Mickiewicz, Adam Dziady. Widowisko, część I http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady Sekuła, Aleksandra Pigoń, Stanisław Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Dramat Dramat romantyczny Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziady-widowisko-czesc-i Adam Mickiewicz, Dziady cz. 1-4, wyd. Czytelnik, Warszawa 1974 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2009-01-12 L polDDA 4CL https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/dziady-dziady-widowisko-czesc-i.htmlISBN-978-83-288-7447-3ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/dziady-dziady-widowisko-czesc-i.txtISBN-978-83-288-7448-0ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/dziady-dziady-widowisko-czesc-i.pdfISBN-978-83-288-7449-7ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/dziady-dziady-widowisko-czesc-i.epubISBN-978-83-288-7450-3ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/dziady-dziady-widowisko-czesc-i.mobiISBN-978-83-288-7451-0ISBNapplication/x-mobipocket-ebookhttps://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7535.jpg Powiew jesieni, Stabrowski, Kazimierz (1869-1929), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7535/ Adam Mickiewicz Dziady. Widowisko, część I Prawa strona teatru --- Dziewica w samotnym pokoju --- na boku ksiąg mnóstwo, fortepiano, okno z lewej strony w pole; na prawej wielkie zwierciadło; świeca gasnąca na stole i księga rozłożona (romans Valerie). DZIEWICA wstaje od stołu Świeco niedobra! właśnie pora była zgasnąć!/ I nie mogłam doczytać --- czyż podobna zasnąć?/ Waleryjo! Gustawie! anielski Gustawie!/ Ach, tak mi często o was śniło się na jawie,/ A przez sen --- będę z wami, Pan Bóg wie dopóki!/ Smutne dzieje! Jak smutnej są źródłem nauki! po pauzie, z niesmakiem Po co czytam? Już koniec przezieram z daleka!/ Takich kochanków tutaj wskazuje ziemię cóż innego czeka?/ Kobieta, Kochanek, MarzenieWaleryjo! ty przecież spomiędzy ziemianek/ Zazdrości godna! Ciebie ubóstwiał kochanek,/ O którym inna próżno całe życie marzy,/ Którego rysów szuka w każdej nowej twarzy,/ I w każdym nowym głosie nadaremnie bada/ Tonu, który jej duszy brzmieniem odpowiada./ Bo ich twarze tchną głazem, jak Meduzy głowa,/ Nad słotny deszcz jesienny zimniejsze ich słowa! Młodość, Rozczarowanie, SamotnikCo dzień z pamiątką nudnych postaci i zdarzeń/ Wracam do samotności, do książek --- [do] marzeń,/ Jak podróżny, śród dzikiej wyspy zarzucony,/ Co rana wzrok i stopę niesie w różne strony/ Azali gdzie istoty bliźniej nie obaczy,/ I co noc w swą jaskiniąjaskinią --- dawna forma B. r.