Mickiewicz, Adam Petersburg http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep Sekuła, Aleksandra Pigoń, Stanisław Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep-petersburg Adam Mickiewicz, Dziady cz. 1-4, Czytelnik, Warszawa 1974 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2009-01-12 L polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1206.jpg Windows, Shutters, Bench - Brian Eno Speaker Flowers Sound Installation at Marlborough House, Dominic's pics@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1206 DCA.WL-R 3MN Adam Mickiewicz Dziadów części III Ustęp Petersburg Miasto, RosjaDziedzictwo, SztukaZa dawnych greckich i italskich czasów/ Lud się budował pod przybytkiem Boga,/ Nad źródłem nimfy, pośród świętych lasów,/ Albo na górach chronił się od wroga./ Tak zbudowano Ateny, Rzym, Spartę. ---/ W wieku gotyckimwiek gotycki --- średniowiecze. pod wieżą baronabaron --- tu w znaczeniu: średniowieczny pan feudalny.,/ Gdzie była cała okolic obrona,/ Stawały chaty do wałów przyparte;/ Albo pilnując spławnej rzeki cieków/ Rosły powoli z postępami wieków./ Wszystkie te miasta jakieś bóstwo wzniosło,/ Jakiś obrońca lub jakieś rzemiosło. Ruskiej stolicy jakież są początki?/ Skąd się zachciało sławiańskim tysiącom/ Leźć w te ostatnie swoich dzierżaw kątki/ Wydarte świeżo morzu i CzuchońcomWydarte świeżo morzu i Czuchońcom --- Finowie, po rosyjsku zwani Czuchońcami albo Czuchnami, mieszkali na brzegach błotnistych Newy, gdzie potem założono Petersburg.?/ WładzaTu grunt nie daje owoców ni chleba,/ Wiatry przynoszą tylko śnieg i słoty;/ Tu zbyt gorące lub zbyt zimne nieba,/ Srogie i zmienne jak humor despoty!/ BłotoNie chcieli ludzie; --- błotne okolice/ Car upodobał, i stawić rozkazał,/ Nie miasto ludziom, lecz sobie stolicę:/ Car tu wszechmocność woli swej pokazał. --- Zbrodnia, KrewW głąb ciekłych piasków i błotnych zatorów/ Rozkazał wpędzić sto tysięcy palów/ I wdeptać ciała stu tysięcy chłopów./ Potem, na palach i ciałach Moskalów/ Grunt założywszy, inne pokolenia/ Zaprzągł do taczek, do wozów, okrętów,/ Sprowadzać drzewa i sztuki kamienia/ Z dalekich lądów i z morskich odmętówZ dalekich lądów i z morskich odmętów --- u wielu historyków znaleźć można opisanie założenia i budowania Petersburga. Wiadomo, iż mieszkańców do tej stolicy gwałtem spędzano i że ich więcej niż sto tysięcy w czasie budowania wymarło. Granit i marmur zwożono morzem ze stron dalekich.. SztukaPrzypomniał Paryż --- wnet paryskie place/ Kazał budować. Widział Amsterdamy ---/ Wnet wodę wpuścił i porobił tamy./ Słyszał, że w Rzymie są wielkie pałace ---/ Pałace stają. Wenecka stolica,/ Co wpół na ziemi, a do pasa w wodzie/ Pływa jak piękna syrena--dziewica,/ Uderza cara --- i zaraz w swym grodzie/ Porznął błotniste kanałami pole,/ Zawiesił mosty i puścił gondole./ Ma Wenecyją, Paryż, Londyn drugi,/ Prócz ich piękności, poloru, żeglugi.Bóg, Szatan/ U architektów sławne jest przysłowie:/ Że ludzi ręką był Rzym budowany,/ A Wenecyją stawili bogowie;/ Ale kto widział Petersburg, ten powie:/ Że budowały go chyba Szatany. Wieża BabelUlice wszystkie ku rzece pobiegły:/ Szerokie, długie, jak wąwozy w górach/ Domy ogromne: --- tu głazy, tam cegły,/ Marmur na glinie, glina na marmurach;/ A wszystkie równe i dachy, i ściany,/ Jak korpus wojska na nowo ubrany./ Urzędnik, WładzaNa domach pełno tablic i napisów:/ Śród pism tak różnych, języków tak wielu,/ Wzrok, ucho błądzi, jak w wieży Babelu./ Napis: Tu mieszka Achmet, Chan Kirgisów,/ Rządzący polskich spraw departamentem/ Senator. --- Napis: ,,Tu monsieur Żoko/ Lekcyje daje paryskim akcentem,/ Jest kuchtą dworskim, wódczanym poborcą,/ Basem w orkiestrze, przy tym szkół dozorcą."