Gajcy, Tadeusz Widma Kozioł, Paweł Kopeć, Aleksandra Kotwica, Wojciech Mila, Wioletta Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/gajcy-widma Jan Szczawiej, Poezja Polski Walczacej 1939-1945, tom 2, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974. Domena publiczna - Tadeusz Gajcy zm. 1944 2015 xml text text 2018-06-04 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5926.jpg Blue glass, VV Nincic@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5926 Poezja mpw DC.WL-P DCC 1DTP 3MP Tadeusz Gajcy Widma Poemat 1 Czy znasz ten kraj pod soplami sczerniałych gorących gromnic/ skrzypiący dawniej żywicą --- dzisiaj błonami skrzydeł/ nietoperzy ogromnych./ Ojczyzna, ŚmierćCzy znasz ten kraj,/ gdzie ścieżkami westchnień / płyną nieżywe/ kwiaty zwęglone i kości zwierząt łąkowych i leśnych. Gdzie płaski wypasał krajobraz/ stulone uśmiechy wiosek/ i kwitły długo przy ustach łąki łagodne jak flety ---/ schodzą do jezior z siarki/ i węgla lasy brzozowe./ OgieńStanęły w martwym powietrzu głosy psalmistów letnich,/ kiedy czerwony tulipan ze strzechy wyrósł drzemiącej/ i ronił płatki gorące. Miasta pogięte jak muszle na czarnoziemnych wybrzeżach,/ w których się echo strzępiaste wylewa pod strumień wiatru ---/ oto latarnie uliczne w ślimaki skręcone leżą/ i wieże cieką ku ziemi w ceglasty zimny stalaktyt./ Marszczy się skóra globu, lasami zapada i pęka,/ w szczelinach grzmoty podziemne niebo kaleczą niskie,/ ziewają krwiste zachody przy ziemi rozwartym pyskiem/ i czarne słońce zmalało do kształtu serca człowieka. Ryby na rzekach z fioletu wypływają brzuchami do góry,/ jawią się niebom obcym geometryczne stygmaty,/ a to zapowiedź złowieszcza,/ bo u serca dzwonów wiszą już nietoperze/ i znaki z morowego powietrza/ jak obłoki wędrują nad światem. Ptaki nieznane nikomu po długich roślinach świstu / spadają w dłonie łun/ jak w sieci listków./ Jabłko ziemi błądzące w zdwojonych mocnych obrotach/ o obręcz blasku ociera sypką sosnową sierść./ Rwie się niebieski bulgot/ i pustkę złą ustokrotnia,/ pustkę o wnętrzu płomienia. W płomieniu wklęsłym i szklanym mówią --- śmierć. Przymknięte są oczy pożarów, spod których łzy jak katedry ---/ łzy wyściełane wrzosami miękkie i dziwnie ciche ---/ a są to farby żałobne rozłożone w skrzydłach motyli,/ a są to dźwięki bolesnej muzyki. Pada śmiertelny deszcz z gromnic wysokich,/ bezpańskie zwierzęta straszą między nocą a dniem,/ ślepną źrenice ludzi pod cięciem puchowej lotki/ ptaków niebieskich przemienionych w złe. DomA domy łamią się lekko, domy, w których zamieszkał człowiek,/ naszeptujący do kopców cmentarnych u granic./ Ludzie o twarzach z wosku i oczach łagodnej łani/ czekają na gałązkę oliwną, a może/ na gałązkę zwykłego śpiewu. Skłębiona puchnie darń,/ skwierczą rozwiane knoty gromnic,/ noce wtulone w skrzydła nietoperzy ogromnych/ kołyszą kraj. Ten kraj. 2. Pieśń mimowolna NocWłaśnie mnie ciemność wydała nogom, u których po pięć/ palców węszących boleśnie. Jednym podstępnym ukłuciem/ usta rozdarła i mózg mój w białe zmieniła skiby,/ w których