Norwid, Cyprian Kamil Fortepian Chopina Sekuła, Aleksandra Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/fortepian-chopina http://polona.pl/item/612839/4/ Cyprian Kamil Norwid, Dzieła Cyprjana Norwida (drobne utwory poetyckie-poematy-utwory dramatyczne-legendy, nowele, gawędy-przekłady-rozprawy wierszem i prozą), Spółka Wydawnicza "Parnas Polski", Warszawa 1934 Domena publiczna - Cyprian Kamil Norwid zm. 1883 1954 xml text text 2009-07-27 L pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/Pok%C3%B3j_Fryderyka_Chopina.jpg Pokój Fryderyka Chopina [Chopin-Zimmer] na wystawie muzyczno-teatralnej w Wiedniu [Internationale Ausstellung für Musik- und Theaterwesen] w 1892 r. Wśród eksponatów m.in. obraz Henryka Siemiradzkiego "Fryderyk Chopin w salonie ks. Antoniego Radziwiłła", anonimowy (XIX w.), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6504 4CD DCA https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/fortepian-chopina.htmlISBN-978-83-288-7174-8ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/fortepian-chopina.txtISBN-978-83-288-7175-5ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/fortepian-chopina.pdfISBN-978-83-288-7176-2ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/fortepian-chopina.epubISBN-978-83-288-7177-9ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/fortepian-chopina.mobiISBN-978-83-288-7178-6ISBNapplication/x-mobipocket-ebook Osobista, pełna emocji i bólu opowieść poety o zderzeniu ideałów z brutalną rzeczywistością, inspirowana autentycznymi zdarzeniami. Warszawiacy przechodzący Nowym Światem 19 września 1863 roku byli świadkami niecodziennego i przejmującego widowiska --- przez okna Pałacu Zamojskich leciały na ulicę meble, dzieła sztuki, księgi i instrumenty muzyczne. Ich pozostałości carscy żołnierze palili na wielkich stosach. Kilka godzin wcześniej z okien pałacu powstańcy styczniowi rzucili bombę na powóz gen. Fiodora Berga, naczelnika Królestwa Polskiego. W odwecie wojska carskie wdarły się do budynku, aresztowano ponad dwieście osób, doszło do brutalnych pobić oraz pokazowego niszczenia pałacowego mienia. Taki los spotkał między innymi fortepian, na którym w młodości grywał Fryderyk Chopin. Choć Cyprian Kamil Norwid nie był osobistym świadkiem tego zdarzenia, to wieść o nim i ładunek symboliczny zawarty w obrazie fortepianu roztrzaskującego się o bruk podziałały silnie na jego wyobraźnię i stały się impulsem do powstania utworu zaliczanego do jego najwybitniejszych dzieł. Fortepian Chopina to poemat liryczny opowiadający o zderzeniu wartości wyższych z brutalnością świata. ,,Ideał --- sięgnął bruku", pisze poeta w ostatnich słowach wiersza. Sugestywny obraz jest metaforą bolesnego spotkania piękna, dobra, harmonii z destrukcyjnym i bezwzględnym światem władzy, interesów i popędów. Utwór ma charakter bardzo emocjonalny i osobisty, zakorzeniony w doświadczeniach autora, stanowiąc jednocześnie traktat o sztuce i wykładnię poglądów filozoficznych Cypriana Kamila Norwida.Opublikowany po raz pierwszy w 1865 roku utwór powstał prawdopodobnie wcześniej, w latach 1863--1864, gdyż zwyczajem autora było pisanie utworów reagujących na bieżące wydarzenia bezpośrednio po ich zajściu. Poemat jest bogaty w motywy i środki stylistyczne, zawiera wyróżnienia graficzne, jego nieregularna budowa rytmiczna i składniowa oraz stosowanie przerzutni sprawiają, że tekst co chwila zaskakuje, emanuje nastrojem