Gajcy, Tadeusz Do potomnego Sekuła, Aleksandra Kotwica, Wojciech Kotwica, Wojciech Dubielecka, Paulina Budzyńska, Sylwia Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/gajcy-do-potomnego Z rodu Anhellich. Liryka pokolenia wojennego, oprac. S. Stabro, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1991. Domena publiczna - Tadeusz Gajcy zm. 1944 2015 xml text text 2014-11-28 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/14949358091_a343cbf236_k.jpg Night walk, Tuncay, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3724 Poezja DCC FS.DL-PL 1DTP 3MP Tadeusz Gajcy Do potomnego Jestem jak ty zapewne: nisko,/ a jeszcze niżej źdźbło i kret./ Niebo różową idzie kreską/ i na papierze zgina brew;/ krzesło pode mną, dachu jęzor/ spływa ceglasty, dłonie czyni/ podobne nocy. Są godziny,/ że martwe palce cicho leżą/ jak gdyby śpiąc, uwierzyć trzeba,/ że obraz ten to na powietrzu/ odbicie ptaka albo drzewa/ i tylko cień spłowiały z wierzchu/ przemawia za mnie. Oto świat,/ w którym struchlałym krokiem mierzę/ ziemię kulistą ponoć. Maszt/ gwiaździsty nocą skrzypi rzewnie/ i w górze jest jak czujne zwierzę,/ co martwym okiem liczy czas. Niewiele wiem jak ty zapewne:/ Miasto, Nocrzeka przepływa miastem moim,/ a nad nią z brązu postać stoi/ i domy z prawej, domy z lewej,/ w których o twarzach nam podobnych/ w pościelach leżą, oczy mrużą/ ludzie znużeni jak obłoki/ w sen zapatrzeni niby w lustro. Lecz inny dzień: Ptakzgiełkliwą mową/ pchają lot ptaka, jeśli czasem/ odważy się i skrzydłem bosym/ dotknie tej ziemi. Wciąż miarowo/ noszą swe ręce zaciśnięte/ przy ciałach sennych i nad głową/ nie widząc planet nieforemnych/ depcą rośliny bardzo piękne,/ odmienne kształtem od fal ziemi. Niewiele rzeczy martwych znam:/ w mieście jest ogród barwnych lamp,/ świergoce trąbka, tramwaj syczy/ i w salach pełnych świateł różnych/ pieni się jadło tajemnicze/ i błyska metal głośnych muzyk. Są światy dwa i znasz je także:/ wystarczy rzęsą oczy przykryć,/ a widać tło błękitne, gwiazdę/ wysoko nad nim, ruch zieleni/ nad tajemniczym ptaków krzykiem./ Więc ciałem rosnąc jak korzeniem/ przystajesz nad krawędzią jawy/ i ruszasz wargą jakbyś śpiewał,/ a milczysz przecież, serce ważysz/ miłości pełne i zdziwienia./ Jak łatwo w świecie tym ogarnąć/ potrafię ciebie, słowo słyszę,/ jak słyszysz ty, gdy ciemną wargą/ spływa wysokie i ogniste. Bez nieba jest królestwo drugie,/ które wydało mnie i głos./ Naftowe wieże srebrnym łukiem/ błyskają tutaj, fabryk łańcuch/ o wieżach sztywnych jak o palcach/ przeciera chmury. Niby kos/ na prostych torach pociąg gwiżdże/ i czesze senną, lekką grzywę/ na drutach silnych. Gdy popatrzę/ jak dym przewija się i pasma/ obłoków giną w trawach krótkich,/ to jest jak we śnie, gdy ręka ruchem/ niewiedzy pełnym obok szuka,/ kiedy za oknem jak ampułka/ świeci latarnia. Ciemne brwi/ uchodzą wtedy jak jaskółka/ i ciało ciągle nieruchome/ jest jak ciosany nocą