się noc przewala zębata, ściśnięta jak pięść. A zanim gołąb mnie odbiegł i gałąź wydarli mi ludzie/ z dłoni szerokiej jak taca, abym pozostał szczęśliwy/ wśród nich ---/ tlący na cienkiej łodydze jak lilipuci instrument/ urzekł mnie ptasi skrzyp. Nigdy nie było łaskawiej. Mąciłem spokój rzeczy/ ciałem czystym jak kreda, głowę dźwigałem jak kościół,/ odlot drzew żegnałem co dzień nadrzeczny,/ liczyłem wypluski ryb/ na piasku ciężkim od ości. Dzwony chłodziły mi szyję weselne albo żałobne,/ a od tego dzwonienia las z wosku na ołtarzach/ w lusterkach trzymanych przez świętych nad głową/ może dla mnie powtarzał,/ może dla cienia mego, który był/ w fałdach mej skóry białej,/ że powalony w własnych krzakach żył/ zrzucę swe ciało. Cóż, potem niebo mi obce/ błyskając krawędzią gromu/ zeszło po listku, na którym haft ---/ Diabeł, MłodośćI wzywałem donośnym głosem,/ obok szatan o rogach złoconych:/ Ach, zatrzymaj mi, ach, zatrzymaj bieg niebieskich lat! Przypływ księżyca prowadził./ Wciąż na wieżach ludzie w wieczór/ żałosnymi językami odczytywali gwiazdy, a gniew/ palił im włosy w nieładzie,/ bo powietrze gorące od przeczuć/ tuliło się małe do pięt. Sen mój był żółty i straszył/ twarzą jak Tatar:/ Przyszły/ wielkie obłoki schylone nad ziemią pędzącą jak światło,/ jak chrust płonęło żelazo i beton bojowych maszyn,/ mosty skakały jak owce przez niebo wtopione w Wisłę,/ wydęły kamienne dziewczyny usta spragnione pokarmu/ i w dzbany parków jak mleko wlewał się ogień i marmur. Na próżno człowiek z łbem sępa ręką zakwitał jak laurem;/ schodziły w ziemię latarnie wciąż parskające, za nimi/ wróble z ponurym wyciem, gołębie z płaczem wprost ludzkim,/ i było biało od planet i mroźno niczym od zimy. Z gromnicy wysokiej jak sosna wyszedł z pętlicą na krtani/ TrauguttTraugutt, Romuald (1826--1864) --- polski generał, dyktator powstania styczniowego, stracony przez powieszenie w Cytadeli Warszawskiej. i wargą poruszał, gestem tłumaczyć chciał;/ łamał się werbel pod krokiem, a on pełen cichego kochania/ wzrokiem pytał: Czy znasz ten kraj... Nagły jaszczur w smolistej łusce/ wypadł z nory pod Męką Pańską / i zanucił dziecięciu jak listek/ --- a tym dzieckiem pewnie byłem ja ---/ o jeziorze, gdzie kąpał się w blasku,/ pełnym siarki, fioletu i darni ---/ A wciąż noce wtulone w ogromne/ skrzydła ---/ kołysały kraj. Ten kraj. Dalej... sen mnie z nóg zrzucił.../ Wracałem, gdzie dym jak pies leżał/ przed każdym wschodem księżyca./ --- O mieście mówili, że wielkie, o wieży, że jest potężna. Tam patrząc na lot jej zazdrośnie/ znowu zacząłem swój głos/ wysilać niby cięciwę --- obok złocony szatan:/ Ach, jeśli nie latom niebieskim --- to pozwól mojej młodości,/ aby przez ciało przebrnęła i twardą zębatą noc! Wieczność siedząca za nami ziewała szczęką czerwoną,/ mały anioł po sznurze schodził ku mojej pomocy,/ po pięć palców u stopy ciągle boleśnie węszących/ spoczęło wreszcie. Był dzień,/ w którym przy mięsie ofiarnym KainKain --- pierworodny syn Adama i Ewy, zabił swojego brata Abla (Rdz 4,1--8). ugodził brata,/ więc kipiał wełniasty step/ w gwiazdach lecących na północ. Wtedy ostrożnie mi zdjęto głowę, przykryto całunem/ i gałąź wyrosła w mej ręce, a z nią boskości mej zapach. 