ż., częsta u Mickiewicza; dziś: (w) jaskinię. powraca w rozpaczy. Szalony, niech ukocha swe samotne ściany/ I nie targa łańcucha, by nie drażnić rany. --- Witajże, ma jaskinio --- na wieki zamknięci,/ Nauczmy się więźniami stać się z własnej chęci ---/ Czyż nie znajdziem zatrudnień? Mędrce dawnych wieków/ Zamykali się szukać skarbów albo leków/ I trucizn --- my niewinni młodzi czarodzieje/ Szukajmy ich, by otruć własne swe nadzieje./ Książka, Marzenie, Poezja, Samobójstwo, ZmartwychwstanieA jeżeli do grobu wstęp wiar[ą] zawarty,/ Pochowajmy swą duszę za życia w te karty./ Można pięknie zmartwychwstać i po takim zgonie,/ I przez ten grób jest droga na Elizu błonieElizu błonie --- Elizjum, Pola Elizejskie; w mit. gr. część Hadesu, w której przebywały dusze zacnych zmarłych, ludzi dobrych za życia../ Zamieszkałym śród cieniów zmyślonego świata/ Nudnej rzeczywistości nagrodzi się strata./ Cieniów? Nigdyż nie było między ziemską bracią/ Takich cieniów, śmiertelną więzionych postacią?/ Dusze ich wzięłyż bytność z poetów wyroku./ Kształty odlaneż tylko z pięknych słów obłoku?/ Nie mogę przyrodzeniaprzyrodzenia --- natury, pojmowanej podówczas jako zespół pierwiastków materialnych i duchowych; stąd Dziewica nazywa je ,,powszechną ojczyzną ciał i dusz". tą myślą obrażać,/ Nie mogę bluźnić Twórcy --- i siebie znieważać. Kondycja ludzka, Obraz świata, SerceW przyrodzeniu, powszechnej ciał i dusz ojczyźnie,/ Wszystkie stworzenia mają swe istoty bliźnie:/ Każdy promień, głos każdy, z podobnym spojony,/ Harmoniją ogłasza przez farby i tony;/ Pyłek [każdy] błądzący śród istot ogromu,/ Padnie w końcu na serce bliźniego atomu;/ A tylko serce czułe z dozgonną tęsknotą/ W rodzinie tworów jedną ma zostać sierotą?/ Twórca mi dał to serce, choć w codziennym tłumie/ Nikt poznać go nie może, bo nikt nie rozumie,/ Dusza, Miłość, Miłość platonicznaJest i musi być kędyś, choć na krańcach świata,/ Ktoś, co do mnie myślami wzajemnymi lata! O, gdybyśmy dzielące rozerwawszy chmury,/ Choć przed zgonem tęsknymi spotkali się pióry,/ Lub słowem tylko, wzrokiem, --- dosyć jednej chwili,/ Dosyć, by się dowiedzieć tylko, żeśmy żyli./ Wtenczas dusza, co ledwie czucia swe ogarnia,/ W której rozkosze truje wiązadeł męczarnia,/ Z ciemnej, głuchej jaskini stałaby się rajem!/ Jakby miło poznawać, zwiedzać ją nawzajem,/ I cokolwiek pięknego w myślach zajaśnieje,/ Co ślachetnego mają tajne serca dzieje,/ Rozświecić przed oczyma kochanej istoty,/ Jak wyłamane z piersi kryształów klejnoty!/ Wtenczas przeszłość do życia moglibyśmy wcielić/ Spomnieniem; można by się z przyszłości weselić/ W przeczuciu, a obecnym chwil lubych użyciem/ Łącząc wszystko, żyć całym i zupełnym życiem;/ Bylibyśmy jak lotne tchnienia, co je rosa/ Wiosennym zionie rankiem, dążące w niebiosa,/ Lekkie i niewidome, lecz, kiedy się zlecą, ---/ Spłoną i nową iskrę pośród gwiazd rozświecą. Na lewą stronę teatru wchodzi Chór wieśniaków niosących jedzenia i napoje; Starzec pierwszy z chóru na czele