niepewności. Fortepian Chopina zbudowany został z dziesięciu numerowanych strof, które można podzielić na trzy główne części. Część pierwsza, czyli strofy I--III, odnosi się do ostatniego spotkania poety z Fryderykiem Chopinem. Artyści poznali się w Paryżu zimą 1849 roku, a w październiku tego samego roku Norwid po raz ostatni odwiedził kompozytora w jego mieszkaniu --- Chopin zmarł dwa tygodnie później. Dla poety była to ważna znajomość, a ostatnią wizytę u Chopina opisał także w prozatorskim cyklu Czarne kwiaty. W Fortepianie Chopina to autentyczne zdarzenie zostaje wpisane w porządek mityczny; polski pianista jawi się jako inkarnacja Orfeusza, którego muzyka miała moc oczarowywania nie tylko ludzi, ale nawet świata przyrody. Orfeusz i jego lira, Chopin i fortepian --- muzyk i instrument stają się jednością, zdolną do trwania i oddziaływania poza czasem, bo choć Orfeusz zginął rozszarpany przez bachantki, to jego muzyka nie została unicestwiona --- spływająca rzeką lira wciąż grała. Chopin jest tu także porównywany do Pigmaliona, rzeźbiarza, który wyrzeźbił w kości słoniowej swój ideał kobiety i obdarzył posąg prawdziwym uczuciem. W uznaniu dla geniuszu artysty bogini miłości Afrodyta ożywiła jego dzieło. Taka jest moc sztuki, zdolnej materializować idee. W drugiej części poematu, w strofach IV--VII, wątek ten zostaje rozwinięty poprzez przywołanie innych wielkich artystów --- rzeźbiarza Fidiasza, tragika Ajschylosa i psalmisty Dawida. Norwid stawia Chopina w jednym szeregu z tymi twórcami, a w jego muzyce słyszy brzmienie trzech tradycji --- antycznej (pisząc, że zawarta w niej była ,,doskonałość Peryklejska" i ,,starożytna cnota"), polskiej, ludowej (,,dom modrzewiowy wiejski") oraz chrześcijańskiej (,,hostia" z obecnym w niej ,,Emmanuelem", czyli Bogiem). W zdolności do harmonijnego zespolenia tych trzech porządków w nową jakość tkwi, według poety, geniusz Chopina. Ostatnia z trzech części, zawarta w strofach VIII--X, to nawiązanie do opisanych wydarzeń warszawskich, z ich kulminacyjnym punktem --- upadkiem fortepianu, symbolizującym niszczenie najwyższych wartości przez prymitywne zło. A jednak nie jest to finał pozbawiony całkiem nadziei, bowiem, jak dzieje się to w micie orfickim --- triumf zła nie może być ostateczny, a idei nie da się totalnie uciszyć. Akt cierpienia może mieć moc odkupienia i na przekór intencjom niszczących wydać dobre owoce, niosąc idee ludowi. Jest to pogląd bardzo charakterystyczny dla romantyzmu i nie bez przyczyny Norwida zalicza się do grona najwybitniejszych polskich poetów romantycznych, choć charakter jego sztuki skłania historyków literatury do łączenia go raczej z nurtami klasycyzmu i parnasizmu. Czytając Fortepian Chopina, warto pamiętać, że autor poematu muzykę uważał za najwyższą formę sztuki, najbliższą czystemu duchowi. Fryderyka Chopina darzył specjalną estymą, widząc w nim wzór artysty w społeczeństwie i artysty narodowego, a trzeba wziąć pod uwagę, że w tamtym czasie Chopin nie był jeszcze symbolem polskości, lecz po prostu cenionym i popularnym kompozytorem. Norwid zabiegał --- bezskutecznie --- aby popiersie muzyka umieszczono w fasadach Opery Paryskiej, której budowa dobiegała końca w 1869 roku. Sam uwiecznił genialnego pianistę i jego instrument nie tylko w literaturze, ale także w szkicach --- Norwid był artystą, którego dziś nazwalibyśmy multidyscyplinarnym, gdyż poruszał się swobodnie nie tylko wśród