Czechow, Anton Złoczyńca A. W. Sekuła, Aleksandra Żurek, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Pozytywizm Epika Opowiadanie Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zloczynca http://polona.pl/item/612909/3/ Anton Czechow, Śmierć urzędnika, tłum. A. W., "Bibljoteka Groszowa", Warszawa, 1926 Domena publiczna - Anton Czechow zm. 1904 1975 xml text text 2009-03-20 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/zloczynca.pdf ISBN-978-83-288-0169-1 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zloczynca.html ISBN-978-83-288-1239-0 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/zloczynca.txt ISBN-978-83-288-2194-1 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/zloczynca.epub ISBN-978-83-288-3165-0 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/zloczynca.mobi ISBN-978-83-288-4251-9 ISBN application/x-mobipocket-ebook Pozytywizm https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7600.jpg At Eternity's Gate, Vincent van Gogh, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7600/ FS 1DTA 3MN Przed sądem zostaje postawiony Denis Grigoriew --- chłop oskarżony o niszczenie kolei. Mężczyzna odkręcał mutry od śrubek, co mogło doprowadzić do kolejowej tragedii. Zapytany jednak o powody tego postępowania, odpowiada, że mutry potrzebne są do robienia obciążników potrzebnych chłopom do łowienia ryb. Ta odpowiedź zdumiewa i wydaje się nie przekonywać oskarżycieli. Anton Czechow był jednym z najsłynniejszych rosyjskich nowelistów i dramatopisarzy, którego lata twórczości obejmują przede wszystkim drugą połowę XIX wieku. Znany przede wszystkim ze swoich ,,małych form literackich" o tematyce obyczajowej. Odtwarzał w nich obrazy z życia przeciętnych ludzi, głównie kupców, urzędników, ziemian. W jego utworach dominowały wątki społeczno-psychologiczne, nie stronił również od satyry. Jego twórczość dramatyczna od lat cieszy się zainteresowaniem reżyserów i jest wystawiana na deskach teatru w wielu krajach. Anton Czechow Złoczyńca ChłopPrzed sędzią śledczym stoi mały, niezwykle chudy chłopek w zgrzebnej koszuli i łatanych portkach. Jego zarośnięta, dziobata twarz i oczy, ledwo widoczne spoza gęstych, obwisłych brwi, mają wyraz posępnej surowości. Gęsta, splątana, dawno nie czesana czupryna nadaje jeszcze więcej surowości jego twarzy. --- Denis Grigoriew! --- zaczyna sędzia --- podejdź bliżej i odpowiadaj na moje pytania. Siódmego lipca dróżnik kolejowy Akinfow, obchodząc rano tor, schwytał cię na odkręcaniu muterkimuterka (zdr.), własc. mutra --- nakrętka na śrubę., którą przymocowuje się szynę do podkładu. Oto ta muterka. Z nią cię zatrzymał. Czy tak było? --- Czego? --- Czy tak było, jak mówi Akinfow? --- Wiadoma rzecz, że było. --- Dobrze, a po cóż odkręcał? --- Czego? --- Daj spokój z tym ,,czego", a odpowiadaj na pytania: po coś odkręcał? --- Gdyby nie była potrzebna, to bym nie odkręcał --- odpowiada ochrypniętym głosem Denis, patrząc na sufit. --- Na co ci była potrzebna muterka? --- Muterka? My z nich robimy ciężarki. --- Kto to --- my? --- My, naród... To jest chłopi Klimowscy. --- Słuchaj, nie udawaj idioty i mów do rzeczy. Po co kłamać o jakichś ciężarkach? --- Nigdy nie kłamałem, a teraz od razu niby kłamię... --- mruczy Denis, mrugając oczyma. --- Czyż można bez ciężarka, panie sędzio? Jeżeli osadzi się na haczyku żywca, to czyż pójdzie na dno bez ciężarka? Kłamię... --- uśmiecha się Denis. --- A po kiego diabła żywiec, jeżeli będzie na powierzchni pływał! Okuń, szczupak, miętus zawsze się na dnie łowią, a na powierzchni to tylko wyrozubwyrozub --- ryba z rodziny karpiowatych. i to bardzo rzadko. W naszej rzece go nie ma... Ta rybka wymaga dużej przestrzeni. --- Ale co ty mi o jakimś wyrozubie opowiadasz. --- Czego? A przecież się pan sam pyta! U nas i panowie tak łowią. Najmniejszy dzieciak nie będzie łowił bez ciężarka. Kto nie ma pojęcia --- ten, rozumie się, i bez ciężarka łowi. Na głupców nie ma rady. --- Więc mówisz, że odkręciłeś tę mutrę, żeby zrobić z niej ciężarek? --- A dla czego innego? Nie dla zabawki przecież. --- Ale na ciężarek mogłeś wziąć ołów, kulę... gwóźdź jakiś. --- Ołowiu na drodze się nie znajdzie, trzeba kupić, a gwóźdź się nie nadaje. Lepszego, jak mutramutra --- nakrętka na śrubę., nie ma... I ciężka, i dziurkę ma. Głupiec, Głupota, Niebezpieczeństwo, Morderstwo--- Udajesz głupca! Jakbyś się wczoraj urodził albo z nieba spadł. Czyż nie rozumiesz, ośla głowo, do czego prowadzi takie odkręcanie? Gdyby