Chłop, Ksiądz, Obrzędy, Obyczaje, Szlachcic, Tajemnica, WierzeniaGUŚLARZ Ciemno wszędzie, głucho wszędzie,/ Z czujnym słuchem, z bacznym okiem/ Spieszmy się w tajnym obrzędzie,/ Z cichym pieniem, wolnym krokiem;/ Wszak nie nucim po kolędzie,/ Nucimy piosnkę żałoby;/ Nie do dworu z nowym rokiem, ---/ Ze łzami idziem na groby. CHÓR Póki ciemno, głucho wszędzie,/ Spieszmy się w tajnym obrzędzie. GUŚLARZ Spieszmy cicho i powoli,/ Poza cerkwią, poza dworem,/ Bo ksiądz gusłów nie dozwoli,/ Pan się zbudzi nocnym chorem./ Zmarli tylko wedle woli/ Spieszą, gdzie ich guślarz woła;/ Żywi są na pańskiej roli,/ Cmentarz pod władzą kościoła. CHÓR Póki ciemno, głucho wszędzie,/ Spieszmy się w tajnym obrzędzie. CHOR MŁODZIEŃCÓW do Dziewczyny, ob. Romantycznośćob[acz] Romantyczność --- słowa te wskazują na łączność postaci Dziewczyny z Karusią rozpaczającą w Romantyczności po śmierci kochanka. Małżeństwo, Śmierć, Wdowa, ŻałobaNie łam twych rączek, niewiasto młoda,/ Nie płacz, i oczek, i dłoni szkoda./ Te oczki innym źrenicom błysną,/ Te rączki inną prawicę ścisną. Od lasu para gołąbków leci,/ Para gołąbków, a orlik trzeci:/ Uszłaś, gołąbko, spojrzyspojrzy --- stpol. forma trybu rozkazującego: spojrzyj. do góry,/ Czy jest za tobą mąż srebrnopióry? Nie płacz, nie wzdychaj w próżnej żałobie,/ Nowy małżonek grucha ku tobie,/ Nóżki z ostrogą, szyjąszyją --- dawna forma B.r.ż.; dziś: szyję. mu wieńczy/ Wstążka błękitna, a kolor tęczy. Róża z fijałkiem na letniej łące/ Podają sobie dłonie pachnące,/ Pieszy robotnik kosi dąbrowę,/ Zranił małżonka, zostawił wdowę. Płaczesz i wzdychasz w próżnej żałobie,/ Wysmukły narcyz kłania się tobie,/ Jasną źrenicą śród polnych dzieci/ Jak księżyc między gwiazdami świeci. Nie łam twych rączek, niewiasto młoda,/ Nie płacz, i rączek, i oczu szkoda./ Ten, po kim płaczesz, wzajem nie błyśnie/ Okiem ku tobie, ręki nie ściśnie. On ciemny krzyżyk w prawicy trzyma,/ A miejsca w niebie szuka oczyma./ Dla niego na mszę daj, młoda wdowo,/ A dla nas żywych piękne daj słowo. do Starca Młodość, Przemijanie, Starość, Nauka, DziedzictwoNie tęsknij, starcze, prosiemy młodzi,/ Tęsknota sercu i myślom szkodzi;/ W tym sercu dla nas żyją przykłady,/ Dla nas w tych myślach jest skarbiec rady. Stary dąb zruca powiewne szaty,/ O cień go proszą trawy i kwiaty:/ ,,Nie znam was, dzieci nowego rodu,/ Czyliście warte cienia i chłodu,/ Nie takie rosły dawnymi laty/ Pod mą zasłoną trawy i kwiaty". Przestań narzekać, niesłuszny w gniewie,/ Jak było dawniej, nikt o tym nie wie./ Uwiędną jedni, powschodzą inni,/ Chociaż mniej piękni, cóż temu winni?