różnych gatunków literackich (od poezji, poprzez prozę, dramat, aż po eseistykę), ale także z powodzeniem uprawiał sztuki plastyczne (malarstwo, grafikę, rzeźbę). Wrażliwość muzyczna Norwida przejawia się w melodyczności jego literatury, wielkim wyczuciu rytmu i intonacji. Był on też zwolennikiem głośnego czytania poezji i --- podobno --- znakomitym interpretatorem własnych wierszy. Po utwory Norwida chętnie sięgają muzycy - zafascynowany nim był m.in. Czesław Niemen, którego longplay Ideefixe to połączenie progresywnego rocka i muzyki elektronicznej z teksami poety. Jego wiersze adaptowali także Maciej Maleńczuk, zespoły Closterkeller i De Press, a DJ Lenar wraz z Marcinem Maseckim i Wojtkiem Zrałkiem nagrali w 2010 roku słuchowisko Fortepian Chopina. Poemat stał się także inspiracją dla instalacji Aleksandra Janickiego Upadły fortepian, która w 2010 roku stanęła na krakowskich Plantach --- zniszczony fortepian zamknięty był w szklanym sześcianie, a z zamontowanych w pobliżu głośników odtwarzano utwory Chopina.Utwór Fortepian Chopina Cypriana Kamila Norwida dostępny jest jako e-book w formatach EPUB i MOBI oraz jako PDF. Cyprian Kamil Norwid Fortepian Chopina La musique est une chose étrange!La musique est une chose étrange! --- Muzyka jest rzeczą nadzwyczajną.Byron L'art?... c'est l'art --- et puis, voilà tout.L'art?... c'est l'art --- et puis, voilà tout --- Sztuka?... To jest sztuka i... oto wszystko.Béranger I ŚmierćByłem u Ciebie w te dni przedostatnie/ Niedocieczonego wątku --- ---/ --- Pełne jak mit,/ Blade jak świt,/ --- Gdy życia koniec szepce do początku:/ ,,Nie stargam cię ja --- nie! --- Ja, u-wydatnię!..." II Artysta, MuzykaByłem u Ciebie w dni te przedostatnie,/ Gdy podobniałeś --- co chwila, co chwila ---/ Do upuszczonej przez Orfeja liry,/ W której się rzutu-moc z pieśnią przesila,/ I rozmawiają z sobą struny cztéry,/ Trącając się,/ Po dwie --- po dwie ---/ I szemrząc z cicha:/ ,,Zacząłże on/ Uderzać w ton?.../ Czy taki Mistrz!... że gra... choć odpycha?..." III Byłem u Ciebie w te dni, Fryderyku!/ Którego ręka... dla swojej białości/ Alabastrowej --- i wzięcia --- i szyku ---/ I chwiejnych dotknięć jak strusiowe pióro ---/ Mieszała mi się w oczach z klawiaturą/ Z słoniowej kości.../ I byłeś jako owa postać, którą/ Z marmurów łona,/ Niźli je kuto,/ Odejma dłuto/ Geniuszu, wiecznego PigmalionaPigmalion --- w mit. gr. król Cypru i rzeźbiarz, który zakochał się we własnym dziele, wyrzeźbionej z kości słoniowej kobiecie. Nadał jej imię Galatea, a bogini Afrodyta na jego usilne prośby ożywiła posąg.!/ IV Artysta, Bóg, Muzyka, PrzemianaA w tem, coś grał --- i co? zmówił ton --- i co? powié,/ Choć inaczej się echa ustroją,/ Niż gdy błogosławiłeś sam ręką Swoją/ Wszelkiemu akordowi ---/ A w tem, coś grał, taka była prostota/ Doskonałości Peryklejskiéjdoskonałość peryklejska --- chodzi o doskonałość sztuki powstającej w Atenach za rządów Peryklesa (495--429 p. n. e.), który przyczynił się do budowy Partenonu i Propylei, a także rozbudowy Pireusu, otaczał przyjaźnią i wsparciem Fidiasza, Anaksagorasa, Sofoklesa i Herodota; mówi się o wieku Peryklesowskim jako o okresie rozkwitu kulturalnego Aten.,/ Jakby starożytna która Cnota,/ W dom modrzewiowy wiejski/ Wchodząc, rzekła do siebie:/ ,,Odrodziłam się w Niebie,/ I stały mi się arfąarfa --- harfa. --- wrota,/ Wstęgą --- ścieżka.../ Hostię --- przez blade widzę zboże.../ EmanuelEmanuel --- jedno z hebr. imoin Boga, znaczy tyle co: ,,Bóg jest z nami"; w Nowym Testamencie oznacza Chrystusa, mesjasza. już mieszka/ Na TaborzeTabor --- góra, na której według Ewangelii dokonało się przemienienie Chrystusa, ujawnienie jego boskości.!" V OjczyznaI była w tem Polska, od zenitu/ Wszechdoskonałości dziejów/ Wzięta, tęczą zachwytu --- ---/ Polska --- przemienionych kołodziejów!