Mickiewicz, Adam Droga do Rosji http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep Sekuła, Aleksandra Pigoń, Stanisław Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziadow-czesci-iii-ustep-droga-do-rosji Adam Mickiewicz, Dziady cz. 1-4, Czytelnik, Warszawa 1974 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2009-01-12 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1205.jpg White object: depth of field, kevin dooley@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1205 DCA.WL-R 3MN Adam Mickiewicz Dziadów części III Ustęp Droga do Rosji Podróż, RosjaPustynia, Natura, Żywioły, PrzestrzeńPo śniegu, coraz ku dzikszej krainie/ Leci kibitka jako wiatr w pustynie;/ Oko, PtakI oczy moje jako dwa sokoły/ Nad oceanem nieprzejrzanym krążą,/ Porwane burzą, do lądu nie zdążą,/ A widzą obce pod sobą żywioły,/ Nie mają kędy spocząć, skrzydła zwinąć,/ W dół patrzą, czując, że tam muszą zginąć. DziedzictwoOko nie spotka ni miasta, ni góry,/ Żadnych pomników ludzi ni natury;/ Ziemia tak pusta, tak niezaludniona,/ Jak gdyby wczora wieczorem stworzona./ A przecież nieraz mamut z tych ziem wstaje,/ Żeglarz przybyły z falami potopu,/ I mową obcą moskiewskiemu chłopu/ Głosi, że dawno stworzone te kraje/ I w czasach wielkiej Noego żeglugi/ Ląd ten handlował z azyjskimi smugi ---/ A przecież nieraz książka ukradziona/ Lub gwałtem wzięta, przybywszy z zachodu/ Mówi, że ziemia ta niezaludniona/ Już niejednego jest matką narodu./ Lecz nurt potopu szedł przez te płaszczyzny,/ Nie zostawiwszy dróg swojego rycia,/ I hordy ludów wyszły z tej ojczyzny,/ Nie zostawiwszy śladów swego życia;/ I gdzieś daleko na alpejskiej skale/ Ślad zostawiły stąd przybyłe fale,/ I jeszcze dalej, na Rzymu pomnikach,/ O stąd przybyłych mówią rozbójnikach. Bóg, Książka, SzatanKraina pusta, biała i otwarta/ Jak zgotowana do pisania karta ---/ Czyż na niej pisać będzie palec boski,/ I ludzi dobrych używszy za głoski,/ Czyliż tu skreśli prawdę świętej wiary,/ Że miłość rządzi plemieniem człewieczem,/ Że trofeami świata są: ofiary?/ Czyli też Boga nieprzyjaciel stary/ Przyjdzie i w księdze tej wyryje mieczem,/ Że ród człowieczy ma być w więzy kuty,/ Że trofeami ludzkości są: knuty? WiatrPo polach białych, pustych, wiatr szaleje,/ Bryły zamieci odrywa i ciska,/ Lecz morze śniegów wzdęte nie czernieje,/ Wyzwane wichrem powstaje z łożyska/ I znowu, jakby nagle skamieniałe,/ Pada ogromne, jednostajne, białe./ Czasem ogromny huragan wylata/ Prosto z biegunów; niewstrzymany w biegu,/ Aż do EuxinuEuxinus --- starożytna nazwa Morza Czarnego. równinę zamiata,/ Po całej drodze miecąc chmury śniegu;/ Często podróżne kibitki zakopie,/ Jak symum błędnych Libów przy Kanopie./ Powierzchnie białych, jednostajnych śniegów/ Gdzieniegdzie ściany czarniawe przebodły/ I sterczą na kształt wysp i lądu brzegów:/ To są północne świerki, sosny, jodły. Wieś, DomGdzieniegdzie drzewa siekierą zrąbane:/ Odarte i w stos złożone poziomy,/ Tworzą kształt dziwny, jakby dach i ścianę,/ I ludzi kryją, i zowią się: domy./ Dalej tych stosów rzucone tysiące/ Na wielkim polu, wszystkie jednej miary:/ Jak kitki czapek, dmą z kominów pary,/ Jak ładownice, okienka błyszczące;/ Tam domy rzędem szykowane w pary,/ Tam czworobokiem, tam kształtnym obwodem;/ I taki domów pułk zowie się: grodem. Chłop, RosjaninSpotykam ludzi --- z rozrosłymi barki,/ Z piersią szeroką, z otyłymi karki;/ Jako zwierzęta i drzewa północy,/ Pełni czerstwości i zdrowia, i mocy./ Dziedzictwo, DuchLecz twarz każdego jest jak ich kraina,/ Pusta, otwarta i dzika równina;/ I z ich serc, jako z wulkanów podziemnych,/ Jeszcze nie przeszedł ogień aż do twarzy,/ Ani się w ustach rozognionych żarzy,/ Ani zastyga w czoła zmarszczkach ciemnych ---/ Jak w twarzach ludzi wschodu i zachodu,/ Przez które przeszło tyle po kolei/ Podań i zdarzeń, żalów i nadziei,/ Że każda twarz jest pomnikiem narodu.Dusza, Oko/ Tu oczy ludzi, jak miasta tej ziemi,/ Wielkie i czyste --- i nigdy zgiełk duszy/ Niezwykłym rzutem źrenic nie poruszy:/ Nigdy ich długa żałość nie zaciemi;/ Z daleka patrząc, --- wspaniałe, przecudne;/ Wszedłszy do środka, --- puste i bezludne. Przemiana, WolnośćCiało tych ludzi, jak gruba tkanicatkanica --- tutaj: kokon otulający larwę.,/ W której zimuje dusza gąsienica,/ Nim sobie piersi do lotu wyrobi,/ Skrzydła wyprzędzie, wytczewytcze --- forma stpol., wytka. i ozdobi;/ Ale gdy słońce wolności zaświeci,/ Jakiż z powłoki tej owad wyleci?