/ Strzeż naszej barwy, ciesz się z okrasy,/ A z nas dawniejsze wspominaj czasy. Nie wzdychaj, starcze, w próżnej tęsknocie,/ Wielu straciłeś, zostały krocie./ Nie całe twoje szczęście jest w grobie,/ Nie tam są wszyscy znajomi tobie./ Weź trochę szczęścia od nas szczęśliwych,/ Szukaj umarłych pośród nas żywych. GUŚLARZ Kto błądząc po życiu kraju,/ Chciał pilnować prostej drogi,/ Choć mu los wedle zwyczaju/ Wszędzie siał ciernie i głogi; Nareszcie po latach wielu,/ W licznych troskach, w ciężkich nudach,/ Zapomniał o drogi celu,/ Aby znaleźć wczaswczas --- odpoczynek. po trudach; Życie snem, RozczarowanieKto z ziemi patrzył ku słońcu,/ Marzył nieba i gwiazd loty/ I nie znał ziemi, aż w końcu,/ Kiedy wpadł w otchłań ciemnoty; Kto żalem pragnął wydźwignąć,/ Co znikło w przeszłości łonie,/ Kto żądzą pragnął doścignąć,/ Co ma przyszłość w tajnym łonie; Kto poznał swój błąd niewcześnie,/ O gorszej myśli poprawie,/ Mruży oczy, by żyć we śnie/ Z tym, czego szukał na jawie; Kto marzeń tknięty chorobą,/ Sam własnej sprawca katuszy,/ Darmo chciał znaleźć przed sobą,/ Co miał tylko w swojej duszy; --- Tajemnica, Wierzenia, MądrośćKto wspominasz dawne chwile,/ Komu się o przyszłych marzy,/ Idź ze świata ku mogile,/ Idź od mędrców do guślarzy! Mrok tajemnic nas otacza,/ Pieśń i wiara przewodniczy,/ Dalej z nami, kto rozpacza,/ Kto wspomina i kto życzy. DZIECIĘ Wróćmy lepiej do chaty, coś tam od kościoła/ Błysnęło, ja się boję, coś po lesie woła./ CmentarzJutro pójdziem na cmentarz, ty swoim zwyczajem/ Dumać, ja zdobić krzyże kwiatami i majemmajem --- zielenią.. SierotaMówią, że dzisiaj w nocy umarłych spotkamy,/ Ja ich nie znam, ja własnej nie pamiętam mamy,/ StarośćTy oczy w dzień masz słabe, pragnąłbyś daremnie/ Dawno widzianych ludzi rozeznać po ciemniepo ciemnie --- po ciemku (por. ciemno).. I słuch masz słaby. Pomnisz? dwie temu niedzieledwie (...) niedziele --- w mowie ludu: dwa tygodnie./ Zebrało się i krewnych i sąsiadów wiele/ Urodziny twe święcić; tyś w milczeniu siedział,/ Nic nie słyszał, nikomu nic nie odpowiedział. Zapytałeś na koniec, po co ta gromada/ Zeszła się w dzień powszedni? i czy mrok już pada?/ Przemijanie, ŚmierćA my przyszli winszować i od kilku godzin/ Słońce zaszło, i był to dzień twoich urodzin. STARZEC Od tego dnia, ach, jakżem daleko odpłynął!/ Wszystkiem znajome lądy i wyspy ominął,/ Wszystkie dziedziczne skarby znikły w czasu toniach;/ Cóż mnie po waszych twarzach, i głosach, i dłoniach?/ Twarze, którem z dzieciństwa ukochać przywykał,/ Dłonie, co mię pieściły, głos, co mię przenikał, Gdzież są? Zgasły, przebrzmiały, zmieniły się, starły./ Nie wiem, czym pośród trupów, czylim sam umarły./ Ale inny świat rzucam, aniżelim zastał;/ Nieszczęsny, kto częściami do mogiły wrastał!