3. Pieśń ostateczna Strzaskałeś kroplami głuchymi jak młot/ kuty w powietrzu sarkofag,/ gdziem leżał w kwietnym puchu/ czekający na nową noc,/ kiedy twe ręce spoczną na chlebie i koszach. ZwierzętaWielekroć gwiazdy stawały nad ciemną równiną,/ mowa splątanych kopyt dudniła w łozach i wierzbach,/ gdy śpiąca rzesza nad wodą wołała: głód!/ Szalały krowy zdziczałe, o ciemność druzgocąc szyje,/ wychodził z lasu pasiasty tygrys do ognisk i sprężał/ mięśnie do skoku. Chłód/ budził leżących --- ręce/ wznosili po trzykroć i oczy,/ wołali: przybądź! i trawą sypali żałobnie włosy,/ i budowali z kamienia ołtarze polne naprędce. Nie było kresu tym czasom. Tyś spał/ głowę rzuciwszy na wiosło, gdy zaczął buntować się płomień,/ woda i blade powietrze. Latały ciała żyjących,/ kości ich cienkie i żółte, raczej podobne słomie./ Zatapiał dziąsła zsiniałe w pierś córki śmiejący się ojciec/ i kapłan kryjomo z kielicha krew twą do ust suchych lał. Już woda spijała ziemię, już wodę pochłaniał ogień/ i ogień ginął w powietrzu --- ja ciągle leżałem jak martwy,/ czując na zimnych policzkach dotyk żywiołów trzech./ Wąż poparzony się przywlókł, ciałem bezsilnym mi nogi/ okręcił.../ GrzechUfałem --- oto zbudujesz mi arkę/ i weźmiesz na nią zwierzęta, tylko zostawisz mój grzech. Potem mi ziarno przez ptaka/ prześlesz --- i włożę w doniczkę. ---/ Siedem ogromnych nocy i siedem ogromnych dni/ będzie kiełkować, aż wreszcie z nowego wyczytam zodiaku,/ że wolna ziemia mnie czeka, spokojne żywioły wszystkie. Nie było tak. Już sam jeden/ leżałem i czułem me oczy/ topiące się głębiej i głębiej w twarzy zlepionej z wosku;/ dogasał ogień na studniach, woda walczyła z lewej,/ a z prawej kapał bezdźwięcznie w łuk przechylony nieboskłon. Próżnia zdławiła już dawno węża u moich nóg./ Twardniały w kamień korzenie mchów, tataraków i lilii,/ w uszach mych pęd posępny warczał,/ łagodnie spadała ziemia, księżyc się w tyle przechylił/ i słońca leciała tarcza/ czarna na pół. Jeszcze wierzyłem: wyślesz łuk/ tęczy, gdy zbudzić się zdołasz ---/ lecz tyś spał --- a u wiosła niespokojny tłum/ twoich aniołów./ Więc nadzieję żegnając, z warg zwaliłem szeptem,/ który ogromnym wołaniem się rozległ i deptał/ gwiazdy błędnie wiszące/ nad kolumnadą kosmicznych bram: Nie złamałeś mej mocy ---/ jestem sam! 4. Sen drugi Biskup w ornacie tajemniczych szelestów pełnym/ głośno śpiewał litanie i świecił aksamitnym obuwiem,/ szły za nim ulubione dwie hieny/ i świecące jak talerze dwa żółwie. Chłopcy biegli za orszakiem tym,/ jak za cygańskim wozem,/ chcieli ujrzeć pierścień biskupi, gdzie płyn/ cudowny --- bo z krwi --- bulgotał,/ ale już kobiet pisk zmysłowy/ odrzucił ich na stronę:/ to DionizosDionizos (mit. gr.) --- bóg ekstazy religijnej, sił witalnych natury, wina. Związany z życiem pozagrobowym. Przedstawiany zazwyczaj jako dojrzały, brodaty mężczyzna, albo młodzieniec o długich