Cudna, Łaja Dziewczynka z chlebem text Świetlik, Maria Choromańska, Paulina 2023-06-27 2020 Fundacja Wolne Lektury pol https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/cudna-dziewczynka-z-chlebem Domena publiczna - Łaja Cudna Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (https://www.wolnelektury.pl). Dołożyliśmy wszelkich starań, żeby ustalić aktualną tożsamość i dokładną datę śmierci autorki, ale nie było to możliwe. Przyjmujemy, że utwór ten jest w domenie publicznej — bądź autorka zmarła 70 lub więcej lat temu, bądź pierwsze rozpowszechnienie nastąpiło 70 lub więcej lat temu, a brak danych o tożsamości (imieniu i nazwisku zmienionym w czasie wojny, po niej, lub przyjętym po emigracji) każe traktować te utwory jako pisane przez autora, którego twórca nie jest znany (Art. 36(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r.). Jeżeli ktokolwiek posiada informacje o tożsamości i/lub dokładnej dacie śmierci autorki, bardzo prosimy o kontakt. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury. Współczesność Liryka Wiersz Tango łez śpiewajcie muzy, pod red. B. Keff, wyd. Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringebluma, 2012. https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7375.jpg Żydowska rodzina nad jez. Nawarja w pobliżu Lwowa, autor nieznany (ze zbiorów Biblioteki Kongresu), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7375/ Sekuła, Aleksandra DCC 1DTP 3MP Łaja Cudna Dziewczynka z chlebem ew. do zmiany ZABIJE -> zabije do rozważenia usunięcie nawiasów [na] w tekście i na końcu [...] Wstawiłam znaki opuszczenia - takie same w środku tekstu i na końcu. Zachowajmy nawiasy kwadratowe dla słów niepewnych. Zabawa, DzieckoMiała pięć lat (mniej więcej), powiem wam, na pewno lubiłaby się bawić piłką i laleczką ---/ między krasnoludkami być śpiącą królewną ---/ «tym łobuzem» tatusia --- mamusi córeczką --- / zajadać czekoladki i pić słodkie mleczko / i czasem być niegrzeczna, a nawet i psotna./ GettoMiała pięć lat (mniej więcej) i mieszkała w getciegetto --- wydzielona część miejscowości, zamieszkała przez ludność jednej grupy, np. etnicznej; w kontekście Zagłady na ziemiach polskich: wydzielona, najczęściej zamknięta część miasta lub miasteczka, utworzona przez nazistów dla odizolowania osób pochodzenia żydowskiego od reszty polskiego społeczeństwa w ramach polityki antyżydowskiej. Na terenie Polski Niemcy utworzyli ok. 600 gett, m.in. w Warszawie, we Lwowie (gdzie w czasie wojny przebywała autorka), Łodzi, Białymstoku, Przemyślu, Radomiu, Rzeszowie czy Tarnowie; pierwsze powstało w Piotrkowie Trybunalskim już w październiku 1939, kolejne w 1940 i 1941. Getta na terenach wschodniej Polski zaczęto tworzyć w połowie 1941 po zajęciu tego obszaru przez Rzeszę po ataku na dotychczasowego sojusznika, Związek Radziecki. Getta były tworzone przez nazistów, by odizolować i kontrolować ludność pochodzenia żydowskiego i przygotować do ,,dalszego wydalenia" (wstępnie naziści rozważali utworzenie rezerwatu na Lubelszczyźnie lub na Syberii, przesiedlenie na Madagaskar). Dlatego z czasem ludność z gett w małych miejscowościach była deportowana do większych skupisk, położonych w pobliżu linii kolejowej. Niemcy nakazali mieszkańcom gett utworzenie Rad Żydowskich (niem. Judenrat) i służby porządkowej. Judenraty miały odpowiadać za wypełnianie nazistowskich nakazów. Jednocześnie ograniczyli kontakty z zewnętrzną częścią miasta, ściśle kontrolując dostawy żywności, lekarstw itd. W konsekwencji wywołali głód, falę chorób, w tym tyfusu. Zagęszczenie prowadziło też do takich patologii jak korupcja. Mieszkańców getta wykorzystywali do przymusowej pracy w zakładach mieszczących się w gettach lub poza jego obrębem. W drugiej połowie 1941 Niemcy rozpoczęli planowanie i przygotowania do ludobójstwa Żydów (tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej). W ciągu kolejnych miesięcy mieszkańcy gett byli stopniowo deportowani do obozów zagłady lub mordowani w masowych egzekucjach. W różnych częściach dawnej Polski deportacje i egzekucje trwały od 1941 do 1944 (jako ostatnie zlikwidowano getto w Łodzi w sierpniu tego roku). Likwidacje gett spotykały się z różnymi formami oporu, najbardziej zorganizowaną formę miały powstania w getcie warszawskim i białostockim, ale w dziesiątkach innych Żydówki i Żydzi stawiali nazistom zbrojny opór. Z powodu przeważających sił nazistów, bardzo ograniczonego dostępu do broni i przy braku znaczącego zbrojnego wsparcia polskiego podziemia, wszystkie zostały rozbite. rejestrowana, jako / «osoba samotna», co prawda «przy rodzinie», w szopie, przy klozecie --- / między paką na węgiel a paką na śmiecie./ Miała pięć lat (mniej