/ Twój jeszcze głos, mój wnuku, ostatnia pociecho,/ Jak po umarłej pieśniach niemowlęce echo,/ Tuła się i głos matki powtarzając kwili./ Lecz i ty mię porzucasz, jak inni rzucili. Cmentarz, GróbPójdę sam; kto w dzień błądzi i żywych nie słyszy,/ Widzi w nocy, zna język grobowej zaciszy./ Nie zabłądzę, wszak co rok chodziłem tą drogą:/ Zrazu jak ty, mój synu, z niemowlęcą trwogą,/ Potem jak chłopiec pełen ciekawej ochoty,/ Potem z tęsknotą, teraz nawet bez tęsknoty,/ Bez żalu; cóż mię wiedzie? jakiś zapęd nowy,/ Ciemne przeczucie, może to instynkt grobowy./ Znajdę cmentarz i coś mi w głębi serca wróży,/ Że nazad już nie będę potrzebował stróży./ Ale nim się rozłączym, twe służby dziecięce/ Nagrodzę, pódź, mój synu, uklęknij, złóż ręce. ModlitwaBoże! Coś mi rozkazał spełnić kielich życia/ I zbyt wielki, zbyt gorzki dałeś mi do picia,/ Jeśli względów twojego miłosierdzia godna/ Cierpliwość, z którą gorycz wychyliłem do dna,/ Jedynej, lecz największej śmiem żądać nagrody:/ Pobłogosław wnukowi --- niechaj umrze młody! Bądź zdrów; stój i raz jeszcze ściśni dziada rękę!/ ŚpiewDaj mi twój głos usłyszeć --- zaśpiewaj piosenkę/ Ulubioną i tyle powtarzaną razy,/ O zaklętym młodzieńcu, przemienionym w głazy. [DZIECIĘ] śpiewa MŁODZIENIEC ZAKLĘTY Wyłamawszy zamku bramy,/ Twardowski błądził śród gmachówśród gmachów --- gmach, tu w dawniejszym znaczeniu (z niem.): komnata.,/ Biegł na wieże, schodził w jamy:/ Co tam czarów! co tam strachów! W jednem sklepiskusklepisko --- sklepiona piwnica. zapadłem ---/ Jak dziwny rodzaj pokuty ---/ Na łańcuchu, przed zwierciadłem/ Stoi młodzieniec okuty. Stoi, a z ludzkiej postaci,/ Mocą czarownych omamień,/ Coraz jakąś cząstkę traci/ I powoli wrasta w kamień. Aż do piersi był już głazem,/ A jeszcze mu błyszczą lica/ Męstwa i siły wyrazem;/ Czułością świeci źrenica. ,,Kto jesteś? zaklęty rzecze,/ Coś te gmachy zdobył śmiało,/ Gdzie tak mnogie pękły miecze,/ Tylu wolność postradało". ,,Kto jestem? o, drży świat cały/ Przed mą szablą, na me słowa/ Wielkiej mocy, większej chwały:/ Jestem rycerzem z Twardowa". ,,Z Twardowa?... za moich czasów/ Nie słyszałem o nazwisku,/ Ni śród wojennych zapasów,/ Ni na rycerskim igrzysku. Nie zgadnę, jak długie lata/ Mogłem w więzieniu przesiedzieć;/ Ty świeżo wracasz ze świata:/ Musisz mi o nim powiedzieć. Czy dotąd Olgierda ramię,/ Naszą Litwę wiodąc w pole,/ Po dawnemu Niemcy łamie,/ Tratuje stepy mogole?" ,,Olgierd? Ach, już przeminęło/ Dwieście lat po stracie męża,/ Lecz z jego wnuków Jagiełło/ Teraz walczy i zwycięża". ,,Co słyszę? Jeszcze dwa słowa:/ Może w twych błędnych obiegach/ Byłeś, rycerzu z Twardowa,/ Na Świtezi naszej brzegach? Czy tam ludzie nie mówili/ O PorajuPoraj --- jak wiemy z Pana Tadeusza (Ks. IV w. 351), był herbem Mickiewiczów. silnej rękisilnej ręki --- w średniowieczu częsty przydomek (manu fortis), wskazujący na męstwo rycerza./ I o nadobnej Maryli,/ Której on ubóstwiał wdzięki?" ,,Młodzieńcze, nigdzie w tym kraju,/ Od Niemna po Dniepru krańce,/ Nie słyszałem o Poraju/ Ani o jego kochance. Czary, LustroPo