Ars Poetica czyli Sztuka rymotwórcza 2024-02-27 2024 Fundacja Wolne Lektury pol Konstanty Ildefons Gałczyński, Wybór poezji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1967. https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-ars-poetica-czyli-sztuka-rymotworcza/ Domena publiczna - Konstanty Ildefons Gałczyński zm. 1953 Gałczyński, Konstanty Ildefons Sekuła, Aleksandra Choromańska, Paulina Wieczorek, Justyna Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (www.wolnelektury.pl). Współczesność Liryka wiersz https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7746.jpg Wheatfield with Crows, Yann, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7746/ DCC Konstanty Ildefons Gałczyński Ars poetica czyli Sztuka rymotwórcza Przedmowa Jakkolwiek prace w zakresie angelologiiangelologia --- nauka o aniołach. (m. in. dawno zamówiony artykuł dla ,,Angels' Review") nie pozwalają mi zasadniczo na zbytnie czasu trwonienie, to jednak, wielokrotnie przez Drogiego Kolegę nagabywany, ustąpiłem i tę krótką przedmowę do Jego Sztuki Rymotwórczej niniejszym na światło podaję. Ars Poetica K. I. Gałczyńskiego ukazała się pierwiastkowo w tzw. ,,serii zielonej" Éditions Internationales w r. 1937, wywołując szereg gwałtownych sprzeciwów w obozie konserwatywnym, potem burze protestów ze strony prasy radykalnej, a na końcu została włączona do indeksu ksiąg zakazanych (index librorum prohibitorum) w wyniku intryg prasy umiarkowanej. Nakład zresztą spalono, jedyny egzemplarz w posiadaniu antykwariusza Lefou dotarł po skomplikowanych perypetiach do Polski (przewieziony przez Tad. BrezęBreza, Tadeusz (1905--1970) --- powieściopisarz i eseista, dyplomata w służbie II Rzeczypospolitej Polskiej oraz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; pracował w warszawskim ,,Kurierze Porannym" (1933--1937), autor m.in. powieści Mury Jerycha (1946), Urząd (1960) oraz esejów Spiżowa brama (1960); w l. 1929--1932 pełnił funkcję sekretarza prasowego i attaché ambasady polskiej w Anglii, w l. 1955--1959 był radcą kulturalnym ambasady polskiej w Rzymie, a w l. 1961--1965 w Paryżu. ) i dziś ukazuje się w wiernym i wybornym polskim przekładzie. Rękopis dzieła --- cudem w Muzeum Kociubińskich przechowany --- nosi pewne ślady oliwy, jakby plamy po oliwie, których żadnym sposobem nie dało się wywabić. Stanowi on rodzaj zeszyciku (format 18 x 25 cm) kupionego w Nowym Jorku u G. Schirmera, zeszyciku skromnego, oprawionego w tekturowe kompaturkikompaturka --- twarda okładka. kratkowane zielonymi, prostymi deseniami. Na kompaturkach są narysowane chmurki, u dołu formułka, nerwowo: ,,Pan Bóg z wami". Całość ma kształt listu (jakże podupada epistolografia!) do krawca Teofila, który, jak to wynika z tekstu, postanowił był przypuścić walny szturm do ParnassuParnas (gr. Παρνασσός: Parnassós) --- pasmo górskie w środkowej Grecji; w mit. gr. siedziba Apollina, patrona sztuki, i jego orszaku, złożonego z dziewięciu muz, bogiń i opiekunek różnych dziedzin nauki i sztuki.. Swoją Ars Poetica opracował Author regularną jedenastozgłoskową sekstyną (rymowanie: ababcc) tokiem jambicznymtok jambiczny --- metrum wiersza: stopa dwusylabowa z drugą sylabą akcentowaną. lub pseudojambicznym, całe opusopus (łac.) --- dzieło. ma sekstynsekstyna --- strofa sześciowersowa. 