Jasieński, Bruno Miasto http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/but-w-butonierce Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Dwudziestolecie międzywojenne Liryka Wiersz sylabotoniczny Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/but-w-butonierce-miasto http://polona.pl/item/803535/4/ Bruno Jasieński, But w butonierce, wyd. Klub Futurystów "Katarynka", Warszawa, 1921 Domena publiczna - Bruno Jasieński zm. 1938 2009 xml text text 2009-02-23 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/401.jpg belle, 416style@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/401 DCC.WL-D1 3MR do sprawdzenia strofy Bruno Jasieński But w butonierce Miasto Syntezja 1.kropki do wyrzucenia? Noc zimna./ Zła./ Przejmująca. Czarniawa. Chłodnista./ Nie widać ani źdźbła./ Deszcz leje, jak z cebra./ Na rogu policjant-statysta/ Pod połę karabin podebrał,/ Otulił się ceratowym płaszczem/ Chodzi wolno, błyszczący, jak widmo,/ Deszcz mu spływa z kaptura na oczy./ Po twarzy go chlaszcze./ Moczy./ Bębni po ceracie woda./ Raz... raz... pach-pach-pach... raz.../ Woda.../ Eh, czas!!/ Psa wygonić szkoda!/ Bieda nadałaż!/ Bębni, bębni po ceracie woda./ Brzęczy cicho podwiązany pałasz./ Deszcz... deszcz... deszcz... po butach chlupie.../ Chodzi wolny, zziębnięty, miarowy,/ Zatrzymując się przy każdym słupie/ Posterunkowy. Z dalekiego czarnego zaułka/ Zawarczało --- zadudniło --- zajękło./ Zabłysnęły dwa czerwone kółka./ Wynurzyło się spóźnione auto./ Pędzi, pędzi środkiem, jak burza./ Przeleciało z hukiem po kałużach,/ Obryzgało od butów do głowy,/ Zostawiło w nosie swąd niezdrowy/ I na wargach smak kwaśny, jak ocet./ Jeszcze z dala się trąbką rozlega.../ --- Też diabeł dał to!/ --- Będzie się włóczył po nocy!/ --- Elegant! A tam znów dwóch./ Wzięli się pod ręce./ Zachlapani po brzuch./ Dobrze cięci./ Idą prosto środkiem ---/ Nie skręcą./ Brzuchy naprzód wypięli, jak tanki./ Tylko patrzeć zrobią burdę. Na rogu dom./ Jasno oświetlony./ Różowe firanki./ Ciepło. Przytulnie. ---/ Burdel. 2. Na dole w dużej, oświetlonej sali/ Z pluszowych bordo mebli pokrowce zdjęte./ Dwaj młodzieńcy, jeden starszy/ Czekali./ Wszystkie panienki zajęte./ Siedzą mroczni. Milczą./ Noc ciemna. Dżdżysta./ Pali się elektryczny żyrandol./ Na pianinie student jurysta/ Gra powolnie, rozmarzająco/ Farandolle.../ I pada deszcz.../ Eh, życie!.. 3. Jak grywałem ja ci, Stasiu,/ Griega, Mussorgskiego,/ Powiedziałaś ty mi, Stasiu,/ --- Nie klej naiwnego. ---/ Oj, Stasiu, Stasiu,/ Nie klej naiwnego. Jak czytałem ja ci, Stasiu,/ Błoka z Tetmajerem,/ Powiedziałaś: --- Kup mi lepiej/ Kapelusz z rajerem. ---/ Oj, Stasiu, Stasiu,/ Kapelusz z rajerem. Jak uczyłem ja cię, Stasiu,/ Składni, Geografii,/ Powiedziałaś: --- Chciałbyś darmo./ Każdy tak potrafi. ---/ Oj, Stasiu, Stasiu,/ Każdy tak potrafi... 