co pytać, czasu strata,/ Gdy cię wyrwę z tej opoki,/ Wszystkie ciekawości świata/ Własnymi odwi[e]dzisz kroki. Znam czarodziejską naukę,/ Wiem dzielność tego zwierciadłaWiem dzielność... zwierciadła --- Znam siłę jego magiczną.,/ Wraz go na drobiazgi stłukę,/ By z ciebie ta larwa spadła". To mówiąc, nagłym zamachem/ Dobył miecza i przymierza,/ Ale młodzieniec z przestrachem ---/ ,,Stój!" --- zawołał na rycerza. ,,Weźmi zwierciadło ze ściany/ I podaj go w moje ręce,/ Niech sam skruszę me kajdany/ I uczynię koniec męce". Wziął i westchnął, twarz mu zbladła/ I zalał się łez strumieniem,/ I pocałował zwierciadło ---/ I cały stał się kamieniem. CHÓR MŁODZIEŻY Tu guślarz kazał młodzieży/ Stanąć na drogi połowie:/ Tam na wzgórku wioska leży,/ A tam mogilnik w dąbrowie. MłodośćMiędzy kolebką i groby/ Młody nasz wiek w środku stoi;/ Śród wesela i żałoby/ Stójmyż w środku, bracia moi! Nie godzi się do wsi wracać,/ Nie godzi się biec w ich ślady./ Tu będziemy święcić Dziady/ I piosnkami noc ukracać. Będziemy idących witać/ I powracających pytać,/ Lękliwym rozpędzać trwogę,/ Błędnym pokazywać drogę. --- Zaszło słońce, biegą dzieci,/ Idą starce, płaczą, nucą,/ Lecz znowu słońce zaświeci,/ Wrócą dzieci, starce wrócą. Nim dojdzie siwizny dziecię,/ Nim starego dzwon powoła,/ Jeszcze ich spotka na świecie/ Niejedna chwilka wesoła. MłodośćAle kto z nas w młode lata/ Nie działa rzeźwym ramieniem,/ Ale sercem i myśleniem,/ Taki zgubiony dla świata. Kto jak zwierz pustyni szuka,/ Jak pugaczpugacz --- puchacz, sowa. po nocy lata,/ Jak upiór do trumny puka,/ Taki zgubiony dla świata. Kto w młodości pieśń żałoby/ Raz zanucił, wiecznie nuci;/ Kto młody odwiedza groby,/ Już z nich na świat nie powróci ObyczajeNiech więc dzieci i ojcowie/ Idą w kościół z prośbą, z chlebem;/ Młodzi, na drogi połowie/ Zostaniem pod czystym niebem. ŚpiewPIEŚŃ STRZELCAPieśń strzelca --- poeta przerobił ją po latach i ogłosił jako samodzielny utwór w wydaniu z 1829 r.do rozważenia Śród wzgórzów i jarów,/ I dolin, i lasów,/ Śród pienia ogarów/ I trąby hałasów: Na koniu, co lotem/ Sokoły zadumizadumi --- wprawi w zdumienie.,/ I z bronią, co grzmotem/ Pioruny zatłumi; Wesoły jak dziecko,/ Jak rycerz krwi chciwy,/ Odważnie, zdradziecko/ Bój zaczął myśliwy. Witajcież rycerza,/ Pagórki i niwy,/ Król lasów, pan zwierza,/ Niech żyje myśliwy! Czy w niebo grot zmierza,/ Czy w knieje i smugismugi --- ze staropolszczyzny: pole uprawne, wyciągnięte w długie niwy.,/ Stąd leci grad pierza,/ Stąd płyną krwi strugi. Kto w puszczy dojedzie/ Odyńca bez trwogi?/ Kto kudły niedźwiedzie/ Podesłał pod nogi? Czyj dowcip gnał rojem/ Lataczów do sideł?/ Kto wstępnym wziął bojem/ Sztandary ich skrzydeł? Witajcież rycerza,/ Pagórki i niwy,/ Król lasów, pan zwierza,/ Niech żyje myśliwy! Dalejże, dalejże, z tropu w trop,/ Z tropu w trop, dalejże, dalejże!