włosach. rwał grona na płotach. Na rogatkach --- tam fryzjer i rzeźnik/ mówili o czasach zjawiających się im we śnie:/ złe były --- a przeżyje, kto wierzy,/ kto nie wierzy --- nie wypije i nie zje. A wierzyła staruszka, której już wiele kanarków/ w klatce zmarło. Ostatni miał ciężkie konanie,/ modliła się nawet za tę duszę małą,/ ale Ksiądznajczęściej składała ręce/ miękkie jak włóczka i prosiła: Panie,/ niech wnuk mój zostanie księdzem. I został. Panny w tiulach nad nim/ niosły baldakim jak pierzyna pyszny,/ aż z zazdrością patrzała nieładną/ młoda żona z ulicy najbliższej. Wiele prawdy znał fryzjer i rzeźnik./ Do studenta alchemii, gdzie dzwonek/ był nad drzwiami rzeźbiony jak szyszka,/ przychodziły ErynieErynie (mit. gr.) --- boginie zemsty, karzące zwłaszcza przewiny wobec rodziny i rodu, przedstawiane ze skrzydłami i z wężami we włosach,doprowadzające do szału i dręczące tych, których ścigają. tlenione,/ by na czole mu gorzko napisać:/ Masz pamiętać, bo taki jest rozkaz/ --- w snach go czytał i fryzjer, i rzeźnik ---/ ten przeżyje na ziemi --- kto wierzy,/ kto nie wierzy --- nie wypije i nie zje. Pluskały karuzele, łodzie na długich linach,/ mąciły śmiech --- lecz w tym śmiechu/ szatan umywał ręce, jeszcze wodę po nich przeklinał / i żałośnie płakał jak dziecko. Poznał go biskup srogi i powieką obwisłą skinął,/ pełen chrzęstu srebra i haftu przystanął przed nim jak wizją,/ wzrok do nieba podniósł: Ukrzyżuj!/ Wielkim głosem potrząsał jak grzywą. Wypędzony więc z miasta jak z raju/ wziął mnie mocno za przegub dłoni/ i na górę wysoką zaniósł. Kiedy mi z gliny lepił chleb/ i daremnie skręcał bicze z piasku,/ jak najsmutniej mi w oczy popatrzył/ i palcami jak dzwonki u sań/ wskazał nisko, i spytał: chłopaczku,/ czy znasz ten kraj? Ten kraj? --- Tam stodoły chude, nocą wozu skrzyp/ i Chrystusik kulawy przy szybie,/ a za szybą już gromnice trzy / i milczenie żyzne. Tam wilgotny i płytki na dłoń/ dół dla ciała rozgrzanego południem,/ słońce nawet wątłe jak kłos/ i chleb trudny. WrógJeszcze gorzej będzie, gdy żebra/ stodół wyschną, wyparują studnie,/ przyjdzie mór --- przyjdą ludzie w złych hełmach.../ A tu spójrz: chociaż góra bezludna,/ są fontanny i zamki na lodzie,/ kwiatów zagon, owoce kuliste/ i jak tam --- karuzele i łodzie,/ i jak tam --- szał, zabawa i gwizdy. Że nie ludzkie, to nic --- tamci kiedyś przestaną/ i niejeden się skusi... będzie raźniej ci wówczas,/ patrz --- Erynia, ma córka, jak muzyka co rano/ zbudzi lokiem grającym, ucałuje cię w usta. Będziesz synem mym. Starość/ ciężka dla mnie. Zły biskup,/ który żółwie i hieny jak psy wodzi z orszakiem,/ kazał odejść mi z miasta, gdzie ukryty się błyska/ grom i wkrótce przeleci po żyjących i martwych. Jakże rozeznasz wtedy mgły między nocą a dniem?