/ Napis: ,,Tu mieszka Włoch Piacere Gioco./ Robił dla frejlin Carskich salcesony,/ Teraz panieński pensyjon otwiera."/ ReligiaNapis: ,,Mieszkanie pastora Dienera,/ Wielu orderów Carskich kawalera./ Dziś na kazanie wykłada z ambony,/ Że Car jest Papież z Boskiego ramienia,/ Pan samowładny wiary i sumnienia./ I wzywa przy tym braci kalwinistów,/ Socynijanów i anabaptystów,/ Aby jak każe Imperator ruski/ I jego wierny Alijant, Król pruski,/ Przyjąwszy nową wiarę i sumnienie,/ Wszyscy się zeszli w jedno zgromadzenieWszyscy się zeszli w jedno zgromadzenie --- wyznania, które się odłączyły od Kościoła katolickiego, są protegowane szczególniej w Rosji; naprzód stąd, iż zwolennicy tych wyznań z łatwością przechodzą na wiarę grecką za przykładem niemieckich księżniczek i książąt; potem, że pastorowie są najlepszą podporą despotyzmu, wmawiając ludowi ślepe posłuszeństwo dla władzy świeckiej, nawet w rzeczach sumnienia, w których katolicy odwołują się do decyzji Kościoła. Wiadomo, iż wyznania auszburskie i genewskie na rozkaz króla pruskiego połączyły się w jeden Kościół.."/ Napis: ,,Tu stroje damskie" --- dalej: ,,Nuty";/ Tam robią: ,,Dzieciom zabawki" --- tam: ,,Knuty"zamiast kursywy, którą w tym przypadku nie można uzyskać tagując semantycznie, cytowane fragmenty opatrzyłam cudzysłowami - OS. ZimaW ulicach kocze, karety, landary/ Mimo ogromu i bystrego lotu/ Na łyżwach błysną, znikną bez łoskotu,/ Jak w panorama czarodziejskie mary./ Na kozłach koczów angielskich brodaty/ Siedzi woźnica; szron mu okrył szaty,/ Brodą i wąsy, i brwi; biczem wali;/ Przodem na koniach lecą chłopcy mali/ W kożuchach, istne dzieci Boreasza;/ Świszczą piskliwie i gmin się rozprasza,/ Pierzcha przed koczem saneczek gromada,/ Jak przed okrętem białych kaczek stada./ Tu ludzie biegą, każdego mróz goni,/ Żaden nie stanie, nie patrzy, nie gada;/ Każdego oczy zmrużone, twarz blada;/ Każdy trze ręce i zębami dzwoni,/ I z ust każdego wyzioniona para/ Wychodzi słupem, prosta, długa, szara./ Widząc te dymem buchające gminy,/ Myślisz, że chodzą po mieście kominyMyślisz, że chodzą po mieście kominy. Para z ust wychodząca w czasie tęgich mrozów daje się widzieć w kształcie słupa, długiego częstokroć na kilka łokci../ Dwór, DworzaninPo bokach gminnej cisnącej się trzody/ Ciągną poważnie dwa ogromne rzędy,/ Jak procesyje w kościelne obrzędy/ Lub jak nabrzeżne bystrej rzeki lody./ I gdzież ta zgraja wlecze się powoli,/ Na mróz nieczuła jak trzoda soboli? ---/ Przechadzka modna jest o tej godzinie;/ Zimno i wietrzno, ale któż dba o to!/ Wszak Cesarz tędy zwykł chodzić piechoto,/ I cesarzowa, i dworu mistrzynie./ Idą marszałki, damy, urzędniki,/ W równych abcugachW... abcugach --- (z niem.) w odstępach.: pierwszy, drugi, czwarty,/ Jako rzucane z rąk szulera karty,/ Króle, wyżniki, damy i niżnikiwyżniki... niżniki --- dawne nazwy figur w kartach.,/ Starki i młodki, czarne i czerwone,/ Padają na tę i na ową stronę,/ Po obu stronach wspaniałej ulicy,/ Po mostkach lsnącym wysłanych granitem./ Urzędnik, PróżnośćA naprzód idą dworscy urzędnicy:/ Ten w futrze ciepłem, lecz na wpół odkrytem,/ Aby widziano jego krzyżów cztery;/ Zmarznie, lecz wszystkim pokaże ordery,/ Wyniosłym okiem równych sobie szuka/ I, gruby, pełznie wolnym chodem żuka,/ FircykDalej gwardyjskie modniejsze młokosy,/ Proste i cienkie jak ruchome piki,/ W pół ciała tęgo związane jak osy./ UrzędnikDalej z pochyłym karkiem czynowniki,/ Spode łba patrzą, komu się pokłonić,/ Kogo nadeptać, a od kogo stronić;/ A każdy giętki, we dwoje skurczony,/ Tuląc się pełzną jako skorpijony./ Pośrodku damy jako pstre motyle,/ Tak różne płaszcze, kapeluszów tyle;/ Każda w paryskim świeci się stroiku/ I nóżką miga w futrzanym trzewiku,/ Białe jak śniegi, rumiane jak raki. ---/ Wtem dwór odjeżdża; stanęły orszaki./ Podbiegły wozy, ciągnące jak statki/ Obok pływaczów w głębokiej kąpieli./ Już pierwsi w wozy wsiedli i zniknęli;/ Za nimi pierzchły piechotne ostatki./ Niejeden kaszlem suchotniczym stęknie,/ A przecież mówi: ,,Jak tam chodzić pięknie!