Czechow, Anton Dzieło sztuki A. W. Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Pozytywizm Epika Opowiadanie Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dzielo-sztuki http://polona.pl/item/612909/3/ Anton Czechow, Śmierć urzędnika, tłum. A. W., "Bibljoteka Groszowa", Warszawa, 1926 Domena publiczna - Anton Czechow zm. 1904 1975 xml text text 2009-03-20 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/dzielo-sztuki.pdf ISBN-978-83-288-0148-6 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dzielo-sztuki.html ISBN-978-83-288-1218-5 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/dzielo-sztuki.txt ISBN-978-83-288-2173-6 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/dzielo-sztuki.epub ISBN-978-83-288-3144-5 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/dzielo-sztuki.mobi ISBN-978-83-288-4230-4 ISBN application/x-mobipocket-ebook Pozytywizm https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7634.jpg Henry G. Marquand, John Singer Sargent, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7634/ FS 1DTA 3MN Do doktora Koszelkowa zgłasza się Sasza, młody mężczyzna. Okazuje się, że doktor uratował mu kiedyś życie, gdy ten ciężko chorował. Sasza i jego matka chcą się odwdzięczyć --- są bardzo biedni, zajmują się skupowaniem starych figur z brązu, więc decydują się jedną z nich podarować doktorowi. Przedstawia ona jednak scenę na tyle frywolną i wyuzdaną, że Koszelkow decyduje sie pozbyć prezentu. Anton Czechow był jednym z najsłynniejszych rosyjskich nowelistów i dramatopisarzy, którego lata twórczości obejmują przede wszystkim drugą połowę XIX wieku. Znany przede wszystkim ze swoich ,,małych form literackich" o tematyce obyczajowej. Odtwarzał w nich obrazy z życia przeciętnych ludzi, głównie kupców, urzędników, ziemian. W jego utworach dominowały wątki społeczno-psychologiczne, nie stronił również od satyry. Jego twórczość dramatyczna od lat cieszy się zainteresowaniem reżyserów i jest wystawiana na deskach teatru w wielu krajach. Anton Czechow Dzieło sztuki Trzymając pod pachą paczkę, owiniętą w Nr. 223 ,,Wiadomości Giełdowych", wsunął się Sasza Smirnow do gabinetu doktora Koszelkowa. --- Ach, cóż za miły gość! --- zawołał doktor. --- Jakże się czujemy? Co pan powie nowego? Sasza mrugnął oczyma, przyłożył rękę do serca i drżącym głosem zaczął: --- Mama się kłania i pozdrawia... Jestem jej jedynakiem i pan uratował mi życie, wyleczył z niebezpiecznej choroby... Nie wiemy, doprawdy, jak panu dziękować... --- Dosyć już, dosyć --- bronił się doktor, nie posiadając się z radości. --- Uczyniłem tylko to, co każdy inny uczyniłby na moim miejscu. --- Jestem jedynakiem i pan uratował mi życie... Jesteśmy ludzie biedni i oczywiście, nie możemy opłacić pańskiego trudu i... bardzo nam wstyd, panie doktorze, chociaż jednak mama i ja... jedyny syn... usilnie prosimy przyjąć w dowód wdzięczności... tę rzecz, która... Rzecz bardzo cenna, ze starego brązu... dzieło sztuki. --- Niepotrzebnie --- bronił się doktor --- no, i po cóż mi to? --- Nie, niech pan doktor nam nie odmawia --- bełkotał Sasza --- rozwijając paczkę. --- Odmową obraziłby pan i mamę, i mnie... Rzecz bardzo ładna... ze starego brązu... Mamy ją jeszcze po ojcu nieboszczyku i przechowywaliśmy jak najdroższą pamiątkę. Ojciec mój skupował stare brązy i sprzedawał amatorom. Teraz ja z mamusią zajmujemy się tym samym... Sasza rozwinął papier i z dumą postawił przedmiot na stole. Był to nieduży kandelabr ze starego brązu kunsztownej roboty. Wyobrażał grupę: na piedestale stały dwie postacie kobiece w strojach Ewy, w pozach, dla opisu których brak nam śmiałości. Postacie uśmiechały się zalotnie i sprawiały w ogóle takie wrażenie, że można by sądzić, że gdyby nie obowiązek podtrzymywania świecznika, zeskoczyłyby z piedestału i zrobiłyby w pokoju coś takiego, o czym nawet myśleć nie wypada. Spojrzawszy na ten dar, doktor podrapał się z lekka za uchem i potarł nos. --- Tak, rzecz naprawdę prześliczna --- wybełkotał --- ale jakby to powiedzieć, nie tego... trochę zanadto nieliteracka... To już nie dekolt, lecz licho wie, co takiego... --- Panu się to nie podoba? --- Sam wąż-kusiciel nie wymyśliłby nic gorszego... Przecież postawić na stole taką... tego... fantasmagorię, znaczyłoby całe mieszkanie zapaskudzić. --- Jak pan dziwnie sądzi o sztuce --- obraził się Sasza. --- Przecież to dzieło sztuki, niech się pan przyjrzy. Tyle w tym piękna, że duszę opanowuje niezwykłe uczucie i łzy duszą w