Mickiewicz, Adam Oleszkiewicz http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep Sekuła, Aleksandra Pigoń, Stanisław Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep-oleszkiewicz Adam Mickiewicz, Dziady cz. 1-4, Czytelnik, Warszawa 1974 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2009-01-12 L polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1203.jpg Ornamental Plaster Moulding - Brian Eno Speaker Flowers Sound Installation at Marlborough House, Dominic's pics@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1203 DCA.WL-R 3MN Adam Mickiewicz Dziadów części III Ustęp OleszkiewiczOleszkiewicz --- malarz znany w Petersburgu ze swoich cnót, głębokiej nauki i mistycznych przepowiedni. Obacz nekrolog jego w gazetach petersburskich z roku 1830. [Nekrolog Oleszkiewicza skreślony przez Franciszka Malewskiego ukazał się w ,,Tygodniku Petersburskim" 1831 nr 41; red. WL] Dzień przed powodzią petersburską 1824 Miasto, TrupGdy się najtęższym mrozem niebo żarzy,/ Nagle zsiniało, plamami czernieje,/ Podobne zmarzłej nieboszczyka twarzy,/ Która się w izbie przed piecem rozgrzeje,/ Ale nabrawszy ciepła a nie życia,/ Zamiast oddechu, zionie parą gnicia./ Wiatr zawiał ciepły. --- Owe słupy dymów,/ Ów gmach powietrzny jak miasto olbrzymów./ Niknąc pod niebem jak czarów widziadło,/ Runęło w gruzy i na ziemię spadło:/ I dym rzekami po ulicach płynął,/ Zmieszany z parą ciepłą i wilgotną;/ BłotoŚnieg zaczął topnieć --- i nim wieczór minął,/ Oblewał bruki rzeką Stygu błotną./ Noc, ObcySanki uciekły, kocze i landary/ Zerwano z płozów; grzmią po bruku koła;/ Lecz pośród mroku i dymu, i pary/ Oko pojazdów rozróżnić nie zdoła;/ Widać je tylko po latarek błyskach,/ Jako płomyki błędne na bagniskach. Szli owi młodzi podróżni nad brzegiem/ Ogromnej Newy; lubią iść o zmroku,/ Bo czynowników unikną widoku/ I w pustym miejscu nie zejdą się z szpiegiem./ Szli obcym z sobą gadając językiem;/ Czasem pieśń jakąś obcą z cicha nucą,/ Czasami staną i oczy obrócą,/ Czy kto nie słucha? --- nie zeszli się z nikim./ Nucąc błądzili nad Newy korytem,/ Które się ciągnie jak alpejska ściana,/ Aż się wstrzymali, gdzie między granitem/ Ku rzece droga spada wyrąbana./ Stamtąd, na dole, ujrzeli z daleka/ Nad brzegiem wody z latarką człowieka:/ Nie szpieg, bo tylko śledził czegoś w wodzie,/ Ani przewoźnik, któż pływa po lodzie?/ Nie jest rybakiem, bo nic nie miał w ręku/ Oprócz latarki i papierów pęku./ Podeszli bliżej, on nie zwrócił oka,/ Wyciągał powróz, który w wodę zwisał,/ Wyciągnął, węzły zliczył i zapisał;/ Zdawał się mierzyć, jak woda głęboka./ Odblask latarki odbity od lodu/ Oblewa jego księgi tajemnicze/ I pochylone nad świecą oblicze/ Żółte, jak obłok nad słońcem zachodu:/ Oblicze piękne, szlachetne, surowe./ Okiem tak pilnie w swojej księdze czytał,/ Że słysząc obcych kroki i rozmowę/ Tuż ponad sobą, kto są, nie zapytał,/ I tylko z ręki lekkiego skinienia/ Widać, że prosi, wymaga milczenia./ Coś tak dziwnego było w ręki ruchu,/ Że choć podróżni tuż nad nim stanęli,/ Patrząc i szepcąc, i śmiejąc się w duchu,/ Umilkli wszyscy, przerwać mu nie śmieli./ Jeden w twarz spojrzał i poznał, i krzyknął:/ ,,To on!" --- I któż on? --- Polak, jest malarzem,/ Lecz go właściwiej nazywać guślarzem,/ Bo dawno od farb i pędzla odwyknął,/ Bibliją tylko i kabałę bada,/ I mówią nawet, że z duchami gada./ Malarz tymczasem wstał, pisma swe złożył/ I rzekł, jak gdyby rozmawiając z sobą:/ ,,Kto jutra dożył, wielkich cudów dożył,/ Będzie to drugą, nie ostatnią próbą;/ Pan wstrząśnie szczeble assurskiego tronu,/ Pan wstrząśnie grunty miasta Babilonu;/ Lecz trzecią widzieć, Panie! nie daj czasu!"