4. Za portierą,/ Po schodkach,/ Na górze/ Zabiegały przyśpieszone kroki.../ Głosy... Głosy... Gwar... Rumot... Stąpania.../ Co?.. Policja?.. Obława?.. Rewident?../ Niee. Nic, nic./ Maleńki incydent.../ Z pokojów wychylają się goście przygodni./ Przysłuchują się.../ Skandal poczuli./ Na korytarzu stoi łysy staruszek/ Bez spodni/ I krzyczy./ Dziewczyna rozczochrana, w koszuli,/ Wtuliła się w kąt za schody ---/ Jęczy:/ --- Nie mogę już.../ --- On mnie zamęczył... ---/ Staruszek zaspany/ Mruga w świetle oczkami szklistymi od sadła/ I krzyczy wkółko:/ --- Trzymajcie ją! Trzymacie!../ --- Ona mnie okradła!... ---/ --- Co-o?.. Kto pana okradł? Gdzie pana okradli?!/ --- Pijany! Wariat!.../ --- U nas jeszcze nie było wypadku... ---/ Ucichło. Ucichło./ W czarnej nocy gdzieś dzwonił telefon:/ --- Halloo! Dziewiąty komisariat... --- 5. Deszcz mży. Zacina./ Chłodny. Miarowy./ Moknie na rogu/ Posterunkowy./ Naciągnął kaptur./ Okrył się płaszczem./ Deszcz go natrętny/ Po twarzy chlaszcze.../ I gwiżdże wiatr... Z czarnego gardła ulicy,/ Z samego spektrum/ Z sykiem rozdarł ciemności/ Żółty reflektor./ Szeleści woda./ Wicher powiał./ Pędzi karetka pogotowia./ Wymościła światłem drogę./ Widno.../ Pędzi cicho, bez szelestu./ Węszy po ulicach,/ Jak widmo./ Gdzie?.. Gdzie?.. Może tu?../ Tuu --- tuu --- tuu... 6. Znowu ucichło./ Deszcz lunął gęstszy./ Zegar na wieży wybił trzy./ W imię Ojca i Syna!!/ A to co!?../ Na skręcie ulic/ Lampy migocą./ Lampy. Lampy. Lampy./ Wysypały zza węgła łańcuchem./ Białe. Oszalałe./ Biegną gdzieś, uciekają gdzieś, lecą parami/ Ulicami. Bulwarami./ Nie zakręcą ani razu./ Raz --- dwa --- trzy! Raz --- dwa --- trzy!/ Idzie mazur./ Para za parą! Para za parą!/ En avant!/ Eh, zimno!/ Przeleciały armią szybką, stulicą/ Nad zziębniętą ogłupiałą ulicą./ Zarzuciły łyse głowy/ Na bakier./ Żegna się w trwodze posterunkowy/ I spóźniony fiakier./ Popędziły dalej w tańcu/ Wywijany, długi łańcuch,/ Ulicami./ Zaułkami./ Bulwarami./ Zapędziły się na most nad rzekę./ W wodzie szarej i sinej/ Przeglądają łysiny./ Lampy. Lampy. Lampy.../ Na moście stał jeden,/ Trzymał się rampy,/ Wymiotował w czarną wodę żółte bluzgi./ Blask mu oświetla żółty profil starczy.../ Pod mostem woda bulgoce./ Przewala się. Jęczy./ Wzdycha i warczy./ Woda. 7. Na piaszczystym nadbrzeżu stłoczyły się lampy./ Każda 300 świec./ Zaroiły się lampy./ Wiec./ Na brzegu mokną sieci zatknięte na wiosła./ Tam, dalej nieco,/ Kilku ludzi. Z latarniami./ Policjant./ Pochyleni nad czymś czarnym, bezkształtnym./ Świecą./ Co?.../ Woda przyniosła./ Męty.../ Kobieta. Twarzy nie rozpoznać./ Zzieleniała. Cuchnąca. Tragiczna./ Brzuch wydęty./ Ciężarna. W dziewiątym miesiącu./ Z ubrania fabryczna./ Odwrócili głowy chłopi,/ Rybacy./ --- Nowina!.../ --- Mało to się kurw topi... 8. Zimny deszcz./ Sina rzeka./ Woda./ Jęczy. Bulgoce. Narzeka./ Zerwała śluzy./ Wzdyma się. Przybrała groźna./ Toczy z pluskiem czarne bańki./ Po brzegach, bokiem,/ Migają domy. Czarne. Pokrzywione./ Gruzy./ Szczerzą zęby ślepych okien./ U Czarnej Mańki/ Widno./ Zalatuje harmonia. Wesoło./ Deszcz ścieka.../ Eh, dola!.../ Płacze, beczy harmonia z daleka./ Przyśpiewuje./ --- Poszła dzjeucha do miasta./ --- Um-ta-ta. Um-ta-tà-ta-ta./ --- Powróciła brzuchata./ --- Um-ta. Um-ta. Um-ta-ta-tà./ --- Oj ty wodo, wodo czarna,/ --- Śmiertelne kochanie./ --- Oj przytulisz ty mnie, wodo,/ --- Na ostatnie spanie!/ --- Um-ta. Um-ta. Um-ta-ta-tà./ --- Na ostatnie spanie... 9. Deszcz tnie miarowy./ W szyby wodą pluje./ Chodzi, chodzi na rogu posterunkowy,/ Co się zatrzyma --- nasłuchuje.../ Nic./ Okna zapuściły sztory./ Tam, w hotelu,/ Światło całą noc się pali./ Ktoś chory./ Po doktora posyłali./ Przez okno widać czasem wysmukłą szatynkę./ Ciemny, głuchy cały parter.../ Na trzecim piętrze światełko. ---/ Starszy pan zwabił do siebie 7-ioletnią/ dziewczynkę/ I gwałci ją na fotelu./ Dziecko ma oczy szeroko rozwarte... Na rogu posterunkowy chodzi/ Tam i na powrót. Tam i na powrót./ I patrzy w czarne okna./ Zza węgła podpatruje go złodziej./ Deszcz pada./ Mokną... Ciemno. Cicho. Czarno./ Nikt się nie ozwie, nie zbudzi./ Pracuje, pracuje w nocy/ MIASTO --- FABRYKA LUDZIwersaliki./ Przewracają się w łóżkach podlotki./ Straszno. Zaparło dech./ Śni im się pierwszy, taki słodki,/ Taki bolesny grzech./ Czernieją okna. Wszystko śpi./ Szaaa!... Czyjeś kroki za bramą.../ Po burdelach, hotelach, po chambre garnie Tysiącem tłoków w rytmie krwi/ Pracuje gigantyczne Dynamo./ Na kilometry sienników rozparło się Miasto ---/ Wielki, parzący się kurnik./ Będzie miał jutro robotę/ Ze swoją armią krościastą/ Dyżurny lekarz skórnik./ Po poczekalniach, po lecznicach/ Przepastnych, jak lejki,/ Po ambulatoriach szpitali ---/ Długie, pstre, nieskończone kolejki,/ Jak wielka taśma słucka./ Czarny robociarz i biały bankier/ Z bijącym sercem/ Czekali./ --- N-tak... Twardy szankier.../ --- Sprawa ludzka... 10. A deszcz pada./ Deszcz pada/ Drobniutki./ Aksamitny./ Błękitny./ Powietrzny./ Nad rynsztokiem siadły w szereg smutki./ Płaczą płacz swój odwieczny.../ Ulicami chodzi cisza, chodzi./ W czarne okna przez szyby zagląda./ W czarne okna, zamknięte, jak groby./ Wspina się na palców koniuszkach./ Twarz do szyb zapotniałych przyciska/ I patrzy... ---/ Białe rozczochrane łóżko./ Rozrzucone części garderoby./ Pod łóżkiem nieodzownie zwykły sprzęt złowonny.../ Na spoconym czole prostytutki/ Spoczęły w ciszy tingl-tanglu/ Palące usta Madonny.