gardle. Patrząc na tak piękną rzecz, zapomina się o wszystkim na ziemi. Niech pan zwróci uwagę, jak wiele w tym ruchu ekspresji... --- Wszystko to doskonale rozumiem --- przerwał doktor --- ale niech pan sam osądzi: u mnie tu przecież dzieciaki biegają, bywają damy... --- Oczywiście, patrząc na to piękne dzieło sztuki z punktu widzenia tłumu --- rzekł Sasza --- przedstawi się ono zupełnie w innym świetle. Ale niech pan doktor stanie ponad tłumem, tym bardziej, że odmowa głęboko zasmuciłaby mnie i mamusię. Jestem jedynakiem, pan uratował mi życie... Oddajemy panu najdroższą naszą rzecz i... żałuję tylko, że nie ma pary do tego pięknego kandelabra. --- Dziękuję bardzo, jestem szczerze wdzięczny... Proszę kłaniać się mamusi, ale naprawdę, niech pan osądzi, u mnie tu dzieciaki biegają, damy bywają. Zresztą, niech zostanie, pan tego i tak nie zrozumie. --- I tłumaczyć nie warto --- ucieszył się Sasza. --- Niech pan ten kandelabr tutaj postawi, tutaj, koło wazonu. Jaka szkoda, że nie ma pary! Jaka szkoda! Do widzenia, panie doktorze. Po wyjściu Saszy, doktor długo drapał się za uchem i rozmyślał. ...Rzecz doskonała, ani słowa --- myślał --- wyrzucić --- szkoda... a zostawić u siebie --- niemożliwe... Hm... To dopiero łamigłówka! Komu by ją podarować? Po długim namyśle przypomniał sobie dobrego znajomego, adwokata Uchowa, któremu był winien za prowadzenie sprawy. ...Doskonale --- pomyślał doktor. --- Jemu, jako przyjacielowi, nie wypada wziąć ode mnie pieniędzy, więc będę zupełnie w porządku, jeżeli mu coś zaniosę. Odwiozę mu to paskudztwo, jest nieżonaty, lekkomyślny... Bez zwłoki przeto doktor ubrał się i pojechał z kandelabrem do Uchowa. --- Jak się masz, przyjacielu --- rzekł, zastawszy adwokata w domu... --- Przyszedłem podziękować ci za twoją pracę. Nie chcesz pieniędzy, to przynajmniej weź to. Przepiękna rzecz. Ujrzawszy świecznik, adwokat wpadł w nieopisany zachwyt. --- A to dopiero! --- zaśmiał się. --- Niech ich diabli! Że też ludzie wymyślą coś podobnego. Nadzwyczajne! Zachwycające! Skąd ci to wydostał? --- Wyraziwszy swój zachwyt, adwokat spojrzał lękliwie na drzwi, powiedział: --- Tylko, bracie, zabieraj swój prezent. Nie mogę tego przyjąć. --- Dlaczego? --- przeląkł się doktor. --- A dlatego... U mnie tu bywa matka, klienci... nawet przed służącą byłoby mi wstyd. --- Nie, nie, nie... nie myśl nawet o odmowie, to byłoby świństwo. Obraziłbym się. --- Żeby choć zamazane było albo listki figowe poprzyczepiane... Ale doktor machnął rękami, wybiegł szybko z mieszkania przyjaciela i zadowolony, że mu się udało pozbyć przedmiotu, pojechał do domu. Po jego wyjściu, adwokat obejrzał świecznik, obmacał go ze wszystkich stron i podobnie, jak doktor, długo łamał sobie głowę, co zrobić z podarunkiem. ...Rzecz prześliczna --- myślał --- wyrzucić --- szkoda, a trzymać u siebie --- nieprzyzwoicie. Najlepiej komuś podarować... O, zaniosę ją dziś wieczorem komikowi Szaszkinowi. Lubi, kanalia, takie rzeczy, a dziś nawet jest jego benefis... Uchow zrobił, jak postanowił. Wieczorem kandelabr, starannie owinięty, wręczony został Szaszkinowi. Przez cały wieczór w garderobie komika było pełno mężczyzn, którzy przychodzili oglądać prezent. Cały czas słychać było w garderobie hałas i śmiech, podobny do rżenia koni. Jeżeli do drzwi zbliżała się która z aktorek i pytała: --- ,,Czy można?" --- natychmiast dawał się słyszeć ochrypnięty głos komika: --- ,,Nie, nie, jestem nieubrany!" Po przedstawieniu komik wzruszył ramionami i mówił: --- Gdzież ja to świństwo podzieję? U mnie przecie artystki bywają. Fotografię --- to jeszcze do szuflady schować można, a z tym?... --- A niech pan sprzeda --- poradził fryzjer. --- Tu niedaleko mieszka jedna staruszka, która kupuje stare brązy. Spytać się tylko trzeba o Smirnową, ją tam każde dziecko zna. Komik usłuchał... W dwa dni później doktor Koszelkow siedział w swym gabinecie i przyłożywszy palec do czoła, rozmyślał o kwasach żółciowych --- nagle otworzyły się drzwi i do pokoju wpadł Sasza Smirnow. Uśmiechał się i cała jego postać promieniała szczęściem. W ręku trzymał coś owiniętego w gazetę. --- Panie doktorze --- zaczął, nie mogąc złapać tchu. --- Niech pan sobie wystawi moją radość. Udało nam się znaleźć parę do pańskiego kandelabra. Mamusia tak się ucieszyła. Jestem jej jedynym synem. Pan mi uratował życie... I Sasza, drżąc z wdzięczności, postawił przed doktorem świecznik. Doktór otworzył usta, chciał coś powiedzieć, ale nie powiedział nic: mowę mu odjęło...