/ Tu tylko będzie wiadome --- komu pozostać dane;/ niemowlęta zrodzone potłucze popiół z marmuru i kamień,/ ciebie? --- Ciebie pożegna, rozniesie jak pianę/ przelot ptaków niebieskich przemienionych w złe. 5. Hymn do światła Gotowe są mury miasta. Czekają ciemne katedry,/ domy rozpusty i place, na których błędni prorocy/ ścieżki prostują twoje./ Tramwaj już węszy w ulicy, kina szaleją prędzej/ i rzemyk rozplata wodzowi bohater wśród krzyków miłosnych. Z trąb zachłannie szerokich wydmuchują orkiestry/ noc głęboką i lamp spokojnych tło./ Gotowe są mury Jerycha. Na miasto ubogie w przestrzeń,/ nim się powietrze rozszerzy w wieczność nadmierną --- zstąp. Zstąp na miasto ubogie w ogrody,/ nim padnie wapno z kwiatów i nieświadomych budynków,/ nim szelest snu nie zasypie wołania człowieka/ o dni/ powietrza, ognia i głodu. Oto już słyszę niepokój pomników:/ Kopernik wpatrzony w gwiazdę twarz zakrył cieniem kościoła,/ z nocy wychodzą kolumny zbrojne. Ich marsz/ chwieje drzewami ślepymi/ i śpiew długi idzie za nimi:/ Hej, dziewczyno ma, czy znasz ten kraj? Gotowe są mury miasta. Ulepiłem już trudny mój sen/ w pustej nocy czekający na szmer/ promienia od gwiazdy słonecznej./ I zanurzony po usta w niej/ słyszę w krwi mej szyderczą wieczność. Zstąp na głowy bluźniące, zanim/ grom po trumnach nie przeleci jak wóz,/ i niezdarnemu na zimnym posłaniu/ wołać daj: --- Oto biskup monstrancją świeci,/ szatan z miasta ucieka, a za nim/ idzie łuna nad ciemny kraj./ Więc jesteś! 6. Tren na śmierć siostry Jest nade mną migotanie witraży./ Dymią książki dłoniom leniwym,/ kolorowe, soczyste pejzaże/ wyciekają jak senna oliwa./ Wyżej cień mój godzinę wydzwania./ Ściana płynie prosta jak struna --- / będzie pieśń może gorzka i trudna,/ ale pełna smutnego kochania: ŚmierćGdzieś, woskowa panienko,/ gdzieś mi się podziała?/ Ach, niedobre, niedobre żelazo/ odebrało ruchliwość twym rękom/ i języczek jak listek porwało. I kosteczki o szpiku miękkim / wyłamało bez trudu jak słomkę;/ a nie pójdzie z powagą i wdziękiem/ konik z tobą ubrany w żałobę. Nie opadną na deski z hukiem/ krople święte, wonne i lekkie/ i nie przyjmie posłanie smutne/ w ciepłą trawę --- nieśmiałej trumienki. Cacy, cacy, siostrzyczko snów --- / w środku miasta na skwerze pustym/ zimny, płytki na dłoń ci dół/ dadzą --- oczom otwartym i ustom. Ileż słońc się przetoczy nad tobą,/ ileż rzek się wyleje naraz,/ zanim cisza przystanie jak obłok/ nad ulicą świętego Łazarza. A mówili: przeżyje, kto wierzy,/ kto nie wierzy, nie wypije i nie zje./ Śpią zuchwali na szczątkach oręża,/ między nimi i fryzjer, i rzeźnik. Niechaj martwi ufają żywym: / kto nie wierzy --- wszak także utonie,/ [ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ] Nie pocieszyć twych rzęs, pod którymi/ teraz piasku dusznego nadmiar,/ a śpiewałaś: wielbłądy w pustyni/ po dwa serca noszą w swych garbach. Jak powiedzieć ci pełniej i smutniej/ o nizinie, gdzie płomień stał ---/ Po twych deskach uderza jak w lutnię/ ziemia nocą ogromna i pyta:/ czy znasz ten kraj? Zna go szatan i szeptał z tajemnic.../ głos mu drżał delikatny jak pióro./ O, siostrzyczko mych snów,/ po co więcej ci wiedzieć --- Ty wybrałaś dolinę, a mnie każą górą/ znów. 7. Zwiastowanie, czyli sen proroczy Kogut grzebieniem z korali/ nad mą twarzą długą chwilę potrząsał,/ potem rzekł: jestem tutaj przysłany,/ by cię zbudzić i zabrać w niebiosa. Potem dziobem gałąź przełamał,/ boskość moją skrzydłem rozwiał rozległym/ i napełnił kosmiczne bramy/ pianiem wielkim i pięknym. Obok nas,/ tam gdzie płaski wypasał krajobraz/ stulone uśmiechy wiosek ---/ schodziły ku drogom modre/ krowy, cielęta i owce. Śliwy, jabłonie i grusze/ biły w sadach o ziemię mocno/ i melodie przystawały pastusze/ między zmierzchem razowym a nocą. Po krawędzi wysokiej szedł / ceglasty pociąg o kołach wysokich,/ ślizgał się most, toczył się szept / i jak łokcie latały tłoki./ Wtedy szeptem prosiłem: zostaw / na to granie, na tę spokojność... Zstąpił szatan niedosłyszalnie, bo boso,/ i do lęku mojego podszedł,/ dotknął skroni i wyrzekł: chłopcze,/ jeszcze będzie dana ci wolność. Właśnie mnie ciemność wydała nogom, u których po pięć/ palców węszących boleśnie. Zacząłem skarżyć się jękiem,/ gdy mózg mój napełnił jak miedź/ szelest nagły: to matka --- w sukni huczącej na klęcznik/ spadła jak ćma. Dłonie rozwiała jak szarfy, a uśmiech blady był,/ gdy dźwiękiem trącała powietrze rozkołysane jej zejściem:/ Synu mój --- uwierz w sny ---/ wielką prawdę znał fryzjer i rzeźnik: Ten przeżyje na ziemi, kto wierzy,/ i kto dłoniom własnym zaufa,/ kto nie wierzy, nie wypije i nie zje,/ a zapłaci mu pustka i cisza. Kochaj płomień, który niweczy/ i twą ziemię przepala jak kładkę,/ tak się zrodził pochmurny i męski/ bohater. Broń, Miłość, OjczyznaKochaj pocisk z niedobrego kruszcu,/ gdy nad włosem ci leci prosty;/ niejednego on przecież nauczył/ miłości. I człowieka, w którego godzisz/ mrużąc oko pod blask broni siny,/ on nauczył boleśnie twą młodość/ ojczyzny. Synu mój, uwierz w sny: po raz wtóry zapieje kogut,/ a nad miastem proszącym o światło koral łuny ześle wam/ Ten,/ Który w dłoniach i wodę, i ogień/ sprawiedliwie waży na dzień.../ ale więcej mówić nie mogę. 8. Pieśń wiosenna Kora obrasta pnie. Dźwiga się kłos i powój,/ ptaki prowadzą swe małe, kret wychodzi na światło,/ muzyka chmur nad domem/ wisi w gronach soczyście i łatwo./ Już ogrodnik zgiął się jak most,/ koń paruje liczący skiby,/ pęka gałąź i leje się sok/ nad żywym i nieżywym. Deszcz wywodzi roślinne kształty/ z szeptu ziaren i owadów chrzęstu/ i na wietrze faluje las./ Z wody ścieka znużony statek,/ jest jak ręka pełna szelestu/ położona ślepo na czas./ Idą dymy z kominów. W nich/ drży nieśmiałe powietrze niebieskie:/ grom zaszczekał wysoko nad rzeką,/ błyskawice obnażyły kły/ nad pobitym i nad zwycięskim. Trawa przewierca kamień, asfalt się marszczy na placach,/ korzeń roślinny unosi płytę uliczną i deskę,/ krzak kartofla zakwita na ulicy świętego Łazarza --- / śpij, wątła, śpij, męski. Zwalone są mury Jerycha. Pogięta broń/ jak szkło przebłyska w ruinach. Złomek księżyca w oknie,/ po twarzy cień nietoperzy./ Gdzie pójdziesz --- ciemność cię dotknie,/ daremnie wołasz znów: zstąp!