20 (słownie: dwadzieścia), ściśle 19 (dziewiętnaście), ponieważ ostatnia sekstyna po zbadaniu okazała się oktawą; razem linijek 122. Przy odczytywaniu korekt pomocną mi była mgr Kitty Kowalska, której z tego miejsca wyrażam podziękowanie oraz żal, że nie mogła dzieła swego doprowadzić do końca z powodu przedwczesnego zgonu. Tuszętuszyć (daw.) --- mieć nadzieję., iż Ars Poetica spotka się z łaskawym przyjęciem u publiczności polskiej i --- podobnie jak monumentalne Nowe AtenyNowe Ateny --- publikacja mająca stanowić rodzaj encyklopedii autorstwa Benedykta Chmielowskiego (1700--1763), księdza katolickiego, kanonika kijowskiego, pisarza dewocyjnego; Nowe Ateny powstały w l. 1745--1764 i stanowią przykład upadku umysłowego czasów saskich. --- mądrym --- dla memoriału, idiotom --- dla nauki, politykom --- dla praktyki, melancholikom dla rozrywki przyda się. prof. Bączyński Następuje List do krawca Teofila I Żeś nie zapomniał mnie po latach tylu,/ wielka to dla mnie, mistrzu igły, radość/ i prośbie twej natychmiast, Teofilu,/ cisnąwszy inne prace, czynię zadość,/ bo chcę (za małą opłatą pieniężną),/ żebyś się z krawca w poetę przedzierzgnął. / II Sumkę twą właśnie otrzymałem z rana/ i przeliczyłem, Thanks. Zgadza się cacy./ PoezjaWięc wtajemniczę cię teraz w arkana/ mej poetyckiej sztuki jak HoracyHoracy, właśc. Quintus Horatius Flaccus (65--8 p.n.e.) --- wybitny rzymski poeta liryczny, autor liryk, satyr i listów, także teoretyk sztuki, jako autor Listu do Pizonów, znanego też jako Ars Poetica (łac. sztuka poetycka); Horacy sformułował w nim zasady stylu klasycznego./ i się zadziwisz, aż po głąb jestestwa,/ jak blisko od poezji do krawiectwa./ III Więc przede wszystkim: Poeta, co słynie,/ tak samo długo terminować musi,/ różne posługi wypełniać w terminie:/ Dziadziowi fajkę nabić, łeb --- babusi,/ majstrową połaskotać w szyję, majstra w pięty,/ kiedy go męczy kacenjamer wstrętny. IV (O, jakże ciężkie są początki sztuki/ i w poetyckiej, i w krawieckiej sztuce!/ Niejedną łzę przeleje człowiek, póki/ nie zarży rżeniem własnym jak FałbuceFałbuce --- Bucefał (genialny koń starożytny). Przestawienie sylab dla rymu. Licentia poetica.,/ i nieraz rzuci obelżywe słowa/ na ołtarz, że tak powiem, rozczarowań!) V Termin w rzemiośle to epoka mgławic,/ jak się wyraził Kołoniecki RomanKołoniecki, Roman --- Polisch poet.* 1905.,/ ale już wtedy widać, kto tu krawiec,/ a kto po prostu ponury krawcoman,/ co dziełek swoich mglistą idiotyczność/ podsuwa recenzentom, klnąc Publiczność. VI Publiczność zasię jest tym drogowskazem,/ czego nie mogą pojąć różni durnie. / Jeżeli błazeństw pragnie, bądź jak błazen,/ jeśli koturnów, stańże na koturnie./ I na to nie ma rady, moje panie: / Toć i szyjemy, i piszemy dla niej. VII ModaA więc poeta winien mieć przy lustrze / żurnal, z którego widać, co się święci:/ Czy dłuższe wiersze idą, czy też krótsze,/ na co ma naród chęć bądź nie ma chęci, / bo, jak powiedział filozof ParokkiParokki --- filozof, autor ,,Babilonu", emigrant włoski, całkowicie zapoznany w ojczyźnie. Zmarł w Krakowie w wyniku nostalgii i neurastenii.:/ W modzie wyraża się obłęd epoki. VIII A Szyj tedy, Teofilu, tak jak szyłeś,/ zmieniając igłę w pióro. Na MinerwęMinerwa --- albo Pallas: córka Jowisza, bogini mądrości i sztuk, a jednocześnie patronka krawiectwa.!/ Jeśli w krawiectwie sławą się okryłeś,/ to samo cię w poezji czeka. Tutaj przerwę / dla przyrządzenia kawy czynię, a z tej racji,/ że kawa to podstawa inspiracji. IX Mój zaparzania sposób, Teofilu?