/ Taż sama, zgoła,/ Złoto-pszczoła!.../ (Poznałciże bym ją na krańcach bytu!...) VI MuzykaI --- oto --- pieśń skończyłeś --- i już więcéj/ Nie oglądam Cię --- jedno --- słyszę:/ Coś?... jakby spór dziecięcy --- ---/ --- A to jeszcze kłócą się klawisze/ O niedośpiewaną chęć:/ I trącając się z cicha/ Po ośm --- po pięć ---/ Szemrzą: ,,Począłże grać? Czy nas odpycha??..." VII SztukaO Ty, co jesteś Miłości-profilem./ Któremu na imię Dopełnienie;/ To --- co w Sztuce mianują Stylem,/ Iż przenika pieśń, kształci kamienie.../ O! Ty --- co się w Dziejach zowiesz Erą,/ Gdzie zaś ani historii zenit jest,/ Zwiesz się razem: Duchem i Literą/ I ,,consummatum est"consummatum est (łac.) --- spełniło się. ---/ O! Ty --- Doskonałe-wypełnienie,/ Jakikolwiek jest Twój, i gdzie?... znak.../ Czy w Fidiaszu, DawidzieDawid --- słynna rzeźba Michała Anioła, znajdująca się we Florencji., czy w Szopenie, ---/ Czy w Eschylesowej scenieEschylesowa scena --- chodzi o twórczość Ajschylosa (525--456 p. n. e.), uznawanego za jednego z trzech, obok Sofoklesa i Eurypidesa, największych dramaturgów stroż. Grecji../ Zawsze --- zemści się na tobie: BRAK!/ Obraz świata--- Piętnem globu tego --- niedostatek:/ Dopełnienie?... go boli!.../ On --- rozpoczynać woli/ I woli wyrzucać wciąż przed się --- zadatek./ --- Kłos?... gdy dojrzał, jak złoty kometa,/ Ledwo że go wiew ruszy,/ Deszcz pszenicznych ziarn prószy,/ Sama go doskonałość rozmieta... VIII WarszawaOto --- patrz, Fryderyku! To Warszawa:/ Pod rozpłomienioną gwiazdą/ Dziwnie jaskrawa --- ---/ --- Patrz, organy u Faryfara (daw.; z niem. Pfarrei, Pfarrkirche) --- kościół parafialny, główny kościół, budowany przy rynku.; patrz! Twoje gniazdo:/ Owdzie patrycjalne domy stare/ Jak Pospolita-rzecz,/ Bruki placów głuche i szare/ I Zygmuntowy w chmurze miecz. IX Koń, ŻołnierzPatrz!... Z zaułków w zaułki/ Kaukaskie się konie rwą/ Jak przed burzą jaskółki,/ Wyśmigając przed pułki/ Po sto --- po sto --- ---/ Ogień, Pożar, Przemoc--- Gmach zajął się ogniem, przygasł znów,/ Zapłonął znowu --- --- i oto pod ścianę/ Widzę czoła ożałobionych wdów/ Kolbami pchane --- ---/ I znów widzę, acz dymem oślepian,/ Jak przez ganku kolumny/ Sprzęt podobny do trumny/ Wydźwigają... runął... runął... --- Twój fortepian! X Ten!... co Polskę głosił, od zenitu/ Wszechdoskonałości Dziejów/ Wziętą, hymnem zachwytu,/ Polskę --- przemienionych kołodziejów;/ Ten sam --- runął --- na bruki z granitu!/ --- I oto: jak zacna myśl człowieka,/ Poterany jest gniewami ludzi,/ Lub jak --- od wieka/ Wieków --- wszystko, co zbudzi!/ I --- oto --- jak ciało Orfeja,/ Tysiąc Pasyj rozdziera go w częściOrfeusz --- w mit. gr. tracki poeta, który swoją grą na lirze (lub kitarze) potrafił ujarzmiać żywioły (morze) i dzikie zwierzęta oraz poruszać drzewa i skały; zginął rozszarpany przez Menady.,/ A każda wyje: ,,Nie ja!..."/ ,,Nie ja!" --- zębami chrzęści. Czas, Historia, Sąd, Sąd OstatecznyLecz Ty --- lecz ja? Uderzmy w sądne pienie,/ Nawołując: ,,Ciesz się, późny wnuku!/ Jękły --- głuche kamienie:/ Ideał --- sięgnął bruku --- ---".