/ Lepiej mężnemu: śpij, mężny. Podziemna fala też pluszcze./ Krzyż się bezradnie poruszył/ i ręka wynurza się biała, palce wskazują na sąd,/ a pod nocą zwierzęcą i ludzką/ świecą czaszki toczone jak lustra --- kość człowiecza opada na dno. 9. Nawrót wątku Szatan muzyczny piszczel/ palcami przy ustach rozdzwonił,/ kołysały się żebra jak liście,/ chwiał się ząb wyłamany i goleń. Robak drobny wąsami poruszał/ i po czaszce wędrował jak globie,/ uśmiechały się oczy i usta/ mej siostrzyczki w trumience obłej. Jeszcze raz, tylko raz/ hejnał bajkę zanuci ---/ każda kość będzie grać, każda trawa i korzeń:/ ...jechał piękny przez sosnowe morze/ w nikłej łódce/ pod blask./ Więc i inne okręty --- wszystkie z listków i jagód./ Cicho ptaki ze smutku płakały,/ bo na zawsze, bo nie wrócą, gdy odjadą/ pod żaglami z koniczyny i malin./ Nucił piękny, a usta miał modre:/ kajetkajet (daw., z fr.) --- zeszyt. rzuć, ze mną chodź,/ to karocę ci zbuduję i otulę w chorągiew,/ i dam welon czarny jak noc... Dudnił flet i organy w kaplicy/ wyciągały ramiona jak anioł;/ jeszcze raz zagra kość --- szatan w miasto powróci ---/ szepnął zwiastun i we śnie przystanął. Z dymu będzie dom twój i sen,/ a z płomienia wieczność zupełna/ i opowieść inna --- lecz wiedz,/ że muzyka w niej nagła gra.../ Nie anielskie to pienia./ Tak opowieść ta się zaczyna: Czy znasz ten kraj... 10 Ryby na rzekach z fioletu wypływają brzuchami do góry,/ ostatni kanarek staruszki wydał śmiertelne westchnienie,/ żółto było od śpiewu jego,/ teraz leży --- sztywne ma pióra ---/ więc się módlmy: wybaw od złego. Marszczy się skóra globu, lasami zapada i pęka,/ płacze serdecznie kamień,/ gwiazda się traci na wietrze:/ czarne słońce zmalało do kształtu serca człowieka,/ więc się módlmy: daj zmiłowanie,/ oddal zapowiedź złowieszczą. Stanęły w martwym powietrzu głosy psalmistów letnich,/ biskup w żałobnej kapie/ kropidłem widma gasi;/ skrzypią haki szubienic,/ zaraz salwa w ciało zapadnie ---/ więc się módlmy: ześlij nam łaskę. Przymknięte są oczy pożarów,/ lasy są drżące jak rzęsy,/ krew już straszy na drogach, żadne stopy jej śladów nie otrą ---/ kwiaty zwęglone --- i kości zwierząt łąkowych i leśnych,/ więc się módlmy: od lęku nadmiaru / i szatana czułego nas ochroń. A domy łamią się lekko / i znaki ciągną po niebie;/ wciąż na wieżach ludzie w wieczór/ żałosnymi językami czytają gwiazdy, a gniew/ pali im włosy w nieładzie,/ bo powietrze gorące od przeczuć/ tuli się małe do pięt. Rwie się niebieski bulgot,/ a przecież w wirze karuzel/ szatan już ogień dojrzał, łzy mu z policzków pociekły ---/ a to są farby żałobne, rozłożone w skrzydłach motyli / w czarnych skrzydłach albo niebieskich. Pada śmiertelny deszcz z gromnic wysokich,/ idzie ciemną niziną śpiewanie,/ ślizga się most, toczy się szept i zmęczone pracują tłoki/ po lesie, po wodzie, po łanie ---/ Nachyl twarzą się ku ziemi,/ tam usłyszysz, tam odnajdziesz. Ślepną źrenice ludzi pod cięciem puchowej lotki,/ nie gałązka oliwna z nieba ściętego mrozem,/ lecz podłużny opada jak/ kropla spod paznokcia szatana --- nietoperz. Skłębiona puchnie darń,/ więc się módlmy o słoneczny promyk,/ bo wciąż noce wtulone w ogromne/ skrzydła ---/ odpływają od rąk człowieka,/ a za nimi --- czy znasz? Ten kraj.