/ Dalejże, dalejże, z tropu w trop,/ Z tropu w trop, hop, hop! GUSTAW Spolowałem piosenkę! Nie będą się gniewać/ Myśliwi, że do domu wracam bez zwierzyny./ Jak tylko wrócę, zaraz muszę im zaśpiewać. ---/ BłądzenieLecz gdzież zaszedłem? nigdzie śladu ni drożyny./ Hola! jak w kniei głucho --- ni trąby, ni strzału./ Zbłądziłem --- otóż skutek wieszczego zapału!/ Goniąc muzę, wyszedłem z obławy. --- Mróz ciśnie./ Trzeba ogień nałożyć; gdy światło zabłyśnie,/ Nuż jaki spółtowarzysz z myśliwej czeladzi/ Błądzi jak ja, ten ogień razem nas sprowadzi,/ Łacniej drogę znajdziemy./ O mój przyjacielu!/ Takich jak ty myśliwych nie znalazłbyś wielu./ Oni z lasu nie zwykli spoglądać w obłoki,/ Ogarami na piękne polować widoki;/ Z jednym zawsze zamiarem i z jedyną żądzą,/ Na ziemi tropią zdobycz --- tym lepiej --- nie błądzą!/ UcztaPewnie już z rzeźwym sercem i spoconym czołem/ Dzienną zabawę kończą za biesiadnym stołem./ Każdy chlubi się z przeszłych lub przyszłych zdobyczy,/ Każdy swe trafne strzały, cudze pudła liczy;/ Żartują z siebie głośno lub szepcą do ucha;/ Wszyscy mówią, a jeden stary ojciec słucha./ FlirtA jeśli się pod koniec uprzykrzyły łowy,/ Natenczas do sąsiadek --- uśmiechy, rozmowy./ Czasem strzelecka miłość --- wędrowna ptaszyna,/ Serce przelotem zwiedzi --- tak mija godzina,/ I tydzień, i rok przeszły, --- tak bywało wczora,/ Tak jest dzisiaj i będzie każdego wieczora./ Szczęśliwi! ---/ Błądzenie, Melancholia, SamotnikA ja... czemuż nie jestem jak oni?/ Wyjechaliśmy razem --- cóż mię w pole goni?/ Ach, nie zabawy ścigam --- uciekam od nudy;/ Nie rozkosze myśliwskie lubię --- ale trudy./ Że się myśli, a przynajmniej że się miejsce zmienia,/ I że tu nikt mojego nie śledzi marzenia,/ Łez pustych, które nie wiem, skąd w oczach zaświecą,/ Westchnień bez celu, które nie wiem, kędy lecą./ Nie do sąsiadek pewnie! na wiatry, na gaje,/ Ku marzeniom!.../ Myśl dziwna! Zawsze mi się zdaje,/ Że ktoś łzy moje widzi i słyszy westchnienia,/ I wiecznie około mnie krąży na kształt cienia. Ileż razy w dzień cichy szeleszczą na łące/ Jakoby nimfy jakiejś stopki latające;/ Spojrzę: chwieją się kwiaty i podnoszą głowy,/ Jakby z lekka trącone. --- Nieraz śród alkowy/ Samotny książkę czytam; książka z rąk wypadła,/ Spojrzałem i mignęła naprzeciw zwierciadła/ Lekka postać, szepnęła jej powietrzna szata./ Nieraz dumałem w nocy; gdy się myśl rozlata,/ Wzdycham, i coś westchnieniem dawało znak życia,/ Serce biło i czułem drugie serca bicia,/ Słowo nawet częstokroć, niewyraźnie, głucho,/ Jak przelot nocnej muszki pogłaska mi ucho!... Zasnąłem we mgle jasnej; z góry i z daleka/ Coś błyszczy, choć widocznych kształtów nie obleka;/ I czuję promień oczu i uśmiech oblicza!