dróżnik nie spostrzegł, pociąg by się wykoleił, ludzie by się pozabijali. Ty byś ludzi zabił! --- Niech Bóg broni, panie sędzio! Po co ludzi zabijać!? Czyż my --- to nie chrzczeni albo zbóje jacyś! Bogu dzięki, żyliśmy, panie dobry, dotychczas i nie tylko nie zabijaliśmy, ale ani nam to na myśl nie przychodziło. Niech nas Matka Boska broni!... Co pan mówi! --- A od czego, według ciebie, bywają katastrofy kolejowe? Odkręć dwie-trzy mutry --- i gotowa katastrofa! Denis uśmiecha się i niedowierzająco mruży oczy. --- Ho! Od wielu lat już cała wieś odkręca mutry i chwała Bogu, nic się nie stało, a teraz od razu --- katastrofa... zabójstwo... Gdybym szynę zabrał albo, dajmy na to, kłodę w poprzek położył --- wtedy, ma się rozumieć, pociąg by się przewrócił, ale mutra --- wielka rzecz! --- Zrozumże nareszcie --- mutrami szyna jest przymocowana do podkładów! --- To my rozumiemy... Przecież nie wszystkie odkręcamy... Zostawiamy... Nie po głupiemu robimy... rozumiemy. --- Denis ziewa i robi znak krzyża. --- W zeszłym roku wykoleił się pociąg --- mówi sędzia śledczy. --- Teraz rozumiem, dlaczego... --- Co takiego? --- Teraz, powiadam, rozumiem, dlaczego w zeszłym roku pociąg się wykoleił... Rozumiem! --- Na to wykształceni jesteście, dobrodzieje nasi, żeby rozumieć. Bóg wiedział, komu dać rozum... Pan też rozpatrzył, co i jak, a ten dróżnik, prosty chłop, bez wszelkiego rozumu, łapie za halz i ciągnie. Przedtem rozpatrz --- a potem ciągnij. Wiadoma rzecz --- chłop i chłopski rozum... Niech pan, z łaski swojej, zapisze także, że mi dwa razy dał w zęby i w pierś uderzył. --- Przy rewizji znaleziono u ciebie jeszcze jedną mutrę... Tę --- kiedy i w jakim miejscu odkręciłeś? --- To pan o tej mutrze, co leżała pod czerwoną skrzynką? --- Nie wiem, gdzie leżała, tylko znaleźli ją u ciebie. Kiedyś ją odkręcił? --- Ja jej nie odkręcałem, tylko dostałem ją od Ignaca, syna Siemiona. To ja o tej, co pod skrzynką, a tę, co była w sankach, na dworze, tośmy ją razem z Mitrofanem odkręcali. --- Z jakim Mitrofanem? --- Z Mitrofanem Pietrowem... Czyż pan o nim nie słyszał? Sieci u nas robi i panom sprzedaje. Tych muter potrzeba jemu niemało. Na każdą sieć z dziesięć sztuk. Kara, Sprawiedliwość, Sąd--- Posłuchaj, paragraf tysiąc osiemdziesiąty pierwszy ustawy karnej mówi: ,,Za każde świadome uszkodzenie kolei żelaznej, jeżeli ono naraża na niebezpieczeństwo idący po torze pociąg i jeżeli winowajca wiedział, że skutkiem tego może być nieszczęście... --- Rozumiesz? Wiedział! A ty nie mogłeś nie wiedzieć do czego prowadzi to odkręcanie... --- zostaje skazany na zesłanie do katorgi." --- Rozumie się, pan lepiej wie... Myśmy ludzie ciemni... czy my co rozumiemy? --- Wszystko rozumiesz! Kłamiesz, udajesz! --- Po co kłamać? Niech się pan spyta we wsi, jeżeli pan nie wierzy... Bez ciężarka tylko ukleję się łowi; nie ma marniejszej ryby od kiełbia, a i ten nie da się wziąć bez ciężarka. --- Jeszcze o wyrozubie opowiadaj! --- uśmiecha się sędzia. --- Wyrozuba u nas nie ma. Zarzucamy wędkę bez ciężarka na powierzchnię --- na karpia, ale rzadko bierze. --- No, cicho... Następuje milczenie. Denis przestępuje z nogi na nogę, patrzy na stół, pokryty zielonym suknem i gwałtownie mruga oczyma, jakby widział nie sukno, lecz słońce. Sędzia śledczy coś prędko pisze. --- Mogę odejść? --- pyta Denis po krótkim milczeniu. --- Nie. Muszę cię zaaresztować i odesłać do więzienia. Denis przestaje mrugać i podniósłszy swe gęste brwi, pytająco patrzy na urzędnika. --- Jak to, do więzienia? Wasza Wielmożności! Ja nie mam czasu, muszę na jarmarku odebrać trzy ruble za sadło. --- Milczeć, nie przeszkadzać! --- Do więzienia... Gdyby było za co, to bym poszedł, a tak, ni stąd, ni zowąd... Za co?... Przecież nie kradłem, ani się nie biłem... A jeżeli wedle podatków, to niech pan nie wierzy wójtowi. Sumienia nie ma ten wójt. --- Milczeć! --- Ja i tak milczę --- mruczy Denis. --- A wobec tego, co wójt nazmyślał w raporcie, to gotów jestem przysiąc. Jest nas trzech braci: Jegor, ja i... --- Przeszkadzasz mi... Hej, Semionie! --- krzyczy sędzia. --- Wyprowadzić go! --- Jest nas trzech braci --- mruczy Denis, podczas kiedy dwóch tęgich żandarmów bierze go i wyprowadza. --- Brat za brata nie odpowiada... Kuźma nie płaci, a ty, Denisie, odpowiadaj... Sędziowie!... Umarł nieboszczyk pan generał --- Panie, świeć nad jego duszą! --- on by wam, sędziom, pokazał... Trzeba sądzić z rozumem, a nie byle jak... Cóż, bij, jeżeli jest za co, ale wedle sumienia...