/ Czy motyl jasny wzniesie się nad ziemię,/ Czy ćma wypadnie, brudne nocy plemię? Dziedzictwo, WładzaNa wskroś pustyni krzyżują się drogi,/ Nie przemysł kupców ich ciągi wymyślił,/ Nie wydeptały ich karawan nogi;/ Car ze stolicy palcem je nakryślił./ Gdy z polską wioską spotkał się ubogą,/ Jeżeli trafił w polskich zamków ściany,/ Wioska i zamek wnet z ziemią zrównany./ I car ruiny ich zasypał --- drogą./ Dróg tych nie dojrzeć w polu między śniegi,/ Ale śród puszczy dośledzi je oko:/ Proste i długie na północ się wloką;/ Świecą się w lesie, jak w skałach rzek biegi. I po tych drogach któż jeździ? --- Tu cwałem/ Konnica wali przyprószona śniegiem,/ A stamtąd czarnym piechota szeregiem/ Między dział, wozów i kibitek wałem./ ŻołnierzTe pułki podług carskiego ukazu/ Ciągną ze wschodu, by walczyć z północą;/ Tamte z północy idą do Kaukazu;/ Żaden z nich nie wie, gdzie idzie i po co?/ Żaden nie pyta. Tu widzisz Mogoła/ Z nabrzmiałym licem, małym, krzywym okiem;/ A tam chłop biedny z litewskiego sioła,/ Wybladły, tęskny, idzie chorym krokiem./ Tu błyszczą strzelby angielskie, tam łuki/ I zmarzłą niosą cięciwę Kałmuki./ Urzędnik, Władza, Korzyść, Zbrodnia, Fałsz, Obcy, KradzieżIch oficery? --- Tu Niemiec w karecie,/ Nucąc Szyllera pieśń sentymentalną,/ Wali spotkanych żołnierzy po grzbiecie./ Tam Francuz gwiżdżąc w nos pieśń liberalną,/ Błędny filozof, karyjery szuka/ I gada teraz z dowódcą Kałmuka,/ Jakby najtaniej wojsku żywność kupić./ Cóż, że połowę wymorzą tej zgrai?/ Kasy połowę będą mogli złupić;/ I jeśli zręcznie dzieło się utai,/ Minister wzniesie ich do wyższej klasy,/ A car da order za oszczędność kasy. A wtem kibitka leci --- przednie straże/ I dział lawety, i chorych obozy/ Pryskają z drogi, kędy się ukaże,/ Nawet dowódców ustępują wozy./ Więzień, Tajemnica, PlotkaLeci kibitka; żandarm powoźnika/ Wali kułakiem, powoźnik żołnierzy/ Wali biczyskiem, wszystko z drogi zmyka,/ Kto się nie umknął, kibitka nań wbieży./ Gdzie? --- Kto w niej jedzie? --- Nikt nie śmie zapytać./ Żandarm tam jechał, pędzi do stolicy,/ Zapewne cesarz kazał kogoś schwytać./ ,,Może ten żandarm jedzie z zagranicy? ---/ Mówi jenerał. --- Kto wie, kogo złowił:/ KrólMoże król pruski, francuski lub saski,/ Lub inny Niemiec wypadł z cara łaski,/ I car go w turmie zamknąć postanowił;/ Może ważniejsza pochwycona głowa,/ Może samego wiozą JermołowaMoże samego wiozą Jermołowa --- W Rosji między ludem jest przekonanie, iż car może każdego innego króla wziąć w kibitkę. I w istocie nie wiemy, co by odpowiedziano w niektórych państwach feldjegrowi, który by przyjechał w podobnym celu. To pewna, iż Nowosilcow często powtarzał: ,,Nie będzie pokoju, póki nie zaprowadzimy w Europie takiego porządku, iżby nasz feldjeger mógł też same rozkazy w Wilnie, w Paryżu i w Stambule z tąż samą łatwością wykonywać". Odebranie rządów Gruzji jenerałowi Jermołów, którego imię u Rosjan było bardzo popularne, uważano za rzecz ważniejszą niż zwycięstwo nad jakim królikiem europejskim. Temu mniemaniu Rosjan dziwić się nie należy. Przypomnijmy, iż Jego Królewiczowska Mość książę Wirtemberski, oblegając z wojskami sprzymierzonymi Gdańsk, pisał do jenerała Rapp, iż jenerał rosyjski równy jest co do stopnia królowi i mógłby nosić ten tytuł, jeżeliby taka była wola cesarska. --- Ob. pamiętniki jenerała Rapp.. Kto wie! ten więzień, chociaż w słomie siedzi,/ Jak dziko patrzy! jaki to wzrok dumyJak dziko patrzy! jaki to wzrok dumy --- z tego szczegółu wolno wnosić, że więźniem tym jest Konrad.:/ Wielka osoba --- za nim wozów tłumy;/ To pewnie orszak nadwornej gawiedzi;/ A wszyscy, patrz no, jakie oczy śmiałe;/ Myśliłem, że to pierwsze carstwa pany,/ Że jenerały albo szambelany,/ Patrz, oni wszyscy --- to są chłopcy małechłopcy małe --- młodzież skazana w procesie filareckim.;/ Co to ma znaczyć, gdzie ta zgraja leci?/ Jakiegoś króla podejrzane dzieci"./ Tak z sobą cicho dowódcy gadali;/ Kibitka prosto do stolicy wali.