płomień/ w złudzeniu tym. Jedna jest ziemia, która niesie/ ciebie i mnie, i jedna młodość;/ w niej nauczony lęku --- pięści/ wznosiłem krnąbrne ponad głową/ i w szczęk żelaza zasłuchany/ mijałem dzień po dniu jak krzyże/ jak ty --- podniesiesz na mnie kamień/ lub rzucisz z wzgardą ziemi grudę. Kochałem tak jak ty zapewne,/ ale mi serca dano skąpo/ na miłość moją niepotrzebną,/ bowiem stawały nad epoką,/ której imiona dajesz teraz/ olbrzymia śmierć i przerażenie. Nie żebym uląkł się lub płakał,/ nie żebym czekał już skazany/ na trwałość kruchą --- szukam w gwiazdach/ zarysu twego. Między nami/ jak dłonie dwie złączone są/ pamięci nasze i miłości,/ a jeden tylko wspólny dom,/ który nade mną w tobie rośnie./ Piszę --- jak grabarz dół wybiera/ na ciała bezruch, dłoni rozpacz/ i słowo małe staje nieraz/ jak krzyż lub wieniec. Jeśli zostać/ dane mu będzie --- ręka twoja/ otworzy je i sercem spełni,/ a czas, co młodość ku jesieni/ przechyla twardo --- twarz wywoła/ kamienną już i nocną wiecznie./ I teraz noc. Dalekie niebo/ jaskrawe krzyczy niby paw./ Wysoka świeca jak ołówek/ na stole moim. Ojca twarz/ w żałobnej ramie... Szeptem mówię/ a wiem, że głos mój silny nazbyt/ wysoko idzie. Uśmiech gwiazdy/ miłości pełen i ironii/ niedbałym cierniem wokół skroni,/ i cisza, w której śpiących oddech/ nasila się, fujarką ciecze,/ źrenicom zwartym każe odejść/ na krawędź rzeczy nieczłowieczej. Kiedy spłowieje chmury brzeg/ zahuczą dzwonki i weselne/ młyny potoczą koła swe,/ błazen zapieje, skrzypce pełne/ melodii będą. Śpiew i gwizd/ poniesie człowiek w przestrzeń znaną/ i swej ojczyzny wierny syn/ rozkoszy sennej odda ciało. A blisko --- mur omszały chroni/ spokoju tych, co dłoni wierząc/ i miłość mierząc ostrzem broni/ upadli w piasek twarzą szczerą./ Szyderczy krzyż imiona proste/ ocienia chętnie; jeszcze słychać/ bojowy marsz i bliski pocisk,/ co grobem był im i kołyską./ Szeroki obłok drogą sunie,/ szczękają osie, bagnet wąski/ jak obłamany cierń gałązki/ nad ramionami drży i błyska/ i pieśń radosna w gęstej łunie/ ma gniazdo trudne i nazwisko. Ten czas, ta noc, ta ziemia czarna/ potrafi zwodzić, serca grono/ zaciskać mocno jak ty wargę,/ która znów słowo da potomne./ Jesteś jak ja zapewne: czas/ opływa lekko ciało twoje/ jak rybę szybką; oczy masz/ pojone światłem, co koronę/ wijąc nad ziemią twą przemija./ Może jak ja w swej dłoni chwilę/ dymiącą pieścisz, w pierś kierujesz/ człowieka, który mową dziwną/ na krzyżach także imię pisze. I może ty znów nad ojczyzną/ posępny szlak pocisku widzisz/ i drzewa kształty jak szubienic/ skrzypią ci groźnie, ostro lśnią,/ a serce dzwoni jak zły pieniądz,/ gdy patrzysz chmurnie poprzez noc./ A wtedy kochać ci wypadnie/ niewielki obszar, gdzie piramid/ malutkie grudki leżą na dnie,/ a z wierzchu zwiędły kwiat lub kamień./ A wtedy --- mierząc sercem skąpym/ swój krok i słowo już daremne/ podasz jak laur dłonie obie/ i kochać będziesz