/ Rzekł i podróżnych zostawił u wody,/ A sam z latarką z wolna szedł przez schody/ I zniknął wkrótce za parkan terasu./ Nikt nie zrozumiał, co ta mowa znaczy;/ Jedni zdumieni, drudzy rozśmieszeni,/ Przeczucie, GwiazdaWszyscy krzyknęli: ,,Nasz guślarz dziwaczy!"/ I chwilę jeszcze stojąc pośród cieni,/ Widząc noc późną, chłodną i burzliwą,/ Każdy do domu powraca co żywo. Jeden nie wrócił, lecz na schody skoczył/ I biegł terasem; nie widział człowieka,/ Tylko latarkę jego z dala zoczył,/ Jak błędna gwiazda świeciła z daleka./ Chociaż w malarza nie zajrzał oblicze,/ Choć nie dosłyszał, co o nim mówili,/ Ale dźwięk głosu, słowa tajemnicze/ Tak nim wstrząsnęły! --- przypomniał po chwili,/ Że głos ten słyszał, i biegł co miał mocy/ Nieznaną drogą, śród słoty, śród nocy./ Latarka prędko niesiona mignęła,/ Coraz mniejszała, zakryta mgły mrokiem/ Zdała się gasnąć; wtem nagle stanęła/ W pośrodku pustek na placu szerokim./ Podróżny kroki podwoił, dobiega;/ Na placu leżał wielki stos kamieni,/ Na jednym głazie malarza spostrzega:/ Stał nieruchomy pośród nocnych cieni./ Głowa odkryta, odsłonione barki,/ A prawa ręka wzniesiona do góry,/ I widać było z kierunku latarki,/ Że patrzył w dworca cesarskiego mury./ I w murach jedno okno w samym rogu/ Błyszczało światłem; to światło on badał,/ Szeptał ku niebu, jak modląc się Bogu,/ Potem głos podniósł i sam z sobą gadał. Upadek, Grzech, Przeczucie, Sen, Miłosierdzie, Sumienie, Anioł, Szatan, Król, Pycha,,Ty nie śpisz, carze! noc już wkoło głucha,/ Śpią już dworzanie --- a ty nie śpisz, carze;/ Jeszcze Bóg łaskaw posłał na cię ducha,/ On cię w przeczuciach ostrzega o karze./ Lecz car chce zasnąć, gwałtem oczy zmruża,/ Zaśnie głęboko --- dawniej ileż razy/ Był ostrzegany od anioła stróża/ Mocniej, dobitniej, sennymi obrazy. ,,On tak zły nie był, dawniej był człowiekiem;/ Powoli wreszcie zszedł aż na tyrana,/ Anioły Pańskie uszły, a on z wiekiem/ Coraz to głębiej wpadał w moc szatana./ Ostatnią radę, to przeczucie ciche,/ Wybije z głowy jak marzenie liche;/ Nazajutrz w dumę wzbiją go pochlebcę/ Wyżej i wyżej, aż go szatan zdepce... Kara, Los, Wizja, Żywioły,,Ci w niskich domkach nikczemni poddani/ Naprzód za niego będą ukarani;/ Bo piorun, w martwe gdy bije żywioły,/ Zaczyna z wierzchu, od góry i wieży,/ Lecz między ludźmi naprzód bije w doły/ I najmniej winnych najpierwej uderzy... Śmierć,,Usnęli w pjaństwie, w swarach lub w rozkoszy,/ Zbudzą się jutro --- biedne czaszki trupie!/ Spijcie spokojnie jak zwierzęta głupie,/ Nim was gniew Pański jak myśliwiec spłoszy,/ Tępiący wszystko, co w kniei spotyka,/ Aż dojdzie w końcu do legowisk dzika: Woda,,Słyszę! --- tam! --- wichry --- już wytknęły głowy/ Z polarnych lodów, jak morskie straszydła;/ Już sobie z chmury porobili skrzydła,/ Wsiedli na falę, zdjęli jej okowy;/ Słyszę! --- już morska otchłań rozchełznana/ Wierzga i gryzie lodowe wędzidła,/ Już mokrą szyję pod obłoki wzdyma;/ Już! --- jeszcze jeden, jeden łańcuch trzyma ---/ Wkrótce rozkują; --- słyszę młotów kucie..." PrzeczucieRzekł i postrzegłszy, że ktoś słucha z boku,/ Zadmuchnął świecę i przepadł w pomroku./ Błysnął i zniknął jak nieszczęść przeczucie,/ Które uderzy w serce, niespodziane,/ I przejdzie straszne --- lecz nie zrozumiane. 'KONIEC [USTĘPU]' - do rozważenia