/ Cara widziałem, i przed Jenerałem/ Nisko kłaniałem, i z paziem gadałem!" RozpaczSzło kilku ludzi między tym natłokiem,/ Różni od innych twarzą i odzieniem,/ Na przechodzących ledwo rzucą okiem,/ Ale na miasto patrzą z zadumieniem./ Po fundamentach, po ścianach, po szczytach,/ Po tych żelazach i po tych granitach/ Czepiają oczy, jakby próbowali,/ Czy mocno każda cegła osadzona;/ I opuścili z rozpaczą ramiona,/ Jak gdyby myśląc: człowiek ich nie zwali!/ Pielgrzym, Samotnik, NienawiśćDumali --- poszli --- został z jedenastu/ PielgrzymPielgrzym --- Konrad o znamionach Mickiewicza. sam jeden, zaśmiał się złośliwie,/ Wzniósł rękę, ścisnął i uderzył mściwie/ W głaz, jakby groził temu głazów miastu./ Potem na piersiach założył ramiona/ OkoI stał dumając, i w cesarskim dworze/ Utkwił źrenice dwie jako dwa noże;/ I był podobny wtenczas do Samsona,/ Gdy zdradą wzięty i skuty więzami/ Pod Filistynów dumał kolumnami./ Na czoło jego nieruchome, dumne/ Nagły cień opadł, jak całun na trumnę,/ Twarz blada strasznie zaczęła się mroczyć;/ Rzekłbyś, że wieczór, co już z niebios spadał,/ Naprzód na jego oblicze osiadał/ I stamtąd dalej miał swój cień roztoczyć. Społecznik, MiłosierdziePo prawej stronie już pustej ulicy/ Stał drugi człowiek --- nie był to podróżny,/ Zdał się być dawnym mieszkańcem stolicy;/ Bo rozdawając między lud jałmużny,/ Każdego z biednych po imieniu witał,/ Tamtych o żony, tych o dzieci pytał./ Odprawił wszystkich wsparł się na granicie/ Brzeżnych kanałów i wodził oczyma/ Po ścianach gmachów i po dworca szczycie,/ Lecz nie miał oczu owego pielgrzyma;/ I wzrok wnet spuszczał, kiedy szedł z daleka/ Biedny, żebrzący żołnierz lub kaleka./ Wzniósł w niebo ręce, stał i dumał długo ---/ Cierpienie, Miłosierdzie, Łzy, AniołW twarzy miał wyraz niebieskiej rozpaczy./ Patrzył jak anioł, gdy z niebios posługą/ Między czyscowe dusze zstąpić raczy:/ I widzi całe w męczarniach narody,/ Czuje, co cierpią, mają cierpieć wieki ---/ I przewiduje, jak jest kres daleki/ Tylu pokoleń zbawienia --- swobody./ Oparł się płacząc na kanałów brzegu,/ Łzy gorzkie biegły i zginęły w śniegu;/ Lecz Bóg je wszystkie zbierze i policzy,/ Za każdą odda ocean słodyczy. Późno już było, oni dwaj zostali,/ Oba samotni, i chociaż odlegli,/ Na koniec jeden drugiego postrzegli,/ I długo siebie nawzajem zważali./ Miłosierdzie, PolakPierwszy postąpił człowiek z prawej strony:/ ,,Bracie, rzekł, widzę, żeś tu zostawiony/ Sam jeden, smutny, cudzoziemiec może;/ Co ci potrzeba, rozkaż w Imię Bożew Imię Boże --- jest to zatem człowiek zapowiedziany Konradowi przez ks. Piotra, zob. wyżej VIII 632.;/ Chrześcijaninem jestem i Polakiem,/ Witam cię Krzyża i Pogoni znakiem". Pielgrzym, zbyt swymi myślami zajęty,/ Otrząsnął głową i uciekł z wybrzeża;/ PrzeczucieAle nazajutrz, gdy myśli swych męty/ Z wolna rozjaśnia i pamięć odświeża,/ Nieraz żałuje owego natręta;/ Jeśli go spotka, pozna go, zatrzyma;/ Choć rysów jego twarzy nie pamięta,/ Lecz w głosie jego i w słowach coś było/ Znanego uszom i duszy pielgrzyma ---/ Może się o nim pielgrzymowi śniło.