razem ze mną. Kondycja ludzka, Czas, PrzemijanieCokolwiek pieszczą dłonie nasze/ niewierne jest: czy liść czy woda/ przecieka poprzez palce; twarz się/ odsuwa bliska w cienie gęste/ i tak odsuwa się nam młodość/ i radość prosta, że jesteśmy./ A wtedy tęsknić nam wypadnie/ i patrzeć w czas jak w księżyc wsteczny,/ gdzie płomień huczał, broni granie/ głuszyło szmer i brzóz i leszczyn,/ a wtedy chmur ponury krąg/ będzie nam dziwny, bo nieznany,/ gdy zamiast cienia lotnych maszyn/ objawi się pogodny gołąb/ i księżyc w trawach niby dłoń/ co niegdyś hełmem wieńczył czoło./ Tak będzie tylko. List, Czas, WojnaMiasto, w którym/ do ciebie piszę --- stoi ciemne,/ choć zwykłe słońce liże mury/ spryskane pismem krwi daremnej./ Człowiek przechodzi tam niewielki/ i oczy zwraca żalem zbrojne,/ jak ja do ciebie poprzez wieki/ bezbronne słowo i opowieść. Oto na papier mój upada/ jak ćma lub niewiadomy komar/ brzęczenie stali. Ślepy granat/ usta położył na powietrzu/ i ten jest śpiew, co uczył wcześnie/ miłości mojej i pokory./ I ta jest wiedza we mnie mocna/ i ten jest tylko chudy śpiew:/ fujarką był mi grom i pocisk/ i ogień barwił krzepko sen. I spełnić więcej się nie może,/ bo to już kres i płynność wieczna./ Stalówki mojej sine ostrze/ jak serce trwanie me określa ---/ i znowu noc. Powieka spada/ jak trumny wieko, pióro zaś/ wysmukłym krzyżem w palcach rośnie/ i ledwie błyska ciemna gwiazda/ jak odblask niklu albo kości. W tym kraju smutnym pełnym gwiazd/ samotne trwanie, młodość chrobra/ i sen pod pługiem, co jak orła/ złamane skrzydło idzie nisko./ Dalekie niebo się nachyla/ i ufnie błyska lot motyla/ lecz człowiek ręce nie jak skrzydła,/ a broń śmiertelną z sobą dźwiga./ I nigdy ust nie zmieni w skrzypce,/ a oczu w światło. Ogień czysty/ na bark męczeństwo, serca trwogę/ przyjmuje w siebie. Własny portret/ wśród chmur spalonych siarką widzi. I wtedy spada jękiem miedzi/ mozolne słowo, warga puchnie/ jak mnie, choć znowu szeptem tylko/ do ciebie mówię./ I wiem, że chyląc głowę trudną/ nad liter bruzdą --- widzisz jeszcze/ mój obraz: idę przez powietrze,/ a za mną miasto moje idzie./ Niebiosa górą, echo trąb/ i mocny oddech tych, co śpią/ podwójnym trwaniem: pierwsze chroni/ omszały mur za stosem broni,/ a drugie --- pościel biała spiętrza./ Ten czas, ta noc i ja bez miejsca/ nad tobą ważą się i uczą:/ ostatni sen, a boleść pierwsza/ i słona miłość nad ojczyzną. I znowu noc i ziemia jedna/ powiąże nas. Na stole moim/ warkoczem jasnym cichnie świeca/ i dom nade mną cicho stoi,/ a z głębi czarnej, jakby z mieszka/ wychodzą światy. Starczy oczom/ powieki małej, aby tło/ powstało jasne, gwiazdy szpon/ i nierozumny krzyk stworzenia. Niewiele wiem jak ty zapewne:/ idziemy razem patrząc czujnie:/ ty --- na gwiaździstym, prostym niebie/ szukasz płomienia i mnie w łunie,/ ja --- odwrócony --- serce pełne/ miłości smutnej niosę jak/ żołnierz mogiłę pod swym hełmem/ niesie przez czas.