/ Natychmiast tobie sposób mój wygarnę:/ Nie kupuj lichej kawy, Teofilu,/ lecz kupuj dobrą i syp dużo w garnek,/ i ze mną czcij nad wszystkie muzy inne/ dziesiątą. Najważniejszą. Koffeinę. X Podobna ona jest do Peter PanaPeter (czyt. Piter) Pan --- chłopiec, który nie chciał rosnąć./ lub do Koboldakobold --- albo pixie: psikuśny, ale dobry karzełek., któremu zasuwa/ we drzwiach jest niczym. Najlepsza od rana,/ gdy jak motylek do mózgu wefruwa/ przez dziurkę. Dziurka pieśni świszcze wieszcze./ Zielone gęsi chmurą. Forsa deszczem. XI Teraz à propos forsa, Teofilu,/ za którą człowiek Publiczność wypasa:/ Już w starożytnym królestwie Bab-Ilu / badano problematykę inkasainkaso --- warunkowa forma płatności. / i ci poeci, co byli kapłani,/ bez forsy, jak wiadomo, ani ani. XII Cóż, praca z płacą jedną idzie drogą/ więc to jednako wieszcz, krawiec czy anioł. / Wyborny majster zawsze bierze drogo / i tylko lichy partacz robi tanio,/ a lichy partacz jest rynku zakałą,/ co się już nieraz w życiu okazało. XIII Przykład: Redaktor pewien w Uniejowie/ zamówił wiersz u wieszcza pierwszej gildygilda, właśc. gildia --- związek rzemieślników określonej specjalności (kowali, złotników itp.) a. kupców; zwyczaj zrzeszania się w gildie praktykowano od średniowiecza., / wieszcz był za drogi oraz twardy w słowie./ Redaktor kupił wiersz HermenegildyHermenegilda --- inaczej Superdeotyma: poeta płci żeńskiej. Postrach redakcji krajowych i zagranicznych.,/ tani, ale potworny --- skutek taki,/ że redaktora zamknęli do paki. XIV Przykładzik drugi: Mając myśli płoche,/ inny redaktor w mieście BalabechnieBalabechno --- miasto na Ziemiach Odzyskanych./ zamieścił szmirę, lecąc na taniochę/ z rąk partaczyny znanego powszechnie,/ i co? i tylko rozpacz miał przez niego,/ i na śmierć zadręczyło sumienie go. XV Bo z wierszem jest tak samo jak z kostiumem:/ Uszyty tanio, zawsze jakiś kicz ma, / ni-to-ni-owy jest jak katechumenkatechumen --- dosł. z gr.: nauczany, instruowany; osoba dorosła przygotowująca się do przyjęcia sakramentu chrztu.,/ leży jak polska twórczość dramatyczna./ Żeś mało forsy wydał, to cóż z tego?/ Lepiej od razu iść do WęglarskiegoWęglarski --- krawiec w Krakowie.. XVI Więc kiedy wiersz napiszesz, w teczkę włóż go/ kawy się napij, ale nie mów o nim,/ żadnych wysiłków rączką ani nóżką,/ Czekaj. Wydawca sam w końcu zadzwoni./ I powie: --- Mistrzu, proszę, przyjdź pan do mnie./ Wtedy idź, ale pamiętaj, by skromnie. XVII I tutaj taka rozegra się scena,/ grana czasami forte i namiętnie./ Wydawca płacze. Ty z miną Szopena/ cyferkę swą powtarzasz konsekwentnie,/ że ani grosza taniej. Na wiersz łassy/ wydawca da ci w końcu czek do Kassy. XVIII Jak MerkuriuszaMerkuriusz --- syn Jowisza, bożek poetów i złodziejów. ołtarz, który śni się,/ taką jest Kassa. Rączki lekko drżą ci./ Serduszko bije. Punkcik przy podpisie/ stawiasz, a potem idziesz w ciemny kącik/ i w tym kąciczku jak dziecię natchnione/ stajesz i ufnie przeliczasz MammonęMammona --- termin psychologiczny na oznaczenie zadowolenia wewnętrznego.. XIX Zgadza się. Cudnie. Błędu ani troszki./ Kasjerce wdzięczność wyrażasz na migi. / A potem twoje są wszystkie dorożki./ I wszystkie kwiatykwiaty --- pachnące rośliny, Doskonały, acz niedrogi prezent dla chorych i kobiet.. Wszystkie makagigimakagigi --- przysmak orientalny../ «O, kiedy wiersze staną się monetą,/ cóż to za rozkosz być wtedy poetą!» XX W ten sposób, Teofilu, nie tak podle/ żyć będziesz, ale grunt to przyzwoitość./ Bo jeśli sonet chcesz przemienić w kotlet,/ z punktualnością ożeń pracowitość,/ wtedy zieloną gęś mieć możesz w godle,/ a nad nią pióro złote marki «SKRYTOŚĆ»/ Kończę. Pamiętaj, co rzekł B. SłowiczekB. Słowiczek --- zmarły niedawno krytyk i wielki przyjaciel piszącej młodzieży../ PISZ I SPRZEDAWAJ, LECZ NIE BIERZ ZALICZEK. KONIEC Sztuki Rymotwórczej i Objaśnień Pierwodruk: ,,Przekrój" 1947, nr 108.