ---/ wtedy zagraj na oboe d'amoreoboe d'amore (wł.) --- obój miłosny, drewniany instrument dęty o brzmieniu łagodniejszym od zwykłego oboju.! Zakurzyły się fryzury kobiet/ jak strzyżone bzy pod księżycem,/ rozjarzyły się iskry zachwyceń ---/ inny świat widziany w chorobie;/ Taniec, Wino, Ptak, Obraz świataw salach zwanych watykanami,/ od tych mieszań walców z winami,/ na galeriach ciemnozłotych, w zamieci/ tych amfiladamfilada --- szereg przechodnich pokojów z wejściami ustawionymi w jednej linii., tych czerwonych makat/ świat się rodził podobny do ptaka,/ dziwotwora, co zdziwiony i świeci. Na PartenoniePartenon --- świątynia Ateny Partenos (Ateny Dziewicy), jeden z centralnych budynków na Akropolu w Atenach; zbudowana w stylu doryckim, zdobiona m.in. biegnącym wokół całej budowli fryzem, przedstawiającym procesję panatenajską (pochód podczas najważniejszego święta na cześć Ateny). PanatenajePanatenaje --- najstarsze i najważniejsze święto w staroż. Atenach, obchodzone ku czci bogini Ateny, patronki miasta; głównym punktem uroczystości była procesja ludności miasta do świątyni Ateny na Akropolu./ na pół wylęgłe, świat zarysem:/ bogowie-ludzie, coś z tych bajek,/ gdy bankier mieszkał pod cyprysem./ Tu też --- dlaczego nie? mój Boże!/ Jakżeby tak bez tego słońca?.../ Więc był na fryzie marsz płaskorzeźb ---/ ,,Żandarmeria ścigająca". WojnaJeśli znów zaczerwieni się firmament/ od tych kilku telefonów szach-mach,/ znowu będą grać panowie w Amsterdamiepanowie w Amsterdamie --- Amsterdam, stolica Holandii, neutralnej podczas wojny światowej i w okresie międzywojennym, był w 1928 miejscem letnich igrzysk olimpijskich, pierwszych od zakończenia I wojny światowej, do których zaproszono reprezentację Niemiec./ na Verdun, Tannenberg, SkagerrakVerdun, Tannenberg, Skagerrak --- aluzja do dwu wielkich bitew lądowych I wojny światowej oraz największej bitwy morskiej tej wojny; bitwa pod Tannenbergiem (26--30 sierpnia 1914), stoczona w ramach operacji wschodniopruskiej między siłami Imperium Rosyjskiego a Cesarstwem Niemieckim, zakończona zwycięstwem Niemiec; bitwa pod Verdun (21 lutego--18 grudnia 1916), jedna z największych bitew I wojny światowej, zakończona odparciem ataków niemieckich i utrzymaniem pozycji przez Francuzów, w zaciętych walkach pozycyjnych poległo ok. 700 tys. żołnierzy; bitwa jutlandzka (31 maja--1 czerwca 1916), w historiografii niemieckiej zwana bitwą na Skagerraku, największa bitwa morska I wojny światowej, z udziałem po obu stronach 250 okrętów, z ok. 100 tys. załogi../ Pan Strawinskij coś nowego skomponuje ---/ tradycyjnie --- ,,Histoire d'un soldat"Histoire d'un soldat (fr.) --- Historia żołnierza: utwór dramatyczno-muzyczny z muzyką Igora Strawińskiego do tekstu Charlesa Ferdinanda Ramuza, oparty na rosyjskiej baśni ludowej, z premierą w Szwajcarii we wrześniu 1918../ Śmierć jest okultyzmokultyzm --- pseudonaukowe wierzenia o istnieniu nadprzyrodzonych sił w przyrodzie i w człowieku, które dzięki ,,wiedzy tajemnej" można pobudzić i zużytkować przez stosowanie odpowiednich praktyk.. Człowiek się akomodujeakomodować się --- przystosowywać się../ Więc Strawinskij do Genewy. Nie ja./ Wojna zresztą to jest taki rodzaj organów,/ kto piszczałką jest, ten piszczy ,,Mamo"./ Jakże słodkoJakże słodko być nawozem... --- ironiczne nawiązanie do słynnych słów Horacego: Dulce et decorum est pro patria mori (łac.: Słodko i zaszczytnie jest umrzeć za ojczyznę; Pieśni III 2, 13); w wersji łacińskiej stanowią one również oskarżycielskie zakończenie antywojennego wiersza Dulce et decorum Wilfreda Owena z roku 1917, o męczarniach żołnierzy otrutych gazem bojowym. być nawozem pod tulipany dla tych panów,/ dla tych mądrych panów z Amsterdamu. Krzywda, PięknoO tej książce, którą kupiłeś na kredyt,/ przyjacielu mój brzydki, nieprawy,/ nie mogę przestać myśleć, o biedny!/ O tej książce o ptakach z JawyJawa --- wyspa w płd.-wsch. Azji../ Sto razy skrzywdziłeś żonę,/ tysiąc razy słabszych od siebie,/ lecz w końcu przyśniły ci się te ptaki rozmarzone/ w tej książce, w jawajskim niebie./ Teraz kręcisz się nad nią jak ważka/ nad nurtem nieprzeniknionych czarów/ i mówisz: --- Złowienie tego ptaszka/ kosztowało 6 000 dolarów./ A ten --- mówisz --- popatrz, jaki czerwony,/ zielony ów, ten nierealny prawie.../ Przyjacielu, któryś podpalił suknie swej żony,/ aby potem modlić się na Jawie!/ Po co, po co kupiłeś księgę miraży,/ w które wchodzisz jak monstrum w strumień.../ abym musiał całą noc o tobie marzyć/ i męczyć się, i nic nie rozumieć. Tak po prostu ,,Dobry wieczór państwu"?/ Tego nie przewidział nawet of Revels ---/ tylko żeCień cień leżał na nim tkaniną,/ jakby długo, długo stał pod drzewem... Pierwodruk: wyd. książkowe Utwory poetyckie, ,,Prosto z Mostu", 1937.