/ Kochanek romantyczny, Marzenie, Miłość, Życie snemGdzież jesteś, samotności córo tajemnicza? Niechaj się twój duch uwieńczy/ Choćby marnym, nikłym ciałem;/ Okryj się choć rąbkiem tęczy/ Lub jasnym źródła kryształem! Niechaj twojej blask obsłony/ Długo, długo w oczach stoi!/ Niech twych ust rajskimi tony/ Długo, długo słuch się poi! Świeć mi, słońca niech źrenica/ Olsnieniech źrenica olsnie marząc twoje lica --- niech oko oślepnie, marząc o twojej twarzy. marz[ąc] twoje lica;/ Piej, syreno! w lubych głosach/ Usnę, marzyć o niebiosach! Ach, gdzie cię szukać? --- i od ludzi ucieknę,/ Ach, bądź ty ze mną, świata się wyrzeknę! MYŚLIWY CZARNYMyśliwy czarny --- wyobraża złego ducha. W operze romantycznej tego okresu (1821) Wolny strzelec K. M. Webera występuje Samiel, zły duch, zwany Czarnym Myśliwym. śpiewa Latasz, mój ptaszku, za wysoko latasz,/ A czy znasz dzielność swoich skrzydełek?/ Spojrzy na ziemię, którą tak pomiatasz,/ Co tam wabików, co tam sidełek! MŁODZIENIEC Hola! słychać śpiewania, hej! wszelki duch żywy!/ Ozwij się, bracie, kto jesteś? STRZELEC Myśliwy,/ Równej jak ty ochoty, większej trochę mocy./ Kochanek, MiłośćObadwa polujemy, chociaż ty w poranki/ Jedziesz na świat, ja łowy rozpoczynam w nocy,/ Ty czyhasz na zwierzęta, a ja --- na kochanki. GUSTAW Nie wiem, czy dobre miejsce wybrałeś na łowy,/ Ale nie chcę przeszkadzać, więc szczęśliwej drogi. STRZELEC Hola, kolego! nie bądź taki raptusowyraptusowy --- porywczy, gwałtowny../ Jest że to grubijaństwo albo skutek trwogi?/ Pierwiej mię sam zawołał, a teraz ucieka. GUSTAW Ja miałbym ciebie wołać? STRZELEC Słyszałem z daleka,/ Żeś wołał; kogo? na co? nie wiem doskonale,/ Dosyć, że posłyszałem westchnienia i żale./ Dorosłość, Młodość, StarośćJestem jak ty myśliwcem, byłem kiedyś młody,/ Znam więc twego rzemiosła i wieku przygody./ Musisz mieć coś na sercu, rozmówmy się szczerze./ Pewnie [cię] zabłąkało w kniei jakie zwierzę?/ Bracie, ja sam błądziłem, znam zwierzęta różne,/ Skrzydlate i piechotne, czworo-- i dwunożne./ A jeśli nic nie gonisz, pewno rad byś gonił?/ Ej, czy cię widok pustej torby nie zapłonił?/ Wstyd młodemu niczego dotąd nie zastrzelić?/ Przyznaj się, ja ci mogę w potrzebie udzielić. GUSTAW Obcy, PrzyjaźńDzięki --- od nieznajomych nie żądam pomocy,/ Nie zabieram przyjaźni tak rychło i w nocy;/ I nie rozumiem, co twe słowa mają znaczyć. STRZELEC Jeżeliś niepojętny, będę się tłumaczyć./ Jeżeli mi nie ufasz, będę szczerszy z tobą.../ Wiedz naprzód, iż gdzie stąpisz, jest wszędzie nad tobą/ Pewna istota, która z oczu cię [nie] traci,/ I że chce ciebie w ludzkiej nawiedzić postaci,/ Jeżeli to, coś przyrzekłcoś przyrzekł --- mianowicie wyrzec się świata; por. w. 448., zachowasz niezłomnie... GUSTAW Przebóg! co to ma znaczyć?... Nie zbliżaj się do mnie! I na tym się rękopis kończydo rozważenia