więcej) i więcej? nie więcej./ ŚmiechPrzedwczoraj jeszcze mogła rozporządzać śmiechem ---/ Lecz komuś tam przeszkadzał ten jej śmiech dziecięcy ---/ «Ni przypiął, ni przyłatał». Dzisiaj śmiech jest grzechem ---/ Skarcił ją ostro, spojrzał i odszedł z pośpiechem. No i Piesmiała psa jeszcze. Nazywał się Ciapuś./ Pieściła go, jak dziecko, skakał jej na szyję ---/ Szczekał. Szeptała: cicho, bo idzie gestapuśgestapuś --- tu: członek Gestapo (niem. Geheime Staatspolizei, pol. Tajna Policja Państwowa), czyli tajnej policji III Rzeszy. Rolą Gestapo było zwalczanie tych, którzy mogli przeszkodzić w utrzymaniu nazistów przy władzy lub wprowadzaniu ich polityki w życie. Przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze Gestapo uznane zostało za organizację zbrodniczą. W czasie wojny funkcjonariusze Gestapo pełnili różne funkcje, przeprowadzali aresztowania i przesłuchania, stosując tortury i przemoc wobec osób podejrzanych, m.in. z ruchów oporu w Niemczech i krajów okupowanych. Byli częścią grup operacyjnych (niem. Einsatzgruppen), które zajmowały się mordowaniem osób uznanych za wrogo nastawione do nazistów, a także masowym mordowaniem Żydów na terenach wschodniej Polski i dzisiejszych terenach Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi, Ukrainy, Rosji i in. Koordynowali także deportacje osób żydowskich do gett i obozów. ---. / on nie pożera piesków --- ale cię ZABIJE./ Pies przestał głośno szczekać, czasem cicho wyje./ GettoMiała pięć lat (mniej więcej) i już pracowała./ --- «Życie drogie», «co zrobić?», «nic nie kapnie z nieba»./ Tuliła się do paki z węglem i kostniała ---/ rano myła nocniki i klozet, bo trzeba «zarobić na ten kącik i kawałek chleba»./ Szła do miasta w momencie, gdy z getta trójkami wojskowymi w szeregu człapali cywile./ Więc chytrze się przemknąwszy między szeregami wpada między stragany, wozy i badyle./ Drogo nieraz okupić trzeba takie chwile./ GłódMiała pięć lat (mniej więcej) zawszona, cuchnąca --- / pukała lekko, ledwo --- do drzwi cudzych matek ---/ Z głodu osłabła, z zimna i ze strachu drżąca stłumionym szeptem prosiła o datek:/ «kawałek chleba», «szklankę herbaty» lub «szmatek»./ Miała pięć lat (mniej więcej) już mogła handlować,/ Więc ktoś jej dał «na komis» dwadzieścia pięć «krówek»./ GettoMogła się w razie czego w byle dziurkę schować ---/ Getto takie maleńkie --- a tyle kryjówek ---/ Ludzie, którzy tam żyją --- podobni do mrówek. Czasem w takiej kryjówce żyła «własnym mitem»./ Tworzył chwile radości błyszczący papierek./ Rozwinie go ostrożnie, westchnąwszy z zachwytem/ i w ekstazie --- --- --- --- poliże «troszkę» ten cukierek,/ nie zdając sobie sprawy z naiwnych szacherekszacherka --- oszustwo.. I zawinąwszy znowu, układa w pudełku i sprzedaje «na sztuki» małym dzieciom w getcie ---/ Zapominając szczerze wśród gwaru i zgiełku, / że jest «stara kupcowa», nie wypada przecie ---/ Radość? tu? chce koniecznie? Niech robi w sekrecie. Miała pięć lat (mniej więcej) i usta w podkowę ---/ Ktoś dał jej kilo chleba --- całe --- jakiś człowiek,/ nie widział wszy jak pęczakpęczak --- gruba kasza z całego ziarna zboża (jęczmienia), pozbawionego łuski., co lazła po głowie, / tylko łzę, która również wypełzła spod powiek ---/ (szepnął sobie cichutko: przekleństwo, a to [...] [wiek] [...][...] --- w ten sposób oznaczone są miejsca, w których rękopis lub maszynopis był nieczytelny. Wyrazy ujęte w nawiasy kwadratowe to domyślne lub możliwe warianty odczytania słowa, zasugerowane przez Bożenę Keff, redaktorkę wydania źródłowego: Tango łez śpiewajcie Muzy. Poetyckie dokumenty Holokaustu (Warszawa 2012).)./ Wesz i łza --- zestawienie --- obydwie zuchwałe ---/ i obrzydliwe verbotenverboten (niem.) --- w znaczeniu, zakaz, zabronione; jak w informacji o zakazie: Zabronione jest opuszczanie getta.. Było bardzo ślisko./ Buty jak «kacabany»kacabany --- prawdop. gwarowe określenie dużych, niewygodnych butów, buciory., nóżki takie małe./ Szła ostrożnie do getta --- już jest tuż --- już blisko./ Niesie chleb --- bo tam czeka [na] nią głodne psisko./ ŚmierćStrzał: HaltHalt (niem.) --- stój.! halt! JudeskindJudeskind (niem.) --- żydowskie dziecko.! Halt! / staje i znów słyszy:/ Śmiech: RausRaus (niem.) --- precz.! wegweg (niem) --- won, precz.! weg! raus!/ biegnie, ledwo dyszy./ Strzał: Halt! halt! Judeskind! Halt! / staje. Znów to samo./ Śmiech: Raus! weg! raus! weg!/ biegnie! mamo --- --- --- mamo --- --- --- / Strzał: Halt! halt! Judeskind! Halt! / staje --- sino blada --- / Śmiech: Raus! weg! weg! raus! / biegnie i upada./ Strzał: Weg! weg! schnellschnell (niem.) --- szybko.! Strzał! Strzał! Strzał! okrutna podnieta. / Zrywa się. Biegnie. Pada u samych bram getta. / [...]